Kulture – Page 449 – Dielli

Esperanto- Komunikim të drejtë!

July 8, 2013 by dgreca

Esperanto-folësit do të ndërmarrin një fushatë gjatë vitit 2013 për një drejtësi gjuhësore në bazë të parrullës “Komunikim të drejtë”, në lidhje me Kongresin e 98-të Universal të Esperantos, që do mbahet në Qendrën prestigjioze Harpa, në Rejkjavik, Islandë, me rreth 1000 pjesëmarrës nga më shumë se 50 vende. Kongresi do ketë temë të njëjtë.

Pas një periudhe të shkurtër 125 vjeçare Esperanto është tashmë ndër 100 gjuhët më të përdorura nga 6800 gjuhë që fliten në botë. Ajo është gjuha e 29-të e përdorur në Vikipedi, përpara suedishtes, japonishtes dhe latinishtes. Esperanto përdoret si gjuhë e përzgjedhur nga Google, Skype, Firefox, Ubuntu dhe Facebook, Google Translate. Programi i përkthimeve i Google, kohët e fundit e ka shtuar këtë gjuhë në listën e tij prestigjioze prej 64 gjuhësh. Edhe telefonat e sotëm me ekran të prekshëm janë në gjendje ta përdorin Esperanton. Gjithnjë e më shumë njerëz e flasin Esperanton tani më shumë se islandishten, sipas librit të fakteve të botës që boton CIA e SHBA.

Esperanto jepet mësim zyrtarisht në 150 universitete dhe institucione të tjera të arsimit të lartë dhe në 600 shkolla fillore dhe të mesme në 28 vende. Ajo ka një letërsi të pasur që përfshin 50 000 tituj, me botime të reja që dalin çdo javë. Përveç radioemisioneve të shkurtëra nga shumë vende ka edhe një radiostacion 24 orësh me emrin Mozaiku” dhe një televizion rrjetor në Kinë.

Përparimi i Esperantos ka qenë frenuar nga paragjykimet dhe mungesa e dijenisë, injorimi i fakteve për këtë temë. Adolf Hitleri dhe Josif Stalini i kanë përndjekur folësit e Esperantos. Të dy ata u zhdukën, por Esperanto mbeti, u rrit, u zhvillua dhe përdoret sot gjallërisht për komunikimin ndërpopullor midis mijëra e mijëra njerëzve nga më shumë se 100 vende të botës.

UEA (Organizata Botërore e Esperantos) ka partneritet këshillimor me UNESKO-n, mban lidhje zyrtare me Kombet e Bashkuara dhe me Këshillin e Evropës. Esperanto mundëson në komunikimin ndëretnik një mirëkuptim asnjanës, një nivel të drejtë diskutimesh, duke mbrojtur kështu të drejtën për ekzistencë të gjuhëve pakicë dhe vendore, duke i trajtuar ato mbi një bazë të barabartë dhe duke respektuar ndryshimësinë kulturore dhe gjuhësore të folësve të tyre.

NËNA JONË TEREZË

July 6, 2013 by dgreca

Nga ROZI THEOHARI, Boston/

Mbasi gjeta adresën e dentistit, (ai banonte pranë nesh),u nisa menjëherë duke mbajtur një shami në faqe. Përveç ndjenjës së frikës dhe pasigurisë, më mundonte dhe diçka tjetër: a do të mundja t’ia shpjegoja me saktësi në anglisht simptomat doktorit…

Por çdo gjë kaloi për mrekulli, sepse infermierja ishte ruse. – Zgjidh, – më foli ajo në gjuhën e saj. – Njëri doktor është amerikan, tjetri, dr.Raxhi, është indian dhe shumë I kujdesshëm. Ky emër më kujtoi artistin Raxh Kapur dhe serine e filmave të tij të dëgjuar. Sigurisht, do të mjekohem tek indiani, vendosa, do t’i tregoj se si thyheshin dyert e kinemave në Shqipëri për të parë filmat indianë… Do t’i tregoj … Por unë s’i tregova asgjë, sepse njeri më nursëz se ky doktor s’kisha parë! Njeri më serioz e më të heshtur s’kishe ku e gjeje.

S’fola. Gjatë mjekimit, kur ai e hoqi maskën e po më shpjegonte diçka, dallova dhëmbët e tij të bardhë e të rregullt, që feksnin më shumë për shkak të lëkurës së zeshkët të fytyrës.

Provova të hapja bisedë, por zymtësia e fytyrës së tij ma preu hovin. Vetëm kur mbaroi seanca dhe ai po ftonte pacientin tjetër, unë i dola para e i thashë papritur:

– Ne kemi të përbashkët Nënë Terezën!

– Pse? – mblodhi vetullat ai.

– Sepse vendlindja e saj është Albania!

– S’e kam dëgjuar këtë, – tha ai ftohtë.

– Po, këmbëngula unë, – Nëna është jona.

– Nënë Tereza është indiane, është Nëna jonë! – përsëriti ai dhe me një gjest gati-gati mospërfillës më dha të kuptoja se biseda jonë kishte marrë fund.

Ika. S’do mend, pak a shumë isha zemëruar me atë njeri. Pas dy javësh, në seancën tjetër të mjekimit, shkova tek dentist me një vandak gazetash “Illyria”, ku kisha zgjedhur artikuj në anglisht për Nënë Terezën.

Mbasi lexoi disa syresh, dr.Raxhi hoqi maskën e tha:

– E po mirë, ja, paska lindur në Shqipëri… S’e paskam ditur këtë, se kam ikur i vogël nga India.

