• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

SHTYPI ITALIAN PËR VISAR ZHITIN DHE ROMANIN “FUNERALI I PAFUNDMË

January 18, 2018 by dgreca

SUKSES I LETËRSISË SHQIPE: SHTYPI ITALIAN PËR VISAR ZHITIN DHE ROMANIN “FUNERALI I PAFUNDMË”/

1-eugjen-merlika-225x300

NGA EUGJEN MERLIKA/

Visar ZhitiVisari Il Funerale.JPG

NJЁ VEND TË NJË HYRJEJE:Nuk kanё kaluar as tre muaj nga botimi i romanit “Funerali i pafundmё” i shkrimtarit tё mirёnjohur Visar Zhiti nё gjuhёn italishte, nga shtёpia botuese, edhe kjo e mirёnjohur, Rubbettino. Nё Itali botohen çdo muaj dhjetra libra nё origjinal apo tё pёrkthyera nga autorё tё ndryshёm tё huaj. Zgjedhja e tyre ka kriteret e veta cilёsore apo tregёtare. Vepra e Visar Zhitit hyn pa mёdyshje nё kriterin e parё. Fakti qё gjen jehonё nё median italiane, në faqet e dy gazetave tё mёdha kombёtare, asaj kryesores së ipeshkvijve tё Italisё, “Avvenire” dhe asaj tё Milanos, “Il giornale”, nёpёrmjet  shkrimesh cilёsore kritike, ёshtё mjaft inkurajues pёr suksesin e veprёs nё publikun italian.

Po kush janё autorёt e shkrimeve më të fundmë? Janё gazetarё e shkrimtarё tё shquar nё jetёn kulturore tё Italisё. Poeti Davide Brullo ёshtё autor i 25 vёllimeve me tematika tё ndryshme e tё larmishme, poezi, shkrime kritike, shkrime tё historisё sё krishterimit e tё pёrfaqёsuesve tё tij tё shquar  qё nga Shёn Agostini tek Shёn Françesku, libra mbi poetёt e revolucionit rus apo Kafkёn e mjaft tё tjera. Ёshtё njё veprimtari pёr t’u respektuar, sidomos po tё mbahet parasysh fakti se ende nuk ka mbushur dyzet vjeç, ёshtё i datёlindjes 1979.

Shkrimi i mёposhtmë u botua nё fletёn letrare “Album” tё gazetёs qё ka pёr botues vёllanё e Silvio Berluskonit, “Il giornale”. N’atё shkrim vlerёsohet lart vepra “Funerali i pafundmё”, njё krijim qё na kujton botёn e Dostojevskit e nё tё cilin “ylli i lirikёs shqiptare”, simbas autorit, pohon vdekjen e “mendimit tё njёsuar” tё asaj bote, mё se 70 – vjeçare, nё tё cilёn popuj tё tёrё, mes tё cilёve edhe bashkatdhetarёt e autorit tё librit, e gjetёn veten nё njё vargan tё pafund mjerimi dhe krimi shtetёror tё pandёshkuar. Por pёr kritikun Brullo ideja pёrgjithёsuese e romanit i kalon shumё kufijtё e kohёs dhe tё Vendit nё tё cilin pёrfytyrohet zhvillimi i subjektit, duke marrё pёrmasa universale qё vёrehen nё tё gjitha diktaturat e ndryshme tё historisё sё njerёzimit. “Leximi ёshtё njё zbritje nё mitrёn e llahtarёshme tё shekullit, ku gjithshka ёshtё e vdekur, duke vdekur, qё do tё vdesё…” Kjo ёshtё tablloja qё pёrfton kritiku nga leximi i veprёs e cila pёr tё ёshtё “njё roman nё vargje i jashtzakonshёm”.

Alessandro Zaccuri, i lindur nё La Spezia mё 1963, ёshtё shkrimtar, gazetar dhe bloger italian. Ka studjuar dhe ёshtё diplomuar pёr letёrsi klasike (me njё tezё mbi filologjinё mesjetare dhe humaniste) nё Universitetin Katolik tё Milanos. Emri i kёtij universiteti, me njё dhimbje tё fortё nё zemёr mё sjell ndёrmёnd emrin e njё djaloshi tё shkёlqyer, Atjon Zhiti, qё studionte aty e qё na ka lënë një libër me ese e një album me piktura, të vlerësuara dhe ato në Europë…

E kujtoj se kopertina e romanit “Funerali i pafundmë” në botimin italian është vepër e tij.

Kritiku tjetër, Alessandro Zaccuri bashkёpunon me gazetёn “Avvenire” dhe periodikёt “I huaji” dhe “Leximet”. Ёshtё autor romanesh, esesh tё kritikёs letrare, pregatitёs pёr shtyp tё veprave tё shkrimtarёve si Elio Fiore, Camillo Sbarbaro, Ray Bradbury, André Malraux. Ёshtё autor i dhjetё vёllimeve, mes tё cilёve katёr romane, dhe fitues i disa çmimeve letrare si Biella, Frignano, Basilicata, Mondello, Comisso dhe finalist i çmimit Campiello.

Duke vёnё theksin shkurtimisht mbi disa nga vlerat mё tё spikatura tё romanit, mendoj se shkrimi i Zaccurit ёshtё njё dhuratё e bukur nё kёtё fillim viti, jo vetëm pёr autorin e veprёs, por dhe pёr tё gjithё lexuesit, italianë dhe shqiptarё qё me tё drejtё krenohen me emrin e Visar Zhitit, i cili, simbas tij, ёshtё  “… njёri nga zёrat mё tё rёndёsishёm tё letёrsisё sё re shqiptare, Zhiti ёshtё i njohur dhe i vlerёsuar nё Vendin tonё”.             Botuesi i veprёs nё kapakun e mbramё tё librit shkon edhe mё tutje nё vlerёsimin e shkrimtarit tonё tё madh. Ja çfarё thuhet aty : “…. Pёrveç se i ka dhёnё njё ndihmesё tepёr tё lartё e origjinale panoramёs letrare ballkanike, tregimet e tij, romanet e tij ashtu si dhe esetё e tij kanё fuqizuar lirinё intelektuale dhe jetёn demokratike tё Shqipёrisё…”

Pa dashur tё hyj nё hollёsitё e shfaqjeve tё njё qёndrimi tё turpshёm tё ish Kryetarit tё Shtetit, por edhe tё ndonjë media në nivelin e “keqshkruesve” tё internetit nё Shqipёri, tё cilёt me disa veprime tё tyre nё vitet e fundit, kanё shkaktuar shqetësime të tepërta, banale, të këqia, tё pamerituara për të gjithë ne dhe në veçanti për shkrimtarin mё tё shquar tё pas komunizmit shqiptar, prandaj këto shkrime i shoh dhe si vazhdim i një kundёrveprimi shumё tё fortё nga shumica e shёndoshё e opinionit publik, vendas dhe të huaj, por që përbëjnë dhe njё kёnaqёsi estetike, tejet tё merituar, jo vetёm pёr Visarin, por pёr tё gjithё shqiptarёt e ndershёm e dashamirё tё kulturёs, veçanёrisht pёr ata qё kanё jetuar  sё bashku me tё nё galeritё e mallkuara tё Spaçit.

***

NЁ POEMЁN E ZHITIT VDEKJA E “MENDIMIT TЁ NJËSUAR”

nga DAVIDE BRULLO

            I pakapshёm, poeti vazhdon tё jetё i dёnuar nga regjimi. I torturuar, i poshtёruar, i fyer, poeti ёshtё qёngji i flijuar i “terrorit tё kuq”, komunizmit. Njё shembull i afёrt. Shqipёria e Enver Hoxhёs. Njё lloj Koreje e Veriut anakronike e futur si njё thikё nё ijen e majtё tё Evropёs. Jemi nё vitin 1979, poeti ёshtё 27 vjeç dhe ёshtё ylli i lirikёs shqiptare. Quhet Visar Zhiti. I arrestuar pёr “agjitacion e propagandё kundёr Shtetit”, nё gjyq gjyqtarёt valёvisin poezitё e tij. “Borgjeze e dekadente” vendosin. “Tё shkruara me njё gjuhё hermetike, armike tё realizmit socialist”.

