• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Marie Logoreci, kjo ikonë e artit skenik shqiptar, gruaja magjepsëse dhe epikia e rolit të nënës

September 23, 2023 by s p

Nga Albert Vataj/

Gjithkush që rreket të vizualizojë profilin artistik, njerëzor dhe anatomik të Marie Logorecit, kësaj gruaje të pashoqe, do ta kishte sa të vështirë aq dhe të pamundur. Një jetë e artit të saj skenik, një dehje e pambarimtë e portretit të saj shprehës, gjithnjë mbetet do të mbetej diçka pa thënë, do të mbetej diçka pa përfunduar, tamam si kryeveprat botërore në muzikë dhe në pikturë. E përsosura gjithnjë lë jashtë kuadrit diçka të saj, ndoshta me kast për të mos e lënë në ikje të gjithën, në vagullinë e kujtesës, apo në përfytyrimin rijetues të imazhit të saj artistik.

Marie Logoreci kjo ikonë artit skenik, kjo një shkreptimë e yjësisë së teatrit dhe kinematografisë shqiptare. U lindi në qytetin e Shkodër më 23 Shtator 1920 për t’u ndarë nga jeta në Tiranë nga një atak kardiak më 19 qershor të vitit 1988.

Maria lindi në Shkodër më 23 shtator 1920. I ati Palok Çurçia ishte zejtar kurse e ëma Roza, shtëpiake. Të vogël Marien e thirrën Tushi. Tushi bëri shkollën femërore të “Motrave Stigmatine”, një shkollë që përmbante në programin mësimor edhe lëndë fetare fakultative. Në kët shkolle si dhe më vonë në gjimnaz filluan të duken prirjet e para. Ajo vizaton bukur, këndon dhe më vonë fillon t’a shoqërojë veten me mandolinë ose kitarë, nuk i pëlqen matematika dhe lënda e besimit. Kënga e vizatimi ishin pasioni i moshës. Fatmirësisht ruhen rreth 20 vizatime të asaj kohe në të cilat dëshmon një shpirt të butë e delikat dhe një raport fin me objektin që vizaton; dashuria, syri i mprehtë e vëzhgues, harmonia e ngjyrave dhe fantazia në vizatim të bëjnë të mendosh vetëm për talent. Ne ketë moshe ajo për një kohe te shkurtër mesoi gjuhët italiane e malazeze, por ajo që ndikoi fuqimisht në shpirtin e saj dhe që la gjurmë përjetë ishte njohja që në vogli me zakonet, traditat dhe eposin e veriut nëpërmjet malësorëve që bujtnin në shtëpinë e të jatit. Njohja dhe më vonë studimi i këtyre zakoneve, mjedisit, folklorit e etnografisë u bë një pasion i ri për Tushin.

Ajo u largua nga Shkodra në vitin 1937, në moshën 17 vjeçare, duke marrë me vete nga familja përveç frymës atdhetare, talentin, dashurinë për folklorin, mandolinën e saj dhe emrin e shkurtër Tushi që e shoqëroi gjatë gjithë jetës në familje e të afërm. Maria u martua në Tiranë me Kolë Logorecin i cili në atë kohë ishte kthyer nga Vjena ku kishte mbaruar studimet e mesme e të larta për ekonomi (Shef I Buxhetit të shtetit në atë kohë dhe djali i Mati Logorecit). Pranë “Miqve të muzikës” kishte ndjekur për pesë vjet mësimet për instrumentin e dashur të Vjenës, violinën. Ai ishte ekonomist shumë i zoti dhe brenda disa vjetësh u bë Shef i Buxhetit të Shtetit dhe mori titullin më të lartë të kohës në Shqipëri “Kalorës i urdhërit të Skënderbeut”. Kola ishte djali i madh i atdhetarit e gjuhëtarit Mati Logoreci (Mësues i Popullit) një nga figurat e njohura të shoqërisë së kohës. Ai rridhte nga familja e njohur e Logorecëve që përmendet që në vitin 1300 me emrin Logoreseos. Në shtëpinë e Logorecëve Maria ra në kontakt me shoqërinë e kohës me bisedat e Matisë me Fishtën, Koliqin, Çabejin, Xhuvanin dhe me bisedat për Luigj Gurakuqin, e Mjedën (të cilin Matia e kishte djalë halle). Në këtë mjedis pasioni i Maries gjeti terren që të zhvillohej dhe bota e saj shpirtërore e intelektuale u bë më e gjerë. Ajo filloi të mësojë nga i shoqi gjermanisht. Në pasionet e saj u fut edhe biçikleta. Bënte shëtitje duke shkuar me të shoqin me biçikleta shpesh në Durrës, por edhe deri në Shkodër.

Marie_logoreci-gertrudaJeta artistike e Marie Logorecit nisi si këngëtare në Radio Tirana në vitin 1945 ku këndoi si soliste, drejtpërdrejt në mikrofon, në emisione 20 minutëshe, këngë popullore të Shkodrës, të Shqipërisë së mesme dhe këngë partizane. Ndërkohë ndoqi një kurs njëvjeçar për kanto që u hap pranë Liceut Artistik në Tiranë, me pedagoge Jorgjia Trujën (Artiste e Popullit). Filloi të këndojë gjithashtu në koncerte që jepeshin në kryeqytet në raste të ndryshme. Në vitin 1947 bëri pjesë si soliste në korin e përgjithshëm të Shtetit me të cilin bëri turne edhe jashtë vendit.

Duke parë aftësinë interpretuese të Maries kur këndonte i propozuan të punonte në Teatrin Popullor. Ky kalim ishte i vështirë edhe për Marien dhe për mjedisin. Por familja e emancipuar dhe i shoqi Kola luajti një rol të madh, jo vetëm duke qenë dakort, por edhe duke e ndihmuar, duke e liruar nga shumë punë që ajo të ecte përpara, të zhvillonte talentin e saj. Kështu në Nëntor të vitit 1947 për Marien u hap perdja e jetës së vërtetë skenike, ajo tashmë ishte aktore e Teatrit Popullor.