– Por duhet ta kishit mësuar… – thashë unë dhe, pa mbaruar mirë fjalën, ai ma mbushi gojën me pambuk. Tek dentisti është vështirë të dialogosh.

– Nëna mund të kishte lindur diku gjetkë në botë, s’ka rëndësi, – vazhdoi ai me një ton bindës. – Ajo është indiane, ajo është jona… Kjo është thelbësorja!

Përgjigja e tij më indinjoi, por s’kisha mundësi të flisja. “O Zot, pse popujve të vegjël ua mbyllin gojën?” aludova atë çast.

Ika përsëri e zemëruar nga klinika. Më gëzoi vetëm fakti se seanca tjetër përsëritej në vjeshtën e vonë. Kështu, dalëngadalë, pothuajse e harrova indianin.

Por e kujtova atë disa ditë pas vdekjes së Nënë Terezës. Vendosa t’i telefonoja. Sa shumë e donte dhe me sa passion fliste ai për Nënën! Formova numrin në telefon dhe i thashë infermieres emrin tim.

– Doni ndonjë seancë të re mjekimi? – pyeti ajo.

– Jo …, dua të flas me doktor Raxhin…

Pas pak dëgjova në receptor zërin e tij.

– Ngushëllimet e mia për Nënën! – i thashë, duke u munduar që zërin ta kisha më të qetë.

– Oh, faleminderit, shumë faleminderit! – u përgjigj ai me një zë të pakët e të dridhshëm. Pastaj, pas një heshtjeje, sikur u përmend e tha:

– Edhe ju, sigurisht…, pranoni ngushëllimet e mia!

– Ju faleminderit! – i thashë.

Dhembja e vdekjes i bashkon dhe i pajton njerëzit.

Dy muaj më vonë, në ditën e takimit, isha ulur në dhomë e pritjes bashkë me pacientët e tjerë.

“Si do të shkojë biseda sot”, mendoja. Aty për aty, u kujtova që kisha botuar një vjershë në anglisht për Nënë Terezën. Ajo më duhej sot domosdo. E pushtuar nga krenaria brenda disa minutave vrapova në shtëpi, mora gazetën dhe, tek ecja mbi

dëborën e ngrirë, pëshpërisja: “Unë, të paktën, një vjershë e botova për Nënën, po ju doktor, ç’keni bërë? Por, kur hyra brenda, ngrohtësia e mjedisit, muzika e ëmbël dhe vështrimi indiferent i peshqve nga akuariumi sikur ma fshinë pak nga

pak ndjenjën e mërisë. M’u duk vetja shumë e vogël të filloja një debat të ri. Përtej vetratës infermierja po ndiqte luftën e ndjenjave në fytyrën time. Jo. Nuk do t’ia tregoja vjershën. E lashë gazetën mbi tavolinë dhe u futa në klinikë. Pa filluar ende mjekimi, hyri gruaja ruse.

– Ke harruar gazetën… Më prekën vargjet e tua! – tha ajo në rusisht.

Doktori, sapo e njohu gazetën shqiptaro-amerikane, ia mori nga dora. E lexoi vjershën. Ajo ishte e shkurtër, por ai e mbajti vështrimin aty për disa minuta:

“Mother Albania—yours and mine homeland

Gives me the right

To read

The hieroglyph of wrinkles

On your face,

Wetted by tears

Of thousands of Albanian mothers…”

Boston, dhjetor 1997

Mbyllet festivali i vitit 2013 në Qendren e Shen Palit, Detroit

July 6, 2013 by dgreca

Nga Pjetër Jaku/

Kisha e Shën Palit në Detroit, me e madhja në Diasporen Shqiptare jashtë atdheut, me madheshtinë e një katedraleje, ka më shumë se dy dekada që mban Festivalin e përvitshëm në javën e parë të korrikut, me rastin e Pavarësisë së Amerikës. Këtë vit, ndoshta për të parën herë, ky festival zgjati më shumë se tri ditë. Festivali i këtij viti startoi diten e dielë, me 30 Qershor 2013, për ta vazhduar pesë ditë, deri ditën e Pavarësisë, me 4 Korrik , ku me një mbrëmjë madhështore festive, pati një dyndje të shqiptarëve për të përjetuar , jo vetëm muzikën e ushqimin tardicional, por edhe bisedat e njohjet me njëri –tjetrin, si në një dehje të butë, që vjen gjithnjë e më shumë duke të marrë në kënaqësinë marramendëse të njerëzve të qeshur, që nuk kanë të mbaruar. I gjithë stafi i kësaj Kishe është vënë në dispozicion të sistemit të të ardhurve, në mënyrë që secili të ndjehet mirë, të parkoi makinën dhe të leviz në mjediset e jashtëme, të përshtatura për të gjitha moshat. Fëmijët kanë këndin e tyre të lojrave, edhe të apasionuarit pas muzikës mund të kërcejnë e këndojnë, të moshuarit kanë pjesën e vet në qadren e madhe për të luajtur domino, shah e lojra të tjera. “Festivali është i të gjithëve”, – na thotë Don Fran Kola,- famullitari i kësaj Kishe, teksa leviz nga njëra punë te tjera, duke pasë në rend të parë sherbimet fetare, meshën e mbrëmjës, detyrimet ndaj të sëmurëve dhe përgaditjet për dasma.

Na mbetet në mëndje shprehja e vetme e Don Franit, “ Festivali është i të gjithëve” dhe, teksa levizim përmes turmës, takohemi me Pirron nga Korca, Gjergjin nga Tirana, Luvigjin nga Dukagjini, duke u interesuar për Shoqatën “ Dukagjini” dhe mbrëmjen e saj festive që kishte disa ditë më vonë, Antonin nga Lezha, Aliun nga Kosova, Manin nga Kukësi, Edin nga Gjirokastra, Bardhokun e Doden nga Mirdita, Ardianin nga Kelmendi, Muhametin nga Çamëria e shumë e shumë të tjerë, që mirëfilli plotësonin gjeografinë e Shqipërisë, në të gjitha trojet e saj. Ata defrehen jo vetëm duke kërcyer vet, por edhe duke ndjekur vallet e bukura të fëmijëve dhe të rriturve, realizuar nga Joli Papristo. Vallet e bukura me motive të Tropojës dhe të Jugut, ta lehtësojnë mbrëmjen vezulluese të kësaj Qendre patriotike, atdhetare dhe fetare, duke plotësuar të gjitha ngjyrat, jo vetëm të veshjeve të bukura, por edhe të vendeve prej nga vijmë. Vazhdojmë me shprehjen e vetme: “ Festivali është i të gjithëve” , edhe kur takohemi me Tomë Sinishtaj që po pret të shoh nipin e mbesen në vallen e radhës. Të gjithë do të kënaqeshin, në pesë netët e festivalit, me muziken e të gjitha trevave. Aktivistët e këtij komuniteti do takoheshin me nëjri-tjetrin edhe për të këmbyer ndonjë mendim, si përherë të gatshëm për të ofruar zgjidhjen e tyre. Gjokë e Mark Sinishtaj, Zef Lulgjuraj, Kujtim Qafen, Alfons Grishaj, Kanto Dushaj, Luigj Gjokaj, Kolë Gjokaj e Rrok Junçaj, Petrit Dodaj, Mondi Rakaj e shumë të tjerë do të takoheshion në mjediset e këtij festivali, tashmë tradicional.

Festivali të jep edhe mundësinë e vizitës në mjediset tregtare të tij. Të intersuarit do të gjejnë aty instrumenta popullor të traditës, CD, DVD e veshje kombëtare të Studio “ Malësisë” dhe pronarit të saj Dod Nikprelaj, i cili për vite me radhë e kryen këtë shërbim, do të gjesh reklama të disa shërbimeve që i kryejnë shqiptarët në Realstate etj, por edhe reklamimin e Festivalit të Rapshës së Hotit, që do bëhët pak muaj më vonë.

Festivali është i të gjithëve, të gjithëve u jepet mundësia të paraqesin punët e tyre, te reklamojnë bizneset e tyre, të ndihmojnë njëri-tjetrin, por edhe aktivitetin më të mirë të vitit: “ Festivalin e Kishës së Shën Palit!”

Thonjtë e Xhulit në atë Vit të Ri

July 6, 2013 by dgreca

Ne foto: Aktorja Xhuljeta Kulla dhe mjeshtrja e grimit Zhaneta Petushi në një fotografi të kohëve të fundit/

Nga Zhaneta Petushi*/Chikago/

Shkakun për këtë shkrim ma dhanë dy mbesat e mia, Linda dhe Dora. Ato kanë ardhur të mitura në ShBA dhe natyrshëm e ndjejnë veten të rehatuara në jetën amerikane.Të dyja janë studente kolegji. Edhe ngaqë i kane mundësitë, edhe disi të nxitura nga unë, e ndjekin modën e këtushme hap pas hapi.

Shkuan një ditë për manikyrim dhe të kënaqura, u kthyen e rendën të më tregonin thonjtë e tyre të zbukuruar mahnitshëm. I njoh prej vitesh format e trajtimit të thonjve, me të gjitha ngjyrat, deri me ato më të egrat. Më më ra në sy menjëherë se kishte ndryshuar forma nga prerje të drejta, në forma ovale që përfundonin pak me majë sikurse vite më parë. Dhe përsipër, si gjithmonë, nuk harrohej zbukurimi me gurë me ngjyra të ndryshme, por shtuar ca lule e flutura në miniaturë. Mbeskat ndiheshin të lumtura dhe një e dy, soditnin thonjtë e tyre.

E mua kujtesa më shpuri thellë, te thonjtë e Xhuljetës, mikeshës sime të vjetër. Është një ngjarje me artisten e talentuar e të mirënjohur të skenës dhe ekranit, dekoruar me Naim Frashërin e Artë, e nderuar para ca vitesh me titullin Qytetare Nderi e Fierit.

Historia e pat zanafillën kur Xhulieta erdhi në televizion të interpretonte tok me fëmijët në koncertin e madh humoristik të Vitit të Ri 1988. Pasi i bëra grimin në përshtatje me rolin e saj, më ranë në sy thonjtë e prerë rrumbullak, e në rrënjët e tyre, në kufirin me mishrat, u shquhej një vizë e zezë, e hollë, por e dukshme, ama. Për të mos e lënduar i tregova Xhulit se tek lavamani kisha sfungjer, sapun dhe ujë të ngrohtë, që ajo të mund t’i lante duart. Ajo e kuptoi shqetësimin tim, por akoma më e shqetësuar ajo vetë, më tregoi se atë mëngjes i qe derdhur qumështi mbi furnellën e vajgurit. Fitilat e furnellës qenë shuar dhe ngallosur dhe asaj i qe dashur t’i pastronte, meqë do të gatuante drekën.

I kam larë thonjtë për një kohë të gjatë me ujë dhe sapun, – m’u qa

Xhuli, – bile i kam fërkuar edhe me furçë, por siç e sheh, bloza nuk m’u zhduk. Kam frikë se mos më shquhen në ekran.

Unë e qetësova edhe i thashë se edhe unë nuk besoja të viheshin re, ngaqë duart ajo do t i kishte në lëvizje dhe syri i shikuesve nuk do t’i ndiqte dot. Vetëm në një plan shumë të afërt, kamera mund ta tradhëtonte dhe t’ia nxirrte në pah konturet e zeza.

Rreth asaj kohe, Pëllumb Kulla, shkrimtari i mirënjohur, burri i Xhulietës, pat qenë thirrur në televizion për një intervistë në fushën e humorit. Ndër të tjera ai qe pyetur se nga i nxirte tipat dhe karakteret që i duheshin për krijimet e tij. Ai, pa një pa dy, zbuloi se karakteret e meshkujve që përqeshte, i merrte nga cilësitë e dukshme dhe të padukshme të vetë karakterit të tij. Por natyrisht, ato i frynte dhe i zmadhonte.

Servilët, frikacakët dhe trimat, – pat shpjeguar Pëllumbi, – i nxjerr nga

vetja. Pastaj i fryj se unë s’jam aq shumë servil, dhe sidomos nuk jam asnjëherë aq trim sa personazhet e mi! – e kish mbyllur ai rrëfimin për burimet e karaktereve të meshkujve.

Pastaj ai vazhdoi të rrëfente se të metat e grave i merrte nga ato që vinte re tek e shoqja. Edhe ato ai i fuste në avlemendin e ekzagjerimit.

Gruaja ime në orën gjashtë të mëgjesit, niset të ziejë një litër qumësht –

dha një shëmbull i shoqi i Xhulit. – Harron kapakun e tenxheres mbyllur, aq sa të derdhet ajka dhe t’ia mpiksë fitilat e furnellës së vajgurit. Bën ajo të pastrojë fitilat me koka të zeza, ndot rrobat! I fut rrobat e ndohtura në makinën larëse që të lahen, teksa ne, burrë e grua jemi në punë. Por ndërkohë, ajo e pakujdesëshmja, ka harruar jashtë mbi dysheme tubin e shkarkimit të makinës dhe përmbyt shtëpinë me ujë e shkumbë sapuni. Natyrisht, kur vjen nga puna zgurdullon sytë kur sheh hatanë e përmbytjes. Dihet pastaj: me thasë dhe lecka duhet hequr uji që ka pllakosur!…

Dhe së fundi atë intervistë ai pat mbyllur me gaz:

Vetëm në orën 11 të natës ime shoqe vjen në shtrat e rraskapitur, duke

thënë “ Shumë punë! Ah sa lodhemi ne gratë!” Lodhje? Atë ia besoj, pa sa për punë, atë ditë ajo kishte zierë vetëm një litër qumësht! Bile gjysmën e litrit, se gjysma tjetër pat qenë derdhur e pat shkaktuar zinxhir tërë punërat që kishte bërë ime shoqe radhazi!

Pikërisht ishte kjo intervistë që m’u kujtua atë ditë kur Xhuli qe ulur para pasqyrës së grimit në studjon time për t’u bërë gati për shou-n e madh televiziv të fëmijëve dhe më shfaqte shqetësimin për thonjtë…

M’u kujtua gjithashtu se asnjë familje shqiptare nuk pat shpëtuar pa provuar regjimin e gatimit me atë lloj furnelle me vajguri. Asaj times unë ia kisha vënë epitetin “e mallkuara”. Ajo nxirrte gaz e blozë që helmonte fëmijët e tërë familjen, Gjithçka në shtëpi, sende dhe njerëz, mbanin erën e tymit të saj. E kisha provuar këtë edhe kur hipja në autobusët urbanë: sa i afrohesha ndonjë gruaje ndjeja se flokët e saj mbanin erë vajguri, edhe unë përfytyroja se të njëjtën gjë ndjenin dhe ato kur më afroheshin.

Furnella përbëhej nga 10-12 fitila të trashë pambuku që futeshin në po aq tuba të ngushtë e të gjatë metalikë, që gjatë përdorimit ato konsumoheshin, shkrumboheshin e forcoheshin kaq shumë nga bloza, hynin brenda tubave sa ishte shumë e vështirë edhe duke përdorur lloj lloj grepash e telash për t’i nxjerrë sipër, pa lere kur lageshin si në rastin e Xhulit. Bloza dhe tymi i vajgurit kishin aq forcë ndotjeje, sa muret e banjës bëheshin sterrë. Ler, pastaj, enët që viheshin mbi to! Mjerë ne se ç’kemi hequr për t’i pastruar!

Mendova se nuk është keq që ti kujtojmë këto, që të vlerësojmë e të lumturohemi me ndryshimet në jetët tona, brenda dhe jashtë Shqipërisë. Por edhe fëmijët, nipat e mbesat të bëhen me dije se si kanë jetuar gjyshërit e prindërit e tyre në ato dekada të vështira të shekullit të njëzetë.

E mora Xhulin në telefon që nga Chicagoja, sapo pashë që Pëllumbi e pat përfshirë intervistën që përmenda në shumëvëllimshin e tij “Teatri, kjo lojë magjepsëse” I kujtova thonjtë e saj me mbetje të blozës në atë vigjilje të Vitit të Ri. Xhuli e solli ndërmend mënjëherë.

– Ti, Zhani, a e pe atë koncert të fëmijëve?

I thashë se fëmijët e mi atë kohë ishin të rritur dhe nuk shikonin emisione të tilla. Aktorja më çuditi kur tha se vizat e zeza te thonjtë e saj – dhe të zmadhuar bile! – patën dalë në ekran. Dhe i pat parë e gjithë Shqipëria në festë. Ata kishin dalë gjatë interpretimit në një plan portret të një fëmije që qante pa pushim në rolin e tij. Xhuli e pat detyrën t’ia fshinte lotët dhe… hopa thonjtë!

Ti, Zhani, nuk arrite as të m’I hiqje as të m’i mbuloje vizat e mbetura.

Thonjtë e mi atë ditë ishin një bashkëpunim mes teje dhe furnellës!

Tek kujtonte Xhuli ndihej se si qeshte në telefonin e saj në Nju Jork. Tregonte se si kolegët e koleget e përgëzonin për interpretimin dhe në fund dilnin tek thonjtë me gjurma bloze! Kudo ku pat shkuar, miq dhe të afërt, komshinj dhe të panjohur, i jepnin përgëzime, por ajo priste me frikë se mos i përmendnin thonjtë. Gëzohej kur ata nuk ia zinin në gojë, por ajo e shpjegonte këtë nga mirësjellja e tyre, ose nga fakti që ata nuk i patën vënë re.

Po nuk kish se si të mos e vuante ajo vetë. Qysh në atë kohë e deri tani, edhe kur takohemi edhe në telefon, ne e kemi bërë atë ngjarje temën tonë të preferuar.

Tallu ti, tallu, – thotë Xhuli në mes të së qeshurës së saj të bukur. –

Të të kishte ndodhur ty, pa ta shikoje!

Nuk ka njeri në planet, i çfarëdo lloj kombësie, race e gjinie, që të mos kujdeset për paraqitjen e vet estetike. Sidomos gratë dhe vajzat i kushtojnë goxha kohë, mund edhe para kujdesit të trupit, fytyrës, flokëve, tualetit, manikyrit, pedikyrit. Sidomos tani që janë shtuar aq shumë teknikat dhe mjetet, të përhapura në tëra viset e globit. Femrat duan të jenë maksimalisht të bukura. Me ushtrime e operacione plastike korigjojnë trupin, hundën, sytë, heqin lëkurë nga fytyra për tu rinuar, pale pastaj trillet e tjera. Kam parë këtu vajza e gra që kujdesen për fytyrat aq sa duken perfekte, si kukullat e bukura.

Dhe nuk përjashtohen thonjtë, pjesë përbërëse e dorës e cila është një element shumë i rëndësishëm i bukurisë së gruas.

Aq më tepër që ne me duar flasim, – plotëson mendimet e mia

Xhuljeta. – Ka shumë njerëz e sidomos gra që, më shumë se për punët e shtëpisë duart u nevojiten për të folur! Vërtet, moj Zhani, si do të flisnim po të mos kishim duar, ëh?!…

*Zhaneta Petushi, mjeshtrja duarartë e grimit, një nga artistet më të veçanta që gjeneroi ekrani shqiptar i i televizionit dhe filmit në gjysmën e shekullit që shkoi. Puna e saj e palodhur në kanalin televiziv kombëtar ka lënë gjurmë të pashlyeshme; në filmat artistikë dhe dokumentarë, në koncertet e Viteve te Rinj, – ku ka qenë faktikisht udhëheqëse e punës me makiazhin e sa e sa artistëve në një varg të panumurt koncertesh zbavitëse në pallate sporti, koncerte të ndjekur nga mijëra e mijëra spektatorë. Petushi ka punuar në realizimin e gjithë llojeve të filmave, të shkurtër dhe të gjatë të gjinisë së komedisë dhe dramës. Dora e kujdesshme e Zhanit ka punuar me talent krijues përmbi fytyrat e artistëve më të mirë të skenës dhe ekranit shqiptar, që nga Kadri Roshi, Skënder Sallaku, Robert Ndrenika, Sandër Prosi, Tinka Kurti, Margarita Xhepa, Yllka Mujo e shumë të tjerë…

Natyra dhe Njeriu/ Pas nje shetitje me Helikopter nen qiellin e Manhattanit

July 6, 2013 by dgreca

Analizë psikologjike/

Shkruan: Prof. dr. Hazbi Shehu/ New York/

Syri i njeriut sheh gjithëthësinë; ndërsa mendja e studjon, analizon dhe arrin ne konkluzione ne lidhje me te.Në nje dite te bukur Vere, zbrita nga helikopteri në Manhatan, qendra kryesore e New Yorkut. U mahnita nga ndërtesat gjigande dhe të larta. Më dukej, se ato, putheshin në drejtim të qiellit! I habitur dhe i trullosur; fillova të eci, duke vështruar përpara, majtas dhe djathtas. Rrugët ishin të drejta,por dhe të gjata. Vazhdoja të ecja me ngadalë dhe i hutuar duke parë këtë bukuri të rrallë. Koha kalonte, por kush e vinte re?! Unë isha i hutuar nga çudirat e botës së madhe. Ecja dhe vetëm ecja; duke kaluar nga një bukuri tek tjetra. Në krahun e majtë një park i bukur me lule, i rrethuar me pemë të larta më tërhoqi vëmendjen! Vendosa të pushoja. U ula tek një stolë pranë shatërvanit. Nxorra nga çanta një sandwich dhe fillova të hanja. Vështroja me kureshtje shatërvanin, me ujin e kulluar, që rridhte pa pushim përqark. Pa e mbaruar sandwichin; u ngrita dhe vazhdova të eci përpara.

Ecja dhe vetëm ecja, nuk ndjeja lodhje, sepse më tërhiqnin ndërtesat, njëra më madhështore dhe më e bukur se tjetra. Kur filloi dielli të perendonte; atëhere ndjeva se po errej. Ktheva kokën, për të parë helikopterin. Ai dukej si mizë në horizont. Thashë me vete sa larg paskam ecur! U ktheva dhe po ecja duke nxituar për ta arritur. Më kot, megjithëse ecja duke bredhur ai vazhdonte të largohej. U tremba dhe fillova të kërkoja njerëz për ti pyetur. Nuk shihja as njerëz as makina. Asgje nuk lëviste! U errësua. I trembur fillova të thëras “Ku jeni o njerëz? Ju lutem më ndihmoni!” Askush nuk përgjigjej. “O i madhi Zot! Si mund të jetosh pa njerëz!” I trembur në kulmin e frikës u zgjova. Isha në krevat. Gjjithçka ishte endërr!

Atëherë fillova të gjykoj:. Bukuria madhështore e ndërtesave gjigande shpreh prodhimin e mendjes njeriut. Eshtë kënaqësi, sepse kjo bukuri, lë gjurma në tru ; por mungesa e njeriut; brënda kësaj bukurie lind frikën e vetmisë. Pa praninë e qëniëve njerëzore shuhet ndjenja e dëshirës, për të parë bukurinë e krijuar nga vetë ai. Mos vallë bukuria është vetë njeriu; ndësa prodhimet gjigande të krijuara nga ai shijohen brenda shpirtit njerëzor.?! Në Amerikë ka ndërtime madhështore dhe vepra gjigande; por jeta zjenë atje ku ka njerëz. Njeriu krijon gjallëri! Në New York takon njerëz, të të gjitha racave, ngjyrave dhe kombeve; me të gjitha të mirat dhe të këqijat e tyre. Kur kalon nëpër rrugët e New Yorkut dëgjon të gjitha gjuhët e botës. Edhe sikur të njohësh disa gjuhë, rrallë do të kuptosh bisedat e tyre. I sheh dhe të shohin; nuk kupton gjuhën, por mund të gjykosh në bazë të veshjeve, lëvizjeve dhe sjelljes së tyre. Jeta paraqitet e gjallë. Këtu në New York, njerëzit e kombeve të ndryshme përqafohen, puthen, dashurohen bile dhe martohen. Ata lëvizin shpejt për në punë, ose ngadalë për shetitje, por rrallë ndodhin ofendime ose përplasje, jo të këndshme. Kjo tregon, se ata këtu kanë ardhur për punë,por njëkohësisht shprehin edukatën dhe sjelljen e vendeve të tyre.

Në një ditë të bukur me diell në Manhatan takova nje mikun tim, që jeton në New Jersey. U ulëm në një kafene për të biseduar. “Të shoh të qeshur; kemi ndonjë lajm të mirë?”, e pyeta. Ai vendosi filxhanin e kafesë në tavolinë dhe filloi të flasi.“Dëgjo i dashur mik: Unë jetoj në një vilë të madhe të bukur, me bahçe te zbukuruar nga lulet, e rrethuar me pemë frutore; kam disa makina luksoze, etj. Mua nuk më mungon gjë; megjithatë jam i mërzitur!” “Përse”, i dashur mik, “kur i ke të gjitha këto të mira?” “Nuk e kuptoj as vet!u përgjigj ai. Kur vij këtu në New York, gjallërohem; ndihem i gëzuar; kërkoj t’i përqafoj njerëzit; megjithëse nuk i njoh. Atje ku jetoj, në mes të pyjeve dukem i vetmuar pa njerëz.” “Përse, ti ke familjen atje?” e pyeta unë. “Nuk është familja gjithçka.”

Bukuria e jetës është njeriu; takimi dhe pëplasja me njerëzit; këto të japin gjallëri. Njeriu, shoku, miku përmban në vetvete, jo vetëm bukurinë e të qenurit njeri, por dhe kontradiktat e jetës. Ligjet Amerikane i japin njeriut, të çdo kombi lirinë e fesë, të zakoneve, etj. Sjelljet e këqija të njerëzve të ardhur nga të gjitha anët e botës duket se janë harruar ose rralluar këtu në Amerikë?! Këtu ka rajone të veçanta qe përbehen vetëm nga një komb; ose përbejnë shumicën e popullsisë, si p.sh. rajoni “Flushing” që përbëhet kryesisht nga aziatike, etj. Jeta në përgjithësi këtu në Amerike ecën normalisht. Kjo është fitore e ligjit Amerikan. Përplasjet midis njerëzve janë të rralla; jo vetëm midis kombeve por dhe brenda një kombi! Këtu çdo njeri ka të drejtë të jetojë, të punojë, të studiojë duke arritur nivelet më të larta sipas aftësive personale. Nuk ka dallime raciale, feje, krahine apo ideje. Këtu të duket se jeton në gjithë botën, sepse takon në çdo kohë njerëz të kombeve të ndryshme. Po pate aftësi të spikatura mund të futesh dhe në botën e tyre. Duhet thenë se dhe këtu ka përplasje, vjedhje, mashtrime, vrasje, etj, por të gjitha këto kontrollohen vazhdimisht dhe shpejt nga policia. Kjo jetë, relativisht e qetë e ka burimin tek puna, mirëkuptimi, bashkëjetesa e kombeve në një qytet me ligje që veprojnë për të gjithë njesoj. Në këtë bashkëjetesë të mirë influencon jo vetëm zbatimi i ligjeve Amerikane, por dhe puna e vazhdushme e zhvilluar me të gjitha format të kryera nga organizatat, shoqatat, televizionet, etj. Edhe në SH.B.A. ka papunësi, por kjo është e lidhur kryesisht nga raporti prodhim-konsum brenda Sh.B.A-se dhe ne marredhenie me boten. Ndersa pune te rendomtë ka vazhdimisht.

Çdo njeri këtu derdh lot hidhërimi ose gëzimi brenda kombit të tij. Këto lotë nuk demtojnë njerëzit e kombeve të tjera. Të gjithë njerëzit e çdo kombi, që jetojnë në Amerikë derdhin lot dhe për vendin ku jetonë. Në ligjet e shtetit Amerikan nuk shkruhet as diskutohet se cila racë është e para. Nuk ka racë të pivilegjuar; të gjithë njerëzit vlerësohen dhe dënohen njësoj para ligjit sipas Kushtetutës. Pra në përgjithësi në Sh.B.A., njerëzit jetojnë në kushte normale. Kryesisht kjo është meritë e njerëzve drejtues, që zbatojnë ligjet me dashamirësi dhe përpikmëri, pa përjashtuar dhe edukimin e qytetarëve në një kohë relativisht të gjatë. Si rrjedhoj mund të themi, se në këtë vend njeriu jep shenjat për ta quajtur “bukuria e natyrës”.

Por a nuk është njeriu ai që krijoi armët, nga më të thjeshtat e deri tek bombat atomike dhe me hidrogjen?!, gjoja për tu mbrojtur! Kurse në fakt vret dhe vehten e tij. Kështu planeti ynë do të mbetet pa njeriun “e bukur”; pa qeniet e gjalla dhe do të dukej si shkretëtirë. A nuk është njeriu ai, qe mashtron, vjedh, vret të tjerë, por dhe veten?A nuk është njeriu ai, që krahas shpikjeve të mëdha, krijimeve dhe ndërtimeve gjigande, përdor trurin e tij, për të vrarë dhe zhdukur njeriun? Si ka mundësi, që trui i këtij njeriu edhe të krijojë bukuri gjigande, por dhe ti zhduki ato? A është kjo një anomali trurore? Çfarë kontradiktë e pa imagjinueshme! Natyra e krijoi njeriun për ta zbukuruar ate. Pse duhet, që brenda trurit të njeriut të ndodhin qeliza të këqija, që përdoren për shkatërrimin e planetit dhe të qenieve të gjalla , të krijuara nga natyra dhe vetë njeriu? Cila fuqi brenda trurit e krijoi këtë të keqe? Cila fuqi është ajo, që kërkon të transformojë një pjesë të trurit për të prodhuar të keqen? Njeriu u lind ose u krijua i pastër.Truri i tij në kontat me erërat e këqija, herë të ftohta e herë të nxehta, kalbëzohet, ose bllokohet, nuk punon mirë, humb arsyen dhe vepron keq. Kjo është sëmundje që duhet kuruar! por nga kush?! Duhet vet njeriu të kuroi vetvehten! Truri i njeriut ka arritur të kuroi dhe të shëroi shumë sëmundje; por nuk po arrin të kuroi sëmundjen brenda trurit të tij?: EGOIZMIN, që këkon të dominoi mbi vet njeriun ,duke ushqyer dhe sjellë grindje dhe fatkeqsi.

Truri i njeriut, kur lind,është substancë,që nuk punon ,nuk gjykon dhe nuk arsyeton. Me kalimin e kohës , në kontakt me njerzit dhe lëvizjet e tyre ai transformohet;duke kaluar në një formë më të zhvilluar të materies dhe fillon të punoi .Ngacmimet e jashtme natyrale fillojnë me lindjen e foshnjes dhe vazhdojnë gjithë kohën deri sa njeriu vdes.Ngacmimet artificiale, në tru [ndërhyrjet mjeksore të të gjitha formave kirurgjikale dhe medicinale,drogat etj.], i japin një zhvillim tjetër trurit: ndihmues ose negative shkatërrues.

Truri foshnjes ,lindur në kohën e njeriut primitiv,binte në kontakt me njerzit e asaj kohe. Lëvizjet ,ngacmimet e tyre etj., ishin në shkallën më të ulët të zhvillimit të trurit. Sot në trurin e foshnjes, që sa po lind; ngacmimet e jashtme të lëvizjeve njerzore; janë në nje shkallë shumë më të lartë. Ky zhvillim i trurit të njeriut, me kalimin e kohës ; ka sjellë zhvillimin e natyrës të tokës tonë ku jetojmë. Ai ka transformuar në drejtimin pozitiv; rrallë dhe negativ; jo vetëm botën njerzore, por edhe materien e planetit. Ai gjithashtu ka studjuar, po studjon, zbërthen dhe do të zbërthi sekretet e gjithësisë!. Faktet kanë treguar dhe tregojnë se në vendet e ndryshme të globit zhvillimi njerezor është i ndryshëm dhe si rrjedhoj truri i foshnjes nuk do të jetë i skalitur njësoj me rrudha. Vete zhvillimi njerezor tregoni se truri pëson ndryshime, zhvillohet dhe lëviz. Në disa raste, truri i foshnjes, ngelet ashtu siç lind dhe nuk zhvillohet; ose ndodh zhvillim i ngadalesuar. Shkenca mjeksore këto raste i konsideron të sëmure mendorë; pra substanca trunore nuk lind njësoj tek njerzit. Të gjitha pjesët e trupit të njeriut [me përjashtim të trurit] zhvillohen dhe rriten, në mënyre propocionale dhe kryesisht nuk varen nga ngacmimet njerzore. Truri i njeriut kondicionohet nga ngacmimet e jashtme njerzore. Truri rritet bashke me guackën e tij; por kurr nuk del jashte saj. A mund ta quajmë këtë tru të burgosur, të izoluar?! Megjithate, kjo gjendje nuk e ka penguar ate të bjerë në kontakt me botën e jashtme. Ai mendon, gjykon botën; e ka transformuar ate dhe do ta transformoje në të ardhmen.

Ne shpesh mërzitemi, sidomos kur jemi të vetmuar; pa punë, pa familje, pa fëmije, pa shoqëri.! Kjo mënyre e të jetuari dhe të menduari; e godit trurin në drejtim negativ, duke i shkaktuar probleme nervore të rrezikshme për jetën. Për t’ju shmangur situatave të tilla njeriu mundet dhe duhet t’i krijoje vehtes kushte për të jetuar normalisht duke menduar nje të ardhme optimiste. Konkretisht njeriu duhet të punoi, të studjoi, të marrë pjesë në të gjitha format, që ka krijuar ai vet, për nje jetë të bukur dhe të gëzueshme. Vetëm se ç’do proçes, që do të kryej, të jetë brenda masës së caktuar llogjike. Po të kalohet kufiri i kësaj mase: në punë fizike, mendore, lojrave të ndryshme, etj., do të shkaktoi goditje në tru , ai do të filloi të mos funksionoi normalisht dhe do t’i krijohen probleme nervore.

Ku qendron bukuria e njeriut?!

Bukuria trupore është e përkohshme! Historia shekullore ka treguar se në përgjithesi, tek njerezit normal, trupi deri tani paraqitet me përmasa normale dhe të pandryshueshme; me përjashtim të rasteve të rralla, që shperehen me anë të trupave gjigandë dhe trupave të vegjel, të quajtur xhuxha. Truri i njeriut prodhon të mirat dhe të këqijat në botën tonë. Po të presësh nje pjesë të trupit e shemton njeriun, por ai vazhdon të jetoi; madje dhe ambjentohet me këtë gjymtim. Kur truri i njeriut nuk funksionon normalisht ai e humb drejtimin në jetë, ç’orientohet dhe mund të kryej veprime, që e demtojnë shoqërinë njerzore. Eshtë truri ai, që ka zbuluar, po zbulon dhe do të zbuloje në të ardhmen sekretet e natyrës dhe të gjithësise, që do të mahnisnin dhe vete njeriun! Ishte truri ai, që i dha famë Ainshtajnit dhe Shekspirit, e të tjerëve. , dhe jo trupi i tyre! Detyra më e vështirë e trurit është të zhduke egoizmin dhe të krijoi kushtet për vëllazërimin dhe bashkimin njerzor. Duhet jetuar në familje e shoqëri dhe jo në vetmi.Vetmia të çon në çmenduri;ajo është lëvizje negative dhe mund të kalosh në vetvrasje.

. Jeta kalohet e kendshme në shoqëri. Shumë të rralla janë rastet kur nje njeri në vetmi arrin të realizoje zbulime fantastike!

Zhdukja e egoizmit duhet të konsiderohet shpikja më elegante dhe më e madhe në historinë e njrezimit. A do të arrije truri, që ta zhdukë egoizmin, që prodhon sundimin e njeriut mbi njeriun e të sjellë vllazërimin dhe bashkimin njerzor?! Kryerja e kësaj detyre është e besueshme dhe duhet të jetë brenda kufirit të aftësise dhe zgjuarsise së tij! Vetëm krijimin ose lindjen e njeriut truri, kurr nuk ka për ta zbuluar , mbasi është jashte kufirit të zgjuarsise së tij [kufi i cili është përcaktuar nga fuqia e mbinatyrshme].

Shkalla e zhvillimit te trurit tek njerzit është e ndryshme. Ata me shkallën më të lartë të zhvillimit duhet të jetojnë me të gjithë njerzit duke i shuar kontradiktat ndëmjet tyre. Këta njerëz me tru të zhvilluar duhet të gjejnë celesin për nje jetesë normale me çdo person, pavarësisht nga shkalla e ulët e zhvillimit të tyre. Për të përdorur me efektivitet shkallën e lartë të zhvillimit të trurit duhet të marrin shembull nga luani, mbreti i kafshëve.Ai i pret me qetësi takimet me të gjitha kafshët, madje dhe me njerzit. Kjo ndodh sepse luani e ndjen forcën e tij të jashtzakonshme dhe nuk i trembet askujt, duke qenë i sigurt në fitore. Njerezit me shkallë të lartë të zhvillimit të trurit duhet të përdorin zgjuarsine dhe urtësinë në edukimin e njerzëve të vështirë dhe me shkallë të ulët gjykues.

Bukuritë madhështore të natyrës paraqiten: si në formë dhe në përrmbajtje ; me llojet e zogjve, të kafshëve etj.; me lëvizjet e tyre fantastike dhe me ngjyrat e mahnitëshme. Bukuri spektakolare vërehen dhe tek lumejt, liqenet, oqeanet, etj. Bukuria e natyrës është e jashtëzakonshme. Trupi i njeriut është gjithashtu i bukur, por mbi të gjitha truri është bukuria mbi bukuri e kësaj natyre! Truri studjon, analizon dhe transformon botën; veçse, në rradhë të parë ai duhet të eleminoje egoizmin; burimin e të këqijave të kësaj bote. Njeriu dhe truri i tij mundet dhe duhet, jo vetëm ta luftoi, por ta zhduke këtë të keqe të njerzimit.