Dukej se ishte 1937, nёn thundrёn e Stalinit, por ishte pardje. Poeti u dёnua me punё tё detyruar. Punonte nёn tokё, pёr tё nxjerrё bakёr. Si njё Orfe qё ka humbur edhe perёnditё e nёntokёs, veç Euridiçes. Sё bashku me tё ishin intelektualё, shkrimtarё, poetё. Kur e kam takuar mё tha se shkёmbenin kontrabandё poesitё e Walt Whitman-it e tё Baudelaire-it, faqe tё romaneve tё Dostojevskit. “U kapa pas poezisё, pёr tё mos u çmendur. Shkruaja nё errёsirё, natёn, pa letёr e penё, shkruaja nё kokё”. Tetё vite burg.

Mё 1991 ikja. Milano, Gjermani, Shtetet e Bashkuara. Jeta dalёngadalё e shpёrblen. Visari ёshtё mё parё ambasador i Shqipёrisё nё Vatikan, prej pak kohe nё ambasadёn shqiptare nё Shtetet e Bashkuara, nё Washington DC. Poezia e tij, edhe pёr fuqinё etike, “shembullore dhe e mrekullueshme” (kёshtu shkruhet nё numurin e Nё formё fjalёsh, kushtuar Poetёve tё tokёs sё Shqipёrisё, 2002), kalon shpejt nё Itali.

Mbasi kishte botuar, mё 2014, Perёndia mbrapsht dhe e dashura botuesi Rubbettino ka nxjerrё nё librari, nёn kujdesin e zakonshёm tё Elio Miracco-s, Funeralin e pafundmё, roman nё vargje i jashtzakonshёm, qё kashtis ankthin uajtmanian tё kёngёs me marramёndjet e Mario Luzi-t ( i tё cilit Zhiti ёshtё pёrkthyesi). Nё fakt, poema nё 66 oda tё kёtij kundёr – Nerude, i botuar nё origjinal mё 2003, ёshtё varrimi, 100 vjet mbas Revolucionit rus, tё “mendimit tё njёsuar” (nga ana tjetёr, “tё mendosh ndryshe tё ndёrlikohet jeta”), tё Shtetit si “varrmihёs”, tё diktatorit si proletariati i bashkuar (“Nё vdekjen e diktatorit mbretёron njё hije e rёndё nё tё gjithё Shtetin dhe njё angёshti, duket sikur ka vdekur edhe vendi. A do tё gjindet mё njё tjetёr shtypёs kaq i suksesёshёm ?”)

Leximi ёshtё njё zbritje nё mitrёn e llahtarshme tё shekullit, ku gjithshka ёshtё e vdekur, duke vdekur, qё do tё vdesё, ndёrmjet funeralit tё Stalinit (por “tё njё tjetёr Stalini ….. varroseet sosia sepse origjinali duhet tё jetojё” ) dhe atij tё “kundёshtarёve … tё bёrё copё e çikё”, me pjesё tё njё ironie cinike (“ Partia filloi tё marrё vendime tё çuditёshme / shpallte tradhёtarё edhe tё vdekurit / Po ku ka tradhёtuar, Pёrtej varrit ?”)

Nё kёtё valle tё çmendur ferri megjithatё shpёrthen dashuria, epshore (“ Qё njё ditё do tё vdisja, e dinja, por qё tё bёnja dashuri nё njё funeral, nuk m’a ka marrё mendja kurrё), madje nё “formё piramidale”. Megjithёse i prashitur nga pushteti, poeti gjithёnjё ulurin “po”-nё e tij mizore jetёs.

(Marrё nga “IL giornale”, 6 nёndor 2017)

***

ZHITI, VDEKJA SI ALEGORI E TOTALITARIZMIT

nga ALESSANDRO ZACCURI

            Arkivoli valёvitej aty poshtё, i paarritshёm nё krye tё varganit tё pёrmortshёm. Nuk ёshtё e qartё se cili ёshtё i vdekuri, por vargu vazhdon ecjen, gjithёnjё e mё tepёr i kapitur e i zbёrthyer, sikur se mbas arkёmortit mos tё ishin mё tё gjallёt, por tё vdekurit tё ringjallur nga njё e shkuar qё pёrndryshe rrezikohej tё ishte harruar. Ёshtё njё valle e veçantё vdekёsore ajo qё poeti shqiptar  Visar Zhiti vё nё skenё nё kёtё Funeral tё pafundmё, roman nё vargje i pёrkthyer mrekullisht nga Elio Miracco nё njё italishte qё ruan ashpёrsinё dhe guximin e sprovёs sё origjinalit : kapwrcimet e papritura qё ngrenё krye nga njё kapitull nё tjetrin, pjesё tё gjata gati nё prozё qё pёrmblidhen nё epigrame, tё çemuna gaztore dhe rrokullisje dramatike, njё faqe e bardhё pёr tё lёnё tё kuptohet se pragu i tё pathёnёshmes ёshtё arritur.

I lindur mё 1952, i dёnuar me punё tё detyruar nga regjimi i Enver Hoxhёs pёr poezitё e tij, tё gjykuara fajёsisht “hermetike”, i bёrё me kohё njёri nga zёrat mё tё rёndёsishёm tё letёrsisё sё re shqiptare, Zhiti ёshtё njё autor i njohur dhe i vlerёsuar nё Vendin tonё edhe nё sajё tё bashkёpunimit me gazetёn “Avvenire”. Nё krahasim me librat tashmё tё pёrkthyera n’Itali (pёrmbledhjet e poezive Kryq mishi dhe Rrёfime pa altar, tё dalura pёrkatёsisht mё 1998  dhe 2013, romani Perёndia mbrapsht dhe e  dashura i botuar gjithmonё nga Rubbettino mё 2014) Funerali i pafundmё shquhet mё shumё pёr prirjen mё tё theksuar ndaj kategorive tё paradoksales, nё vijёn e kundёrshtimit, jo vetёm politik, qё bashkon shumё nga shkrimtarёt e dalё nga shkёrmoqja e sistemit komunist ballkanik. Megjithatё, pavarёsisht nga gjithshka, poemthi kёmbёngulёs tregimtar i Zhitit nuk ёshtё njё dokument i dёshpёruar, por dёshmia e njё shprese tё paarsyeshme por tё qёndrueshme. “Kam ёndёrruar sikur t’ishim nё njё ёndёrr” thotё personazhi kryesor, tё cilin autori e ngarkon tё flasё n’emёr tё tij, edhe se e mundёshme por jo e sigurtё qё ai karvan i pёrmortshёm mund tё jetё njё rikthim pak i mbuluar i vuajtjeve tё pёsuara nga poeti gjatё burgimit nё minierёn e Spaçit : “Burri u rrёzua. Ata mbrapa u munduan tё mos e shkelin, kaq mundёn tё bёnin”. Sa mё shumё zgjatej, aq mё shumё rrugёtimi merrte njё ecuri vdekёsore, sepse “çdo varrim, ashtu si Shteti ka pjesёn e vet tё paarsyeshme” dhe asnjё zbulim, as vetё ai i pёrmbajtjes sё vёrtetё tё arkёmortit, nuk dukej se kishte fuqinё tё ndёrpriste magjinё : “ngrita kokёn i shastisur dhe pashё tё drunjёzuar kupёn e qiellit si njё arkёmort tё brejtur nga krimbat e yjve”.

I konceptuar si alegoria e totalitarizmit, Funerali i pafundmё kthehet nё njё pёrsiatje mё tё gjёrё mbi gjёndjen njerёzore, ndёrmjet instiktit tё mbijetesёs dhe fatit tё pёrbashkёt : “Ne i pёrkasim tё gjithё vdekjes e mbi tё gjitha nё njё funeral”, shkruan Zhiti, duke bёrё tё depёrtojnё nё bashkёkohёsinё fjalёt e dashura tё Etёrve tё shkretёtirёs.

Marrё nga gazeta “Avvenire”, 5. 01. 2018

I shqipёroi Eugjen Merlika

Filed Under: LETERSI Tagged With: Eugjen Melrika, Il Funerale Senza Fine, PER VISAR ZHITIN, Shtypi Italian

Tregime nga Malësia e Gjakovës

January 17, 2018 by dgreca

Disa mendime mbi librin “Tregime nga Malësia e Gjakovës” të Xhenc Bezhit/

1 astrit LULUSHI1 Xhenc Bezhi

Nga Astrit Lulushi/

Libri i Bezhit përbën risi sepse kërkon të përtërijë tregimet gojore duke e sjelle atë në formën e shkruar. Dhe kjo bëhet që legjenda të mos shuhet; sepse shumë nga legjendat a tregimet popullore kanë evoluar; është vetëm forma letrare që i bëjnë të mbijetojnë. Dhe Bezhi sjell në libër ato që janë treguar brez pas brezi pranë vatrës, në oda e kuvende. Sa keq që “Oratoritë” në parlamentet e sotme pak u ngjajnë përrallave të urta të moçme prej nga njerëzit e mbledhur nxirrnin mësim.
Xhenc Bezhi është diplomuar për gjuhë letërsi nga shkolla e Lartë Pedagogjike e Gjakovës. Lindur më 1961, pasioni i Xhencit është përralla, legjenda, tregimi, si dhe poezia, mjeshtër i së cilës është;
“As pranverë, as vjeshtë;
as zgjuet,
as fjetë.
Pak verë,
dimën shumë
Dielli i zbehtë, portokall,
krejt pak dritë, pa ngrohtësi…
Për një kore bukë, mundqarë
pse s’deshtem me lypë, pak bukë
të ngjyeme në lot
e të lidhun
në grykë.
Rinia –
e trishtë,
përditë e ma e largtë,
e ardhmja – e zbehtë,
si ky diell i paktë.”
(Ky Diell i Paktë, XB)
Prej vitit 1992, Xhenc Bezhi ndodhet në emigracion, në Austri. Librin Tregime nga Malësia e Gjakovës e shkroi për tri arësye, thotë Bezhi në parathënie: që tregime të tilla të mos humbasin; të mos mungojnë: që urtësia e shprehur në to të trashëgohet brez pas brezi, si tregime pleqërie në oda e kuvende burrash.
Libri përmban 218 tregime, dhe çdo titull ngjan me një fjale të urtë. Janë anekdota plot urtësi që padashur të bëjnë të mendosh e buzëqeshësh njëkohësisht. Ato të kujtojnë shijen e mbetur pasi ke ngrëne një ushqim të mirë; bëjnë që kuptimi të mos harrohet e tregimi të ngulitet thellë në mendje. Këto e bëjnë librin tepër edukues.
Për shkruarjen e një libri të tillë një studio për të shkruar nuk mjafton. Shpesh autorit i është dashtë me i marrë ato direkt nga goja e njerëzve ndoshta pa dieninë e tyre por veç duke i dëgjuar prej tyre. Pastaj i ka ‘përtypë, i ka mendue e përpunue dhe është ulë e i ka hedhë në letër.’ Kësaj i thonë edhe “mbledhje folklori”; puna që ka bërë autori Xhenc Bezhi, me banim larg por me zemrën gjithmonë në Gjakovën e lindjes.
Shumë folkloristë i kanë interpretuar gojëdhënat si dokumente historike. duke besuar se ato kanë ruajtur detajet e kohëve të lashta. Tregimet e Bezhit rrjedhin nga goja e malësorit me gjuhë të zhdërvjellë, humor të hollë e gegnishte të pastër si gura e maleve që përhapet fushave e kudo, siç është edhe historia jonë.

Filed Under: LETERSI Tagged With: Astrit Lulushi, nga Malësia e Gjakovës, Tregime, Xhenc Bezhi

Poeti ynë kombëtar për Atdheun

January 17, 2018 by dgreca

2 at Fishta

AT GJERGJ FISHTA/*

Shqypnisë/

T’falem, Shqypni, ti i shpirtit tem dishiri!
I lum njimend jam un n’gji tand tue rrnue,
Tue gzue t’pamt tand, tue t’hjekë atë ajr t’kullue
Si Leka i Madhi e Skandërbegu i biri
Kje i Lumi vetë, qi mue m’dërgo ksi hiri
Për nën qiellë tande t’kthielltë un me u përftue.
Malet e hjedhta e t’blerta me shikjue,
Ku Shqypnija e Burrit s’dron se i qaset niri.
Ktu trima lejn gjithmonë, pse ti je nana
E armvet n’za, qi shndrisin duert e t’lumit,
Kah des për ty i rrebtë e trim si zana:
Eden n’Balkan ti je; ti prej t’Amshumit.

***

Shqypnia

Edhè hâna do t’ a dijë,
Edhè dielli do t’ két pá,
Se për qark ksaj rrokullije,
Si Shqypnija ‘i vend nuk ká !
Fusha t’ gjâna e kodra t’ blera,
Zijes s’ mnershme larg kû âsht droja,
Me gaz t’ vet ktû i veshë Prendvera,
Si t’ Parrizit t’ larmet shtroja.
Nën nji qiellë përherë t’ kullueme,
N’ rreze e n’ dritë përshkue unjí,
Bjeshkë e male të blerueme
Si vigâj shtiellen n’ ajrí.
Ke ato bjeshkë e ke ato male
Kroje t’ kjarta e t’ cemta gurra,
Tue rrëmbye npër mriza hale,
Gurgullojn npër râjë e curra.
Mbi ato male e bjeshkë kreshnike
Léjn mande’ ata djelm si Zâna,
Armët e t’ cillvet, përherë besnike,

Janë përmendë ndër fise t’ tana.
Atje léjn, po Toskë e Gegë,
Si dý rreze n’ flakë t’ nji dielli:
Si dý rrfé, qi shkojn tue djegë,
Kúr shkrepë rêja nalt prej qielli.
Oh! Po, e din i prûjtë anmiku,
Se âsht rrfé zogu i Shqyptarit,
Rijtun gjakut kah çeliku
N’ dorë t’ ktij shndritë për vend t’ të Parit.
Ato male të madhnueshme,
Ato, po, kanë mûjtë me pá
Se sa forca e pafrigueshme
N’ turr t’ Shqyptarit pît ka rá.
Dridhet toka e gjimon deti,
Ndezen malet flakë e shkndija,
Ka’ i frigueshëm, si tërmeti,
Atje rrmben kû e thrret Lirija.
Lume e shé para atij ngelin,
I a lshojn udhën dete e male;
Mbretënt fjalën s’ mund t’ i a shkelin,
Turrin ferri s’ mund t’ i a ndalë.

Shkundu pluhnit, prá, Shqypní,
Ngrehe ballin si mbretneshë,
Pse me djelm, qi ngrofë ti n’ gjí,
Nuk mund t’ quhesh, jo, robneshë.
Burrë Shqyptár kushdo i thotë vetit,
Qi zanát ka besë e fé,
Për Lirí, për fron të Mbretit
Me dhânë jetën ka bâ bé.
Sy për sy, po, kqyr anmikun;
Përse djemt, qi ti ke ushqyue,
S’ i ka pá, jo, kush tue hikun:
Friga e dekës kurr s’ i ka thye,
Kaq të bukur, kaq të hieshme
Perëndija t’ fali i Amshueshëm,
Sá ‘dhe deka âsht për tý e shieshme:
N’ gjí t’ and vorri âsht i lakmueshëm.
Po, edhè hâna do t’ a dijë,
Edhè dielli do t’ két pá,
Se për qark ksaj rrokullije,
Si Shqypnija ‘i vend nuk ká !

Rrnosh e kjosh, prá moj Shqypní,
Rrnosh e kjosh gjithmonë si vera,
E me dije e me Lirí
Për jetë t’ jetës të rrnoftë tý ndera.

***

  • Zoti n’qiell e na mbi tokë:

Me gjithkënd vllazën e shokë,

Pa tý lules s’mi vjen era,

Pa tý pema fryt nuk mbjen:

Mue pa tý nuk mdel prendvera,

Pa tý dielli nuk mshelxen.

Dersá tmundem me ligjrue

E sá gjáll me frymë un jam,

Kurr Shqypni, skam me tharrue,

Edhe nvorr me tpermendë kam.

Atdheut

  •  N’ tý mendoj kúr agon drita,
  • Kúr bylbyli mallshem kndon,
  • Ntý mendoj kur soset dita,
  • Terri boten kúr e mblon.
  • Veç se tý të shoh un nanderr,
  • Veç se tý, çuet, tkam nmendim;
  • Nder tvështira ti mjé qanderr,
  • Per tý i lehtë mvjen çdo ndeshkim.
  • Po, edhè hâna do t’ a dijë,
  • Edhè dielli do t’ két pá,
  • Se për qark ksaj rrokullije,
  • Si Shqypnija ‘i vend nuk ká !
  • *I sergio per Diellin, Anton ÇEFA

 

Filed Under: LETERSI, Sofra Poetike Tagged With: Anton Defa, Fishta, per Atdheun, Poeti ynë kombëtar

”NILKON”, një letërsi artistike gjithëpërmbledhëse

January 4, 2018 by dgreca

1 Fate VelajRomani”NILKON”,  një letërsi artistike gjithëpërmbledhëse/

1 violetaShkruan: Violeta ALLMUÇA-Shkrimtare*
Romani më i ri i shkrimtarit Fate Velaj `NILKON` erdhi në planetin tonë të përbashkët gjeografik i shkruar diku tjetër, në një planet shpirtëror si një identifikim i botës kulturore. Për herë të parë, lexuesi ka në duar një letërsi tjetër. Një letërsi ku në mënyrën më unikale e të palëvruar më parë, përmblidhen në një të vetme disa elemente të krijimtarisë artistike si piktura, fotografia dhe letërsia. Pra, kemi një krijimtari artistike totale, gjithëpërmbledhëse. Personazhi kryesor që është vetë autori, përveçse shfaqet si figurë qendrore e romanit, si një europian me shpirt shqiptar, është edhe një pararendës i veçantë i një fushe të re në letrat shqipe, duke na sjellë këtë herë një roman të shkëlqyer, me stil unik e me personazhe të vërtetë, ku credo-ja e tij përshkruhet, paralelisht me ndërtimin e urave që lidhin ëndrrat me të vërtetën. Përshkrimet e hijshme të Europës dhe Afrikës, duke i trajtuar personazhet si të dala nga aparati i tij fotografik dhe pejsazhet rreth tyre si tablotë e tij në pikturë, integrimit dhe qytetërimit kulturor të tyre, përcjellin mesazhe artistike, kulturore dhe politike duke e kthyer monologun në dialog. A është Fate Velaj një shkrimtar që i shpall ëndrrat e tij si surrealistët? Ndoshta kjo nuk është rastësi! E vërteta mund të jetë edhe më e bukur se ëndrra. Por kjo i ndodh një shkrimtari shqiptar që shkruan për të gjithë njerëzit e botës. Urat që ai ndërton midis botëve bashkojnë jo vetëm arteriet e komunikimit njerëzor nëpërmjet materies artistike por ato tejkalojnë kufijtë e shkrimit, leximit, dhe kufijtë e librit janë po ashtu edhe kufijtë e lexuesëve.
Romani `NILKON` pjesa e dytë e Trilogjisë `KREUZTANNE` vjen sot në vëmendjen letrare, duke zbuluar misterin e ëndërrimeve të një artisti me përmasa universale. Autori pasqyron realitetin artistik në strukturën e romanit, e cila na përcjell shijen estetike. Edhe në këtë libër befasues, duke ëndërruar një botë me kulturë pa kufij, duke përdorur thelbin artistik të fjalës dhe ngjyrës, duke jetuar me kujtimet e të ardhmes, do të vazhdonte udhëtimi i tij artistik: Midis Danubit dhe Nilit. Lumenjtë lidhin popujt, si vendasit ashtu edhe të ardhurit. Në këtë roman ai shkruan për njerëz të gjithëgjendshëm, dritësuar me gjithëpamje artistike, të cilët njësoj si ai kanë ngjashmëri shpirtërore dhe krijuese, janë qytetarë të botës, qofshin europianë, ballkanas, arabë, kinezë, bashkëatdhetarë apo vlonjatë. Fate Velaj e përdor sistemin e UNIT si një sistem emocional. Struktura dhe kompozicioni i romanit ku spikasin personazhe të ndryshme nga e gjithë bota sjellin një zhvillim pozitiv të personazheve dhe frymëmarrja e tyre shfaqet si një rrëfim duke ndriçuar historinë e secilit, pa rënë në një historizim letrar. Dialogët mes vetevetes e personazheve artistikë, autori i krijon nëpërmjet mjeteve shprehëse artistike me të njejtën gjuhë e gjeste që përdor në realizimin e veprave të artit. Kjo tregon se Fate Velaj zotëron pushtetin artistik. Ai tërheq afër vetes `kujtimet e të ardhmes` si një dukuri të re, e cila duhet çliruar nga e shkuara, duke theksuar se arti dhe kultura kanë një ligj të ngjashëm; të bukurën universale që është e njejtë në mbarë botën dhe diversitetin kulturor.
Ngjarjet e romanit zhvillohen nga janari në dhjetorin e vitit 2002, pas ngjarjeve të 11 shtatorit në New York, por Fate Velaj, në mënyrë mjeshtërore ka ditur që brenda ngjarjeve të sjellë një retrospektivë 1000 vjeçare për të na sjellë në një këndvështrim tjetër të pa ofruar më parë, se pse u goditën `Kullat Binjake` në New York? Edhe pse dialogu drejt së ardhmes u trondit, e ardhmja për të si artist e si ndërtues urash, ekzistonte. Fate Velaj nuk ndjek vetëm një udhë që të çon tek vetja, por shumë udhë të botës i bashkon në një duke hapur trasenë e madhe të një autostradë drejt së ardhmes. Në këtë roman, ai ka arritur që identitetin e tij kombëtar ta shkrijë në një të vetme me identitetin universal, i cili shfaqet si përkushtim i sinqertë, ku lënda gjuhësore dhe konteksti i së ardhmes përbëjnë magjinë e zhvillimit të pandalshëm të artit. Në subjektin e ngjeshur me gati 100 personazhe të romanit shpalosen ngjarje artistike, si dhe jeta e kultura e popujve të ndryshëm nëpërmjet ngjyrave, këndshikimi drejt së bukurës artistike dhe estetike.
Karakteret e personazheve, lëvizin duke hyrë e dalë në roman me identitetin e tyre të vërtetë jetësor dhe artistik, duke na zbuluar kështu dëshirën e shkrimtarit Velaj, se udhëtimi drejt komunikimit i ngjason ndjenjës dhe orientimit indentifikues të kulturave. Personazhet në roman, si nënë Afërdita, gruaja Klara, Dr. Helmy Omran, (Konsull Kulturor i Egjiptit në Austri), Dr. Emil Prix, (Shef i diplomacisë kulturore austriake), Jiri Grusa, (ambasadori çek në Vjenë), Imeri, shoqëruesi shqiptar në Shkup, Dr. Ferdinand Trautmansdorff, (Ambasadori i Austrisë në Kajro), Dr. Magddy Abd El Azis në Kajro, familja dhe djali i tij Mohamed, artistët Robert Kabas e Klaus Joachim Keller e të tjerë, kanë dallimet e tyre, por gjithashtu kanë të përbashkët artin, dëshirën për dialog, mbi vlerat njohëse dhe artistike apo dëshmitë nga historitë mijravjeçare njerëzore. Evoluimi pozitiv i personazheve, frymëmarrja e secilit, mjetet shprehëse artistike, krahasimet, metaforat, ideja e autorit se njeriu duhet të ecë drejt së ardhmes vërteton, atë, që në ditët e sotme, e përbashkëta jo shpesh herë merret për bazë, por e kundërta e tyre, ndasitë e majisura nga dëshira për separatizëm e nëpërmjet saj, lufta midis `civilizimeve`. Hapjen ndaj kulturave, takimet me kulturat e reja, ashtu si edhe dëshira për të përjetuar histori të reja e bëjnë shkrimtarin Fate Velaj të ndjejë afër gjithçka thelbësore në fushën e shkrimit, duke e kthyer tekstin artistik në një tekst letrar dhe anasjelltas. Kjo është risia e këtij romani dhe gati e dy pjesëve të para të triologjisë `Kreuztanne`. Autori flet jo vetëm si kurator i ekspozitave të pikturës me anën e ngjyrave të shumta të artistëve pjesmarrës nga vende të ndryshme të botës, por, ai na zbulon edhe tablo të fuqishme letrare nëpërmjet mesazhit artistik si ambasador i fjalës dhe kulturës së përbotëshme.
Përfytyrimet, udhëtimet dhe fluturimet nga lart, duke medituar njëkohësisht për atdheun e tij të përjetshëm Shqipërinë apo edhe për një dhe disa vende të huaja, të panjohura më parë nga ai, më kujtojnë romanin e Ismail Kadaresë: `Dimri i vetmisë së madhe` ku copëzohej e mbyllej një qiell gri, një udhë e gjatë, një urë që duhej ndërtuar etj. Shkrimtarit Fate Velaj në udhëtimet e tij kur aeroplani ngrihej dhe ulej, i dukej se qielli ngjyrosej blu, udhët e gurta dukeshin ngjyrë gri, sidomos atje ku reflektohej atdheu i tij i ndarë, (Çarshia në Shkup) ose Piramidat, që në nëntorin e verdhë të Kajros i ngjanin të kuqërremta, si vjeshta vjeneze që ishte duke ardhur. Ndoshta kjo ndodh sepse udhëtimet të frymëzojnë, gjatë tyre lindin idetë lindin. Fate Velaj në shkrimin e tij `Matanë kufijve` e ka pohuar këtë kur thotë se: `… ndoshta ngaqë dhe unë pothuajse të gjitha fotografitë, si dhe shumë piktura apo edhe shkrimet e mia i kam realizuar nëpër rrugë, nga një kufi në tjetrin, brenda kufijve, apo edhe jashtë tyre, qofshin ato virtual, me nga një tra kalimi… si dhe atyre që nuk ekzistojnë në mendjen time.`
Romani NILKON është një ndërthurje ku nuk kuptohet se ku mbaron realiteti e ku fillon fiksioni saqë, duke e lexuar, kthehesh vetë në personazh duke e shoqëruar autorin personazh gjatë gjithë rrugëtimit të tij realist dhe imagjinar. Komunikimi me bustet e lulishteve të Vjenës, me faraonët brenda piramidave mijravjeçare apo me personazhin e veçantë Ahmed, në mesin e ballit të të cilit ndodhej një njollë e errët, ku dukeshin mëkatet njerëzore, shfaqet si asociacion në strukturimin e ngjarjes. Fate Velaj ky mjeshtër i fjalës dhe narratives që është edhe vetë heroi i vërtetë shpirtëror i romanit të tij `NILKON` i cili synon të lidhë urat mes popujve, vjen në sytë e lexuesit shqiptar me një kryevepër artistike dhe unë jam mëse e bindur se ky roman, do të jetë edhe risia e një literature të re, jo vetëm në atdheun e autorit, por edhe më larg akoma, në gjuhë të tjera dhe veçanërisht në vendet arabe ku së shpejti pritet që libri të botohet.