Rruga e saj skenike kaloi me përpjekje, por me kënaqësinë, e përmbushjes së pasionit dhe suksesit. Por kjo rrugë u pengua nga vështirësitë familjare nga vdekja e të shoqit Kolës dhe detyrimet që e vetme t’i plotësonte gjithçka të birit; që ai në atë kohë të formimit të personalitetit e karakterit të mos ndjente zbrazëtinë që normalisht shkakton mungesa e njërit nga prindërit. Maria ishte shumë sistematike, gjithmonë e ngarkuar me punë por gjente kohë që të merrej me kopshtin, me lulet e shumta, me pëllumbat, qentë e macet, të gatuante, të përgatitej për shfaqjen të lexonte apo dëgjonte muzikë. Nuk thoshte kurrë “u lodha”. Gjithmonë e shihje t’i bënte gjërat shpejt, plot energji e temperament, sa dhe kur ecte dukej sikur vraponte. Kishte një kujtesë që të mahniste, ajo mbante mend vargjet e legjendave tona, faqe të tëra nga Iliada e Odisea, siç mbante mend tekstet e shfaqjeve që ishin dhënë 30 vjet më parë. Marie Logoreci ka mbetur në kujtesën e atyre që e kanë njohur ashtu siç ka qenë, e qeshur, e thjeshtë, e sinqertë, e gjallë e plot jetë; një grua me njohuri të gjithanëshme me të cilën kishe dëshirë të bisedoje për çdo gjë e të kërkoje një mendim, një këshillë. Maria ishte në harmoni të plotë me temperamentin dhe specifikën e të gjitha tipareve të natyrës së saj, që kanë gjetur forcën e shprehjes, thellësinë psikologjike dhe pjekurinë artistike në artin e saj. Me punën e saj krijuese Marie Logoreci na ka dhënë një galeri të pasur figurash që nuk harrohen për skalitjen me mjeshtri, për forcën shprehëse e realizmin. Gama e roleve të interpretuara nga Maria është e gjerë dhe e pasur në tipa e karaktere të afërt e të kundërt. Mjeshtëria interpretative dhe forca e saj emocionale janë shtrirë që nga anët më të ndritshme të shpirtit njerëzor deri në skajet më të errta. Kujtojmë Alisa Lengton, borgjezen kapriçoze, konservatore, të kamufluar e raciste te “Rrënjët e thella”. Kristina Padera, hipokriten e djallëzuar, kreun e kompllotistëve tek “Komplloti i të dënuarve”. Gertruda, mbretëreshën që lufton me vetveten pa rrugëdalje te “Hamleti”. Fatimja, gruan e regjur me intrigat e oborrit, sa servile aq arrogante, te “Halili dhe Hajria”. Bernarda Alba, gruan e zezë me fuqi të ftohtë e tronditëse.

Marie Logoreci dhe Roza Anagnosti_n Kush e ka parë, nuk u emocionua e nuk fshiu një lot të fshehtë nga interpretimi i Maries në Loken te “Toka jonë”. Kështu në veprat e Shekspirit, Molierit, Lorkës, Gorkit etj., si dhe në veprat kombëtare të Kolë Jakovës, Ndrekë Lucës etj., numri i personazheve të interpretuara dhe numri i madh i figurave artistike të krijuara nga ajo, na japin në tërësi portretin e plotë të kësaj artisteje të shquar. Porteti i saj është veçanërisht shprehës, me tipare të qarta individuale, me ngjyrim të veçantë, me një harmoni të papërsëritshme të brendshme e të jashtme. Karakteri dramatik, ekspresiviteti i lëvizjeve dhe tipareve, temperamenti i flaktë, kanë gjetur shprehje të plotë në të gjithë qënien dhe në vokalin e saj. Ajo di t’i imponojë spektatorit figurën artistike me të gjitha mjetet e arsenalit të saj aktoresk që nga pasuria intonative e zërit, deri te natyra dinamike e ekspresive e tipareve. Ajo ka arritur ta njohë deri në virtuozitet forcën akustike të zërit dhe veprimin e saj mbi spektatorin. Puna e gjatë si aktore e bëri që t’i lindë interesi edhe ndaj regjisë. Aktiviteti i saj si regjisore është i suksesshëm por modest e nuk zë vend me rëndësi në krijimtarinë e saj, por tregon për interesat e saj të gjera, shpirtin krijues që nuk e humbi gjallërinë as nga vitet. Maria ishte edhe pioniere e kinematografisë shqiptare. Ajo ishte interpretuese në filmin e parë shqiptar me metrazh të shkurtër, në 12 filma të Kinostudios dhe Televizionit. Interpretimi i Marie Logorecit në film ruan deri në një farë mase tiparet e interpretimit skenik. Rolet e para në kine-matografi sigurisht kanë patur vështirësitë e veta, gjë që ajo e ka vënë në dukje duke folur për interpretimin e saj në film. Është e kuptueshme, se ishin hapat e para të kinematografisë sonë, aktorët e teatrit sillnin një farë teatraliteti në interptretim, megjithatë heroinat e krijuara nga Maria në film, janë figura të individualizuara, çka ruajnë vlerën e tyre në historinë e filmit shqiptar në raport me kohën. Maria mbeti një aktore e madhe e skenës. Ajo krijoi artin e saj. Duke qenë vrojtuese e mprehtë e jetës së popullit arriti të mbledhë polenin jetësor e ta hedhë në veprën e saj artistike duke i dhënë spektatorit shpirtin e njeriut, dhembjen, protestën, revoltën, urrejtjen, cinizmin, hipokrizinë, dinakërinë, etj… atë që është esenca e rolit, atë magji që shkakton një art të vërtetë. Gjuha e saj artistike është ekspresive dhe me kolor, mjetet skenike që ka aplikuar Maria, janë realizuar prej saj me mjeshtëri duke vënë vulën e vet të interpretimit, atë që ishte personale të Maria. Rolet më të suksesshëm të saj janë: Xhesi te “Çeshtja ruse”, Alisa Lengton te “Rrënjë të thella”, Kristina Padera tek “Komploti i të dënuarve”, Fatimja te “Halili dhe Hajrija”, Aljona Patrovna te “Gjashtë dashnorët”, Lokja te “Toka jonë”, Ledi Milford te “Intrigë e dashuri”, Tringa te “Shtatë shaljanët”, Gertruda te “Hamleti”, Bernarda Alba te “Shtëpia e Bernarda Albës”, Tadrahova te “Morali i zonjës Dulska”, Nëna Xhun te “Muri i madh pakapërcyeshëm”, Mara te “Përkolgjinajt”, Plaka te “Çatia e të gjithëve”, Nëna te “Cuca e maleve”, Gjela te “Përmbytja e madhe” etj. Marie Logoreci vdiq në Tiranë ne vilen e saj nga nje atak kardiak më 19 qershor 1988 Marie Logoreci perveç urdherave dhe medaljeve te ndryshme mban edhe titullin e larte Artiste e Popullit.

Citime për Marie Logorecin:

Margarita Xhepa:

“Marie Logoreci do të vazhdojë t’i japë leksionin e saj kujtdo që do t’i përvishet rrugës së sundimshme të aktrimit.ajo do të vazhdojë të mbetet një nga Shën Mariet tona më të shtrenjta”.

Tinka Kurti:

“Maria ishte një shkollë për ne, e cila la dhe element në artin shqiptar”.

Drita Pelingu:

“Maria, me portret shumë të bukur, sy ekspresivë me trup mesatar, por mjaft joshës, ishte një grua energjike, që nuk ngjasonte me asnjë tjetër. Ishte Maria!”

Agim Zajimi:

“Ajo ishte shumë modeste, ishte artiste në skenë dhe një njeri në jetë. Nënë e urtë e qeshur, .Nuk paraqitej e veçantë meqënëse ishte e tillë”.

Besa Imami:

“Kështu artisti i mirë ringjallet e ringjallet gjithmonë në kujtesën e artdashësit, aq sa duket sikur as ka vdekur, as do të vdesë kurrë”

Drama të interpretuara nga Marie Logoreci

Çështja ruse (1947) – Xhesi

Tartufi (1947) – Elmira

Rrënjë të thella (1949) – Alisa Lengton

Komploti i të dënuarve (1950) – Kristina Padera

Halili dhe Hajria (1950) – Fatimja

Gjashtë dashnoret (1952) – Aljona Patrovna

Toka jonë (1954) – Loke

Intrigë e dashuri (1957) – Ledi Milford

Shtatë shaljanët (1958) – Triga

Hamleti (1960) – Gertruda

Shtëpia e Bernarda Albës (1961) – Bernarda Alba

Morali i zonjës Dulska (1962) – Tadrahova

Muri i Madh (1966) – Nëna Xhun

Përkolgjinajt (1966) – Mara

Drita (1967) – Manushaqja – regjia: Marie Logoreci

Cuca e maleve (1967) – Prenda

Çatia e të gjithëve (1968) – Plaka

Përmbytja e madhe (1977) – Gjela

Filmografia

Dollia e dasmës sime (1978)

Operacioni Zjarri (1973)

Njësiti guerril (1969) – Nena

Oshëtime në bregdet (1966) – Nena

Toka jonë (1964)

Detyrë e posaçme (1963)

Tana (1958) – Nëna e Stefanit

Fëmijët e saj (1957) – Fatimeja

Skënderbeu (1953) – Kontesha

Gjenerali i ushtrisë së vdekur (1975)

Nga mesi i errësirës (1978)

Çeta e vogël (I pa shfaqur në publik).

Bernarda Alba, tek : Shtepia e Bernarda Albes , Lady Milford ne “Intrige e dashuri” Gjela tek “Permbytja e madhe” etj.

Filed Under: Kulture Tagged With: ALBERT VATAJ

“ALEKSANDËR” – KRONIKË E NJË LUNDRIMI TRAGJIK

September 23, 2023 by s p

Dr. Gëzim Puka/

Për të rrëfyer një ngjarje duhet fjala, por kur rrëfimtari nuk e gjen dot atë (we cannot find the words), atëherë ndërhyn gjuha filmike e Ardit Sadikut. Skenaristi dhe regjisori i ri shkodran është takuar në Amerikë me Aleksandër Grudën, protagonistin e njërit prej aksioneve më rrëqethëse të fundkomunizmit në Shqipëri. Arratisja e 18 personave me anijen luftarake përmes liqenit të Shkodrës më 11 shtator 1990, duke marrë peng rojet kufitare, ishte sfida më e madhe që iu bë atij regjimi të egër.

Qysh prej lashtësisë njeriu e ka parë lirinë si vijë horizonti, gjithmonë të tentueshme për t’u mbërritur. Aleksandri i filmit dokumentar e ka të brendashkruar që në emër madhështinë e bëmës. Ai është mekaniku i anijes ushtarake, që ndodhej pak përtej rrasës së tretë në Shirokë. Nismëtari i eksodit të parë, pak kohë para rënies së regjimit komunist. Ka me vete gruan shtatzënë dhe vajzën 5-vjeçare. Breshëritë e plumbave të kalibrit 12.7 shoqërojnë gjithë lundrimin e shkurtër të anijes ditën për diell. Pak pa mbërritur në ujërat e Jugosllavisë, anija pëson avari. Pesëmbëdhjetë minuta i duhen mekanikut, që tashmë është kapiten, për të rindezur motorin e shuar dhe shpresën drejt lirisë. Anija në mes të liqenit goditet nga të gjitha anët. Njëri prej tyre shpon çelikun e anijes, bën rikoshet tek portreti i diktatorit në kabinë dhe përshkon ballin e vajzës së vogël. Një tragjedi e vërtetë, që ia kalon disa herë tragjedive që mbartin motivin e sakrificës. Anija arrin të arratiset, por me Anisën e vogël të sakrifikuar në bordin e saj. Ëndrra e lirisë kthehet në mort.

“Erdha nga tmerri në gazep,”- shprehet protagonist diku nga fundi i filmit.

Jehona e ngjarjes

Shumëkush nga ne, që tashmë i kemi pesë dekada mbi shpinë, e kujtojmë atë mjet lundrues ushtarak, që qëndronte diku pas rrasës së tretë. Edhe filmin autori prej kësaj jehone e fillon. Dëshmitar është një lundërtar që shprehet se ai akt, në atë kohë, ishte “një çmenduri”.

Njerëz dhe gazetarë janë mbledhur rreth përkujtimores për të kujtuar atë sakrificë. Autori i filmit nuk na e ka hequr mundësinë e pjesëmarrjes ne, spektatorëve të djeshëm e të sotëm. E vetmja gjë që mungon janë pamje të së kaluarës. E shkuara është në vendin e saj vetëm si histori. Përjashtim nga ky rregull përbën leximi i komunikatës së shtetit komunist, sipas të cilit protagonistët ishin terroristë.

Të gjithë personazhet rrëfejnë nga koha e sotme, kjo është strategjia që do të ndiqet përgjatë gjithë filmit nga regjisori. Ai përdor pauzat për të na përfshirë kujtimet apo kuptimet tona për ngjarjen. Paradoksalisht kemi një “Duel të heshtur” të lexuar mbrapsht. Duke parë filmin nuk mund t’i shpëtoja dot shoqërizimit të mendimit edhe unë. Policin e rrëmbyer e pata njohur në vitin 1995, kur punoja në një fshat kufitar. Ai nuk kishte pranuar të qëndronte në Jugosllavi dhe kishte ngulmuar për t’u kthyer. E meqë njerëzit (por jo kufiri) kishin ndryshuar, ne bënim humor me vendimin e këtij “heroi të heshtur”, për të mos e “tradhtuar” atdheun. Edhe në filmin e Ardit Sadikut, përmendet, por nuk trajtohet ky personazh.

Ndërtimi i filmit

Më shumë se 33 vjet më vonë autori i filmit ka mbledhur disa nga “aktorët” e kësaj tragjedie, për ta rindërtuar tmerrin e asaj dite. Personazhi kryesor fillon të gjejë fjalët pikërisht aty në vendet e ngjarjeve, në lagjen e tij në Shkodër, në Shirokë, në Zogaj, në Krajë. Kineasti kërkon pamjet, aktori kërkon fjalët. Kështu, përmes këtij procedimi, ndërtohet filmi. Një film ku si në një roman, historia dhe skenari krijojnë tension. Skenari rrjedh i fragmentuar për të njëjtën histori që e rrëfejnë disa zëra. Tre janë më kryesorët: Aleksandri, Marjani dhe dëshmitari ish-ushtarak.

Aleksandri e fillon prej “ëndrrës” amerikane të realizuar. I pamposhtur nga stuhitë e jetës. Interpreton plot patos, është optimist dhe energjik prej natyre, por ai ka ndryrë brenda zemrës dhembjen. Punon si portier e recepsionist prej shumë vitesh për një kompani të Donald Trump.

Po si vjen protagonisti tek shikuesi?

Këndvështrimi i ngjarjes nga autori ka synim rigjallërimin e emocionit. Ky është thelbi i inkuadraturave të Ardit Sadikut. Filmi sfondit i jep një fizionomi po aq të fuqishme, sa edhe njeriut. Vlen të përmendet sfondi ndërmendës gri i anijës ushtarake në SHBA, që shkrihet po me ngjyrën gri të flokëve dhe veshjen e personazhit.

Në film pejzazhi është në lëvizje. Inkuadratura që ndërrohen shpesh duke fuqizuar ritmin. Prapakthimi i Aleksandrit vjen me disa detaje, vende, imazhe që zgjojnë kujtesën e tij dhe të të tjerëve. Lëvizja në kohë dhe në hapësirë është shumë e shpejtë, ashtu siç është edhe jeta e njeriut. Inkuadratura dhe rrëfimi filmik vjen skajshmërisht njerëzor, i besueshëm, i sinqertë, por edhe reflektiv. Dokumentari sjell Aleksandrin që rrëfen dhe emocionohet. Në ndonjë rast revoltohen ndaj së kaluarës, që nuk ndryshohet dot. Të gjithë këta koha i ka shndërruar nga njerëz të aksionit, në njerëz meditativë. Janë bërë pak filozofë. Kamera kërkon ta fokusojë këtë pjekuri, që dhembja ka përcjellë ndër vite.

“Does God choose?” (A zgjedh Zoti?), janë fjalë që në njëfarë mënyre godasin jo vetëm në aspektin e përkujtimit të viktimës së pafajshme, por edhe memorien kolektive për të shkuarën. Drita, errësira, ritmi, muzika ia shtojnë vlerën këtij filmi.

Skenari i filmit vetëkrijohet në vendngjarje edhe përmes pjesëmarrjes së dëshmitarëve të tjerë. Janë edhe banorët e përtejkufirit që e kanë jetuar ngjarjen me shumë ankth. Tërë zona ka vajtuar vajzën e vogël, viktimën e vetme të ngjarjes. E gjithë kjo atmosferë vjen nën ritmin ngjethës të muzikës.

Udhëtimi nga Shiroka drejt molit të Skjesë ka shenjuar jetën e personazhit. Nga vuajtja në mort, por me besim të jeta. Filmi, ndër ato të paktat herë ku ka dialog, përpiqet të jetë prekës. I tillë është takimi i Aleksandrit me Brankon, që ka qenë organizatori i funeralit. Aleksandri bashkë me vajzën ka varrosur një copëz vetveteje, por me pjesën e mbijetuar ka ndërtuar një jetë në SHBA. Pikëvështrimi i kameras është pjesa më mbresëlënëse e këtij dokumentari. Filmi ka impresionizëm. Planet janë montuar me ritmin e duhur, duke e zhvendosur personazhin nga periferia në qendër të ngjarjes. Kamera që lëviz duke gjetur detaje të ngushta dhe të gjera. Liqeni i Shkodrës bëhet po aq personazh. I filmuar prej një gryke bunkeri apo dritareje, ai i ngjan një deti. Ujë që të shpie drejt lirisë.

Përmes një tregimi paralel vjen Marjani, rrëfimtari tjetër në Australinë e largët. Është shoku i tij i veprimit, që tani përdor anglishten e mësuar me shumë mund, për ta zëvendësuar gjuhën e shtetit të vet, që nuk e deshi kurrë. Ka mbetur si një personazh me vështrim nga deti. Në kontinentin e largët, ai e ka konsumuar jetën e tij si ka mundur, por krenar për atë që ka bërë. Ligjërata e tij e përvijon kontekstin me pak ironi, sidomos nga ndërhyrjet e miqve australianë që e rrethojnë. Dikush prej tyre shprehet se midis socializmit dhe komunizmit është faza e alkoolizmit. I bllokuar brenda “ëndrrës” australiane personazhi herë e vonon, herë e humbet fjalën. Pikërisht atëherë autori fillon të ligjërojë me imazhe, ndërsa shikuesi plotëson me mendim.

Rrëfimtari i tretë i rëndësishëm flet prej anës tjetër të historisë. Ai ka qenë me shërbim ushtarak asokohe dhe gjendej në krahun e atyre që e gjuanin anijen. Edhe atë jeta e ka bërë më filozof e më njohës të politikës së madhe. “Gorbaçovi e ndërroi historinë! Pse kush unë a?!”- vëren ai. Nuk harron se vetë ka qenë në anën e bregut, domethënë të zjarrit, por ngushëllohet me faktin se ka parë një heroizëm të madh. Një anije që lundron drejt lirisë në luftë me një ushtri. Inkuadratura luan me efektin e kontrastit. Ky personazh vështrohet nga brenda bunkerit. Më pas tregon vendit nga ku 12,7-shi villte zjarr atë ditë, pikërisht në atë vend ku tani kullotnin lopët dhe bletët. Personazhi përhumb në ëndrra ardhmërie, kur Shqipëria do të shndërrohet një azil ideal për të moshuarit nga Gjermania. Ka veç ironi i gjithë pikëvështrimi dhe ligjërimi i këtij narratori.

Kur shkon afër finalës së filmit ka një skenë gazi dhe hareje të Aleksandrit, ndërsa kridhet në detin e kaltër. Mundet edhe të të ndërmendet “Papillon-i” i famshëm i Steve Mcqueen, që ikën nga ishulli-burg në oqean drejt lirisë.

Edhe pse autori e ka konsideruar film dokumentar, kjo nuk na e heq të drejtën për ta parë edhe si një film të mirëfilltë artistik. Nëse nuk do të ishin provat, dëshmitarët dhe faktet për këtë ngjarje, shumëkush këtë histori të madhe emocionuese të kohës, do ta kishte konsideruar vepër artistike, domethënë trillueshmëri, ose më mirë “çmenduri”.

Më vonë nga vendi ynë ikën plot anije të tjera. Shumë viktima që arratiseshin nga diktatura, lufta, varfëria humbën ujërave. Shumë filma u bënë me këtë temë, por brenda kësaj universaleje “Aleksandri” i Ardit Sadikut e ka veçantinë e tij të spikatur.

Akoma pa dalë në kinema, kritika e huaj e ka mirëpritur me vlerësime shumë të larta filmin, duke e parë atë sidomos në rrafshin simbolik, si edhe për mesazhin e lartë njerëzor që përcjell. Së shpejti “Aleksandri” do të jetë edhe në kinematë tona për të na kujtuar një copëz histori, që nuk duhet harruar.

Filed Under: Kulture

Faik Konica, shqiptari i ditur, reagues kurajoz dhe polemisti i ashpër

September 20, 2023 by s p

Faik Konica ishte një nga personalitetet më unike të historisë së mendimit shqiptar. Universi i tij i papërmasshëm i dijes dhe reagimit, shënuan në kujtesën e kohës kreshtën më të lartë të zotërimit të mendjes së dritur dhe shpirti të trazuar. Bota përcillte te Konica një shqiptar i përmasave të pakonkurrueshme e shumëdimensional.

Ai, i madhi Faik Konica, ai, pendëmprehti e gjuhëhidhuri, i shumëdituri e i shumëakuzuari, atdhetari i madh dhe fshikulli më i pamëshirshëm ndaj vulgut dhe trandjeve. Ai që guxoi si pakkush të thoshte disa të vërteta që shndrisin edhe sot në vetëdijen e çdo mendjeje të kthjellët dhe vullnese për të pranuar dhe kuptuar pa qenë i magjepsur nga pathosi dhe folklorizmat nacionaliste. Ai që edhe pse në shumë raste e tejkaloi sensin e masës dhe bëri jo pak armiq që e luftuan dhe i’u hakërryen, mbeti i pashembullt në llojin e tij, në të drejtën për të mendur dhe kumtuar mendjehapur. Ai që ndërtoi një figurë emblematike të shqiptarit në botë dhe e përfaqësoi atë me vetveten e tij dinjitoze. Ishte ai që i dha një dimesnion perëndimor botkuptimit të këtij nacionaliteti duke shembur kështu mure të larta anatemimi që një hordhi dashakëqinjsh kishin ngritur për këtë rracë vitale, për këto njerëz trima dhe finsikë.

U keqkuptua në shumicën e herëve. Fjala e tij gjeti më shumë zëra për ta mbytur se sa veshë për ta dëgjuar dhe kureshti për ta nxënë. Kishte vendosur të ishte një fenomen, të kishte të drejtë edhe kur shumëkush ishte i pakënaqur me të dhe më çfarë ai kishte thënë dhe shkruar. Por ajo që mund të thuhet sot, është ajo që lejon secilin ndër ne të ketë një bindje vetiake për Faik Konicën. Gjithqysh analiza e tij për shqiptarët është nga më të arrirat. Në fondament qëndron përkufizimi, i cili ka vërenjtur shumë fytyra, ka hidhëruar shumë gjuhë, ka kthyer shumë koka mënjanë, por ai mbetet: “Nëse ka kush që do t’i bëjë keq Shqipërisë, janë vetë shqiptarët”, kësisoj është shprehur ai në një nga rravgimet e tij cinike.

Do të mbahet mend si një nga shërbestarët më të veçantë të çështjes kombëtare shqiptare. Kujtojmë këtu rolin që ai luajti në një moment kapërcyelli historim për fatin e Shqipërisë dhe shqiptarëve. Na bëri me flamurë dhe idealet e larta të legjendarit Gjergj Kastrioti – Skëndërbeu. Përmes “Albania” na dhe një zë të fuqishëm për kushtrimin shqiptarë në botë. Faktorizoi çështjen kombëtare përmes zërit dhe vullnetit të shqiptarëve të Amërikës nëpërmjet “Vatrës” dhe driti me “Dielli”-n në rolin e tij kombëtar.

“Ndërroj jetë me mejtimin se ju jeni njerëzit që më keni kuptuar më qartë në këtë dhe. Nuk do të më tretë dheu, nëse ti imzot Noli dhe ti Lamja im i vogël dhe gjithë ata që e quajnë veten shqiptarë nuk do ta çojnë kufomën time të tretet në tokën mëmë. Kam lënë menjanë edhe harxhimet e rrugës për trupin pa jetë dhe shumën për dy metra vend në Shqipëri” ishin këto fjalët e fundit që tha, ishte ky amaneti që la i madhi Faik Konica në çastet agonike.

U lind me 15 mars i vitit 1875. Më 15 dhjetor të vitit 1942 ndali zemra e “njeriut me kulturë të lartë” siç mëton për të Fan Noli, “enciklopedia shëtitëse”, siç preferoi ta cilësonte erodicionin e tij Apolineri. Faik Konica ishte ndër personalitete shqiptare kontributi dijetues i të cilit kaploi më të epërmet maja.

Konica ishte një nga personalitetet më në zë të kulturës dhe letërsisë shqiptare, por edhe i mendimit dhe vizionit politik. Prozator dhe poet i kalibrit ndërkombëtar, publicist dhe estetit i një shprehjeje të thellë dhe të rafinuar krijuese, kritik letrar dhe përkthyes rreptësisht korrekt dhe i pamëshirshëm. Ai me veprën e tij të shumanshme pasuroi dhe ngriti në lartësi të reja fjalën shqipe dhe mendimin letrar shqiptar, duke vendosur kështu një standard. Njeri me dituri të madhe si një fenomen, me dhunti artistike plot sqimë dhe thellësi, mjeshtër i hollë i gjuhës shqipe dhe gardian i saj.

Kurajoja qytetare dhe vendosmëria për t’i qëndruar konseguent mendimeve dhe pikpamjeve të tija, bënë shumë artmiqë, por arriti të vendoste një standard të mëndimit kritik, të qëndrimit të vetvetijshëm dhe fshikullit si vullnesë ndëshkimi. Në atë kohë kur Konica vdiq, Shqipëria ishte përfshirë nga lufta, dhe trupi i pajetë i tij u varros në Boston, përkohësisht. Me këtë rast, Fan Noli mbajti një elegji për mikun e tij dhe premtoi përmbushjen e amanetit. Gjithsesi, sistemi komunist që u vendos në Shqipëri pas luftës ndaloi jo vetëm emrin dhe veprat e Konicës, por edhe kthimin e eshtrave në tokën që e lindi dhe për të cilën bëri kaq shumë. “Noli dhe “Lamja i vogël” (Selfulla Maleshova) nuk mund të bënin gjë. Eshtrat e Konices u kthyen në atdhe vetëm pas 53 vjetësh, më 1995, me rastin e 120 vjetorit të lindjes.

Në historinë e shqiptarëve, në shpirtin e madh të përjetësisë, Faik Konica ai do të vijojë të jetë ende shndritës. Drita e tij shpërthyese e mendimit dhe dijes ishte, është dhe do të mbetet një shkreptimë në yjësinë e vetëdijes sonë kombëtare.

Albert Vataj

Filed Under: Kulture

Zbulohet fjalori italisht-shqip i Atë Luka-s, i shkruar në shek.XIX, institucionet shqiptare të bëjnë të mundur botimin e tij

September 19, 2023 by s p

Përgatiti: Eneida Jaçaj/

Kleri i huaj katolik, gjatë shekujve XVII-XIX, ka luajtur një rol shumë të rëndësishëm në jetën fetare-kulturore-sociale të popullit shqiptar. Misioni i klerikëve të huaj, të ardhur në trevat shqiptare, gjatë pushtimit të Perandorisë Osmane, ka qenë deri diku shpëtimtar për popullsinë e këtyre viseve, pasi ka ndikuar në ruajtjen e mësimit të gjuhës shqipe ndër breza, pasurimin e jetës fetare, ekonomike dhe kulturore, në afrimin e vëllezërve shqiptarë, muslimanë apo të krishterë, duke vendosur paqen në vend. Këtë e vërteton dorëshkrimi historik i shekullit të 17-të, për Shqipërinë, që ka për autor Fra Giacinto da Sospello, i zbuluar në Bibliotekën e Bashkisë së qytetit të Fermos në Itali, të quajtur Biblioteca Civica “Romolo Spezioli”. Gjithashtu, edhe Relacioni Sinoptik rreth ngjarjeve të ndodhura në Pashallëkun e Prizrenit, nga data 26 gusht 1866 deri me datën 6 mars 1868, të shkruar nga dëshmitari okular, Arqipeshkvi i Arqipeshkvisë Shkup – Prizren, Dario Buçareli. Për të dyja dokumentet është shkruar në artikujt e mëparshëm, të cilët janë zbuluar dhe janë përgatitur për botim nga studiuesi i zellshëm, Mark Palnikaj. Tashmë dihet se Europa mban në arkivat e saj dokumente shumë të rëndësishme për historinë e Shqipërisë, kulturën, shkollat, gjuhën, traditat, etj, ndërsa institucioneve shqiptare u takon të financojnë projekte për botimin e këtyre materialeve.

Fjalori italisht-shqip

Pas zbulimit të disa dokumenteve me rëndësi për historinë e Shqipërisë, në arkivin e Vatikanit, është zbuluar një tjetër dokument po aq me rëndësi të madhe për gjuhën shqipe, nga studiuesi Mark Palnikaj, i cili e ka bërë gati si material, por institucionet shqiptare duhet të bëjnë të mundur botimin e plotë të tij. Bëhet fjalë për fjalorin italisht-shqip (Vocabolario Italiano – Albanese), të autorit Atë Luka nga Monte Xhove (Luca da Monte Giove), autor i cili ka patur po të njëjtin mision si kolegët e tij klerikë në viset shqiptare, konkretisht në zonën e Pultit. Ky fjalor është shkruar para vitit 1848 dhe në fund ka të shënuar datën 17 korrik 1848, dhe ruhet si dorëshkrim në Bibliotekën “Lorenzo Leoni” të Bashkisë në qytetin Todi të Italisë. Akademia e Shkencave Shqiptare duhet ta shohë me shumë seriozitet këtë fjalor, pasi mund të kryhen studime për ecurinë dhe zhvillimin e gjuhës shqipe ndër vite. “E nevojshme dhe e drejtë do të ishte pajisja e botimit me gjithë aparatin e nevojshëm didaktik, si alfabetet krahasuese të germave dhe të sistemit zanor, analiza gjuhësore, leksikografike dhe transkriptimin me shkronjat që janë sot në përdorim. Është me vend që fjalët origjinale të shkruara në gjuhën shqipe të rivendoseshin paralelisht me tekstin origjinal në gjuhën normative të shqipes së sotme. Kjo kërkon nga ana ime një përkushtim shumë të madh shkencor dhe financiar, të cilin tani e kam të pamundur ta bëj”, thotë profesor Marku. Ky fjalor vjen i treti në radhë pas fjalorit Latinisht-Shqip të Frang Bardhit, me titull “Dictionarium Latino – Epiroticum” të vitit 1635 dhe atij të Fra Françesko Maria da Leçe, me titull “Dittionario Italiano – Albanese” të vitit 1702. 

Misioni i Atë Luka-s, në Shqipëri

Sa i takon autorit të fjalorit, Atë Luka nga Monte Xhove punoi një kohë të gjatë në Ipeshkvinë e Pultit në Shqipëri dhe ka mbajtur detyrën Prefekt i Misionit Apostolik në këtë Dioqezë, duke kryer edhe detyrën e famulltarit në Kishën e Shalës dhe në disa kisha të tjera të këtij Misioni. Sipas të dhënave që na sjell nëpërmjet materialit prof.Marku, Atë Luka, në misionin e Pultit ka filluar punën me datë 28 shkurt 1826 si prefekt apostolik dhe e ka mbajtur këtë detyrë deri në vitin 1844, gjithsej 19 vjet. Më pas ka vazhduar punën si mësimdhënës i gjuhës shqipe në katedrën e gjuhës shqipe në Kolegjin e Shën Pjetrit në Montorio në Romë. Më pas, në kuadër të programit mësimor të Kolegjit, ai ka përgatitur fjalorin Italisht-Shqip (Vocabolario Italiano-Albanese). Fjalori iu dha për të bërë vlerësimin, kolegut të tij, Atë Labella. Këtë vlerësim ai e bëri në Kuvendin e Shën Bonaventurës në Romë, i cili simbas dokumentit ka firmosur “P. Labella, Arcivescovo di Acuazarba”, me datë 17 korrik 1848. Ky vlerësim ndodhet në faqen e fundit të këtij fjalori. Atë Luka nga Monte Xhove vdiq në vitin 1862.

Disa të dhëna mbi dokumentin

Në fjalorin e përgatitur për botim janë vendosur shënime, duke treguar edhe burimin e dokumenteve, që po e sjellim në të dyja gjuhët. “ Dok. 1, Shala…Kryesues është Atë Luka nga Monte Giove, bir i Provincës Serafike, dyzet e gjashtë vjeç, si religjioz ka njëzet e gjashtë vite, në Mision pesë vite. Burimi: Fra Antonio nga Boscomare, prefekt i Misionit të Pultit, Plandi më 25 nëntor 1830. (APF, SC Albania 27, f. 430-432). Në versionin italisht: “Doc. Nr. 1, Scialla…Il leader è padre Luca da Monte Giove, figlio della Provincia Serafica, quarantasei anni, ventisei anni da religioso, cinque anni di Missione. Fonte: Fra Antonio da Boscomare, prefetto della Missione Pulti, Plandi il 25 novembre 1830. (APF, SC Albania 27, p. 430-432)”. Në dokumentin numër dy, jepen disa të dhëna për zonën e Pultit dhe shërbimin e At Lukës, si Ipeshkv. “Dok. 2, Mes grykave të maleve alpine, gjendet Pulti, një zonë shumë e vjetër, që është larg në drejtim të Veriut nga Shkodra tridhjetë milje. Numëron nëntë famulli, një shekullare, që është Rezidenca e ipeshkvit dhe tetë famulli rregulltare, të administruara nga Etërit Françeskanë Minorë Reformatë të Shën Françeskut, të cilët kanë në Dioqezë misionin, të formuar nga tetë Hospice, me kishat e ngjitura me ta dhe të drejtuara nga Ati Prefekt, i zgjedhur nga Kongregata e Shenjtë e Propaganda Fide-s, i cili, aktualisht, është Atë Luka nga Monte Xhiove, me një sjellje shumë të mirë dhe me aftësi të mjaftueshme shërbimi. Në versionin italisht thuhet: “Doc. Nr. 2, Tra le gole delle montagne alpine, c'è Pulti, una zona molto antica, che dista trenta miglia da Scutari a nord. Conta nove parroçhie, una laica, che è la sede vescovile, e otto parroçhie regolari, amministrate dai Padri Francescani Riformati Minori di San Francesco, che hanno la missione nella Diocesi, formata da otto ospizi, con le chiese annesse e diretto dal Padre Prefetto, scelto dalla Sacra Congregazione di Propaganda Fide, che, attualmente, è Padre Luca da Monte Giove, di buonissima condotta e di sufficiente capacità di servire”.

Në dokuementin e tretë, dalin në pah përpjekjet e At Lukas për të mësuar gjuhën shqipe, në mënyrë që të shërbejë sa më mirë në misionin e tij. “V. Shala. 1…2…3…Famullitari aktual është Atë Luka nga Monte Xhove, që është edhe kryesues i Hospicit dhe prefekt i Misionit, pesëdhjetë e dy vjeç dhe ka dhjetë vite në Mision. Ka me vete Atë Gjergjin nga Narni, që ka mbërritur kohët e fundit, i cili, me zell, po përpiqet që të mësojë gjuhën shqipe, që të mund ta përdorë atë në shërbimin e shenjtë. Burimi:Shkodër më 27 janar 1836 (APF, SC Albania 28, f. 508-511 v.)”. Sa i takon versionit italisht thuhet: “V. Sala, 1…2…3…L'attuale parroco è don Luca da Monte Giove, che è anche capo dell'ospizio e prefetto della Missione, ha cinquantadue anni ed è in Missione da dieci anni. Ha con sé P. Giorgio da Narni, arrivato da poco, che sta diligentemente cercando di imparare la lingua albanese, per poterla usare nel sacro servizio. Fonte: Scutari il 27 gennaio 1836 (APF, SC Albania 28, p. 508-511 v.) Dott. 3 La chiesa è piçola, ma in buone condizioni. L'ospizio è una mangiatoia fumosa e non sembra l'abitazione di un religioso, ma piuttosto una prigione, coperta di tavole. Sono stupito di come il veneratissimo Padre Luka abbia potuto risiedere qui per tre anni. L'attuale capo è Padre Stefano da Rollo, il quale, suo malgrado, qui risiede, come la S. Congregazione ha visto dalle sue lettere”. Pra, ky dokument meriton gjithë vëmendjen e studiuesve, gjuhëtarëve, institucioneve shqiptare për ta sjellë në dritë të plotë për publikun. 

Filed Under: Kulture Tagged With: Eneida Jaçaj

Promovohet në Bibliotekën Kombëtare të Rumanisë “Antologjia e poezisë shqipe”, hartuar nga Luan Topçiu dhe Renata Topçiu-Melonashi

September 16, 2023 by s p

E ftuar nderi poetja më madhe e Rumanisë dhe me famë europiane, Ana Blandiana/

“Antologjia e poezisë shqipe nga zanafilla deri më sot”, hartuar nga profesorët universitarë, Dr. Luan Topçiu dhe Dr. Renata Topçiu-Melonashi, botuar gjatë kësaj vere në Rumani, u promovua nga Lidhja e Shqiptarëve të Rumanisë (ALAR) në partneritet me Bibliotekën Kombëtare të Rumanisë në Bukuresht. Salla Papirus e Bibliotekës ishte e pamjaftueshme për publikun e interesuar për letërsinë shqipe. Përveç autorëve të antologjisë dhe drejtuesëve të ALAR-it, në këtë veprimtari morën pjesë edhe zyrtarë të lartë të shtetit rumun, por e ftuar e nderit e këtij promovimi ishte poetja e shquar, Ana Blandiana. Eventi përfshiu muzikë shqiptare të interpretuar nga grupi vokalo-instrumental i ALAR-it,  i përpërë nga Florentina Barbu, Daniel Berteșteanu dhe Rami Faresi, me një repertor me këngë tradicionale shqiptare. Pjesëmarrësit përjetuan emocione dhe forcën e verbit poetik shqiptar përmes interpretimit mjeshtëror të aktorit Angel Rababoc, të Teatrit Kombëtar “Marin Sorescu”, i cili recitoi një përzgjedhje poezish të përfshira në këtë Antologji.

Në fjalën e hapjes, albanologu dhe kryetari i ALAR-it, Dr. Radu Savulescu, falënderoi Bibliotekën Kombëtare të Rumanisë dhe menaxherin e saj, Prof. Dr. Adrian Cioroianu, për mbështetjen dhe bashkëpunimin për organizimin e veprimtarisë, duke theksuar se: “nuk ka një mjedis më të përshtatshëm për promovimin dhe prezantimin e antologjisë së poezisë së një kombi sesa një bibliotekë kombëtare”. Znj. Laczikó Enikő Katalin, Sekretare e Shtetit në Departamentin për Marrëdhëniet Ndëretnike pranë Qeverisë Rumune, dhe Z. Bogdan-Alin Stoica, përfaqësues i pakicës kombëtare shqiptare në Parlamentin e Rumanisë, përshëndetën autorët e veprës dhe të pranishmit.

Prezantimi i Antologjisë vazhdoi me ndërhyrjen e folësve kryesorë, shkrimtarëve Mihai Firică dhe Marius Chelaru, si dhe me mesazhin e zonjës Ana Blandiana, një nga shkrimtaret më të rëndësishme të letërsisë bashkëkohore rumune dhe europiane dhe një emër i njohur dhe i vlerësuar nga dashamirësit e poezisë në Shqipëri. 

Poetja Ana Blandiana uroi autorët e antologjisë Dr. Luan Topçiu dhe Renata Topçiu Melonashi për këtë realizim shumë të rëndësishëm dhe shprehu gëzimin e saj që kjo vepër madhore, më kompleksja dhe më e pasura deri më sot, më në fund pa dritën e botimit. Përpos të tjerash aju u shpre se: “Mezi e kam pritur promovimin e kësaj antologjie. E konsideroj një ngjarje të shënuar për kulturën. Poezia e një populli që fisërohet me popullin rumun është një ogur i mbarë për kulturën e të dy popujve.” Më tej, poetja me famë europiane, theksoi ekzistencën e lidhjeve të nëdhenshme mijëravjeçare dhe të mistershme në të njëjtën kohë midis dy popujve tanë: rumunëve dhe shqiptarëve. Ajo foli për ngjashmëritë midis popullit rumun dhe shqiptar, për lidhjet historike dhe për atë “vetmi” që karakterizon si rumunët, ashtu edhe shqiptarët, në raport me kombet fqinje, veçanërisht në aspektin gjuhësor. Për të nderuar praninë e autores, organizatorët e eventit përgatitën një moment të veçantë, gjatë të cilit aktori Angel Rababoc recitoi dy poezi të Ana Blandiana-s.

Shkrimtari Mihai Firică, kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Rumanisë – dega e Craiova dhe bashkëpunëtor i ngushtë i ALAR, foli gjerësisht jo vetëm për “Antologjinë”, por për të gjithë veprimtarinë e zhvilluar nga Luan dhe Renata Topçiu-Melonashi, si dhe nga ALAR, në promovimin e letërsisë dhe kulturës shqiptare në përgjithësi. Ish-zv/ Ministri i Kulturës, Z. Firică, tha fjalë lavdëruese për menaxhimin kulturor të organizatës, duke e kataloguar atë si një shembull të praktikave më të mira në këtë fushë. “Nuk e kam thënë vetëm në rastet e veprimtarive të organizuara nga ALAR, por e kam shkruar dhe pohuar gjithandej se revista “Albanica” e botuar nga ALAR, me kryeredaktor Luan Topçiu, është një nga revistat me elitare dhe një shembull i shkëlqyer se si duhet të jenë revistat e kulturës.” Antologjia e poezisë që promovojmë sot është një dëshmi e profesionalizmit, e njohjes të përkryer të gjuhëve, e kompetencave gjuhësore dhe estetike etj. Jam i bindur se kjo antologji do të jetë një vepër referimi për shumë kohë të gjatë”.

Marius Chelaru, zëvendëskryeredaktor i revistës letrare prestigjioze “Convorbiri literare” organ i Lidhjes së Shkrimtarëve të Rumanisë, një albanolog me botime dhe vëllime të shumta kushtuar letërsisë shqipe, në fjalën e tij vuri në dukje disa piketa të historisë së poezisë shqipe, duke bërë krahasime me letërsinë rumune, por edhe me letërsi të tjera europiane apo lindore. Gjithashtu, kritiku letrar vlerësoi përpjekjen e antologëve dhe të përkthyesve të poezive të përfshira në vëllim, duke folur për vështirësitë që paraqet si përzgjedhja ashtu edhe përkthimi i teksteve poetike. Sipas tij, vepra monumentale që promovojmë sot përbën një ngjarje të madhe për shqiptarët kudondodhen, për Rumaninë dhe për dashamirësit e poezisë.

Siç ndodh në të gjitha promovimet, veprimtaria u mbyll me fjalën e autorëve të antologjisë, Dr. Luan Topçiu dhe Dr. Renata Melonashi-Topçiu, të cilët folën për sfidat dhe vështirësitë e krijimit të një vepre të këtyre përmasave, për vështirësitë e listës kanonike përfaqësuese të poezisë shqipe, por edhe për rolin dhe vendin e poezisë në jetën e një kombi, për kuptimin e poezisë, në përgjithësi, por edhe për planet si dhe për veprat e ardhshme.

Të pranishëm ishin anëtarë të komunitetit shqiptar, poetë dhe studiues, si dhe dashamirës të poezisë. Veprimtara u filmua nga Televezioni Shtetëror Rumun TVR1.

Vëllimi “Antologjia e poezisë shqipe nga zanafilla deri më sot” vjen pas dy botimeve të veprës voluminoze dhe të vlerësuar nga publiku, kritika letrare rumune dhe specialistët: “Historia e letërsisë shqipe nga zanafilla deri më sot”. Këto vepra të rëndësishme për albanologjinë u botuan me mbështetjen e Qeverisë së Rumanisë. Veprat arrijnë në bibliotekat publike dhe Universitare në Rumani dhe në institucionet kulturore të vendit, në Europë dhe më gjerë.

Zyra e shtypit ALAR

Bukuresht, shtator 2023

Filed Under: Kulture

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 102
  • 103
  • 104
  • 105
  • 106
  • …
  • 556
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • The Alliance That Doesn’t Exist
  • MAXIMILIAN LAMBERTZ – DIJETARI AUSTRIAK QË IA KUSHTOI JETËN STUDIMIT TË GJUHËS DHE FOLKLORIT SHQIPTAR
  • Shkodër, 8 prill 1937, kur vetëdija jonë kombëtare u lartësua nga “Lahuta e Malcis”, rrokaqielli i eposit në vargje i At Gjergj Fishtës
  • MASAKRA E TIVARIT DHE AJO NË FRONTIN E SREMIT – KRIM KUNDËR NJERËZIMIT!
  • MËRGIM KORҪA – “HISTORI TË PASHKRUARA”
  • Një jetë në shërbim, një dekadë në bashkim
  • MBRESAT E MIA ME KOMUNITETIN SHQIPTAR KËRÇOVAR NË OLLTEN TË ZVICRRES
  • Misioni i Madh i Studentave të Shkupit! Shqiptar bashkohuni studentave!
  • NJË GJUHË, NJË IDENTITET – STUDENTËT DALIN NË MBROJTJE TË SHQIPËS
  • “Shqiptarët e Amerikës” ndjekin me shqetësim të thellë zhvillimet e fundit në Maqedoninë e Veriut
  • Eshtrat e Hasan Tahsinit duhet të sillen në atdhe
  • “Irani dhe Siguria Kombëtare”!
  • Pamja e Hënës të cilën nuk jemi mësuar ta shohim
  • Analizë strategjike: Roli i SHBA-ve dhe ndikimi i NATO-s në suksesin operacional ushtarak
  • MICKOSKI DHE POLITIKA E KAMUFLUAR NË BALLKAN

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT