Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Si In memoriam për Albert Vërrinë

by

Aleksandër Çipa/

“Skulptori” i karaktereve në skenë,

Mjeshtri i mbikombëtares në Vlorë.

Sot në mendjen time, rivetëtiu shfaqshëm Albert Vërria. Ky artist, me ndikim të fuqishëm në jetën publike të Vlorës dhe me jehonshmëri vijuese në jetën dhe kujtesën artistike dhe aktruese të Shqipërisë, gjatë 70 viteve të shkuara dhe atyre që pasojnë.

Deri në çastin kur u “fsheh nën dhe”, aktori Vërria nuk iu nda qytetit të Vlorës duke i shtuar historisë kulturore të qytetit që tejkalon imazhin për të, edhe një fakt me peshë artefakti:

Teatrit dhe kinematografisë shqiptare, artisti Vërria u dhuroi talentshëm një galeri vetiake. Kjo galeri e bollshme me role dhe karaktere, spikatëse dhe atipike, si në lartësinë e talentit të vet, është hiseja e shqueshme e pavdekësisë që shenjohet me emrin e tij.

Qysh prej fillimit të viteve ’60, në Teatrin e Vlorës që tashmë mban emrin ” Petro Marko”, Albert Vërria mishëroi dallesat mes rolit të ri dhe pasuesit.

U lartësua në këtë artbërje, duke ia dalë të respektojë veçoritë e substancës jetësore në art dhe të vlerës artistike si specifikë e jetës. Në rolet e Vërrisë ngjet si në vargun e Rudyard Kipling:” Lindja është Lindja, Perëndimi është Perëndimi”. Xha Sulua tek ” Kapedani” është karakteri më potencial në kinokomedinë shqiptare.

I ngjashëm me ikonat e kinokomedisë italiane dhe franceze të viteve ’70 apo ’80.

Artisti Vërria është si xha Sulo, në aktin e vet artistik më triumfal. Skaliti një karakter aq tipologjik përmes një aktrimi modern e të përkorë. E imponoi shoqërinë dhe publikun (aq diversiv shqiptar), të qeshte dhe të rishihte me sytë e mendjes bashkëjetesën me brenditë dhe mendësitë obskurante e feudale, arkaike dhe ekstraurbane. Projektoi përmes peshës aq sarkastike të rolit të vet, se ishte jo vetëm artist i talentuar, por veçanërisht i rëndësishëm.

Nuk ka në rolet dhe karakteret mishëruese të Vërrisë elemente dhe substancë jashtëartistike.

Është aq pranë kësaj mundësie në rolin e Nuri Beut tek filmi “Koncert në vitin ’36”, por i mërgohet me aq elegancë dhe sharm, sa në memorien e publikut vijon të mbartet imazhi potent i atij karakteri si personazh kinematografik dhe si tip shoqëror përveçueshëm.

Albert Vërria i ndau rolet- karaktere që solli, përgjatë çdo interpretimi, me talentin dhe cilësitë unike të plastikës aktoriale. Sepse jetonte jo vetëm me ambicien krijuese e estetike, por veçanërisht me korpusin e brendshëm të kulturës, interesimit dhe dijes për galeritë jashtë tij dhe për empathitë që i mbartte si qytetar. Këto të fundit në ndërgjegjen e tij shëmbëllenin me një bahçe të papërsëdytë.

Artisti Vërria ishte armik i kaosit dhe i së paplotës në lojën dhe rolin e vet aktoresk apo kinematografik. Përmes episodit apo qoftë edhe së pjesëshmes, realizonte imazhin dhe siluetën e plotë të protagonistit pa protagonizëm skenari, të personazhit pa hapësirën e të shqueshmit, por që mbeti e shqueshme për shkak të ustait që e lozi.

Mjafton që lexuesit duke ndalur një çast shikimet në portretet e fiksuara nga celuloidi i kamerave në kohën e ” Kinostudios”, të vërrejë dhe natyrshëm të rigjejë, në frizerin e kujtesës së vet, portretet dhe karakteret e galerisë së Vërrisë.

***

Ka kohë që në Vlorë nuk ndihet as zëri dhe as hapi i Bertit, por vijon koha që e mban të shqueshëm Vërrinë e rëndësishëm. Atë zotni Bertin, që bëri një art dhe na dhuroi interpretim dhe që nga amëshimi, na imponon të saktësojmë se:

E kemi një rast artisti dhe personaliteti, prej vlerash të peshës dhe dimensioneve në nivel mbi kombëtar.

ROSE WILDER LANE NË KËRKIM TË XHUBLETËS

by

Prof.Myrvete&Begzad Baliu/

Tregim

Krejt papritmas u ndërpre muzika dhe valltaret mezi u ndalën duke ngatërruar këmbët. Pastaj, po kaq papritmas shpërtheu një këngë tjetër me zërin që kumbonte fort. Gratë që ishin në valle, në vend se të vazhdonin, ngrinë me krahët gjysmë të ngritur lartë dhe ngulën shikimin nga dera.

Papritmas u ngrit nga tavolina e parë dhe shkoi përpara vetëm një zonjë e veshur krejt ndryshe. Ndërsa, të tjerat po i drejtonin telefonat në drejtim të hyrjes në sallë, ajo mbante në dorë një aparat të madh dhe si të dalë mode.

Nusja, babai dhe nëna, të kapur për krahët e njëri-tjetrit po hynin brenda duke mbajtur hapin me kujdes, ndërsa zonja e panjohur, në vend se të rrinte e të fotografonte nga tavolina e parë, ku ishte ulur, u afrua, u përkul poshtë e lartë, djathtas e majtas, para e prapa, për të mos thënë “u shkarravit disa herë para vajzës e prindërve të saj”, sikur do të shprehej Gjyla e Alisë.

-Kush është kjo grua?, – e pyeti Zyla, Bardhën me kërshëri, e cila si nikoqire e dasmës sillej sa djathtas sa majtas, duke parë sytë e secilës, nëse kërkonin gjë.

– Është një grua amerikane, quhet Rose, është mike e prindërve, – tha Bardha duke zgjatur kokën drejt saj.

– Aha, – tha Zyla, duke mbajtur frymën me habi, – kam lexuar një vepër të saj, me titull “Majat e Shalës”.

Bardha nuk ja pohoi me kokë, por e bëri të kuptonte se e dëgjoi.

Po hynte ‘treshja’, që të hapte dasmën. Babai, i veshur me sako, këmishë të bardhë, kravatë të kuqe e plis të bardhë në kokë, ecte duke matur hapin që të mos i dilte i madh; nëna e veshur me një fustanellë, ecte duke u përpjekur që me fustanin e saj dukshëm më të gjerë se të vajzës, të mos merrte hapësirë dhe të linte të bijën nën hije; dhe në mes nusja, e veshur me xhubletën e qëndisur ndoshta më shumë se një shekull më parë. E kishte blerë gjyshi i babait të saj, tregtar i viteve ’20.

Babai i saj thoshte se atë botë gjyshi i tij, tregtar ndërmjet Shkodrës e Gjilanit, e kishte njohur një grua amerikane në Shkodër, që quhej Rose Wilder Lane, por që në bisedat e tij me miqtë e quante Razë. E vlerësonte shumë dhe thoshte, që ajo, si grua e mençur që ishte, i kishte folur për shkollën, politikën, tregtinë dhe madje edhe për këtë fustan, të cilin e quante xhubletë dhe që qëndisej brez pas brezi ndër shqiptarët prej më shumë se 2500 vjetësh. Ajo edhe e kishte nxitur që ta blinte për gruan e tij, Tushën, me gjithë çmimin e lartë që kishte. E kishte blerë, pavarësisht se me ato para mund të sillte nga tregu i Shkodrës në tregun e Gjilanit a të Shkupit, sheqer, krip, kafe e gaz me bollëk.

Miqtë e tij madje tregonin me humor se si ai, me Razën, kishte dashur të shkonte në Amerikë dhe të kthehej me një vapor të mbushur me misër, sheqer, gaz, kafe, stofra për gratë etj., po kur ishte kujtuar që Kosova nuk ka deti dhe nuk kishte ku të ankorohej, kishte hequr dorë nga udhëtimi!

– Fustanet tona po ngjajnë në lecka, pranë fustanit me peshë të Erës, – tha Liza në vesh të Dijës, duke mbajtur sytë në xhubletën e saj.

Tashmë ishte krijuar rrethi i valltarëve dhe në mes po vallëzonte nusja. Xhubleta e saj bashkonte të gjitha ngjyrat dhe të gjitha modelet e mundshme të fustaneve të të gjitha grave, nga ato me fustan të zi si futa deri te ato me fustan ngjyrash ylberi a të bardhë si bora.

Dasma, me kenë e valle zgjati mbi katër orë. Nusja ndërroi tri herë fustanin, nga xhubleta deri te ‘lecka’, por të pranishmit vazhdonin ta komentonin xhubletën. Pastaj u shtrua dreka dhe tregimet për xhubletën ishin të gjata e të habitshme, ndërsa në qendër të rrëfimit përsëri Rose, Raza e gjyshit.

– Erës po i shkonte shumë bukur xhubleta, – tha Rose. – Ngjante në një Nimfë deti, në një Zanë mali, sikur thoni ju shqiptarët. Ky fustan, si asnjë tjetër, dëshmon për karakterin mesdhetar të shqiptarëve, ndërsa mënyra se si është ruajtur xhubleta, dëshmon edhe historinë kontinentale të këtij populli. Tek ecte me atë fustan, që ngjanë kaq shumë në një kambanë, më kujtonte udhëtimin e misionarëve të krishterimit nga Mesdheu drejt Europës.

– E vërtetë, – ndërhyri gati krejt koti, e sa për të thënë që ishte aty, Gjyla e Alisë, e bindur se po e plotësonte mendimin e Roses. – Thonë që rrugës nga Shkodra deri në shtëpinë e tij, gjyshi i babait të saj e kishte sjellë xhubletën të mbushur me misër italian. Në shtëpi, gruaja e tij, Tusha, në vend se ta mbante në arkën e rrobave të nusërisë, e mbushte me fasule dhe e linte në një kënd të hambarit, që të mos e vërenin dhe merrnin xhandarët serbë.

– Besoj se këtu qëndron edhe fshehtësia e saj, te simbolika e kambanës në trupin e gruas, -vazhdoi përsëri me zë më të lartë Rose. -Nuk janë burrat që realizuan misione të mëdha, po gratë. Shpesh burrat në emër të paqes ecnin me Biblën në dorë, por pas tyre vinin burrat e shpatës, ndërsa gratë ishin ato që e bënë të përjetshme simbolikën e këtij misioni. Gratë shqiptare misionin e kambanës e kanë dëshmuar prej mija vjetësh. Lexoni mitet indoeuropiane (mitin e djalit gjarpër, mitin e buklës, thyerjen e rrugës nga dasmorët, rrëmbimin e nuses, bullat dhe bullanin), lexojeni atë që quhet letërsi helene, por që në të vërtetë është letërsi e miteve mesdhetare me shumë fabula të hapësirës shqiptare dhe do të shihni rolin e gruas shqiptare.

– Bardha, a jemi ftuar në dasmë apo në ligjëratat e Rose Wilder Lane, – ndërhyri përsëri Zyla. – Ku janë këngëtarët t’ia marrim valles?

– Nuk jam Rose Wilder Lane, – shpejtoi të prezantohej me një pamje autoritare fotografja nga frika se tingulli i instrumenteve do t’ia bënte të padëgjueshme fjalën. – Unë jam Rose Merfi. Erdha në dasmë nga një shoqatë shqiptaro-amerikane që mban emrin e Rose Wilder Lane. Ajo e ka vizituar Shqipërinë e Veriut në vitet ’20. Erdha në këtë dasmë, si mike e prindërve të Erës, të shoh nëse xhubleta e blerë në vitet ’20 në Shkodër, nga gjyshi i babait të saj është ruajtur edhe pas çlirimit të Kosovës, ndërkohë që shtëpia e vjetër në fshat është djegur në vitin 1999.

Prishtinë, 2023

NË KOSOVË HAPI PUNIMET SEMINARI NDËRKOMBËTAR PËR GJUHËN, LETËRSINË DHE KULTURËN SHQIPTARE

by

Sot është bërë hapja solemne e punimeve të Seminarit XLI Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare.

Ceremonia e hapjes së Seminarit u mbajt sot zyrtarisht në amfiteatrin e Bibliotekës Universitare të Kosovës.

Në këtë kremtë të kulturës shqiptare ishin të pranishëm: rektori i Universitetit të Prishtinës Prof. Dr. Qerim Qerimi, ministrja e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit, znj. Arbërie Nagavci, ministri i Kulturës, Rinisë dhe Sportit, z. Hajrulla Çeku, ambasadori i Britanisë së Madhe në Kosovë, Nicholas Abbott, shefi i misionit të OSBE-së në Kosovë, Michael Davenport, dekania e Fakultetit të Filologjisë znj. Lindita Rugova, zv. dekania e Fakultetit të Filologjisë në Tiranë, znj. Elsa Skënderi Rakipllari, drejtor i seminarit akademik Bardh Rugova.

Ceremonia u hap me sopranon e mirënjohur Besa Llugiqi, përcjellë me piano nga prof. Valton Beqiri.

Rrjedha vazhdoi me fjalimin e rektorit të Universitetit të Prishtinës, z. Qerim Qerimi, i cili theksoi rëndësinë e këtij seminari, duke e konsideruar dritare të lidhjes së albanologjisë me botën e jashtme, stabiliteti i së cilit institucion është edhe stabiliteti i albanologjisë në botë.

Më pas, ministrja e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit, znj. Arbërie Nagavci, me fjalën e saj të rastit, shprehu mirënjohje ndaj organizatorëve për fillimin e suksesshëm të seminarit e njëkohësisht edhe mbështetje që ky seminar të jetë gjithmonë shtyllë e studimeve albanologjike.

Fjalimi i ministres Nagavci u përcoll nga ambasadori i Britanisë së Madhe në Kosovë, z. Nicholas Abbott, i cili vendin kryesor ia la rëndësisë së gjuhës shqipe në kulturën globale dhe rëndësisë së ruajtjes së saj si thesar gjuhësor dhe lidhjeve letrare e kulturore që ajo i ka krijuar.

Në fund, akademik Bardh Rugova, njëherit edhe drejtor i Seminarit 41, fjalën e tij e filloi me një histori e cila ndërlidhi mandatin e parë të tij si drejtor në vitin 2011 me këtë të tanishmin. Në atë mandat u ftuan arnautët e Sirisë, ndër ta edhe Sadik Jonuzi, i cili kishte ardhur me djalin e tij. Këtë vit, djali, Albani kishte kërkuar të vinte në Seminar, por nuk iu mundësua për shkak të procedurave të vizës. Kjo, varietetet e rrezikuara e statusi i pafavorshëm i shqipes në vendet ku është pakicë, sipas drejtorit, përbëjnë temën bosht të seminarit, shqipen në rrezik.

Për fund, ai falënderoi komunitetin studimor të albanologjisë, pjesëmarrësit, mysafirët, Universitetin e Prishtinës, Ministrinë e Kulturës, Komunën e Prishtinës e Bankën BPB.

Seminari XLI i albanologjisë do t’i zhvillojë punimet nga data 14 gusht deri më daten 25 gusht, ku do të marrin pjesë mbi 100 seminaristë të huaj.

Marrë nga: Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare.

Musine Kokalari, përkujtim në 40 vjetorin e vdekjes

by

Bujar Leskaj/

40 vite më parë, 13 gusht 1983, një intelektuale e shquar, ndër shkrimtaret e para shqiptare dhe një politikane e kalibrit të lartë, pasardhëse e një familjeje të shquar gjirokastrite, themeluesja e partisë së parë Socialdemokrate më 1943, Musine Kokalari mbylli sytë, e vetme, e sëmurë, e dërrmuar, por stoike në bindjet e saj antikomuniste.

U arrestua më 17 janar 1946 dhe e mbajtën 17 ditë në burg. Më 2 korrik të po atij viti, u dënua me 20 vjet burgim nga gjykata ushtarake e Tiranës si sabotatore dhe armike e popullit.

Pak përpara arrestit i dërgoi një letër Aleatëve, të cilët ende ishin në Tiranë. Në letrën e saj kërkonte zgjedhje të lira dhe lirinë e shprehjes. Në gjykatë, Kokalari mbajti këtë qëndrim:

“Nuk kam nevojë që të jem komuniste për ta dashur vendin tim! Unë e dua vendin tim edhe pse nuk jam komuniste. Unë e dua progresin e tij. Edhe pse ju keni fituar luftën, edhe pse ju keni fituar zgjedhjet, ju nuk mund t’i persekutoni ata që kanë mendime të ndryshme politike nga ato tuajat. Unë mendoj ndryshe nga ju, por unë e dua vendin tim. Ju po më dënoni për idetë e mia. Unë nuk kërkoj falje, sepse unë nuk kam bërë asnjë faj!“

Në dorëshkrimin: “Mbi jetën time”, Musine Kokalari shkruan: “Komunistët më varrosën për së gjalli, se nuk iu kërkova falje në gjyq për aktivitetin tim. Dhe pse do të kërkoja falje?…. Unë s’jam fajtore…”

Në një seancë gjyqi, dikush nga salla thirri që ajo duhej të dënohej me vdekje në litar. Kryetari i gjyqit, Frederik Nosi e pyeti nëse e dëgjonte atë që kërkonte populli, Musineja me qetësi iu përgjigj: “Nesër këtë do të thonë edhe për ju”.

Musine Kokalari nuk pranoi asnjëherë avokat mbrojtës. Ajo bëri një apologji të shkëlqyer që dëshmon jo vetëm qëndrimin e saj si intelektuale, por edhe si politikane, demokrate konsekuente dhe e papërlyer. Gjyqi komunist e dënoi me 20 vjet heqje lirie, me humbjen e të gjitha të drejtave civile dhe me konfiskim të pasurisë.

Pasi kreu 16 vjet nga dënimi i saj, Musinenë e internuan në Rrëshen, ku për 22 vjet punoi në bujqësi dhe ndërtim si punëtore llaçi e përgjuar ditë e natë nga Sigurimi i Shtetit. Pas punës ajo shëtiste vetëm, por dhe shkonte në vendin e saj të preferuar, në bibliotekën e qytetit, ku gjente miqtë e saj të vërtetë, librat.

E dërrmuar nga vuajtjet, e rraskapitur nga punët e rënda, e tronditur nga fati i Shqipërisë që ishte i ngjashëm me të sajin, Musineja u sëmur nga kanceri.

“Ç’fat tragjik”, shkruan ajo.- “Më doli edhe sëmundja kundër. Të paktën të kisha pak qetësi në vitet e fundit të jetës sime.”

Në spital i refuzohet kurimi për muaj e muaj të tërë.

Ajo shkruan në dorëshkrimin e saj tronditës: “Këtu, spital, në repartin onkologjik, kuptova një gjë. Për mua jo vetëm që nuk interesohen, por kanë qejf të më zvarritin. Dhe vetë kontrollet e këtyre muajve s’kanë gjë tjetër veçse fjalë të kota. Sipas rregullave, unë duhet të isha operuar këtu e gjashtë muaj më parë. Ç’do të ngjasë?

Këtu njoha kulturën demokratike, njoha tragjedinë e përmbysjeve të mëdha revolucionare. Njoha një gjyq special. Njoha 16 vjet burg dhe 22 vjet internim me përplasje andej-këndej.

Njoha punën e punëtorit me normë individuale, njoha punën e krahut me normë kolektive në bujqësi e ndërtim. Njoha vetminë e vetëkërkuar, shoqërinë e rastit në burg dhe gjithë ndryshimet që pasojnë nga ky tërmet i pandërprerë për të konsoliduar diktaturën e proletariatit. Nganjëherë them me vete se nuk fitova gjë që mbeta gjallë. Kam 38 vjet që nuk e di ç’do me thënë familje.

Ndoshta do të ishte mirë të kisha mbyllur sytë njëherë e përgjithmonë. Kështu merrnin fund edhe vuajtjet, me gjithë gjendjen tragjike. Kjo do të ishte një gjë shumë e mirë. Nëse vdes, në valixhen e vogël kam disa sende me vlerë etnografike për Muzeun e Gjirokastrës. Ato pak kursime dhe gjithçka tjetër le të hyjnë në fondin e shtypit që duhet të krijohet për punëtorin e krahut, i cili është i domosdoshëm, që të demokratizohet puna dhe të kultivohet punëtori i thjeshtë.”,- përmbyll dhimbshëm, por gjithë dinjitet dorëshkrimin e saj.

Në vitin 1993 iu dha titulli “Martir i demokracisë” nga Presidenti Sali Berisha.

Në vitin 2008 i jepet nga Presidenti në detyrë Bamir Topi tiulli i lartë “Nderi i Kombit”.

Emrin e saj e mban një shkollë në Tiranë, Qendra Kulturore në Gjirokastër, një rrugë në Rrëshen, një rrugë në Prishtinë, një bibliotekë lagjeje në Tiranë.

GURËT QË JAPIN JETË FRYMËZIMESH

by

Vlash Droboniku  

Regjisor – piktor/

Dedikuar skulptores beratase  Llambrini Dëna.

Në të majte të urës së lashtë të Goricës mer kthesën një rrugë ku të con sic thonë në Berat tek dy vende të shenjta Vorezat e Dëshmorëve të qytetit të Beratit dhe Vari Baba Aliut, e rruga gjarpërohet mes shkuresh  poshtë mureve të Kalasë siç ndjej ta quaj “Titaniku Iliro Mesjetar  “. Në fillim të kësaj rruge në të majtë nje shtëpi tre katëshe është dera e hapur e mikëpritjes. Deri kohë më parë ktë derë e hapte shpesh Dr Josif  Dëna, i njojtur në Berat si nga më të mirët Endokrinolog. Fati është tragjik dhe i pa drejtë me jetën. Dr Josifi i largohet para kohe jetës, familjes e profesionit duke lënë denjësisht një emër vlerash për familjen mjekësinë e vëndlindjen e tij të afërt e miqtë e tijë .Fatet janë të lidhura si vazhdimësi jetësh. Kjo derë mikëpritëse e kësaj familje, rri e pret përsëri vizitorë .Lambrini Dëna bashkëshorte e Josifit e nënë e dy djemëve dhe një vajze tre fëmijë aq të mire me familjet e tyre .Por edhe gjyshe e lumtur, kjo eshte vazhdimësia jo vetëm e kujtimeve bashkëshortore por dhe Artistja ku krijimtaria e sajë në studjon e shtëpisë, kur e sheh realisht ndihesh si në një bote ëndrash krijuese. Lamba sic e thëresin ndoshta me përkëdheli është e diplomuar në degën e skulpturës dhe qeramikës në Institutin e Arteve me ped Thoma Thomain e asistent pedagog Kico Krisiko. Rikthehet në vëndlindje dhe për disa vite do të jetë pedagoge e afirmuar në shkollën artistike të Beratit “Ajet Xhindole”  Krahas mësimëdhënies i përkushtohet krijimtarisë, pjesëmarëse në eksopozita lokale e kombëtare .Kur e sheh Llambën për herë të parë ndjen se ajo është plot finesë e bukuri ,sa  dhe duket sikur qënia e saj është një skulpturë e vëndosur në oborin  e shtëpisë së vet . Ishte  hera e parë që shkoja në studjon e sajë ,shpesh kisha parë krijime dhe publikime të sajë ne fb. Studjo e Llambës ishte një suprizë të cilën nuk e kisha imagjinuar ! Ja Vlash ,kjo studjo është bota e shpirti im frymezues…. Si për këdo që ndodhet në një studjo artisti ,momenti i parë është befasues .Bashkë me zërin emocionues të Llambës ndjeva të tjere zëra ,zëra personazhesh. Dyshemeja e studios  ishte e mbushur me personazhet . Skishte vënd ku te hidhje këmbët ,dhe u ndjeva se  s ‘po shkelja në tokë por isha në ajër e shikoja si nga lartësitë, bukurinë magjepëse të krijimeve. Pa u futur në detaje në moment mendova si ka mundësi të mbledhësh mijëra gurë lumi, a në të tjerë ambjente e ti sjellësh ne ktë studjo, dhe ndoshta ditë e netë të pagjumta ti bashkosh duke krijuar ide jetësore. Plus talentit ,natyrisht duhej një vullnet i hekurt. Llamba e kishte ngritur në një mit krijimintarinë e sajë. Ishte si të shihje një legjendë ku cdo personazh a kompozim rëfente histori. Me një finesë e dinamizëm, lëvizjet e personazheve, dukeshin se për fraksione të sekondës se do te mernin jetë nga metafizikja në fiziken. Ajo i kishte përzgjedhur e kombinuar në forma e ngjyra gurët. Gjymtyrët e personazheve të saj kishin një tjetër anatomi …Gjithëcka kishte një stil ,ide e kombinacione të cuditëshme. Aq jëtësor e me art i kishte kthyer këta gurë plot xhestikulacione e lëvizje që s’ngjanin me njëri tjetrin. Dukej sikur personazhet i tregonin njëri tjetrit e vizitorit jetën e Llambës. Fryma e saj tregimtare kishte dicka nga bota e saj fëmijërore. Një nënë me fëmijen e realizuar me 23 guraleca ,nëna  ecte  përpara e një femije i vogël, zgjatur duartë e tij dy këmbë të vogëla, oh sa bukur ishin ,se si lëviznin ..më tej nusja hipur në kalë e  kthyer përball, ndihej qe qante, mbi një kalë të stilizuar, ku ato gurë të vegjël ,18, vëndosur si flokët e qafës i jepnin kokës se kalit jo vetëm emocion por dhe admirim. Motivet e saj fëmijërorë ishin të shumtë, si loja me litar, kala dibrance, e më tej sytë të shkojnë tek nje kompozim.” Emigrantet ” 2 figura te riturish nje burë që mban ndër duar një trastë e në supin e tij gruaja koke mbështetur mbi supe mban  një foshnjë nje kokë vogel bebeje që me siguri qante ,dhe kompozimin e mbyllin  dy personazhe femijësh.Perseri kjo temë  3 peronazhe , e treta nëna dhe një  dorë e fëmijës e zgjatur me një kokë e rumbullkosur sikur qendronte e shkëputur në ajër, e kthyer në të kundërtën e ecjes si per të treguar lamtumirën e nje rugëtim misteri ? Keto dhjetra ide stë linin të largoheshe e tej në kënd “Don Kishoti” i hipur mbi kalë qëndron mëndje ndritur përpara , e Sancoja i tij mbi gomar , jepnin te dy këto personazhe një humor ku vetëm zëri i mungonte . Gjithë ky kompozim përbëhet nga 72 gurë, jo pak, për një krijim plot lëvizje e dinamikë ku dhe sfondi në  kafen e pikturuar që Llamba i vëndos kompozimit është në harmoni dhe i nxjer në pah figurat e saj. Llamba ndjen humorin të treguar mes lëvizjes dhe atyre gurëve ku nuk i kanë vëndosur duart por shpirti i sajë. Ashtu sic rëfen historinë po aq e preokupon dhe ngjyra e motivet brënda këtyre gurëve të pikturuar nga vete natyra mes dëshires sikur krijon mozaikë. Eshtë e kursyer në ngjyrat e gurëve dhe i tonon brënda familjes së tyre tonet nga e bardha në gri tek tuk te zezë e lehtësisht përzgjedh gurët rozë. Portretet e saj të personazheve kanë shprehje e psikologji, një gur i stërgjatur apo vezak dy sy të vegjël a te mëdhej të tërheqin duke dhënë psikologji karakteresh. Ajo hipën një fëmijë mbi kalë e përsëri kalin e hipën mbi rota. Ti vizatosh në letër a telajo është dicka e thjeshtë a e vështirë si proces krijues, por ti realizosh me gurë është një mrekulli gjetjeje. Ajo interesohet për të përgjithëshmen duke vlërsuar dhe detajin. Kjo studjo ka supriza të shumta mes këtyre gurëve ngriheshin në hapësira të ndryshme krijimet e saj të terakotës .Një tjetër botë magjepëse .Atje shihje të vecantat e të përbashkëtat motive popullore . Në një kënd të studjos  një volum i madh balte që ajo modelonte e krijonte pesonazhet e më tej një furë gjigante elektrike ku bënte pjekjet, disa tavolina ishin mbushur me personazhet e sajë. Perseri temë dashurie dy te rij si në takimin e parë stilizuar bukur me një trajtim forme e volumi i stërgjatur dhe elegant. Në terakotat e Llambës ka një origjinalitet e stil unik. Ajo me sa ndjeva i jep personazheve të sajë brënda ides dhe historisë një sens delikat plot emocione. Nëna dhe fëmija aspak e ngjashme me të njëtin subjekt realizuar me gurët .Koka e fëmijës e mbështetur jep një ndjenjë të dyfishtë ,lumterinë e nënës dhe të fëmijës. Ajo stilizon bukur gjithëcka nga portretet, flokët ,gjymtyrët elegant, deri tek ngjyrat e kuqëremta ,te e kafejta, oronxhat të erëtat pikturuar me shumë imtësi në veshjet popullore .Zotërojne ngjyra të gëzuara , e bardha e saj ka ngjyrë, e prekur lehtësisht me motive .Kudo ndihet fryma popullore . Si Beratase ajo ka realizuar mjeshtërisht personazhet “Tomori Shpiragu dhe Kalaja “. Ajo preferon volumet në statuelka jo të dimensioneve të mëdha. Po ashtu dhe krijimet në bazoreliev në mënyren si i modeln e ngjyros i bën motivet të japin lëvizje dhe volum mes  një bukurie tërheqëse. Vizitori i thjeshtë dhe profesionisti artist hyn në këtë studjo e gjendet i befasuar në shumë aspekte. Tërësia e punimeve të Llambrini Dënës është një punë krijuese kolosale, dhe mes sajë ajo jep mesazhe te qarta idesh jetësore. Nje studjuese e jetës shpirtërore, historisë , folklorit, anatomisë së lëvizjes ,bukurisë krijuese, gëzimit të jetës ku në intimitetet e ngjarjet e saj e vëndosin ktë Artiste me vlerat krijuese , si një personalitet i vecantë në Artin Shqiptar. Brënda kësaj krijimtarie ajo është jo vetëm krijuese por dhe një pjesëmarëse e gjithanëshme ndër ekspozita të shumta ,personale dhe kolektive. Në galerinë “Edward Lear” të Beratit 2012-2017 ajo është vlerësuar shpesh me cmime të vecanta. Përsëri në Berat pjesëmarëse në ekspozitën e organizuar nga shoqata “Agimi Karitas ” vleresohet me Cmimin e III. Pjesëmarëse në ekspozitën e qeramikës bashkohore në Galerinë Kombëtare të Arteve në vitin 2007, Ekspozitëe organizuar në hotel “PICASSO”Vlorië  2019 ,Art Saranda ,e qytete të tjerë, në Vlorë, Fier , Korcë, e të shumta kanë qënë pjesëmarjet në Tiranë në ekspozitën kolektive te  “Pranvera Art ” 2012 – 2019 .Pjesëmarëse në eksopzitën  dhe konkursin Kombëtar në artet vizive në galerinë ” Guri Madhi ” Korcë 2012.  Pjesëmarëse në ekspoziten e artisteve te vecante tek “Muri ” ku emëri dhe krijimet e Llambrini Dënës janë së bashku  me artistët Mustafa Arapi,Ardian Devolli , Agron Polovina , Mira Kucuku, Leon Cika , Fatmir Tufina , Violeta Kongo , Marjana Goxhabelliu , Luan Borici, Arben Meksi etj. Ky grup artistësh, janë jo vetëm vlera krijimtarie por dhe vazhdimësia e një tradite suksesesh e fryme moderne të një shekulli të ri. Ata përballen me probleme të shumta krijuese ,idesh, e mbështetjesh e sponsorizimi. Kur për here te parë pashë nje katalog te “Murit” dhuruar nga Artistja Mira Kucuku në ekspozitën e saj aq interesante në Prill 2023, mendova se ky titull ishte tepër i vecantë, pasi këta artistë së bashku vendosin gurët e një këshjelle arti ku porta hyrëse e saj gjendet po aq sa një e lashte keshjellë ,por në këtë rast per të dhënë jetë e shpirt krijues ku vizitoret hyjne atje e dalin si nga nje tjeter bote .Ky eshte misioni madhor që jep krijimtaria ,sado e lehtë apo e vështire të jet rruga krijuese .Ishin pikërisht këto ndjesi që tek ajo studjo parajse e Llambrini Dënës ndjeva një tjetër bote, ashtu sic ajo vetë shprehet… ” Nëpërmjet Artit ,artisti i dhuron botës mesazhe të forta ,Ndërton ura komunikimi dhe bashkëpunimi .Bëhet zë i fuqishem ndërgjegjësimi ” Dhe pikërisht kjo bota e saj e mendimit e punës krijuese  e Llambrini Dënës është vlerësuar me cmime prestigjiose e ndër ta përmëndim Vlerësimin që i bën Drejtoria Arësimore Rajonale Berat me motivacionin “Për strategji efektive mësimëdhënie 2004 .NëTraditat   Zejtare të punimeve me dorë të Grave  si ESPO – PANAIR  2003 Nderohet me Cmimin” Mjeshteri e Larte” “.Medalja e Mirenjohjes  nga Bashkia Berat 2012 per kontributin e saj si nje Intelektuale si Artiste ne qytetin e Beratit  si dhe  “Cmimi i Trete ” VITI 2007″ dhe të ‘Vitit “”LEAR  2013 ” shumë krijime te Llambrini Dënës janë koleksione private të artëdashëve  në Shqipëri e Kosovë, si dhe koleksionistëve në vënde të ndryshme të botës si Itali ,Greqi ,Amerikë ,Spanjë ,France ,Bullgari, Rumani ,Turqi Angli etj …. Grupe turistësh mes tyre dhe artistë në axhendën e pasur që ka qyteti muze i Beratit, vizitojnë studjon e vleresojnë me admirime te vecanta krijimtarinë e Artistes Llambrini Dëna .

         Largohem nga studjo e Llambës duke u ndjerë se mora brënda shpirtit tim një botë të re krijuese e frymëzimi. Duke ecur e vështruar peisazhin magjik të Beratit  dy lagjet aq të bukura natën Mangalemi e Gorica. Mbi lartësi sikur prek qiellin ngrihet Kalaja e ky “Titanik Ilro Mesjetar “rrethohet ndër bordurat e tij me vargëzim dritash dhe i jep këtij peisazhi mbrëmje magjike . Lumi Osum rjedh i qetë, e ura lidhëse e Goricës reflekton harqet e saj si kurora nusesh e ndoshta po atje   femijëria e Llambës ka parë hedhjen e Kryqit në ditën e Ujit të Bekuar e siç duket ka qene ka qënë si nje fat bekimi për rrugën e Artit.Mes atij uji ndjeva zhurmën e muzikën mbrëmësore të ujit të kristaltë qê buron nga Mali i Perëndive “Tomori ” , e brënda transparencës së ujit  Hëna pasqyronte dritë mbi gurët e zajet e lumit. Atje pash si një mirazh Llambën, e dy duartë e  sajë që përzgjidhnin frymëzimin e sajë artistik .”Gurët që japin Jetë “. Faleminderit e mrekullueshmja kolege Llambrini Dëna. Si gjithkush tjetër  koleg dhe artëdashës, unë përsëri do jem vizitor e admirues i krijmeve të tua aq të mrekullueshme.

                               Vlash Droboniku  

                               Regjisor – piktor 

                         “Life on Frames Studjo ” 

                      Artist Shqiptaro -American