  • E falenderojme autoren Violeta ALLMUÇA qe e ndau shkrimin e saj me lexuesit e Diellit

 

Filed Under: LETERSI Tagged With: Fate Velaj, Romani Nilkon, Violeta Allmuca

MISTERI I NJE NATE NE FRANKFURT

December 31, 2017 by dgreca

2 avdulla kenaci

 Tregim Nga Avdulla Kënaçi/

Kur udhëtoj, asnjëherë nuk harroj të marr me vete një libër. Është shoqëruesi im më besnik që nuk më lë kurrë në baltë, për asnjë çast,  nuk më lë të mërzitem apo të kotem gjatë fluturimit. Kështu edhe herën e fundit, nga Rinasi në drejtim të  Kanadasë. Pasi kishim udhëtuar ca, duhet të isha diku nga faqja shtatëdhjetë e romanit, kur dikush nga ana tjetër e rreshtit tim, më thirri në emër, edhe pse matanë korridorit. Nuk donte t’ia dinte se mos shqetësoheshin udhëtarët e tjerë. Ishte nga ana e dritares. Me sa duket ai i kishte sosur bisedat me gruan që kishte përkrah, apo ajo ishte treguar indiferente ndaj tij dhe ai m’u lëshua mua, pa treguar asnjë lloj takti. Si të thuash ishte nga ata tipa që hyjnë pa trokitur në bisedë, ose nga ata që fluturojnë për herë të parë me aeroplan dhe duan të shquhen midis udhëtarëve të tjerë. Pasi i dhashë shpjegimet e duhura për pyetjet që më bëri, iu ktheva përsëri librit. Me cep të syrit, pa ngritur vështrimin nga faqet e kapitullit të tretë, anash, shikoja një palë duar të bardha, si alabastër, pa asnjë rrudhë, fine dhe delikate, si duar fëmije. Të kujtonin duart   e Mona Lisës në pikturën e famshme të Da Vinçit. Gishtrinjtë e saj herë pas here lëviznin me nervozizëm; mpliks-çpliks lidhëzat e pafajshme të çantës së saj të cilën e mbante mbi gjunjë, duke  shprehur kështu një lloj pakënaqësie ndaj bashkëudhëtarit në sediljen pranë.  Dhe ishte e habitshëme se ajo i lëvizte gishtërinjtë sa herë bashkëbiseduesi që më pyeti mua, nginte zërin si në një klub bilardoje. Duket që atë burrë me fytyrë hiri dhe gruan me duart si në portretin e Mona Lisës, nuk i lidhte asgjë veç rastësisë së atij udhëtimi. U zhyta përsëri në lexim. I  rrëmbyer nga subjekti,  i harrova të dy.

Ishim nisur me vonesë nga Rinasi dhe ishte vështirë të arrinim linjën e Torontos. Me të mbrritur në Frankfurt, stjuardesat na dhanë një tufë udhëzimesh si mund t’i binim shkurt që të mund të arrinim në kohë në bording pass. Bëheshim nja 7-8 vetë për në Kanada. Fuguam pas dy shoqërueseve të aeroportit. Burri me fytyrë ngjyrë hiri nuk i ndahej për asnjë çast bashkudhëtares së tij. I kishte varur plotësisht shpresat tek ndihma dhe orientimi që duhet t’i jepte ajo. Dhe unë pashë se si ajo kujdesej që ai të mos humbiste midis turmës apo të merrte ndonjë drejtim të gabuar. Ai shikonte me sy të çakërryer njerëzit që mbushnin apo zbraznin terminalet, por gruaja, edhe kur ai nuk e kishte mëndjen, e kapte nga cepi i xhaketës dhe e tërhiqte pas vetes. Gjatë kontrollit kufitar u shpërndamë në pika të ndryshme për të mbaruar sa më shpejt. Gruaja me duart si të Mona Lisës qëlloi përpara meje. E shikova me kujdes. Ishte veshur fare thjesht, me një palë xhinse blu, tip streçe dhe një xhup të kuq, të shkurtër. Nuk kishte bërë asnjë lloj grimi mbi fytyrë. Flokët ngjyrë bakri, me rrënjët çokollatë, i vezullonin nën dritat e forta të aeroportit të Frankfurtit. Nga mënyra si ecte, si fliste me punonjësit e shërbimit dhe përdorimi i anglishtes, dukej që kishte udhëtuar shumë. Ajo ngadalësoi hapat dhe me sy kërkonte burrin me flokët e qethur shkurt si marinarët amerikanë dhe fytyrën ngjyrë hiri. Ai po vonohej. Sigurisht, pa ditur asnjë gjuhë të huaj, është njësoj sikur të pengohesh me këmbët e tua. E nxita të bënte përpara dhe më shumë për edukatë, nuk desha ta parakaloj. Gruaja eci edhe pesë-gjashtë hapa më tutje  dhe nuk lëvizi më. Ishim fiks katër hapa tek porta hyrëse e fluturimit për në Kanada.

–         Ec se e humbëm avionin, – i thashë i nervozuar.

–         I kam dhënë fjalën, do ta pres, çudi, nuk po duket ai shoku, – u përgjigj me një zë të butë si të zënë në faj duke hetuar me sy rreth e rrotull.

–         E ke tëndin, e ke të njohur?

–         Jo, nuk e kam asgjë, në Rinas e njoha. I kam dhënë fjalën, ju mund të shkoni, – më tha me mirësjellje. Realisht më erdhi marre nga vetja që desha të shkëputesha nga grupi. Vendosa të qëndroj edhe unë. Më në fund, në horizont u duk burri me fytyrë ngjyrë hiri…Ndërkohë nga bording pass, një punonjëse me uniformë, bëri tre hapa përpara dhe kryqëzoi duart sipër kokës për të njoftuar se porta e aeroplanit të linjës së Torontos u mbyll.

–         Për fajin e atij Burrit mbetëm edhe ne, – i thashë i indinjuar. Ajo më vështroi me ca sy lutës.

–         Unë për vete po humbas një ditë konferencë ndërkombëtare në Otava.

–         Kush jeni ju? – e pyeta me një zë më miqësor, plot kërshëri.

–         Jam pedagoge në Fakultetin e Historisë, por drejtoj edhe një shoqatë të arkeologëve të rinj, – tha me një zë të qetë e të sigurtë. E zbuta shikimin dhe e vura re me kujdes nga flokët gjer tek atletet blu, të errëta. Në vështrimin tim ndjehej një lloj respekti.

Ndërkohë u mblodhëm të gjithë, ne, shqiptarët që humbëm fluturimin. Të dëshpëruar sa më s’ka. Ishim gjashtë vetë, vetëm një çift kishte kaluar. Realisht unë e Profesoresha mund të kishim kapërcyer portën sepse ishim mbrapa tyre, por mbetëm peng i fjalës së dhënë prej saj. Ajo, se po të kishte qenë për mua….Dyshova se Profesoresha duhet të ishte me origjinë nga Veriu, pikërisht prej sakrificës që bëri. Si mund të humbiste ashtu me vetëdije një ditë fluturim, një Konferencë Ndërkombëtare? E përse? Për një fjalë të dhënë ndaj një njeriu të njohur disa orë më parë. Dhe nuk dihej se kur mund të niseshim. Nuk kisha gabuar. Ajo ishte me prindër nga Mirdita por lindur e rritur në Tiranë. Nuk kishte qejf t’i thërrisje Pofesoreshë edhe pse kishte botuar disa libra për arkeologjinë, kishte mbrojtur një pas një të tri shkallët e titujve shkencorë dhe ishte e njohur nga media, por jo nga unë që banoj prej kohësh në Kanada.

–         Po tani?, – pyetëm të gjithë gati në një zë.

–         Duhet të paraqitemi në recepsionet e shërbimit, nuk ishte për gabimin tonë, – tha Profesoresha me një ton të sigurtë. Desha t’i them se unë dhe ajo vetë e arritëm bording pass, por nuk kishte më kuptim ta zgjatja.

Ishim të gjithë të çakorduar, me të njëjtin fat. Mësova se burri me fytyrë ngjyrë hiri paskish qenë polic, ndërsa një çift nga fshatrat shqiptare të Prespës, banonin afër meje në Kanada, por nuk kisha pasur rast t’i njihja më parë, ndërsa një durrësak  me një fytyrë si brumë i ardhur, banonte në periferi të Torontos. Na bashkoi i njëjti hall dhe dalngadalë po e mblidhnim veten, po njiheshim më shumë me njeri-tjetrin dhe jepnim e merrnim se si do të dilnim nga ajo situatë. Profesoresha quhej Brikena, por për arësyet që do të tregoj këtu më poshtë, unë do t’i thërres Kena, ashtu si motrat e prindërit e saj. Ishim në një mëndje që ajo të na udhëhiqte në labirinthet e aeroportit të madh të Frankfurtit. Secilit, ajo i mblodhi pasaportat dhe biletat, gjarpëroi përgjatë platformës dhe sa hap e mbyll sytë pronotoi hotelet, gjuajti fluturimin e parë për të  solli njëfarë paqeje midis nesh. Vetvetiu u vu në krye të grupit. Dhe gjithçka e bënte me një përkushtim dhe vendosmëri sikur të ishte punonjëse e aeroportit. Kur përpara na dolën policët me ato portat e ngushta pranë tyre, e kuptuam se po dilnim jashtë, në qytet. Ata na vulosën pasaportat dhe ne u gjendëm në një stacion të zhurmshëm autobusësh. Duhet të prisnim edhe dy orë të mira gjersa të riniste punë linja që mund të na çonte në hotelet përkatëse. Kishim edhe dy orë kohë dhe unë u shkëputa nga grupi. Kisha nevojë të kthjellohesha e të mendoja ndaj kësaj kthese të papritur gjatë këtij udhëtimi me telashe. Kisha qenë në Tiranë vetëm për një javë. Unë drejtoj një grup valltarësh amatorë në Toronto dhe më duhej të porositja kostume popullore shqiptare të cilat nuk gjenden në treg, jo vetëm kaq, por duhen qepur sipas masës së çdo valltari…

I vetëm, zura vend në një stol tek stacioni i autobusave. Sidoqoftë, të gjithë do të mblidheshim aty. Ishte akoma ditë, por retë ngjyrë plumbi ishin ulur fare poshtë duke uzurpuar cep më cep qiellin e Frankfurtit. Aeroporti herë pas here, si një grykë vullkani, zbrazte pasagjerë të të gjitha moshave dhe racave. Shumica duke tërhequr valixhe, rrotat e vogla të cilave kërkëllinin me një zhurmë acaruese në trotuar. Shoferë që u serviloseshin pasagjerëve për ndonjë bakshish, mbërrinin dhe zhdukeshin njeri pas tjetrit. Fytyra të lodhura e të drobitura  nga udhetimet e gjata parakalonin para syve të mi. Pastaj mendova përsëri për bashkatdhetarët. Ku ishin zhdukur ata? Mjergulla po shtohej së bashku me afrimin e mbrëmjes. Fenerët e ndezur të makinave shquheshin që larg. Dritat e qytetit vezullonin ngado,  nga të katër anët e horizontit. Fytyra e Kenës, edhe pse nuk ishte aty, më shfaqej pas çdo drite. Kishte në sytë e saj një qetësi olimpike dhe një saktësi të çuditshme. Të jepte përshtypjen se e kishe njohur prej kohësh. Si humbi ashtu fluturimin për një fjalë të dhënë? Çudia më e madhe ishte se ajo sapo e kishte njohur besmarrësin. Mos kishte këtu diçka tjetër që unë nuk e dija? Kurrsesi, u pa se si ajo, më vonë, i ndihmoi të gjithë pa asnjë dallim, pa më të voglin interes, madje edhe çiftin nga Liqeni i Prespës së Maqedonisë. Atë që më vonë unë do ta quaja me shaka Haxhi Halit nga që mbante rrasur në krye një kapuç të bardhë të thurur me grep. Si ka mundësi që Shqipëria të ketë njerëz humanë, kaq të mirë, kaq të sakrificës? Unë kisha menduar se “kjo është një specie në zhdukje”. Por Kena dëshmonte tjetër gjë.

Nata ra plotësisht mbi rrugë e qytet dhe unë u ktheva brenda aeroportit. Edhe pak e po shkonte ora tetë e mbasdites. I gjeta gjithë bashkatdhetarët njësh duke diskutuar plot gjallëri. Kena nuk kishte qëndruar “rehat”, kishte gjetur një police të aeroportit dhe i tha se kishin dy orë që prisnin për autobuza. Në fillim policja nuk e kishte besuar, por kur e verifikoi, mobilizoi dy taksi që të na përcillinin për në hotel i cili ishte nja njëzet minuta larg. Pikërisht në ato momente u gjenda edhe unë aty. Haxhi Haliti nuk di përse i bërtiste të shoqes, pa marrë parasysh se ndodhej në një mjedis publik.

–         Ku ishe, nga nuk të kërkova… – më tha Kena e pezamtuar kur po shpërndaheshim nëpër taksi. Mua më takoi të udhëtoja në sediljen e pasme vetëm me atë. Nuk fola asnjë fjalë, shoferi, një pensionist, i mbante të fikura dritat brenda makinës për ta parë më shquar rrugën. Megjithatë  profili i Kenës dukej qartë nga ndriçimi i fenerëve. Mbi të binte një dritë e ngrohët, e butë, ngjyrë portokalli. Plot admirim, nuk ia ndaja sytë. Sa e mirë, sa njerëzore që ishte. Jeta dhe profesioni im më ka bërë që të dalloj karakteret. Ajo ishte pa dyshim një njeri pozitiv, modeste dhe humane. Nuk kërkonte asnjë shpërblim për mundin që bënte. E matur, plot dinjitet dhe edukatë. Më hipi një dëshirë e marrë për ta përqafuar. Nuk di si m’u duk ashtu, aq e afërt, aq e ëmbël, aq njerëzore. Por nuk guxoja. Ngrita dorën disa herë, pastaj e tërhoqa i penduar. Nuk mbaj mend çfarë i thashë dhe ajo ktheu kokën ndaj meje. M’u duk aq e bukur, si një zanë. Lehtë, me katër gishtërinjtë e preka në faqe. I mbulova gjithë mollëzën e djathtë. Kishte një lëkurë të butë si sfungjer. Tek ajo perkëdhelje e pafajshme unë desha t’i them se ti je një njeri i mrekullueshëm. Desha ta falënderoj në emër të të gjithë bashkudhëtarëve shqiptarë. A kanë fuqi ta përcjellin katër gishtërinj këtë mesazh? Besoj se po.

***

Zbritëm nga taksia dhe  u drejtuam për nga hoteli. Duhet të ishim të parët. Unë dhe ajo ecnim përkrah njeri tjetrit, si dy miq të vjetër. M’u krijua një ndjesi e rreme sikur kishim mbaruar shkollën së bashku, ishim rritur në  një lagje dhe zotëronim shumë sekrete të përbashkëta. Një bashkëkombase në një vend të huaj, për ata që e kanë provuar, do të thotë shumë. Por për mua që kisha shumë kohë i larguar nga Atdheu, një pedagoge nga Tirana, fliste edhe  më shumë. Po mendoja se ajo ka ecur në të njëjtat shkallë të universitetit që kam ecur edhe unë, ajo e ka pritur pranverën në Parkun e Liqenit siç e kam pritur edhe unë. Ndoshta sytë tanë janë kryqëzuar tek Pesëmbëdhjetëkatëshi, Blloku apo tek Piramida, ndoshta kemi qenë tek marshimi në Bulevardin “Dëshmorët e Kombit”, apo jemi ulur së bashku në shkallët e Korpusit të Universitetit. Ku ta dish?… Gati po i prekja krahun duke u ngjitur në ashensor. Dhe doja që ajo makineri e hekurt të ngjitej e të ngjitej pa mbarim, gjer në qiell. Asnjeri prej nesh nuk thoshte asnjë fjalë. E kisha përballë, tani po i dalloja sytë e mëdhenj ngjyrë gështenjë dhe po vija re se si prej thellomave të tyre dy vija të holla varashin nëpër faqe gjer në cep të buzëve. Dy sy të ndezur si prush…

Qëlloi që dhomat i kishim përballë. Secili shkoi në të vetën. Edhe kur u futa në dush, më dukej sikur sytë e saj më ndiqnin me një lloj pezmi, me një lloj kurioziteti. U kujtova, kur në një moment gjatë pritjes, në se na premtonte koha,  ajo kishte propozuar të merrnim një taksi për të vizituar qendrën e Frankfurtit. Oh, e zbulova arësyen si ta takoja përsëri, mendova. Thava flokët dhe shpejtova për ta njoftuar. U vesha dhe sa hap e mbyll sytë u gjenda tek dera e dhomës së saj. Trokita lehtë dhe  për çudi e gjeta duke punuar në laptopin që kurrë nuk e ndante nga supi. Laptopi ishte i hapur përmbi tavolinë. As atletet nuk i kishte hequr nga këmba. Në ajër ndjehej një puhizë e lehtë parfumi. Rrotullova vështrimin përreth dhe vura re krevatin që nuk ishte prekur fare. Abazhuri bënte roje mbi tastierën e laptopit.  Ishte gjysëm errësirë. Përpara kisha një krijesë nazike e delikate. Ajo rrinte si një vajzë gjimnaziste, e ndrojtur. Goditjet e zemrës po më shtoheshin, ndjeja të rrahurat e çekiçit në kraharor. Dridhesha si ndër ethe, nuk isha në gjendje t’i përgjigjesha  me asnjë fjalë. Kush na kishte hipnotizuar kështu? Çfarë ishte ajo pelerinë rozë që na kishte mbështjellë dhe nuk na lejonte të bënim një hap, vetëm një hap përpara? Harrova përse kisha ardhur. U hutova si një fëmijë i lumtur. Diçka kishte ndodhur midis nesh. As ajo nuk fliste. Nuk do ta harroj kurrë magjinë e atij çasti. Me një zë keqardhës, heshtjen e prishi ajo e para:

–         Më duhet të punoj, më duhet të plotësoj raportin, – kaq tha dhe uli sytë përtokë si e zënë në faj. Nuk i thashë fare përse kisha ardhur, as ajo nuk më pyeti. Duhet të largohesha. E  preka lehtë mbi sup dhe ajo më shoqëroi deri tek dera. Akoma nuk e kuptoj se si i rrëmbeva dorën e bukur si të Mona Lisës, u rrotullova dhe me intuitë i kërkova buzët. Pak, fare pak, ishte një puthje e lehtë, ashtu si një flutur ulet mbi një lule. “Oiii…”, thirri ajo me një zë të mekur, duke u lëkundur. Gati sa nuk i ra të fikët. Dola. Pas krahëve të mi u mbyll dera dhe unë përfundova në dhomën time. Veshët po më buçisnin dhe më ngjante sikur kryet m’i shtërngonte një rreth i hekurt. Qëndrova ashtu për disa çaste, pastaj u ngrita përsëri, afrova veshin tek dera. Ajo ishte katër hapa larg meje, por na ndanin dy mure dhe një korridor. Çfarë mendonte vallë? Çfarë nuk do jepja në ato momente sikur ta shihja përsëri, edhe sikur të bërtiste, vetëm ta shihja. Eca si i çmendur nëpër dhomë, hapa e mbylla sirtarët, çvendosa kolltukun, por nuk mund të qetësohesha. Çfarë më ndodhi kështu? Ishte një ditë e ndarë në njëmijë dromca. Një grua më kishte ngitur në ajër dhe unë akoma nuk kisha prekur tokën. Ishte një pedagoge nga vendi im. Ishte një zë i butë e i ëmbël që më mungonte prej kohësh në Kanada. Me sa duket kisha rënë në dashuri. Po, po, kisha rënë kryengulthi. Me çfarë më bëri ashtu për vete, cila ishte ajo fuqi manjetike që më tërhiqte aq fort, aq fuqishëm?

Ndërmend më erdhën të njohurat e mia në Toronto. Kujtova Odrin me të cilën isha miqësuar nga leximet në bibliotekë. Ishte një beqareshë e satazhionuar me të cilën shpesh bënim biseda intime, por ajo asnjëherë nuk më kishte bërë të ndjehesha si atë natë në Frankfurt. As edhe kur ajo më tha se më pëlqente, nuk më lëvizi qerpiku. Atëherë mendova se unë isha një dru që po i mbaronte lëngu i jetës, prandaj nuk e përfilla propozimin e Odrit. Po kjo natë e Frankfurtit? Cili ishte misteri i kësaj nate? Dafni, një tjetër kanadeze, ishte edhe më e re se Odri, ajo punonte në bankë dhe pëlqente eskursionet në mal. Kaq herë më ishte lutur të bashkohesha me grupin e saj, do flinim në një çadër, do ecnim nëpër pyll e do ndiznim zjarre… Por ato shëtitje mua më dukeshin si punë adoleshentësh dhe disa herë e kisha refuzuar. Dafni ishte shumë e bukur, me sy të kaltër dhe kurm të hollë. Kasten, për të më tërhequr vëmendjen më tregonte një tufë propozimesh nga meshkujt, madje kishte vetinë t’i imitonte mtuesit një nga një dhe duke e dëgjuar shkriheshe së qeshuri. Kjo vajzë nga vendi im, me çfarë më rrëmbeu dhe më bëri për vete? Kjo vajzë që frymonte në dhomën përballë katër hapa më tej, me çfarë më hipnotizoi? Gjumi më ishte arratisur nuk di se ku. Shkova pranë dritares dhe shikova përjashta. Një autobus dhe disa vetura ishin parkuar në oborr të hotelit. Dritat e zbehta të restorantit ndriçonin një radhë pemësh mbi të cilat shkëlqenin bulëza uji. Mjergulla ishte ulur gati përdhe. Vura ballin mbi xhamin e ftohtë të dritares dhe po ndjeja se po qetësohesha. Po sikur të trokisja përsëri në dhomën përballë dhe t’ia tregoja asaj një më një ato që ndjeja? Po sikur unë t’i dukesha si një manjak dhe të mos e hapte fare derën? Më mirë të prisja mëngjesin. Hoqa vetëm këpucët. U shtriva i veshur, përmi batanije. E gjithë dita, deri në hollësi më parakalonte parasysh sikur të ndodhte në atë çast. Dy sy dhe dy duar nuk më shqiteshin nga truri. Ishin sytë dhe duart e Kenës, duar si ato të Mona Lisës.Vazhdimisht shikoja orën, më bëhej se akrepat nuk bënin përpara. Sa ngadalë që lëviznin, më ngadalë se kurrë ndonjëherë. Mezi kaloi mesi i natës. Mora librin nga çanta dhe nisa të lexoj. Nuk mbarova dot asnjë faqe. Të më pyesje çfarë lexove, nuk isha në gjendje të riprodhoja asnjë fjalë. E lashë librin në vetminë e tij përmbi komodinë. Nisa të përfytyroj takimin e nesërm. Si do të sillej ajo me mua, çfarë do më thoshte?….

Brofa përnjëherë më këmbë. Ajo po vraponte përgjatë korridorit të hotelit. Ishte vonë dhe mund të humbisnim edhe fluturimin tjetër. Fërkova sytë. Qënkisha në ëndërr. Ora ishte tre pas mesnate. Ngadalë, ngadalë nisa nga ritet e mëngjesit. U futa në dush, hoqa mjekrën, thava flokët, kontrollova ato pak bagazhe, sistemova dhomën dhe ja ku isha gati. Kishte shkuar ora katër e mëngjesit. Dhe sa duhet të prisja për ta parë? Ora shkoi katër e gjysëm. Le të dalë ku të dalë, nuk duroj më, mendova, do t’i trokas në derë. Më mirë një fund i tmerrshëm se sa  një tmerr pa fund.

Dera u hap dhe unë vura re një fytyrë të zbehtë, një bluzë apo këmishë nate, nuk isha në gjëndje ta dalloj, vetëm di se ishte në ngjyrë banane të hapur. Presioni i ajrit që hyri nga korridori pas çeljes së derës, e bëri që të valëzojë mbi dy gjinj të vegjël e të bukur. Desha t’i marr leje për të hyrë, por në çast u pendova. Mund të humbisja gjithëçka.

–         Është herët, – tha me një zë të ëmbël, pak  qortues.

–         Erdha të të zgjoj, – i thashë unë duke belbëzuar.

–         Mirë, prit sa të bëhem gati, – dhe u zhduk pas derës. U lumturova që e pashë përsëri.

Nuk prita shumë. Doli. Ecëm përgjatë korridorit dhe aty u kujtova për ëndrrën që kisha parë. Në ashensor qëndroi larg meje, në cep. I kërkova sytë, m’u dukën ngjyrë ulliri dhe jo gështenjë ashtu si mendoja se i kisha parë një ditë të shkuar. Kishte lyer qerpikët dhe ata ia tregonin sytë edhe më të bukur. Po e përpija të tërën me vështrim dhe ajo e ndjente plotësisht këtë. Tmerrësisht isha i pushtuar nga një fuqi e mistershme.Gjatë mëngjesit në bar-bufe u takuam të gjithë shqiptarët së bashku, ashtu si një ditë më parë. Të gjithë flisnin, diskutonin, ndërsa unë asnjë fjalë. E ndiqja me sy kudo që shkonte. Në një moment pyeta se ku janë frutat.

–         Shiko tek proshutat, ke pjepër, –  më tha Kena. Me sa duket edhe ajo i ndiqte lëvizjet e mia. Dolëm jashtë, në rrethrrotullimin nga do të nisej autobusi drejt aeroportit. Një ajër i lagësht, i ftohtë m’u përplas në fytyrë. Në autobuzin që do të na mbartëte drejt aeroportit, u ulëm pranë njeri tjetrit. Do të ishte një mrekulli në se gjatë fluturimit do të ishim kështu, së bashku. Në se është dikush që na dëgjon, bëje që të jemi pranë e pranë edhe në fluturim, u luta unë pa zë, por me shpirt. Mbrritëm. Secili zuri nga një vend në kolltuqet para portës së fluturimit. Ne ishim të parët. Haxhi Haliti ishte pajtuar me të shoqen dhe bisedonte me të me këmbë e me duar, durrësaku me fytyrë si brumë i ardhur ishte në merak mos i prisheshin ullinjtë në çantën që kishte lëshuar një ditë më parë me  bagazhet. Kena, duke qëndruar më këmbë,  diçka i shpjegonte burrit me të cilin kishte udhëtuar nga Rinasi, ndërsa unë mezi prisja të hapej porta e të hynim në aeroplanin boing 777 që kishte radhën e fluturimit.

***

Zumë vëndet, siguruam bagazhet e dorës dhe prisnim të ngriheshim nga aeroporti i Frankfurtit drejt qiellit. Shqiptarët, ulur në vënde të ndryshme ishin tretur midis 400 pasagjerëve të tjerë. Asnjeri nuk po dukej në horizont. Sikur e kishin bërë me fjalë të na linin vetëm. Përpara kishim për të “gëlltitur” tetë orë fluturim. Unë isha përkrah Kenës, ashtu siç isha lutur e kisha ëndërruar. Nuk folëm fare për çfarë na kishte ngjarë natën e shkuar. Ajo më pyeti për jetën time dhe unë i shpjegova se si isha gjendur në Kanada. I tregova me një zë të ulët e të shtruar. Disa herë vura re se si i buisën lotët nga sytë lozonjarë. I tregova dramën e jetës sime ashtu si nuk ia kisha treguar askujt në botë. Nuk di, por ajo më ngjallte një besim të jashtëzakonshëm. Në përgjithësi unë jam tip i mbyllur. As vetë nuk e kuptoj se si më kishte hyrë aq shumë në zemër dhe se si i besova aq shumë të fshehta e sekrete nga jeta ime. Heshtëm të dy për një copë herë. Ngrita mbajtësen anësore të kolltukut dhe iu afrova më shumë. Nuk bëri asnjë lloj lëvizje për të kundërshtuar. I mora dorën në pëllëmbën time, atë dorë të bukur e nazike. I vura re ballin e gjerë e fisnik. Pashë si fytyra i mori një ngjyrë të purpurtë. Pastaj me takt e tërhoqi dorën nga pëllëmba ime. Isha mbështetur pas saj dhe ndjeja se zemra i rrihte fort, ashtu si e imja. Në buzë i lexohej një buzëqeshje e lehtë. E ndjeja se ishim bërë njësh dhe gjaku i saj qarkullonte në trupin tim, me të njëjtin ritëm, me të njëjtat goditje. Shpirti im fërgëllinte nga lumturia. Isha i magjepsur i tëri. E kuptova se nuk mund të rroja pa të. Unë dashuroja çdo fije floku të saj, sytë, duart, gojën, kurmin, të gjitha të gjitha….Dhe të gjitha këto ndodhnin në qiell, në dhjetëmijë metra lartësi mbi oqeanin Atlantik, në aeroplanin boing 777.

Pastaj i mbështeta kryet mbi sup. Ndoshta isha në parajsë. Udhëtim më misterioz e më të shkurtër, nuk kam bërë kurrë në jetën time.

                                                ***

       Kaq tha miku im, Besim Ndroqi duke psherëtirë thellë nga shpirti, pastaj heshti. Ishte e kotë ta vazhdoja bisedën më tej, apo t’i bëja ndonjë pyetje. Shkova në shtëpi, u ula në kompjuter dhe pikë për pikë shkrova ngjarjen të cilën ua tregova këtu më lart.

Fund

30 dhjetor 2017

Filed Under: LETERSI Tagged With: Avdulla Kenaci, MISTERI I NJE NATE, NE FRANKFURT

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 207
  • 208
  • 209
  • 210
  • 211
  • …
  • 293
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • Shqiptarët dhe parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare dhe përgjegjësia evropiane
  • Në Ditën e Gjenocidit në Kosovë, nevoja e Kualifikimi Juridik Ndërkombëtar për Krimet e Kryera në Kosovë (1998–1999)
  • FUNDI I REZISTENCËS SË NACIONALIZMËS 1946-1947
  • ZBULOHEN KONGRESET E BALLIT KOMBËTAR
  • 15 janari është Dita e Përkujtimit të Gjenocidit ndaj Shqiptarëve në Kosovë!
  • Editori Diellit Dr. Athanas Gegaj përkujtohet në New York më 25 Janar 2026
  • Arsyet e vërteta pse ngriu procesi i vizave emigruese për në Amerikë për shqiptarët!
  • ERNEST KOLIQI ( 20 MAJ 1903 – 15 JANAR 1975)
  • SHQIPTARËT NË SANREMO!
  • “Punë hajnash-punë krajlash” dhe mendtarë që heshtin
  • MBRETI ZOG (1933) : “BASHKIMI I KOSOVËS ME SHQIPËRINË, NJË DËSHIRË E MADHE PËR TË CILËN NUK DO TË KURSEJMË ASNJË PËRPJEKJE PËR TA REALIZUAR…”
  • Perspective of a Trauma Surgeon and Former Health Minister of Health of Kosova
  • “I huaji”
  • JO NE EMRIN TIM!
  • Krimi kundër njerëzimit në Reçak dhe lufta e narrativave

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT