Alfons Grishaj/

1- Narcisizëm apo pushtet demokrat ?

Në përendim, abuzimi qeverisës quhet “white-collarcrime”, duke nënkuptuar udhëheqësit që shpërdorojnë pushtetin në mandatet e tyre. White-Collar Crime, përfshin krimin ekonomik, korrupsionin publik, krimin e organizuar etj. Watergate scandal është një nga treguesit tipik të abuzimit të qeverisjes dhe krimit të organizuar. Presidenti Nixon, kishte një listë për eleminimin e atyre që e kritikonin, bash si Adolf Hitler. Ai u përpoq të vriste me helm kolumnistin, Jack Anderson. Nixon, për eleminimin e gazetarit porositi, Charles Colson, i cili urdhëroi E.Houard Hunt, që t’a kryente këtë akt të shëmtuar, që fatmirësisht mbeti në tentative ngaqë ndodhi skandali i Watërgate. Presidenti Ford e fali Presidentin Nixon, duke mbydhur një kapitull të turpshëm në historinë e presidentëve të Amerikës.

Ai që ka lexuar biografitë dhe historitë e zhvillimit të lindjes dhe perëndimit duhet të ketë vënë re që janë me gishta pushtetarët që nuk abuzuan me pushtetin, duke nisur nga Mbretër, Princër, Presidentë, Kryeministra, Kryetarë Bashkie etj. Nëse do bëja një listë…do ia filloja nga George Washington e deri tek Boris Jelcin e më pas. Abuzimi i pushtetit mbetet mekanizmi i të fortit, sepse i dobëti nuk e ka atë privilegj. Pushteti pakufi krijon artificialisht unin mbi ligjin. Jo pse ligji është i dobët, porse natyra superiore e lartësisë karriges në shumtën e rasteve ndërton mite. Dhe kur ndërtohet miti është e vështirë që t’a gremisësh kurorën e mitit me një të rënë lapsit, sepse qe vullneti i shumicës.

Disa lidera kanë pasur dhe vese të dobëta p.sh. Mbreti Henri VIII, njihet për gjashtë martesat që sollën si pasojë shkishërimin e tij nga Papa Klementi VII. Winston Çhurchill, shpesh herë fjalimet e tija ia diktonte sekretares kur hante mëngjezin në shtrat apo kur bënte banjo. John Kennedi, kaloi pothuajse të gjithë femrat e stafit në shtratin e tij. Stalini, ndizte llullën ulur mbi kurrizin e kujdoqoftë që ishte në zyrën e tij, etj. Aktualisht, në fund të çerek shekulli XXI, abuzuesi më i madh në historinë moderne është Presidenti Vladimir Putin, i cili mund t’a çojë botën në luftën e tretë botërore.

-Kollaret e bardha të krimit shqiptar

Pas shumë përpjekjesh e mundimesh qeverishë të dështuara, Mbreti Zog bëri një shtet modern. Por rrethanat e sollën që ai të abdikonte përballë fuqisë imperiale Italiane, dhe të largohej nga Shqipëria. Enver Hoxha krijoi diktaturën e proletariatit, armën më të shëmtuar në historinë e njerëzimit pas SS të nazizmit. Enveri izoloi Shqipërinë, dhe ekzekutoi një e nga një pothuajse të gjithë shokët e vet. Ai e bëri Shqipërinë një burg të madh prej 28 mijë kilometra katrorë. Ramiz Alia nuk qe në gjëndje t’a ndalte shkarjen e komunizmit dhe në ikje e sipër, nëpërmjet ministrit Gramoz Ruçi, derdhi gjak në protestën e 2 Prilli, Shkodër. Gramoz Ruçi, në telegramin famëkeq drejtuar Degës Punëve të Brendshme Shkodër, ndër të tjera shkrojti: “Goditni ashpër qysh në fillimet e grumbullimeve. Për të paralizuar ata që nga turmat mund të goditin me armë forcat tona, zini lartësitë dominuese me qitës të përgaditur. Forcat tona që përleshen me turmat të mos shkojnë të armatosura.”

Demokracia e gjeti popullin shqiptar të dërrmuar. Fytyrat e lodhura dhe veshjet tregonin sfilitjen e një populli i vjetër sa njerëzimi, që ish abuzuar nga keq qeverisja. Telat e kufirit u mbushën më të vrarë. Dhe pse ligji për tradhëti të lartë ish “zbutur”, “Kalim i paligjshëm kufiri”, pati një urdhër verbal që veshi nënat më të zeza. Për këtë krim të shëmtuar, gjoja u dënuan me denime qesharake, Simon Stefani dhe Veiz Haderi, të cilët duhet të dënoheshin për gjenocid.

Fatos Nano akuzohet për“shpërdorim pushteti” dhe futet në burg me ca letra të turpshme fallso. Joprofesionalizmi dhe urrejtja e pozitës e transformuan Nanon nga një udhëheqës të shkuarës në një udhëheqës modern të shekullit XXI. Gjyqi turpshëm për kafe ndaj abuzuesve të pushtetarëve të diktaturës qe një skifo dhe gabim infantil i pushtetit demokrat. Sali Berisha dhe stafi që ai udhëhiqte, me gjithë vullnetin e mirë ballafaqohej me shpirtin kontravers të kohës së kaluar, e cila reflektoi vranshëm dhe në vitet e para të pushtetit demokrat, duke e çuar Partinë Demokratike në gabime të njëpasnjëshme. Megjithatë, në kohë relativisht të shkurtër, shqiptari u çlirua nga vargonjtë e burgut prej 28 mijë kilometra katrorë. Por ikja biblike e popullit në moshë më të re në Europë, vuri në dilemë dhe qeverinë demokrate dhe qeveritë tjera më pas. Shkodrani i zgjuar, Ndoc Gaci pat thënë, “Poqese hapen kufinjtë, unë kam me hyp n’maje pems mos me m’shtyp turma”.

Ikja e rinisë dhe shumë të shkolluarve 87-91, që ishin të pa indoktrinuar, krijuan një boshllëk në rigjenerim e kuadrit. Në një mungesë të tillë bëri që të shartohej kozmetika e të shkuarës me një klasë të kundërt që solli impaktin e 1997, gjë që gjunjëzoi dhe shkërmoqi qeverinë demokratike si kullë rëre. Qeveria lirisë, me një përvojë empirike ra prehë e një strategjie të mirëfilltë mashtruese e korruptive që u aktrua mjeshtërisht nga opozita. Ligësia e gjarpërit nën gurë shformoi rrobën ushtarake dhe solli tradhëtinë lartë, deep state, duke montuar gjithçka që ish ngritur prej 52 vitesh në mëshirën e rrugës, banditizmit dhe agjensive të huaja që donin një Shqipëri të copëtuar për ta pasur më të lehtë t’a gjunjëzonin Dardaninë. Sali Berisha, Pjetër Arbnori, Leka Meksi e disa patriotë të djathtë e të majtë që e donin Shqipërinë qëndruan fort dhe pse tradhëtia e lartë kish molepsur atdheun. Amnistia e 97, mbetet njolla më e errët dhe e turpshme historike e pafytyrësisë dhe hipokrizisë së zjarrvënësve dhe atyre që nuk përtuan t’a hedhin në aventurë pjesën tjetër të Shqipërisë.

Politika amnistoi veten! Ata ishin të frikësuar se në një formë apo tjetër do t’a paguanin çmimin e shkatërrimit të shtetit dhe gjakun e derdhur të tremije e shtatëqind shqiptarëve, 80%demokratë dhe 20% viktima të krimit. Viti 97 ka qenë forma më flagrante abuzive e pushtetit politik në historinë e Europës moderne. Për çudi askush nuk u përgjigj për këtë shkatërrim total. Politikanët kriminelë buzëqeshnin sikur të mos kish ndodhur asgjë. U vranë Arben Broci, Azem Hajdari etj dhe anjë shtytës nuk u dënua !!

Vota që i dha populli Leka I, u shkel dhe nëpërkëmb nga krimi dhe pafytyrësia politike.

Pushteti i fituar me kallashnikolvë frymzoi klasën e ardhur në pushtet që u gjuajt në plaçkë si skifteri në prehë. As më pak nuk kishin bërë demokratët më parë që privatizuan pronën shtetit sikur t’ua kishin lënë baballarët. Abuzimi i pushtetit lexohej kudo dhe në fytyrat e gjithësecilit që nga asgjëja u pasuruan pa pasur kompani të veta, por duke vjelur përqindjen e parave nga privilegjet që u bënin kompanive familjare ose kompanive fantazma të krijuara nga vetë pushtetarët. Një kërdi e tillë s’ish parë e dëgjuar apo lexuar në asnjë histori botërore. Nga asgjëja kleptokracia politike krijoi klasën oligarke. Pati ca arrestime qesharake anësore dhe ato me presionin e të huajve që përfunduan si gjyqet e kafeve të byrosë politike.

Tani ne shohim sforcimin e pandershëm të ushtrisë së hienave që sulmojnë Berishën, se ai paskësh vënë një firmë për një tokë si privilegj për familjen e tij. Po sa toka janë vjedhur e plaçkitur deri tani nga klanet e pushtetit dhe kriminelët e ordinerë që punojnë për politikën e turpit. Po marr një shembull të thjeshtë: Bregdeti i Velipojes, sipas hartës së Rusit dhe hartës Mbretit Zog, njihte tre pronarë: Zef Prekë Matusha, një person tjetër që nuk dua të spekolloj dot se nuk ia mbaj mend emrin, dhe shteti.

E di këtë fakt se, deri në moshen 14 vjeçare kam veruar në familjen Matushlekaj, sepse familjet tona ishin te lidhura ngushtë miqësisht shumë e shumë vite. Në shenjë miqësie, Zefi ia pat’ dhuruar ca tokë gjyshit tim, Luket Marash Grishaj. E mbaj mend Velipojen si Xhungël, mbaj mend dhe kohën e shpyllëzimit. Bisedojmë shpesh me miq për tragjedinë se si u plaçkitën pronat e shtetit dhe private të Matushlekajve. Velipojës i dolën dhjetëra pronarë, biles dhe nga malet që nuk kishin pasur ide se Shkodra kish bregdet. Sikur të ringjallej Enver Hoxha dhe njëherë, do hapte të paktën dy burgje të reja vetëm për masakrën e tokave të bregdetit të Velipojës. Tokave të fabrikave u dolën trashëgimtarë njerëz që nuk e kishin parë asfaltin e Shkodrës derisa erdhën ditët e demokracisë. Shteti heshte sepse ishte bashkëpunëtor me krimin e çdo qelizë degjeneruese të plaçkitjes, ku një përqindje shkonte në xhepat e pushtetarëve lokal dhe qëndror.…Po çfarë u bë me të gjithë bregdetin dhe tokat e Shqipërisë? E di dhe budallai .

Siç theksova me lart, Berisha doli i korruptuar për një firmë që paskësh vënë. Dam i madh ndaj ekonomisë shqipëtare ? Po ka gjë më qesharake se kjo? Plaçkitet, vidhet e digjet Shqipëria askush në burg!! Vidhen pronat e shtetit dhe tokat e pasanikëve që i shpronsoi diktatura, askush në burg!! Shtetarët, vjedhin me laps, firmosin për gradaçela… askush në burg ? Futet në burg vetëm ndonjë që ka thyer ligjet e “Cosa Nostra” dhe kjo për t’i bërë presion anëtarëve tjerë që mos dalin “privat”, në kokën e tyre, por të ndjekin porositë e kupolës brenda rrethit dhe ciklit.

Atëherë përse është në arrest shtëpie ish-Kryeministri dhe ish-Presidenti i Shqipërisë, Sali Berisha? Ua them unë…, konspiracion ! Deep state play !

Shkatërrimi i Opozitës Shqiptare. Sali Berisha ka gabimet e veta si një personalitet që shkapercei influencën e PP-së, dhe në demokraci u udhëhoq nga masa e popullit dhe jo nga shkollat juriko-politike e politikanëve perëndimorë, që ata (përendimorët) nuk kanë bërë më pak gabime se, Sali Berisha, duke përfshirë dhe djalin e Presidentit të Amerikës, Biden.

Unë mund të sjell qindra ilustrime kombëtare dhe perëndimore se, Sali Berisha duhet të jetë në listë i fundmi politikan në planet për tu arrestuar apo dënuar apo për të qënë në listën e “White – Collar Crime”. Ai i shërbei Dardanisë dhe Shqipërisë si askush tjetër, si një hero lirie.

Ndërsa, oponenca politike asfaltoi rrugë për të fituar elektorat, Sali Berisha, bëri rrugën e Kombit për të bashkuar popullin shqiptar, çfarë tregon diferencën lidershipit kombëtar me lidershipin e mëhallës.…

Dhe pse në këto rrethana, detyra imperative e Berishës është të kalojë vetveten dhe të bashkojë opozitën qoftë dhe me sacrificë. Ai duhet të sikterisë menjëherë “eminencat gri” që fusin hundët kudo dhe dizinformojnë për qëllime dashakeqëse e meskine. Duhet të largohet nga klani i konsumuar për të ndërtuar një të ardhme të sigurtë të opozitës shqiptare.

Mendoj se, forca e lidershipit për të timonuar në kohë të vështira është vizioni për të ardhmen që sjell momentum!

Politika shqiptare duhet ti vejë gishtin kokës, se do të vijë një ditë që do të paraqitet në ring një Tayson i ri për t’ia marr hakun, Muhamet Ali.

Ata që fërkojnë duart si shtriga dhe fallxhore do të kenë një fund të palavdishëm, sepse, Zoti punon në mënyra misterioze. Çdo të bësh do e pësosh !

Po e mbyll me fjalët e Krishtit: “ Të çojë dorën dhe të gjuajë me gurë ai që nuk ka bërë asnjë mëkat!

Prof.Asoc.Dr. Pashk Lekaj, “Mësues i Merituar”, ish- drejtues arsimi në rreth.

Puka ndodhet në qendër të veriut Shqipërisë, ndërsa Iballja është në pjesën verilindore të saj, në një rrafshnaltë 850 m mbi nivelin e detit, e rrethuar me pyje dhe e banuar nga dy besime fetare, katolik e mysliman. Të dhënat arkeologjike tregojnë se ajo ka qenë e banuar që në lashtësi. 

Iballja ishte rrugë kalimi nga Shkodra për në Gjakovë. 

Popullsia e saj është dalluar si punëtore, bujare, mikpritëse, por edhe për një histori të pasur qendrese e trimerie në shekuj, kundër pushtuesve turq. Pjetër Bogadani thotë se 100 iballas venë përpara 1000 turq të Vuçi Pashës së Bosnjës (Çeta e Profeteve)…  

Malsorët e këtyre zonave të dalluar për trimëri e bujari, por që nuk iu ka munguar dëshira për arsimim. Faktet historike tregojnë se në kisha e xhami, jepeshin mësime shqip fshehtas, mbasi nga turqia ishte e ndaluar mësimi i gjuhës shqipe. 

Personalite të arsimuar ka patur ky fshat. Me origjinë nga zona e Iballes kanë qenë vëllëzrit Ndre Mjeda dhe Lazër Mjeda, Arqipeshkvi i Sapës, Shtjefen Gjeçovi, nga Kryeziu etj. Kanë qenë këto rilindas që mirëpritën kërkesën e patriotëve vendas: Frrok Pemati, Vocerr Prela, Kol Nik Alia, Palush Pjetra. Ata siguruan mbështetjen nga Konsullata Austrohungareze në Shkodër, mbasi Porta e Lartë Osmane ia kishte njohur të drejtën e hapjes së shkollave kësaj Perandorie në Ballkan, që të hapnin shkollën e parë shqipe në veri, në vitin 1903 në Iballe. Këta patriot vendas morën përsipër dhe me fondet e veta ngritën një ndërtesë të bukur, dy katëshe me 8 dhoma.

Mësues i parë ishte Kolë Zezaj i arsimuar në Bosnjë për prift, por nuk e vazhdoi profesionin, që dinte disa gjuhë të huaja edhe ky me origjinë nga Puka. Ai erdhi në këmbë nga Shkodra së bashku më bashkshortën e cila u mahnit nga bukuria e zonës.    

1. Shkolla shqipe  në Iballë para çlirimit të vendit 

Shkolla që u hap në Iballe në tetor 1903 me 20 nxënës, mashkuj dhe femra, të besimeve, katolikë e myslimanë. Nga tetori 1903 deri në vitin 1907 nxënësit mësuan shkrim dhe këndim, duke qenë brezi i parë i fëmijëve të Iballes që filluan të shkruanin shqip. Disa qarqe të administrates turke që ishin kundër shkollës shqipe, por edhe për të futur në grindje në mes besimeve fetare e dogjën kështu qw shkolla u mbyll. Bashkëjetesa fetare nuk u cenua  në saje të bisedimeve që u zhvilluan nga krerët e fiseve.

Gjatë viteve 1915-1917 shkolla vazhdoi me ndërprerje tek kisha e Iballës. Shkolla e Iballes u rihap në vitin 1918, ku dha mësim, për herë të parë një vendas, Kol Bib Miraka, në një dhomë të shtëpisë tij, ish nxënës i Kol Zezaj.

Në vitin 1922 Iballja me popullsi 357 banorë, kishte në shkollë 49 nxënës. Në vitin 1926 në Iballe kishte 40 nxënës.  Në vitet 1925-1933, si mësues kanë shërbyer priftërinj të ndryshëm që kanë dhënë mësim, jo rregullisht, në banesën e famulltarit .

Nga kërkesat e vazhdueshme të Iballasve, në vitin 1934, qeveria e Zogut rihapi shkollën dhe dërgoi mësuesin Lin Çurçia, me arsim të mesëm pedagogjik. Fshatari Mark Marashi i lëshoi një dhomë për mësim. Në shkollë vazhdonin 55 nxënës nga të cilët 9 ishin femra.   

Në vitin 1936 u ndërtua godina e re e shkollës e cila u ngrit edhe me ndihmën materiale të popullit të Iballes. Në kërkesën e komunës Iballe me shkresën nr.105, dt.24.02.1936, që i bën nënprefekturës së Pukës, shënon se kanë vazhduar mësimin gjatë vitit 60 nxënës, me 14 vajza e priten të shtohen edhe 22 të tjerë, prandaj kërkohet të shtohet edhe një mësues tjetër. Në vitin 1937 shkolla kishte të regjistruar 91 nxënës, nga të cilët 14 femra .

 Mësuesi Lin Çurçia, në Iballë, nxiti dashurinë për shkollën dhe zgjimin e ndërgjegjës kombëtare. Ai përgatiti një almanak me titull “Pena dhe parmenda”, me hartimet me të bukura, vjersha dhe krijime të nxënësve. Almanaku u pëlqye shumë nga Migjeni. Ai e shumëfishoi dhe ua shpërndau gjithë shkollave të rrethit, i cili si kryemësues i Pukës, porositi që të gjithë të merrnin shembull nga nxënësit e Iballes.   

Një mbresë të thellë në popull la festimi i 25-Vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë edhe në Iballe, organizuar nga mësuesi Lin Çurçia i cili tregon: ”Natën e 28 Nëntorit në Iballë bëmë një dritë të përkohshme, vendosëm në shtylla dhe në pemë pece të lagura me vajguri, i ndezëm duke bërë dritë tërë qendrën e saj. Natën e festës biseda më ishte ngarkuar mua. Fola për vuajtjet e popullit tonë në kohën e Turqisë dhe për ngjarjen e shpalljes së pavarësisë. Nxënësit kishin bërë vetë vjersha e monologje që i kushtoheshin atdheut, gjuhës shqipe, figurave të ndritura të Rilindjes etj. Skeçi “Shqipëtari i vogël” ku tregohej se kur të rritemi do të bëhëmi njerëz të aftë për Shqipërinë, i luajtur nga një nxënës i shkollës, la mbresa të këndshme. Këtë natë të entuziasmuar nga bisedat e shfaqjet e fëmijëve, u falën 11 gjaqe. Sipas zakonit u qit pushkë dhe gjakësorët u përqafuan. Këtu, në Iballë, nuk ishte parë asnjëherë kësi lloj manifestimi“.

Me 1938, për herë të parë, duke ndjekur shëmbullin e shkollës së Pukës edhe në shkollën e Iballes, me nismën e mësuesve, arsimi fillor u bë i plotë me 5 klasë.

Në vitet 1939-1941, megjithëse me ndërprerje, mësimet vazhduan në shkollën e Iballes. Me gjithë vështirësitë e luftës në vitin 1942, në shkollën e Iballes vazhdonin mësimin 44 nxënës.  

II. Shkolla e Iballes në vitet 1945-1991

 Me 11 mars 1945 u rihap shkolla e Iballes me 92 nxënës që frekuentonin 88, nga të cilët 28- femra, në një lokal të papërshtshëm. Me këtë rast u organizua një mbledhje, ku morën pjesë mbi 500 vetë. Populli ndihmoi në rregullimin e mjedisve të shkollës dhe të ambjenteve përreth saj, ku një gazetë e kohës shkruante se janë bërë mbi 450 orë punë vullnetare, ndërsa nga nxënësit 500 orë pune në kopshtin e shkollës. 

 Mbas ҫlirimit të vendit, në shkallë kombëtare, duke qenë pjesa më madhe e popullsisë analfabete, u hapën kurse kundër analfabetizimit të cilët vazhduan deri në vitin 1955. Mësuesit e kësaj shkollës luajtën një rol kryesor në kurset kundër analfabetizmit për popullsinë e Iballes. Ata drejtuan 8 kurse që u ngritën për zhdukjen e analfabetizmit.

Aksioni kundër analfabetizmit në Iballe përfundoi në vitin 1954, një vit para afatit. Në Iballe,  gjatë gjithë periudhës për zhdukjen e analfabetizmit, u pajisën me dëshmi 250 vetë, nga këta 70% femra. Një punë e mirë u bë, jo vetëm  në Iballë, por në tërë fshatrat e zonës. Për këtë zona e Iballes, në vitin 1954, u nderua me flamur, si zona më e mirë në këtë drejtim. 

Në vitin 1946, në Iballe, numri nxënësve ishte 115 me 45 femra, të ndara në dy klasa, duke përfshirë 15 nxënës nga Lëvosha (konsiderohej lagje e Iballes) dhe 17 nga Arapi. Në vitin 1948 shkolla Iballe kishte 4 klasë me 152 nxënës, ndërsa në lagjen Lëvoshë dy klasë me nga 20 nxënës. Në këtë vit doli Vendimi nr. 226 i Këshillit të Ministrave që detyronte të gjithë mësuesit pa arsim përkatës  të vazhdonin shkollën në profilin pedagogjik me korespondencë. Fillimi i vitit 1948 i gjeti dhe mësuesit më të përgaditur. Për ngritjën e nivelit të tyre ndikoi dërgimi i mësuesve gjatë pushimeve dimërore në kurse kualifikimi. Shkolla e Iballes në vitin 1949 kishte 142 nxënës, në 4 klasa dhe tre mësues. 

Përvojen e mirë, Seksioni i Arsimit e përhapte me anë të seminareve, që quheshin “rrethe metodike”, ku mblidheshin mësuesit e zonës. Rrethi i Pukës ishte ndarë në dy zona, me qendra: një  në Pukë dhe tjetra në Iballë. Mësuesit mblidheshin në këto rrethe metodike dhe ndaheshin sipas profileve për zhvillimin e seminareve. Ato bëheshin të dielën e parë të çdo muaji. Nga seksioni i arsimit dhe kabineti pedagogjik organizoheshin çdo vit seminare kualifikuese sipas profileve: mësime të hapuara, përgjthësime të përvojes së përparuar etj.

Me 1 mars 1953 në Iballë, në këtë zonë të thellë të rrethit, u hap për herë të parë shkolla 7-

vjeçare.  Klasa e V kishte 15 nxënës, nga të cilët 6-ishin femra. Këshu u krijua drejtori shkolle me drejtor të parë Prendush Gjergji, nga Qelza. Në vitin 1955 në klasat V-VII kishte 38 nxënës, nga të cilët 19-femra. Në këtë vit drejtor shkolle ka qenë Beslim Hoxha, nga Puka, ndërsa zëvendësdrejtor Ndue Jak Pjetri, “Mësues i Popullit“, nga Lufi. Kështu filluan të vinin nxënës në 7-vjeçare, jo vetëm nga të gjitha lagjet e Iballes, por edhe nga Lëvosha e Sapaçi.

Nga ana administrative rrethi i Pukës, mbas çlirimit ishte i ndarë në katër loklitete: Pukë, Fushë Arrëz, Gjegjan dhe Iballe. Lokaliteti i Iballes kishte në adminstrim fshatrat nga Arst-Miliskau deri në Berishë të Vogël. Nga një studim i bërë  me 1963, gjendja e arsimit, duke u krahasuar me vitin 1944, sipas lokaliteteve , për Iballën rezulton:

			Popullsia		Me fillore		7-vjeçare		Mesëm		Lartë
Nr	Lokaliteti	Viti	Gj	F	Gj	F	Gj	F	Gj	F	Gj	F
1	Iballe	1944	3411	1443	47	3	1	–	3	–	–	–
		1963	4728	2027	1910	811	148	30	20	3	2	–

Hapja e shkolles së mesme të përgjithshme në Pukë në vitin 1963, me konviktin pranë saj, krijoi mundësinë që edhe nga Iballja të vazhdonin, tashmë, shkollën e mesme në rreth. Në konvikt pranoheshin nxënësit që kishin mbaruar me rezultate të larta shkollë 7-vjeçare. Shumë nxënës nga Iballja patën rezultate të shkëlqyera në shkollën e mesme Pukë.

Deri në vitin 1966, në disa rrethe malore të vendit, shkollat fillonin mësimin me 1 mars, bënin pushime verore dhe mbaronin mësimin në nëntor. Në vitin 1967, të gjitha shkollat verore u kthyen në dimrore, pra u unifikua në shkallë kombëtare fillimi e mbarimi i mësimit: shtator-qershor. Në këtë viti mësimi filloi me 1 mars dhe mbaroi me 15 gusht, për të filluar me 1 shtator, vitin e ri mësimor. Kështu të gjitha klasat përfituan një vit mësimor.

Në vitin 1965 mbyllet cikli 7-vjeçar. Në vitin 1967 është e para klasa e tetë, që shënon ciklin e parë 8-vjeçar. Arsimi i mesëm ishte përseri katër vite. Ndërkohë ishte hapur edhe cikli i lartë me korespondencë.

Numri i nxënësve sipas planit të dërguar të vitit shkollor 1968-1969 ishte: 

		Me shkëputje		Pa shkëputje		Mësues
Nr	Shkolla	Cikli i ultë	Cikli i lartë	Cikli i ultë	Cikli i lartë
1	Iballe	118	92	–	19	10

Me rastin e 30 vjetorit të çlirmit, në vitin 1974 u organizuan mitigje, ku në fjalimet e mbajtura u  përmendën rezultatet e arritura edhe në arsim. Në një të tillë thuhej  se kanë mbaruar  në Iballe 7-8-vjeçaren afër 400 nxënës, me e pa shkëputje nga puna. Iballja si zonë, kishte mbi 80 kuadro me arsim të mesëm e të lartë.  Në përgatitje kishte në të mesmen 32, ndërsa në të lartën 7.

Në vitin 1975 në Iballe, pranë shkollës 8-vjeçare u hap shkolla bujqësore e mbrëmjes dhe me korrespondencë.  Shkolla e mesme bujqësore, me shkëputje nga puna, u hap në vitin 1976.  Numri i nxënësve në këtë shkollë ishte: 1978-1979, 18 nxënës , 1979-1980, 34 nxënës, 1980-1981, 41-nxënës, që vinin edhe nga fshatrat përreth Iballes, Sapaç, Lëvoshë, deri nga Shopel, Berishë, Bugjon etj.

Në shkallë rrethi, pas vitit 1976, filloi lëvizja për shtimin e bazës materiale në shkolla  me moton: “Çdo klasë të kthehet në laborator dhe çdo mësues të jetë një eksperimentues”. Në këtë drejtim shkolla e Iballes u bë model jo vetëm për zonën, por edhe për rrethin. Ajo u pajis me mjete mësimore dhe me laboratore fizike, kimie, biologjie, agronomie e zooteknie ku shumë prej tyre u ndërtuan nga mësuesit e shkollës. Kishte bazë prodhuese, ku kultivoheshin bimë të zonës, por edhe bëheshin eksperimente, me qëllim përmirësimin e farave të drithërave të zonës. Kishte edhe kabinet të punës me dru e metal etj. Lidhja e shkollës me praktikën dhe e mësuesve me jetën e fshatarëve ishte një drejtim i rëndësishëm i edukimit të përgjithshëm shoqëror. Mësuesit kishin për detyrë që krahas mësimdhënies do të merreshin edhe me veprimtari shoqërore e edukuese me fshatarët.

Në vitet ʼ80 rrethi mori një zhvillim të madh ekonomik si rezultat i pasurive të mëdha nëntoksore e mbitoksore, duke zënë edhe vendin e parë në Republikë, si në pyje miniera etj. Gjithashtu edhe arsimi në rreth, krahas sektorëve të tjerë, mori një zgjerim të madh për t’iu përgjigjur nevojave të ekonomisë. 

Në këtë shkollë kanë ardhë në vite shumë mësues nga disa qytete të Shqipërisë. Më shumë 

mësues kanë qenë nga Shkodra, por edhe nga Tirana, Vlora, Lushnja, Fieri, Gjirokastra, Korça, që të gjithë me shkollë të lartë, sipas profileve dhe me përgatitje profesionale që ndikuan në rritjen cilësore të mësimdhënies e mësimnxënies që u vlersuan edhe mbasi u larguan. Këtu ka dhënë mësim Ilia Mikerezi, në lëndën e kimi-biologjisë, që u emërua pedagog në Fakultetin e Shkencave të Natyrës dhe mori gradën shkencore “Doktor” dhe titullin Akademik, “Profesor”; Gjyher Cani, mësues i gjuhë-letersisë, punoi edhe si inspektor arsimi, merrej me etnografi dhe kur u transferua në Shkodër, mori titullin Doktor i Shkencave; Ilir Burhani, që jepte lëndët shoqërore, u emërua pedagog në Universitetin e Shkodrës e mori gradën shkencore “Doktor i Shkencave”. Tomorr Bido, mësues fizike, nga Korça, me gjithë familjen në Iballe, drejtoi për disa vite me kompetencë profesionale shkollën e Iballes në vitet ‘80-të.

     Drejtor shkolle të tjerë deri në vitin ‘91, në këtë shkollë kanë qenë edhe Xh.Meçi (Mjeshtër i Madh), E.Gjylbegu, N.D.efi, U.Rexhepi, M.Prela, B.Doda.

Të gjithë ata që mbaronin shkollat e mesme dhe të larta, nga rrethi në tërësi dhe Iballja në veçanti, përgatiteshin të shërbenin si specialist në sektor të arsimit dhe të ekonomisë, vetëm brenda rrethit të Pukës, duke përjashtuar oficerët. Ky rregull dhe “ligj” i pashkruar synonte të plotësohej Puka me kuadro vendas, për të zëvendësuar ata që vitin nga rrethet e tjera dhe që të mos leviznin familjet nga fshati. Të ishe nga Iballja dhe të punoje në qytetin e Pukës, e të bëhej pasaportizimi aty ishte e pamundur, ndërsa në Fushë-Arrëz, vetëm për raste  të veҫanta.

Një ngjarje e veçantë për shkollën e Iballes ishte ndërtimi i godinës së re dykatëshe në vitin 1984. Në vitin 1989 u hap edhe dega zootekni me numër të pakët nxënësish.

 Në vitin shkollor 1988-1989, në këtë shkollë kishte 750 nxënës në 8-vjeçare dhe të mesmen, me dy degët e saj: agronomi e zooteknikë. Në këtë vit shkollor jepnin mësim 35 mësues. 

Deri në vitin 1988 kanë mbaruar 278 nxënës degën e agronomisë me e pa shkëputje nga puna. Shkolla kishte kishte laboratore, kabinete për lëndë të ndryshme, bibliotekë, kënd sportiv, muzeum dhe parcela eksperimentale bujqësore.

Për tërheqjen e më shumë nxënësve nga zona në shkollën e mesme u hap konvikti në një godinë të bukur të ndërtuar pranë shkollës, në vitin 1989, i cili funksionoi deri në vitin 1995, me deri 32 konviktorë. Dega e zooteknikës  me degën e agronominë  u mbyllën në vitin 1994.

Shkolla e Iballes ishte dhe qendra ku zhvilloheshin veprimtari artistike për gjithë zonën dhe zinte vende të para në saj të punës me pasion të përgjegjesit të shtëpisë kulturës Ton Smaili dhe mësuesit të muzikës Lin Gjni.  

Terreni sportiv i ndërtuar nga mësuesit e shkollës ishte model për gjithë rrethin. Shkolla mori vlerësime të larta për këtë terren sportiv, nga ekipi i Ministrisë së Arsimit dhe të Kulturës, që kontrolloi rrethin në vitin 1989. Gjithashtu u vlerësua puna e mësuesit të fizkulturës Ndue Mirashi.

 Mësuesit e Iballes ishin një shembull i mirë për gjithë rrethin. Nga ata u grumbulluan fjalë e shprehje të rralla, në kuadrin e aksionit kombëtar, këngë popullore dhe u hartua historiku i disa fshatrave. Shkolla e Iballes, për punë të veçantë në përhapjen e arsimit dhe arsimimin e nxënësve jo 

vetëm të fshatit, por edhe të zones, është dekoruar dy herë nga Presidiumi i Kuvendit Popullor i Repiblikës së Shqipërisë. 

Më 1967 u dekurua më Urdhërin “Naim Frasheri të klasit të III”, me motivacionin „Është një nga shkollat që ka dhënë kontribut të vlefshëm për përhapjen e arsimit“. Më 1974 u dekurua më Urdhërin “Naim Frasheri të klasit të II”. 

3. Shkolla e Iballes në vitet 1991-2023

Pas vitit 1991, në shkollën e mesme Iballe u hap dega gjimnaz dhe dega bujqësore u mbyll në vitin 1994, me mbarimin e ciklit dhe maturës së saj të fundit, mbasi u shpërbënë kooperativat bujqësore. Disa ndërmarrje shtetërore u mbyllën. Migrime dhe emigrime të popullsisë, edhe të këtij fshati, sollën zvogëlimin e numrit të nxënësve në vite që vazhdonin shkollën.

Në vitin 1995 shkolla u rikonstruktua tërësisht me fonde të Bankës Botërore, duke u pajisur me 

mobilje të reja të gjitha klasat.

 Duke krahasuar popullsinë e fshatit të Iballes nga 1991 deri 1997 vërehet rënja nga viti në vit. Në vitin 1997 kishte 1542 banorë, ku brenda një viti ishin larguar 9.24%. Numri i nxënësve në 8-vjeçare ulet në 12 %, ndërsa për arsimin e mesëm të përgjithshëm vazhdon të ketë interes.

Shkolla Iballe	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997
1.Arsimi 8-vjeçar	349	295	282	267	251	244	214
2.Arsimi i mesëm	116	125	130	107	101	101	104
Gjithsej	465	420	412	374	352	345	318

Shkolla e mesme e përgjithshme mbyllet në vitin shkollor 2018-2019, mbasi bien numri i nxënësve. Arsimi, tashmë 9-vjeçar, ka pasur këtë ecuri në këto vitet e fundit^.

Shkolla Iballe	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2021	2022	2023
1.Arsimi 9-vjeçar	124	109	84	69	61	58	53	45	41	35	27
2.Arsimi i mesëm	52	49	48	57	34	28	16

Aktualisht japin mësim në këtë shkollë 8 mësues, prej të cilëve 4 femra, që janë të gjithë nga Iballja. Gjithashtu jep mësim dhe një mësuese me nxënës që kanë zhvillim të vonuar.

Në përfundim, nga të dhënat e grumbulluara nga ish-mësues, shenojmë se në shkollën e Iballes nga viti 1903 kanë dhënë mësim 256 mësues, nga të cilët 79 femra. Nga këta: janë nga Iballja 83 mësues (32.4%), ish-nxënës të kësaj shkolle, femra 47 nga të cilat 20 prej tyre të martuar në Iballe. Me banim jashtë rrethit kanë dhënë mësim 67 mësues nga të cilët 9 femra. Drejtor shkolle kanë qenë 14, nga të cilët vetëm një me banim jashtë rrethit dhe tre nga Iballja.

Pas vitit 1991 demokracia dha mundësinë e lëvizjes së lirë edhe të kuadrove e specialistëve të Iballes. Familje të tëra kanë gjithë fëmijët me arsim të lartë. Nxënës të shkollës Iballe që mbaruan shkollat e larta u bënë mësues e drejtues shkollash brenda rrethit të Pukës por edhe në rrethe të  tjera, duke qenë të suksesshëm. Disa nxënës të kësaj shkolle, ish- mësues nga Iballja, morën gradën shkencore “Doktor i Shkencave”, si Vitor Maluta, Sokol Bajraktari, etj. u bënë pedagog në Universitete të Tiranës e deri në New Jersey në SHBA, dr. Esmeralda Vata.

Janë me dhjetra ish nxënës të Iballes, që u bënë specialistë të fushave të ndryshme të ekonomisë, mjekësisë, bujqësisë, drejtësisë që kanë drejtuar e drejtojnë institucione, ndërmarrje dhe sektorë brenda e jashtë rrethit, me rëndësi kombëtare, që u zgjodhën në organet e pushtetit vendor, deri deputetë si Fran Pjetri, Ludovik Hasani u bënë biznesmenë shumë të suksesshëm. 

IV.. Mbi festen 120 vjetorit të hapjes së shkollës së Iballe.

Me iniciativën e intelektualve, biznesmenve të fshatit ku si drejtues e sponsorizues kryesor ishte Dede Maluta, u organizua një festë shumë e bukur në Iballe, në përkujtim të këtij pervejtori të lavdishëm.

Mori pjesë Presidenti i Shqipërisë, Prof. Bajram Bega, deputeti, ish kryeministri i Kosovës Ramush Hajradinaj, i cili e pohoi poublikisht se e kishte origjinën nga ky fshat, kryetari i bashkisë  Fushë Arrëz, Hilë Curri etj. Morën pjesë, historian, arkeolog, specialist të fushave të ndryshme, ish mësues, nxënës specialist vendas e të fshatrave përreth dhe qindra banorë nga e gjithë zona.

U organizua një sesion shkencore me nivel të lartë, u inagurua muzeu i ri i shkollës, i bukur dhe i pasur me dokumenta, u organzua panair i prodhime bujqësore të vendit si dhe u zhvillua një koncert me pjesëmarrjen r artistvre me emër, nga Shqipëria e Kososva. Shkollës iu dha emri “Frrok Pemati”, e u vendos bust i tij në hyrje të saj. 

  Kjo festë mendojmë se tregoi që Iballja do të mbetet gjithmonë e banuar, nisur burimet natyrore, arkeologjike, mundësitë e shtimit të bimëve me rendiment të e lartë e me vlera kombëtare  e më gjërë, nga interesimi  që po bëjnë disa biznesmen vendas,  që nuk harrojnë vendlindjen, duke investuar këtu, si një hotel-restorant  modern, nga Lazer Mhilli e të tjerë që shpresojmë të shtohen, apo kontribuar së bashku, për të organizuar veprimtari të rëndësishme në bazë zone, me mikpritjen e veçantë të banorve, Iballja do jetë plotë vizitor gjithëvjetor, vendas e të huaj.  

Shkolla 9-vjeçare, trashgimtare e kësaj tradite të çmuar, gjithmonë do shërbejë si një rreze drite e cila shpërdan dituri, që fëmijët e Iballasve edhe në të ardhmen, do të jenë specialist në disa fusha me vlera kombëtare e ndërkombëtare.  

Referenca:

1. “Shkolla pionere në Shqipërinë e Veriut”. Revista Pedagogjike, nr.4, 1976.
2. Sabah Sinani, Historiku i Arsimit të rrethtit Pukë, 1989.
3. Jaho Brahaj. Buletini  “85-vjetori i shkollës Iballe”, 1988.  
4. Shkresa nr.105, dt.24.02.1936.
5. Përgjigjja shkresën nr.105, dt.24.02.1936
6. Muzeu i Shkodrës, Fondi Migjeni.
7. Buletini “Puka dhe shkolla”,1974. 
8. Arkiva e shkollës Iballe (regjistrat e nxënësve në vite dhe statistikat).
9. Arkivi Qendror i Shtetit, Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave, fondi: Aktkontrolli i Ministrisë Arsmit,1985
10. Arkivi Qendror i Shtetit, Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave fondi: Aktkontrolli i Ministrisë Arsmit, 1989
11. Pashk Lekaj. Zhvillimi i arsimit parauniversitar e prognoza e tij, gjendja e infrastrukturës shkollore dhe nevojat e saj, në rrethin e Pukës.1998.
12. Ing.Kol Deda, „Iballa vatër e dijes dhe atdhedashurisë“,  kumtesë në sesion shkencore në Iballe 28 tetor 2023,
13. Gjelosh Nikolla, „Kontributi i Rilinadasve Lazër dhe Ndre Mjeda ne hapjen e shkollës Iballe“, kumtesë në sesion shkencore në Iballe 28 tetor 2023.

Prof.Afrim Krasniqi/

Shtetet, ashtu si familjet dhe individët, bëjnë projeksione për vitin e ri në çdo fundviti. Në disa modele qeverisëse (vendet e mëdha) projeksionet shprehen përmes fjalimeve të udhëheqësve kryesorë përpara kombit, mesazhet e vitit të ri apo rezolutave të kongreseve. Në vende si Shqipëria dhe shumica e fqinjëve rajonalë, nuk ka tradita të tilla. Shqipëria nuk aplikon fjalim mbi gjendjen e kombit dhe as projeksion zyrtar për vitin pasues, përshëndetjet e fundvitit janë kryesisht protokollare dhe nuk ekziston një mekanizëm që projekton dhe ndjek prioritetet vjetore shtetërore. Parlamenti është në pozita pritëse jo udhëheqëse, qeveria menaxhon përditshmërinë, partitë mendojnë për zgjedhjet e radhës, Presidenti dhe Këshilli i Sigurimit i largohen një roli kujdestar, strukturat e tjera mungojnë. Duke mos pasur projeksion, nuk ka as premtime dhe për pasojë, as bilanc të matshëm dhe llogaridhënie. Paradoksalisht, përfaqësitë kryesore diplomatike në Tiranë hartojnë projeksione për 2024, me kërkesë të MPJ/qeverive përkatëse dhe shpesh ato janë shumë më realiste sesa e gjithë retorika ditore në gjuhën shqipe në Tiranë.

Çfarë mund të jetë viti 2024 për Shqipërinë? Nuk është vit zgjedhor dhe ky është lajm i mirë. Kur ka zgjedhje paralizohet jeta institucionale dhe gjithçka ndodh në funksion apo pasojë të tyre. Jemi në vitin e tretë të mandatit të tretë të PS & Rama në pushtet dhe qeveria ka vetëm një prioritet: si të ruajë unitetin e strukturës patronazhiste të 700 mijë mbështetësve, e mjaftueshme për të fituar çdo proces zgjedhor. PS nuk ka ndonjë ide për reforma dhe as nuk funksionon si parti politike. Ajo shijon pushtetin pa shqetësim dhe ndodhet në fazën e arrogancës absolute, në të cilën individët me pushtet mendojnë se janë zgjedhur të jenë të përjetshëm. Shqipëria e tyre është e ndryshme nga Shqipëria e qytetarëve të thjeshtë dhe kultura e tyre “demokratike” në parti e institucione ngjason gjithnjë e më shumë me Byronë Politike të vitit 1990. PS ndodhet në sfidën të rikthehet në parti dhe të ndajë shtetin nga partia, të përballet me hetimet e zyrtarëve të saj dhe të mendojë për ditët në opozitë, kur pasojat mund të jenë në mos të njëjta, më të thella sesa kriza aktuale e opozitës.

Kriza e opozitës e nisur në shtator 2021 jo vetëm nuk ka gjetur zgjidhje, por është thelluar, tashmë në tri fraksione që pretendojnë trashëgiminë politike. Katër nga pesë kryetarët e partive politike opozitare janë nën hetim, një çmim që vjen nga refuzimi i vitit 2013 për reformë dhe riciklimi i ish ministrave / zyrtarëve të lartë në parti. Vendimi ligjor i SPAK dhe GJKO kundër ish Presidentit & ish kryeministrit Berisha, de facto përbën nisjen e largimit të tij përfundimtar nga politika, por edhe rënien e lirë të PD në krizë shumë më të thellë. Asnjëra palë në PD nuk përfaqëson shumicën, të gjitha kanë përjashtuar njëra tjetrën dhe të gjithë ende nuk kanë një ide të qartë, maturi dhe as ndonjë propozim për daljen nga kriza, ringritjen e opozitës dhe rikthimit të balancës pluraliste të përfaqësimit. Strategjia e incidenteve në parlament rezultoi e gabuar, fushata denigruese midis palëve ishte dyfish e gabuar dhe tek asnjëra palë nuk ka mbetur asgjë nga ajo mbi të cilën dhe për të cilën u krijua PD në dhjetor 1990. Opozita ka vetëm një rrugëzgjidhje: dialog dhe trupë kolegjiale dhe konsensuale drejtimi 1 vjeçar, pa përfshirë në drejtim 2B, ribashkim në shtator-tetor, reformim në program e qasje perëndimore dhe përgatitja për një listë të përbashkët kandidatësh, me mbi një të tretën prurje të reja në politikë, si shans i vetëm për të tërhequr votën abstenuese, refuzuese dhe liberale në vend.

Kalendari politik 2024 pritet të përcaktohet nga prokurorët e SPAK. Dosjet hetimore përfshijnë një numër të lartë zyrtarësh tek dy palët, përfshirë tre nga katër drejtuesit kryesor në mazhorancë dhe katër nga pesë drejtuesit kryesorë në opozitë. Një demokraci që varet nga aktet e prokurorisë nuk mund të jetë solide, por një demokraci pa llogaridhënie nuk mund të jetë gjithashtu funksionale. SPAK ka besim maksimal tek qytetarët për një arsye të vetme: shqiptarët kanë parë sesi politikanë të korruptuar kanë ricikluar veten në tri dekada, pa dhënë llogari dhe duke e keqpërdorur shtetin dhe institucionet në interes të vetes, miqve, familjes dhe militantëve ndjekës. Mbështetja ndaj SPAK nuk është akt i maturisë politike, është akt rebelimi dhe revolte dhe Shqipëria ka nevojë për revoltë.

Shqipëria 2024? Ne kemi një “fat”, – partitë tona nuk mund ta bëjnë Shqipërinë më të mirë, por nuk kanë më forcë për ta bërë më të keqe. Sfida e rrugëtimi ynë ndërvaret më shumë nga gjeopolitika. Shqipëria pret që brenda marsit të zhvillojë konferencën e dytë me BE, të nisë negociatat reale dhe të kthehet në normalitet. Fundi i luftës në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme do të ishin lajm i mirë me pasoja pozitive, vijimi i konfliktit përbën investim për stabilitetin, jo demokracinë edhe në vende si Shqipëria. Ndikim të madh pritet të ketë tek ne ecuria e gjendjes së Kosovë dhe fqinjët veriorë, ndërsa brenda vendit, nuk pritet të ketë as reformë zgjedhore, as reformë ekonomike, as amnisti financiare dhe as ndonjë reformë serioze. Arnime ligjesh, akte në funksion të oligarkisë, administrim klientele dhe “kap çfarë të kapësh”, – mbeten pritshmëritë e atyre që shtetin e shohin si pronë, politikën si imunitet, parlamentin si formalitet dhe vendimmarrjen si e drejtë familjare. Të pasurit do të bëhen edhe më të pasur, të varfrit edhe më të varfër, ata të shtresës së mesme do vijojnë të mbeten në dilemë, mbijetesë apo emigrim.

2024 nuk pritet të jetë vit reformash as ndryshimesh. I ngjan viteve 1995, 2004, 2012, 2023. Vite për tu harruar. Me dallimin se këtë vit Shqipëria do të jetë pjesë e kampionatit europian dhe me siguroi tre muaj do të ushqehemi me show patriotik, – një traditë që na kujton vitin 1986 kur duke mundur Belgjikën harruam radhët e gjata të qumështit.

Për të gjitha këto motive 2024 mbetet një vit i pritshëm tranzicioni. Nuk duhej të ishte i tillë. Në çdo këndvështrim, pas 3 dekadash Shqipëria meriton më shumë, duhet të kishte pritshmëri më të mëdha, reagim qytetar më të madh, transparencë më të madhe, llogaridhënie më të madhe, projeksion më të qartë, qeverisje më efektive, politikë më të maturuar, kalendar reformash dhe reflektimi më konkret, institucione më të forta e më të pavarura, qytetarë më të lexuar dhe demokraci shumë më funksionale.

@followers @highlight

https://www.linkedin.com/…/pritshm%2525C3%2525ABrit…/

See Insights and Ads

Create Ad

All reactions:

22

Prof.Dr. Roland Gjini/

Osman Doraci është një personalitet i spikatur antikomunist elbasanas, që për fat të keq, ende nuk është shkruar për të, me përjashtim të disa dokumentave të botuara në shtypin periodik, lidhur me procesverbalet e hetimit të tij nga sigurimi i shtetit, të vitit 1949. Madje edhe në botimin Elbasani-enciklopedi emri i tij as nuk përmendet fare. Lindi në Elbasan në vitin 1921, në një familje me tradita patriotike. Kështu, një paraardhës nga trungu i tij familjar, Ahmet Doraci, përmendet si anëtar i këshillit drejtues të degës së Lidhjes Shqiptare të Prizrenit për Elbasanin, në vitin 1878. 

Osman Doraci, pasi mbaroi Normalen e Elbasanit, në moshë fare të re, në vitin 1939, fillon punën si nëpunës në Ministrinë e Arsimit. Punën e filloi në kushtet e okupimit fashist të vendit, me pasionin për arsimin kombëtar, ashtu si shumë mësues patriotë elbasanas, që edhe pse në kushtet e pushtimit, ai ndjeu shqetësimin e vazhdimësisë së arsimimit kombëtar dhe të përhapjes më tej të shkollave shqipe, jo vetëm në Shqipëri, por edhe te shqiptarët në trojet e tyre jashtë Shqipërisë. U kujdes që kontigjentet e mësuesve të dalë nga Normalja të shpërndaheshin kudo, nga Jugu në Veri, madje edhe te shqiptarët e Kosovës dhe të Maqedonisë.

Pas vitit 1941, kur në vend filluan të krijohen organizatat dhe partitë politike, që në programet e tyre shpallën luftën kundër fashizmit, Osman Doraci, i shquar për qëndrimin e tij nacionalist, nuk u pajtua me programin e komunistëve, për këtë arsye ai u rradhit në organizatat nacionaliste. Nga kjo kohë e deri në fund të jetës së tij ai do të qëndrojë në pozitat e një antikomunisti të vendosur. Kështu, gjatë pushtimit italian ishte ndër të parët që u rendit në rradhët e Ballit Kombëtar, duke mbajtur lidhje tepër të ngushta me eksponentët kryesorë të saj në trevën e Elbasanit, me Lef Nosin, Venemin Delianën, Jorgji Zylfin, Nezir Muzhaqin, etj. Kjo organizatë e ngarkoi atë të merret me organizimin e rinisë së Ballit Kombëtar në trevën e Elbasanit. Mbështetësi kryesor i të riut Osman Doraci ishte Lef Nosi, i cili jo vetëm e ndihmoi për t’u punësuar në Ministrinë e Arsimit, por edhe e zgjodhi atë në vitet 1943-1944 shoqërues të Regjencës.

Aktiviteti i tij në rradhët e Ballit intensifikohet pas janarit të vitit 1944, pra pas riorganizimit të kësaj organizate, ku me dorëheqjen e kryesisë së vjetër drejtuar nga Vasil Andoni u zgjodh një kryesi e re, drejtuar nga Abaz Ermenji. Në fakt, duhet pranuar që pas tërheqjes së Vasil Andonit nga drejtimi i Ballit, komiteti qarkor i kësaj organizate për Elbasanin ra në dorë të Shefqet Vërlacit e partizanëve të tij, Shumë nacionalistë, edhe ballistë të Elbasanit nuk mund të pajtoheshin me qëndrimet e Vërlacit si kryeministër gjatë pushtimit iltalian. Gjithashtu një pakënaqësi në popull kishin ngjallur edhe veprimet ndëshkuese e të përgjakshme të Xhaf Balit, i cili njihej si krahu i djathtë i Vërlacit. Prandaj shumë nacionalistë në fillim të vitit 1944 u larguan nga rradhët e Ballit. Ndërsa Osman Doraci, edhe ky i pakënaqur për sa më sipër, nuk ndoqi rrugën e braktisjes, por vazhdoi punën për organizimin e rinisë balliste, tashmë në Tiranë, duke u kushtëzuar edhe nga puna si shoqërues i Lef Nosit, i cili ishte anëtar i Regjencës. Përzgjedhja që Lefi i bëri atij si shoqëruesi kryesor, është tregues i vlerësimit të Osman Doracit si patriot, nacionalist dhe antikomunist i vendosur dhe, njëkohësisht, si një njeri besnik.

Në muajt tetor-nëntor të vitit 1944, Osman Doraci, së bashku me Lef Nosin shtuan përpjekjet për të ndërgjegjësuar shqiptarët se pas largimit të Gjermanisë, Shqipëria duhej qeverisur nga nacionalistët dhe jo nga komunistët.  Madje pas një mbledhje në Shkodër, në nëntor të vitit 1944, u vendos që në qytetet e Shqipërisë të krijoheshin forca të armatosura, për të mos lejuar depërtimin e qeverisë komuniste dhe, njëkohësisht, u shtypën trakte duke u shpërndarë në tërë vendin.

Kontributi më i madh patriotik i Osman Doracit qëndron në faktin që ai asnjëherë nuk u pajtua me komunizmin dhe sidomos me qeverisjen e Shqipërisë nga ata. Ndërkohë, në tetor të vitit 1944, komunistët kishin krijuar qeverinë e tyre në Berat dhe filluan përndjekjen dhe ekzekutimin e krerëve të organizatave nacionaliste. Të vënë përpara këtij revanshi, mjaft krerë të Ballit Kombëtar e të Legalitetit morën rrugët e largimit jashtë vendit. Një thirrje e tillë iu bë edhe Lef Nosit dhe Osman Doracit, por këta të dy, trimërisht vendosën të qëndrojnë në Shqipëri, duke u shprehur se nuk kanë bërë ndonjë gjë të keqe kundër vendit të tyre, madje gjykonte Lefi, edhe nëse do të na akuzojnë se kemi qenë të lidhur me gjermanin, e shumta do të na dënojnë 6 muaj burg, pasi ne nuk kemi bërë krime. Në fakt ndodhi e kundërta, mes të tjerëve që qëndruan në Shqipëri, në fund të vitit 1944, u arrestuan dhe u burgosën edhe Lef Nosi dhe Osman Doraci. Fati i personalitetit të spikatur Lef Nosi dihet, ai u pushkatua në vitin 1946, ndërsa miku i tij, Osman Doraci, pas dy vjet burgimi, lirohet në vitin 1946 për mungesë provash. Ky ishte burgimi i tij i parë. Pas daljes nga burgimi ai mbeti përjetë i survejuar nga organet e sigurimit të shtetit. Kështu, në arshivën e Ministrisë së Brendshme për të shihen akuza e epitete si “feminist”, si i “zgjuar por që nuk di të përdorë armën”. Kjo e fundit është sa cinike, nga njëra anë, aq edhe alibi për ta përjashtuar atë nga akuza si “kriminel”, nga ana tjetër.

Pasi u përpunua akuza e dytë, po për faje politike, arrestohet përsëri në vitin 1952, duke u dënuar kësaj rradhe me 15 vjet burgim. Në vitin 1964 lirohet nga burgu, por fletëlirimi i tij do të shoqërohet me fjalët se në burg ka mbajtur një “qëndrim shumë të keq”

Për pak vite punoi në profesione të rëndomta, duke u arrestuar për së treti në fund të viteve ’60-të po për faje politike. Pas daljes nga burgimi i tretë jetoi vetëm pak vite, në varfëri, dhe për më keq, i harruar, për më se 40 vjet, pavarësisht përkushtimit të tij sa ishte gjallë, për një Shqipëri të lirë e demokratike.

Prof.Dr.Roland Gjini/

Në këtë rast shkrimi, që po paraqesim, ka për qëllim të prezantojë disa nga përmasat dhe kontributet e intelektualit të shquar elbasanas, Ahmet Hastopalli. Është ndër ato figura që diktatura komuniste jo vetëm i shpërfilli por edhe i hodhi baltë e akuza me qëllime denigrimi. Ai u mohua për dekada të tëra nga rregjimi komunist, sepse “faji” kryesor i tij ishte që i përkiste borgjezisë së pasur, se urrente komunizmin, gjithashtu edhe sepse ishte i lidhur me krahun politik të Shefqet Vërlacit. 

Qëllimi i shkrimit tonë nuk është zbërthimi në detaje i figurës së Ahmet Hastopallit. Për këtë do të nevojitej një studim i thelluar e i kujdesshëm, mbështetur në burime e të dhëna të plota. Por nga njohja më e përgjithshme e jetës dhe e aktivitetit të këtij intelektuali, shpalosen qartë dimensionet e tij jo vetëm si njeri i ditur e me kulturë por, edhe si veprimtar aktiv, në çështjen kombëtare e në politikë. Përkushtimi i tij atdhetar, jo vetëm nuk mund të mohohet, por, as nuk mund të zbehet nga pozicionimi i tij, në momentet e ndjeshjeve të ashpra politike të viteve ‘20-’30, përkrah ndonjë figure që nuk gëzonte reputacionin e duhur. 

Ahmet Hastopalli është lindur në vitin 1894 në qytetin e Elbasanit. I përkiste një familjeje të pasur borgjeze me tradita qytetare e atdhetare. Mësimet e nivelit të parë e të dytë fillori ka marrë në shkollat e qytetit të lindjes. Shkollën e mesme e ndoqi në gjimnazin e Selanikut në Greqi. Pas përfundimit të arsimit të mesëm, ndoqi e përfundoi në Turqi arsimin e lartë për drejtësi.

Ahmet Hastopalli është një ndër intelektualët e parë të arsimuar e të formuartë qytetit të Elbasanit. Shtrirja e aktivitetit të tij është shumëplanëshe. Ai veproi dhe u shqua si atdhetar e mbrojtës i çështjes kombëtare, militant i përhapjes së arsimit shqip, mbrojtës i kulturës kombëtare, botues, politikan. Që në moshë të re, kur ndiqte gjimnazin në Selanik, u përfshi në çështjen e lëvizjes kombëtare dhe të mbrojtjes së të drejtave të shqiptarëve. Ka qenë sekretar i shoqatës së studentëve shqiptarë që ndiqnin studimet në këtë gjimnaz. Në atë kohë drejtoria e gjimnazit të Manastirit përjashtoi nga shkolla nxënësit shqiptarë, që ishin hedhur në grevë proteste kundër diskriminimit që ushtronte ndaj tyre drejtoria e kësaj shkolle. Ahmet Hastopalli dhe shoqata ku ai bënte pjesë, jo vetëm u solidarizuan me grevën e vëllezërve të tyre në Manastir por, kërkuan ndihmën e patriotit Bajo Topulli, drejtor i gjimnazit të Selanikut në atë kohë. Me ndërmjetësinë e tij bënë të mundur rikthimin në gjimnaz të nxënësve të përjashtuar. Po gjatë kohës që ndiqte gjimnazin e Selanikut, Ahmeti ruante lidhje të vazhdueshme me lëvizjen patriotike në qytetin e tij të lindjes. Ishte ndër iniciatorët e aktivistët kryesorë të shoqërisë së të rinjve “Drita” që u ngrit në Elbasan për përhapjen e shkrimit e këndimit shqip jo vetëm në qytet, por edhe nëpër fshatra.

Si militant i lëvizjes kombëtare Ahmeti u dallua edhe në Stamboll, gjatë kohës që kryente studimet e larta. Me dorën e tij ka ngjitur në mure afisha me deklaratat patriotike të studentëve shqiptarë, mes të cilëve edhe të Dervish Himës, në katër gjuhë, të dërguara nga Korfuzi pasi qeveria turke i largoi nga universiteti i Stambollit.

Pasi përfundoi studimet e larta në Turqi, u kthye në Elbasan në përfundim të Luftës së Parë Botërore. Situata në atdhe ishte tepër e vështirë. Shqipëria kërcënohej nga një copëtim i ri. Në këto kushte, Ahmet Hastopalli i formuar intelektualisht dhe i përkushtuar për çështjen kombëtare, u bë një ndër aktivistët e njohur të kësaj çështjeje në qytetin e Elbasanit. Në vitin 1920 ishte drejtues i shoqërisë kulturore të miqve të artit “Afërdita”. Në verën e vitit 1920 organizoi bandën muzikore të kësaj shoqërie, që të shëtiste rrugicë më rrugicë e shtëpi më shtëpi të qytetit, duke ekzekutuar himne e marshe, për të mbledhur ndihma për luftëtarët trima që luftonin në Vlorë kundër pushtuesit italian. Ai së bashku me drejtuesit e tjerë të kësaj shoqërie artistike pranoi ftesën e komitetit dhe Komisionit të Luftës së Vlorës në fund të gushtit të vitit 1920, që banda “Afërdita” të shkonte në Vlorë për të festuar fitoren mbi italianët. Kjo bandë shkoi në Vlorë dhe në 3 shtator dha koncerte në festimet e mëdha që u kryen në këtë qytet me rastin e çlirimit.

Pas vitit 1920, Ahmet Hastopalli bëhet një përfaqësues i njohur i qarqeve politike në trevën e Elbasanit. Në rrjedhën e përplasjeve politike ai përfshihet në krahun e Shefqet Bej Vërlacit. Merr pjesë gjallërisht në fushatën elektorale për zgjedhjet e para parlamentare dhe rreshtohet në partinë “Përparimtare”, grupim politik me tendenca të theksuara nacionaliste. Duke gëzuar reputacion të mirë ai arrin të fitojë vendin e deputetit në Parlamentin e parë shqiptar, të votuar në mënyrë demokratike. Si anëtar i parlamentit, ai mori disa herë fjalën, duke u ndalur në çështjet e ruajtjes së pavarësisë dhe në bashkimin kombëtar. Ai vazhdoi të fitojë vendin e deputetit në disa legjislatura në parlamentet shqiptare të viteve 20’-30’.

Ahmet Hastopalli bëhet i njohur veçanërisht me botimin e fletores-gazetë, “Elbasani”. Kjo gazetë u botua nën drejtimin e tij në vitet 1922-1925. Dilte një herë në javë. Numri i parë doli në 25 nëntor 1922. Gjatë tre viteve që u botua, pati disa ndërprerje të vogla. Numri i fundit u botua në 26 tetor 1925.

Gazeta Elbasani trajtonte probleme të ndryshme, kryesisht shoqërore e politike. Botonte edhe lajme të brendshme e të jashtme, si dhe shkrime të ndryshme letrare nga autorë të vendit, sidomos nga shkrimtari i njohur, miku i Ahmet Hastopallit, Haki Stërmilli. Numrat e parë të gazetës përkojnë me festimet e 10 Vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë kombëtare. Ja ç’shkruhet në editorialin e numrit 2 të kësaj gazete, datë 28 Nëntor 1922: “Tani sikur e kuptojmë ma mirë atë ditë me shi e me erë të Nandorit dhe aq ma tepër na ka anda t’a kuptojmë, sa shtohen mot e nga mot palët e vjetëve që kalojnë. Po! Sa e shohim ma së largu në pasqyrën e vëmendjes s’onë, aq ma e bukur na ngjan kjo ditë e kurorëzimit të shpresave të kombit shqiptar.”

Vitet e para të botimit të gazetës që drejtonte Ahmet Hastopalli përkojnë edhe me aktivitetin e tij si deputet i Elbasanit në Parlamentin e parë shqiptar. Në faqet e kësaj gazete ai shpesh shpaloste edhe idetë e tij për të ardhmen e Shqipërisë dhe të shtetit shqiptar. Ndër idetë bazë që mbronte Ahmeti për të ardhmen e vendit ishin drejtësia dhe kushtetutshmëria. Në kryeartikullin e Nr. 4 të shkruar prej tij thuhet: “Burimi kryesor, mbështetja ma me randësi e veprave dhe e marrëdhanjeve qi kanë sjellë shoqnit njerzore në fatbardhësi, pa dyshim asht drejtësia, ideali i parë dhe i prapëm i njerëzimit. Pa ktë nuk do të ishte gja e mundëshme qytetnimi, përparimi, qetsija dhe sigurimi i shpirtit e i pasunis.”

Në vjeshtën e vitit 1923, në faqet e kësaj gazete kishte edhe shkrime për fushatën elektorale për zgjedhjet për Asamblenë Kushtetuese që do të mbaheshin në dhjetor të atij vitit. Në këto shkrime shihet qartë përkrahja ndaj grupit elektoral “Pleqësia”, ku bënte pjesë Ahmet Hastopalli. Por vihet re se replikat me gazetën “Ura e Shkumbinit”, të grupit të tij kundërshtar, “As i Pashës as i Beut” nuk i kalojnë caqet e etikës së luftës elektorale.

Në faqet e gazetës “Elbasani” shkruan mjaft personalitete, intelektualë e shkrimtarë të njohur të vendit e të qytetit si Ndre Mjeda, Haki Stërmilli, Aleksandër Xhuvani, Taq Buda, Kasem Sejdini, Ahmet Gashi, shkruan përkthyes, mjekë, avokatë e agronomë. Ahmet Hastopalli u dallua edhe në fushën e përkthimeve, duke shqipëruar disa drama e poezi të huaja. Gjithashtu edhe vetë ka shkruar veç artikujve publiçistikë edhe letërsi artistike.

Qëndrimin e vet atdhetar Ahmet Hastopalli e tregoi edhe pas pushtimit fashist të Shqipërisë. Nga Tirana ai u ftua për të marrë pjesë në grupin e intelektualëve shqiptarë që do t’i dorëzonin mbretit italian që ishte shpallur edhe mbret i shqiptarëve, Viktor Emanuelit, kurorën e Skënderbeut. Por, Ahmeti e refuzoi në mënyrë kategorike këtë ftesë, duke mos u pajtuar me këtë veprim. Në vitin 1941 u emërua prefekt i Elbasanit, por këtë detyrë e ushtroi për një periudhë të shkurtër. Pas disa muajve dha dorëheqje të prerë.

Gjatë Luftës Antifashiste formimi i tij intelektual dhe bindjet e tij nacionaliste dhe të djathta, bënë që ai ta urrejë që në fillim komunizmin dhe rrugën që po ndiqnin komunistët që gjatë viteve të luftës. Vdiq papritur në prill të vitit 1944 nga një atak në zemër, në moshën 50-vjeçare. Kjo vdekje e ndau shpejt nga aktiviteti dhe qyteti i tij, por njëkohësisht nuk i dha mundësi pushtetit komunist, pas çlirimit, për ta përndjekur e persekutuar fizikisht.