Kosta Nake/

Realisht ka një përballje me temën e aktualitetit që nuk është e lehtë sepse në një vend me tranzicion të tejzgjatur gjuha do të shkojë atje ku dhemb dhëmbi dhe pashmangshmërisht do të zbulohen raportet e njerëzve me shtetin dhe pushtetin; syri vëzhgues mund të zbulojë shumë krime e babëzi që, po të nxireshin në dritën e diellit, do të krijonin qejfmbetje te qeveritarët.
I prirur drejt temave historike dhe universale, katër dekada më parë Kadare e befasoi lexuesin me një ndalesë të papritur te një nga temat e ditës për shoqërinë socialiste me romanin “Nata me hënë”, shmangie që i bëri përshtypje edhe studiuesit gjermano-kanadez Robert Elsie. E nisi si një vepër lirike dhe, jo vetëm gjeti belanë nga sulmet e kritikës, por kulmoi me ndalimin e veprës. Autorësia e zbulimit për nxirjen e realitetit socialist iu dha një gjimnazisteje nga Fieri nëpërmjet një artikulli të botuar te gazeta “Zëri i rinisë”, kurse studentët e Shkollës së Partisë gjatë një takimi i folën me gjuhën e kritikëve mediokër kur e pyetën pse e kishte lënë sekretarin e partisë joaktiv.
Të kthehemi te vepra. “… Kërkonin ta largonin Marianën nga laboratori, sepse vendin e saj e lakmonte mbesa e dikujt, ndaj të cilit shefja e administratës kishte detyrime për nxjerrjen e një të drejte studimi.” (Ëndërr mashtruese, f. 287). Ky është thelbi i vërtetë i intrigës që fillimisht shfaqet si shemri midis dy vajzave Nora e Marjana. Sikurse nën diktaturë, ashtu edhe në tranzicion, janë vënë në lëvizje njerëz dhe institucione, kërkoheshin, gjendeshin ose sajoheshin “njolla” për të siguruar karrige pune ose pushteti. Në diktaturë ishte e deklaruar lufta e klasave si një prerje e madhe interesash, por edhe brenda joarmiqve karriget ishin të pamjaftueshme për t’u ulur të gjithë dhe atëherë fillonte një proces selektiv klanor ose nepotik duke cytur të dilte në ballë turma që bënte opinionin “e shëndoshë” shoqëror dhe me zell fuste hundët në jetën private të njeriut të zakonshëm. Në rastin e Marjana Krastës, këto mbledhje kolektivash ktheheshin shpesh në gjyqe publike që nganjëherë përfundonin dhimbshëm.
Marjanës i komunikohet lëvizja nga vendi i saj i punës dhe kjo bëhet shkak që shokët e saj Cezari, Lad Kroi dhe rrëfimtari të kundërshtojnë me forcë. Kur pushtetarët luajnë me kartën morale, Diri i kundërvihet skajshëm me vërtetimin e virgjërisë. Mbledhja ndërpritet për të vazhduar atë pasdite, me mendimin se Marjana do ta paraqiste raportin mjekësor duke shembur grupin kundërshtar. Një grotesk i jashtëzakonshëm. Që këtu vepra ka arritur të krijojë një atmosferën të tendosur dhe koha sikur s’mbushet mjaftueshëm me frymë. Protagonistja e merr vërtetimin e duhur tek mjeku, por me një detaj të bukur artistik, autori tregon se si pikat e shiut fillojnë t’i zgjatojnë gërmat e bojës, në një moment ajo e gris atë dhe e hedh në rrymën e ujit duke emancipuar shoqërinë. “… ajo, më e përparuara nga të gjithë ne, me një lëvizje të dorës, çliroi veten e saj dhe të gjithë ne nga paragjykimi për gjoja forcën e mendësisë së vjetër, të cilës, do apo s’do, je i detyruar t’i lëshosh rrugën.” (f. 309)
Rrëfimi i ngjarjes bëhet nga njëri prej shokëve të Marjanës dhe tri pandehmat e tij se ç’ndodhi gjatë tri ditëve të mungesës së saj në punë, janë nga faqet më të bukura të romanit. Pandehma e parë: tronditja e thellë i shkaktoi një sëmundje të rëndë, ajo vdiq pas disa muajsh duke pikëlluar jo vetëm shokët, por edhe palën tjetër. Pandehma e dytë: Pas tre ditësh ajo erdhi në punë, rrëfyesi e përcolli në një natë me hënë dhe ajo befas e përqafoi. Pandehma e tretë: ajo filloi të ftohej me njerëzit dhe t’i zhbëheshin tiparet e bukura. Pikërisht në këtë pjesë kulmore të reagimit njerëzor, karficës vezulluese në krye të veprës i shtohen edhe tipare të tjera të portretit të Marjanës për të treguar se kjo luftë e paskrupull nuk vret vetëm shpirtin, por edhe bukurinë fizike.
Vepra është shkruar në vitin 1985 dhe gjithçka mbaron me një “happy end”, ndërkohë që vajza reale që e nxiti autorin për të shkruar, përfundoi në burg. Por sfida kadarejane nuk mbaron këtu. Marjana mbetet shtatzënë dhe askush nuk e di lidhjen e saj. Pas daljes nga shtëpia e lindjes, shokët i shkojnë për vizitë dhe rreshtat e fundit janë: “… ajo na vështronte të gjithëve e qetë, buzëqeshte, kjo Shën Mëri e re që ishte shfaqur në kohën kur pritej më pak.” (f. 315)
Mjafton ta presim gjysmën e dytë të këtij citimi dhe diskutimi për veprën mund të rifillojë nga e para. Ç’është kjo Shën Mëri në një vend ateist? Ç’është kjo kohë që pritej më pak? Po dora e partisë ku është këtu?
Studiuesi Ndue Ukaj ka bërë një studimi krahasues të këtij romani me “Procesin” e Kafkës. Robert Elsie e quan më shumë se një deklaratë politike, pasi shoqëria shqiptare, e mbështetur në tradita patriarkale, kishte mbetur në thelb intolerante.

(Romani “Natë me hënë” e Ismail Kadaresë, Tiranë 1985)

Një ftesë për të gjithë shqiptarët e Amerikës…

Veri Talushllari/

Mbresa nga leximi i librit të Ilir Ikonomit “Fan Noli Apostulli” V1.

Disa vite më parë, një armatë e tërë “kalorësish” të Skënderbeut e grinë dhe sa nuk e vranë në rrjetet sociale një historian austriak, Oliver Shmidt dhe studiuesin e shquar shqiptar, të ndjerin Ardian Klosi, pasi ata folën e shkruan për çmitizimin e Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastrioti Skënderbeut. Për të paditurit e Fejsbukut dhe Tuitërit çmitizimi tingëllonte si një mëkat, madje tradhëti, thikë pas shpine për Gjergjin tonë të Madh, që në përfytyrimin e tyre kish lindur mbi kalë dhe me shpatën e tij që nuk e ngrinin dot dy burra të fortë, por që ai e përdorte si plaka shtizat, pa u lodhur, duke prerë e grirë koka turqish, madje çante dhe shkëmbenj e male. E si mund të çmitizohej, si mund të përfytyrohej ai Burrë, psh.,një ditë të bukur, duke folur me Gjeneralët e tij, papritur e ndërpret bisedën dhe u thotë: “Më falni o miq po më duhet të shkoj deri aty pak tej se kam pak dhimbje barku.” Mund të përfytyrohet i Madhi Skënderbej në një skenë të tillë?! Në asnjë mënyrë! Ai ishte…ai ishte… ai nuk ishte si të vdekshmit e tjerë!

Dhe ja ku vjen Ilir Ikonomi dhe bën të njëjtin “mëkat” ndaj një legjende tjetër: Theofan Stilian Nolit! Atë që bota shqiptare dhe më tej e njeh si Fan Noli. E e njeh si poet, si përkthyes, si politikan, si diplomat, si historian, si muzikant, si poliglot, și…thoni një fushë të dijes dhe aksionit njerëzor ku Noli nuk ka lënaë gjurmë. Por me të drejtë e mbi të gjitha e njeh si Themeluesin e Kishës Orthodokse Autoqefale Shqiptare. Edhe ai vetë këtë vlerë i jep vetes. Krijimi i Kishës Autoqefale Shqiptare shpëtoi Jugun e Shqipërisë nga pushtimi, aneksimi dhe asimilimi grek. Noli rrëzoi mitin dhe pretendimin e Kishës Greke se çdo orthodoks është grek, dhe në këtë mënyrë u zhvillua dhe u forcua ndjenja dhe identiteti kombëtar shqiptar. Koha i ka dhënë të drejtë. E me gjithë këto vlera e këtë kryevlerë, është e natyrshme ta quash e s’ke si të mos e përfytyrosh Nolin veçse si Legjendë. Ta përfytyrosh një djalosh 24-25 vjeçar që pasi u nis nga Ibrik-Tepeja, (një ngulim luftëtarësh shqiptarë (kolonjarë) në shërbim të Sulltanit që sipas traditës mernin dhe familjet pas vetes,) bëri ca shkolla e ca punë në Athinë, Stamboll a Egjipt, një ditë u gjet në Amerikë, fillimisht në Bafollou (Bufallo, NY,) dhe pastaj në Boston, e duke parë gjendjen e mjeruar të shqiptarëve veshi rrason e priftit dhe menjëherë shqiptarët e ndoqën si Mesian. Ai fliste, nga goja i dilnin vetëm fjalë të mënçura, turma e dëgjonte gojëhapur dhe… gjithçka shkonte si s’ka më mirë.

Ashtu?

Jo tamam! Se legjendat janë një gjë dhe jeta, realiteti, zhvillimi i ngjarjeve janë krejt tjetër gjë. Ja, pikërisht këtë na tregon Ilir ikonomi. Ky është “mëkati” i tij. Se na tregon me kulturë dhe me një shqipe të bukur, të rrjedhshme, por më e rëndësishmja me vërtetësi të mbështetur mbi dokumenta autentikë Nolin tonë,të diturin tonë,të mençurin tonë ashtu si ka qënë, ashtu si ka lindur dhe është rritur, ashtu si është shkolluar e dituruar, ashtu si ka punuar si prift, si krijues letrar, si politikan, si diplomat etj. Falë Ikonomit ne mund ta përfytyrojmë Nolin si djalosh dhe burrë të ri, (Vëllimi i parë flet për të deri në korrik 1920, kur ishte rreth 38 vjeçar), duke lëvizur rrugëve të Bostonit apo auditoreve të Harvardit, duke meshuar apo shkruar, por edhe duke debatuar e shpesh edhe duke u grindur, sharë e mallkuar kundërshtarët apo armiqtë. Në përfytyrimin tonë, por edhe siç e dokumenton bukur edhe ky libër, Noli është një atdhetar I madh, që ka bërë si rrallëkush për Shqipërinë. Por jo më pak atdhetar dhe që ka bëre aq shumë për Atdheun tonë është edhe Plaku i Pavarësisë, Ismail Qemal Vlora. Por e dini ju që endé nuk e keni lexuarar librin “Fan Noli Apostulli” të Ilir Ikonomit se kur u takuan në vitin 1913, Ismail Qemali nuk e pëlqeu aspak Fan Nolin dhe në 6 vitet që pasuan, deri në vdekjen e tij, Noli e luftoi me çdo mjet Plakun e Vlorës? Ja pra, ky është “mëkati”i këtij libri, i tregon ngjarjet siç kanë ndodhur, pa dorashka. Deri para se të lexoja këtë libër, kam pasur një mendim krejt tjetër për motrat Qirjazi, Sevastinë dhe Parashqevinë, gati gati më dukeshin si Roza Anagnosti tek ai filmi i famshëm “Mësonjtorja”. Por Ikonomi na tregon se pa vënë aspak në dyshim kontributin e tyre për kulturën, shkollën the alfabetin shqip, gjatë viteve kur edhën në ShBA ato dhe Kristo Dako ishin jo thjesht kundërshtare dhe penguese të punës së Nolit si prift dhe në Federatën ”Vatra” e gazetën “Dielli”, por ato edhe shpifën dhe e spiunuan te FBI, me akuza të paqëna si spiun i austriakëve etj. Këto janë të vërteta që dhembin, por janë të vërteta amá. Sepse autori çdo hap të Nolit dhe të bashkëpunëtorëve, bashkëluftëtarëve apo kundërshtarëve të tij e ka vërtetuar me dokumenta. Aty ku nuk është i sigurtë apo nuk ka arritur të gjejë dokumenta, Ikonomi nuk spekullon, nuk paragjykon, nuk hamendëson.

Faik Konica. Një tjetër shqiptar i madh, që për rreth 30 vjet në fushën e kulturës, gazetarisë, letrave dhe politikës e diplomacisë ka qënë bashkëudhëtar i Nolit. Kur u takuan dhe u njohën në vitin 1909 ata u bënë miq e shokë të mirë, por duke qënë dy karaktere të ndryshme, me formim e ambicje të ndryshme, shpejt filluan përplasjet. Frut i bashkëpunimit të tyre janë dy veprat madhështore që u mbijetuan kohrave dhe janë aktive edhe sot e kësaj dite, duke bërë aq shumë për çështjen shqiptare, “Vatra” dhe “Dielli”. Por këta dy gurë diamanti të trashëgimisë sonë atdhetare e kulturore, që në fillimet e tyre e kanë kryer misionin e tyre mes vështirësish e përpjekjesh heroike të këtyre dy burrave e krahas tyre edhe të Kristo Floqit, Sotir Pecit,Kostë Çekrezit, Kolë Tromarës, Qerim Panaritit e të të tjerëve, por edhe mesh debatesh, zënkash, sharjesh e mallkimesh të hatashme. E megjithatë vështrimi i tyre ka qënë dhe mbeti nga e mira e Shqipërisë. Dhe fakti që Shqipëria mbijetoi, fakti që edhe Kosova u shkëput nga kthetrat e Serbisë, fakti tjetër që- edhe pse me probleme- ato janë futur në rrjedhën e proceseve të integrimit europian, tregon se vizioni i atyre burrave ka qënë drejt zhvillimit e përparimit të trojeve shqiptare.

Por pikërisht se rrjedha e ngjarjeve e shenjoi fatin e Shqipërisë kah e mira, me gjithë ato ngjarje shpesh kulmore si Kongresi i Manastirit, botimi “Diellit” the krijimi i “Vatrës”, Shpallja e Pavarësisë e deri tek Kongresi i Lushnjës dhe Lufta e Vlorës, e midis tyre Konferenca e Ambasadorëve, lëvizja haxhiqamiliste, ardhja dhe ikja e Princ Vidit, kthimi i Shqipërisë në shesh lufte i ushtrive të shteteve fqinjë dhe fuqive të mëdha të kohës, Traktati i Fshehtë i Londrës, Konference e Paqes the roli shpëtimtar i Presidentit Uillson etj., për të gjitha këto libri i Ilir Ikonomit ”Fan Noli Apostulli” V1, është aq i vlefshëm the interesant. Lexuesi tashmë ka një pamje krejt afër të vërtetës se si është luajtur loja the si kanë luajtur lojtarët. Ku padyshim Noli ynë shkëlqen mbi të tjerët. Ikonomi na e ka bërë këtë të mirë: ta njohim e shohim Nolin ashtu siç ishte. Dhe edhe pse i zbulon pothuajse çdo cep të personalitetit, të hapave në jetë e krijimtari, autori na e bën më njerëzor, më të afërt, më të ngrohtë.

E pra prandaj dhe tani vërtet e admiroj, e nderoj, i përulem, madje e dua dhe më shumë Fan Nolin.

Me 27 nëntor 2024 ndrroi jetë qetësisht pranë familjes humanisti shqiptaro-amerikan Dr.Sami Repishti. Lindi në Shkodër, Shqipëri, 1925. Aty kreu filloren e të mesmen; filloi universitaren, histori modern në Universitetin e Firenze-s. Studenti Sami Repishti, 14 vjeçar, u aktivizue në demonstratat studenteske të 5-7 prillit kundër pushtuesve fashistë. Babai Hafiz Ibrahim Repishti,D.D. Istanbul, vullnetar në rrethimin e Shkodrës (1912-13) Shef i arsimit, 1916, Imam, deputet fanolist republikan, për Shkodrën (1923-24) ra viktimë e terrorit fashist (1942). Qytetar Nderi, 2012, Nana Hava Bushati Repishti, viktimë e tri diktaturave, u dekorue nga Senatorja e N.Y.State N.Fernandez me “Certificate of Accomplishment”. Kaloi vite me dy fëmijë në kampin Tepelenë. 17 vjeçari Zyhdi Repishti u masakrue nga nazistët (’44).
Larg rrymave politike, Repishti qendroi si demokrat dhe intelektual jo-konformist. Me ardhjen e pushtetit diktatorial stalinist, ai u gjet në nji situatë që impononte politikisht dhe moralisht marrjen e nji qëndrimi patriotik. U aktivizue në veprimtari antikomuniste për liri e demokraci liberale perëndimore. U arrestue, 1946. I riu Sami u torturue egërsisht, dhe me 27 nandor 1947, u dënue me 15 vjet burgim të randë e punë të detyrueshme. Me nji vëlla të arratisun, nana e moshueme, motra dhe vëllau i mitun u internuen në Tepelenë. I liruem nga burgu, korrik 1956, punëtor krahu i përbuzun e i përndjekun, Samiu vendosi të arratiset në ish-Jugosllavi, në gusht 1959, tue lanë familjen në nji gjendje shumë të vështirë. U mbajt për 11 muej incommunicado, u dërgue në kampin Gerovo, Kroaci, 1960, dhe u dëbue në Itali, 1961. Emigroi në Amerikë më 9 prill 1962 ku banoi deri në frymën e fundit.

Në Botën e Lirë, refugjati Sami Repishti iu nënshtrue nji arsimimi rigoroz dhe fitoi diplomën B.A.(1964), M.A.(‘69) dhe PhD.(French,’73) nga Universiteti “la Sorbonne” Paris, (bursist), dhe Graduate Center, CUNY. Për 25 vjet ka dhanë mësim në gjimnazet amerikane (Malverne HS); ka sherbye si kryetar i departamentit të gjuhëve të hueja, dhe njikohësisht si pedagog i jashtëm pranë Adelphi Univ. (1973-78),NY. Profesor Repishti ashtë autor kryesisht i dy vëllimeve autobiografike Pika Loti – Tregime burgu(1997), e “Nën hijen e Rozafës – Narrativë e jetueme(2004) dhe 8 vëllime studimesh, si dhe bashkautor i 12 vëllimeve tjera. Ka qenë, dhe mbetet publicist i angazhuem për problemin e “Shqipërisë lindore”. Kosova e lirë, e pavarun, demokratike, e bashkueme dhe europiane ka qenë leitmotivi i jetës tij. I aktivizuem në lamin politik, ai bashkëthemeloi e drejtoi disa organizata shqiptaro-amerikane: Rinia Shqiptare Kosovare në Botën e Lirë, Kosova Relief Fund, USA, Lidhja Qytetare Shqiptare Amerikane (AACL), e Këshilli Kombëtar Shqiptaro-Amerikan (N.A.A.C.) për shumë vite grupimet politike ma efektive në SHBA. Që nga viti 1965, ai ka dëshmue para dy Dhomave të Kongresit Amerikan për problemet kombëtare shqiptare dhe ka mbajtë lidhje të vazhdueshme me kuadrot e Kongresit, Departmentit të Shtetit dhe Shtëpisë së Bardhë.

Panorama (Tiranë) e cilësoi ”…ish i burgosuri Sami Repishti është ndoshta personaliteti më i shquar dhe më i urtë që shqiptarët kanë sot në SHBA…”. Ashtë dekorue nga qeveritë shqiptare, amerikane e kosovare. Prof. Sami Repishti jetoi në Amerikë, bashkë me bashkëshorten e tij, Diana Repishti, arsimtare, djalin Daren, mjek, vajzën Ava, juriste, e pesë nipa e mbesa (Bryan, Julia Nicole, Audrey dhe Alexander).
Dëshira e fundit: Liri, Paqë në Botë dhe Mirëkuptim!

FAMILJA REPISHTI

Namik Selmani*/

Qyteti i Quincit ku e bëmë këtë veprimtari interesante të bukur e të dobishme ndryshe e quajnë “Qyteti i dy presidentëve”. Kushdo që ka ardhur këtu apo dhe ai që vjen për herë të pare, do i ketë rënë rasti që në qendër të Quincit, vetëm pak metra larg Librarisë Publike të këtij qyteti të kenë parë pranë njëri-tjetrit. Ish-Presidentin e dytë të SHBA Xhon Adams dhe zonjën e tij të dy me penda në dorë, që janë simbol i mençurisë shkronjore. Kodi libror që ka ndjekur në shekuj ose më saktë që nga fillimet e para të shtetit amerikan e ka shoqëruar brez pas brezi shoqërinë. Brenda kësaj bote të madhe dhe ne, shqiptarët, kemi pjesën tonë të kulturës shkronjore. Jo vetëm për të mësuar shkrim e këndim, por edhe për të shkruar më vonë historinë folklorin tonë. Më vjen mirë që këto promovim e bëmë në hijen e kryefestës sonë kombëtare të Festës së Flamurit. Kur nisëm projektin e këtij takimi me të palodhurin e çështjes kombëtare me Mentor Maksutaj, mikun e të gjithë vatranëve të Masacusesit, e ndieva se po bënim një punë të mirë, të dobishme. Po bënim pjesë të jetës kulturore të shqiptarëve në trojet tona amtare, po dhe në mërgim.

Takim për librin shqip në Diasporë bëhet në Bostonin e Vatrës të Nolit e Konicës nuk është një rastësi, po një domosdoshmëri që shkon në kufinjtë e misionit, ndaj falenderimi është më se i merituar për këtë degë aq aktive. E kjo bëhet në Nëntorin e Shqiptarëve që, si për rastësi të bukur, këtu, në Amerikë, bashkohet edhe me Thanksgiving një nga festat më popullore në Amerikë.

Bëhet në një përvjetor të vitit 1443 kur, Gjergj Kastrioti Skënderbeu dhe forcat e tij çlirojnë Krujën dhe ngrenë flamurin kuq e zi. Është përvjetori i Festës së Flamurit që këtë vit ka 112 vite që ësntë ngritur e përbën festën më popullore të shqiptarëve në mbarë botën. Në këtë tryezë librash dhe falenderimesh ka pjesë zoti Mark Kozmo ish-kryetari i Shoqatës MASSBESA që prej më se tre vitesh nguli këmbë dhe i krijoi kushtet zonjës Patricia Nugge për të ardhur në Boston. Të vinte dhe për ekspozuar thesarin e veprave më të rralla për Skënderbeun të botuara në gjithë gjuhët e që datojnë që nga viti 1450. Të falenderoja nga zemra fotografin e librit zotin Bujar Veselaj që më traditën familjare e me punët e tij në Amerika është bërë një kronikan i vyer i kujtesës së aktiviteteve të shqiptarëve. Libra të këtoj lloji nuk e kanë vlerën e tyre pa fotografinë që duhet të jetë sa më profesioniste. Mirënjohje për ta palodhurit Flamur Vezaj dhe Albert Maksutaj që kanë ndihmuar për organizimin e aktivitetit. Dua dhe të falenderoj zotin Kladi Haruni për fjalët e mençura e dashamirëse që tha për librin. Edhe zonja Lindita Meçe kishte pjesën e vet të bukur në moderimin e aktivitetit

Po një buqetë falenderimi do ia jepja dhe Elvis Sokolit një djalë i qeshur friendly si do ta thoja anglisht.

Është një rastësi e bukur që Dega e VATRËS na bashkoi dy ish-mësues letërsie që jetën e kanë patur të lidhur me librin. Me këtë rast i uroj shëndet dhe suksese dhe shkrimtarit Arisotel Mici. Një jetë të tërë e kemi lidhur jetën me librin shqip. Që në hapat e parë të kuvendimit me ish-nxënësit tanë kuptuam dhe besuam se çdo libër i ri i ngjan një festë të re. Madje i një feste që nuk vazhdon vetëm një ditë, po për shumë kohë, për shumë breza. Nis kjo festë që në prekjen gati magjike të kopertinës vazhdon te përkëdhelja e mollëzave tona që shfletojnë çdo faqe. Medituam për të. U emocionuam për ta. U mençuruam nga ata. Dëshiruam që këtë emocion e dialog ta përcillnim në familjen tonë, te miqtë tanë.

Nëse do ta shfletonim librin “Një jetë me Skënderbeun” unë po dhe sëbashku kemi ngritur disa Ura njëherësh

Kureshtia për librin e ri, po dhe një lloj misioni që kemi e duhet të kemi për të mbajtur gjallë rrëzëllimin e shqipes. Libri ka në qendër një zonjë, ka librin. Një libër që bashkon Anglinë ku jeton personazhi ynë Patricia Nugge bashkon Shqipërinë me Kosovën, së cilës i përket drejpërdrejt Skënderbeu dhe që e kanë këtë hero simbolin e luftës për liri dhe të bashkimit, bashkon Amerikën ku unë e takova për herë të parë zonjën Patricia dhe u frymëzova për të bërë këtë libër.

… Ishte një ditë e thjeshtë. Një festë për aktivitet e organizuara nga Kisha e Shën Gjergjit ose si jemi mësuar ta quajmë Kisha e Fan Nolit. Edhe në moshën ime, kur shkoj te ai institucion jam një nxënës i vemendshëm kurajoz. Pa ngurruar që të jem pjesë e ato misioni që ka atje fjala. O, sa shenjtëri merr këtu falja dhe bekimi që çdo shqiptar.

…Zonja palltokuqe që pak minuta më vonë e kishte emrin Patricia Nugge vinte nga Londra. Salla ishte mbushur me vetrina të xhamta Brenda së cilëve kishte libra për Skënderbeun Më të rrallë. Më të veçantët. Në disa gjuhë të botës kryesisht të Evropës. Të paguara me paratë e saj në dhjetra vite në ankandet më të shtrenjta. Kujdesej vetë që çdo gjë atë ditë të ishte e përkryer. Me ndihmën e zonjës Neka Doko salla ishte bërë një lloj ekspozite. Atmosferë shqiptare deri në madhështi. E sërish në qendër Ledi Patricia që ishte korrekte gjer në përsosmëri që në fjalën e saj ishte kujdesur që ta shkruante e t’i përgjigjej më vonë çdo pyetjeje.

Atë ditë në Boston po bashkonim dy skënderbejanë të vendeve të ndryshëm Pak të ndarë dhe në kohë.

Po jetonim me frymën noliane që një jetë të tërë ia kushtoi dhe kujtimit për Skënderbeun dhe një zonje angleze që gjithashtu një jetë të tërë ia kishte kushtuar koleksionit të veprave për të, promovimit të tyre në mbarë Evropën dhe botë dhe përcjelljes së lavdisë së historisë.

Një zonjë që e kishte lidhur jetën me librat që në rininë e saj kur punonte në një Bibliotekë Publike të Londrës e që me librat e Skëndebeut do bënte mrekullinë e vërtetë. Ishte një ngjarje e thjeshtë që do të ndryshonte jetën e saj pasionin e saj apo dhe një pjesë të kulturës sonë kombëtare. Një qytetar anglez i i ishte paraqitur në sportelin e bibliotekës ku ajo punonte dhe i kërkoi një libër për Skënderbeun. Me sinqeritetin e një punonjseje më korrekte se korrekte, ajo shkoi te drejtori i saj Trifo Maks. Drejtori ia kishte thënë shkurt jetën dhe lavdinë e Skëndebeut e ajo që të nesërmen nisi që të mblidhte në ankandet më të shtrenjtë të Evropës libra që flisnin për Skëndebeun e që nga libri i parë i botuar më 1510 ajo ka grumbulluar 37 librat më të rrallë e më të vyer për Skëndebeun dhe 500 relike të vjetra për jëtën e tij. I lexoi ato në origjinal e pak kohë më vonë e deri sot ajo është kthyer jo vetëm një arkivuese më e rrallë në botë për këto libra, po është bërë dhe misionare që kudo ku e dërgon këtë koleksion flet dhe për të

Prej vitesh ajo me atë buzëqeshjen e një njeriu të kulturuar human ka një shprehje

-Ju më thirrni dhe unë jam gati që të vij kudo ku ka shqiptarë.

Në një nga intervistat e saj ajo në një farë mënyre ngrihet dhe mbi historianët duke bërë një portret mjaft të sintetizuar për Heroin tonë

“Mirëqënia kurrë nuk e joshi dhe as vështirësitë nuk e thyen. Ai nuk kishte as etje as përfitim e as tangërllëk për t’u kënaqur. Ai nuk kërkoi pushtet për liri Kur i kishte mundësi ai mbante një tryezë gostie për oficerët dhe miqtë e tij, por ai hante një herë në ditë dhe me kursim. Ai nuk flinte kurrë më shumë se 5 orë në ditë dhe në kohë me rreziqe mund të flinte dhe dy orë në ditë.

Shprehur me një fjalë si mbret, si ushtar dhe i krishter nëse ka pasur ndonjëherë një figurë tër përsosu ajo është e Skëndebeut.”

Miqësia që ka me shqiptarët e me këtë vend të bukur ka bërë që ajo të bëhet dhe një zëdhënse e kulturës sonë

| Ah, ato dyert e vjetra, shtëpitë shekullore O zot sa të bukura! Duhet t’i mbani siç janë. Nuk vjen kurrkush për të parë qiellgëvishësa nuk keni ç’të rrëfeni me ta. Ngrijeni këtë çështje në grupe informale, universitete, media…|

Ç’të bëje para saj? E para, të krenoheshe për Skënderbeun që e kishte motivuar këtë zonjë që t’i kushtonte gati një jetë kujtesës së tij

Të skuqeshe së brendshmi se nuk kishe bërë kaq shumë në jetën tënde sa kishte bërë ajo për historinë e vendit tim.

Ashtu si kishte bërë ajo që në ditën e parë të njohjes me ë edhe unë qëmtova shumë për këtë mision që ajo i ka vënë jetës. Çdo shkrim çdo intervistë më sillte një emocion të paparë. Një shtysë që të shkruaja sa më shumë për jehonën e këtij misioni. Tashmë ajo është një Heroinë e vërtetë. Një Heroinë e kombit tonë që prej vitesh i bën nder kulturës sonë. Ndaj për këtë arsye ajo është dekoruar nga Tirana, nga Prishtina. Janë bërë disa dokumentar, shkrime. Personalitete shkrime që tregonin për vizitat e saj në shtete të Evropës pa dyshim dhe në Shqipërie në Kosovë, emisione televizive, intervista të ndryshme, ishin një buqetë shkronjore që ishin të mjaftueshme për një libër për vetë atë. Edhe më i madh mund të ishte ai. Mbase suksesi i librit në mbarë trojet amatare na e shton obligimin që në një kohë të afërt libri të përkthehet në gjihën angleze.

Në këtë mënyrë ne njohim jo vetëm kontributin e nderuar të zonjës Patricia po dërgojmë te miqtë tanë ndërkombëtarë dhe jehonën e veprës së Skënderbeut

Edhe drejtori i dikurshëm i bibliotekës ku punonte Patricia aso kohe ende e re ia kishte thënë asaj se Skënderbeut nuk ishte vetëm Heroi i Shqipërisë, po i mbarë Evropës.

Rrugëtimi i librit

Pas botimit ëndrra dhe dëshira e çdo autori është rrugëtimi i tij. Më vjen mirë që rrugëtimi i librit “Një jetë me Skënderbeun” ose “Një zonjë londineze e “dashuruar me Skënderbeun” ka patur deri tani një rrugëtim të bukur. Mbase është bekimi i bëmave dhe bekimit të Skënderbeut. Mbase është bekimi që mori fjala e shkruar në ngjizjen e saj në Kishën e Shën Gjergjit në Boston në atë mars të vitit 2023. E nisa me Prishtinën. Atje e botova dhe që në ditët e para pata mundësi që bashkë me një libër të përbashkët me një poet që banon në Zvicër ta beja të parin njohje me lexuesin e Kosovës. Disa ditë isha i ftuari i nderit në Shkollën e mesme “Hidajet Lezha” në Lezhë

Me kërkesën këmbëngulëse të Bibliotekës “Gjergj Fishta” në Lezhë u bë një promovim mjaft profesional me autoret e krijuesit e qytetit të Lezhës. U ndoq nga një takim në Mat, i organizuar mjaft mirë nga bashkia e Qytetit të Burrelit Në libër ka dhe një shkrim mjaft të mirë të shkrimtarit dhe studiuesit Hamdi Hysuka.

Dy emisione televizive nga Televizioni Shqiptar për Diasporën dhe nga Televizioni “Rrënjët” i bënë një analizë mjaft të thellë librit dhe patën një ndjekje mjaft të madhe nga shikuesit. Bashkë me promovimin e librit “Vëllazërisht“ të organizuar nga Ambasada e Republikës së Shqipërisë në Athinë u bë dhe njohja e lexuesve shqiptarë në Athinë e këtij libri që u ndoq me interes nga pjesëmarrësit. Aso kohe jetoja me kujtesën e Xhorxh Bajronit të Edit Durhanit, të Eduard Lear që kishin bërë një tjetrër vlerësim kulturës onë kombëtare

Para një muaji libri u promovua në radion “Fol dhe ti”. Besojmë se libri do të promovohet edhe në Uster në Njy Jork në Kanada ku ajo ka bërë një vizitë mjaft të suksesshme para disa vitesh. Është një nder i dyfishtë që i bëhet Skënderbeut po dhe kësaj zonje.

Me mjaft emocion e përjetova takimin me zotin Mehdi Hafizi drejtorin e Muzeut Kombëtar “Gjergj Kastrioti Skënderbeu” në Krujën heroike. Në Krujën Muze. Duke e vendosur librin mes qindra librave të të gjithë kohëve që janë botuar për Skënderbeut nga autorë të mbarë botës, mësova një fakt të bukur.

“Është plotësisht e vërtetë, -më tha ai, -se pas Napoleon Bonapartit, Skënderbeut zë vendin e dytë në botë për librat që i janë kushtuar atij.” Të mos harrojmë se Monumente të Skënderbeut sot ka Tirana, Shkupi Prishtinë, Gjakova, Kruja dhe në mjaft shtete të tjera në mbarë botën. Shpresojmë që libri të mund të përkthehet në anglisht. Miqtë amerikanë dhe anglezë duhet ta dinë këtë histori të re që i bën nder zonjës Patricia po dhe kombit tonë. Uroj që libri të lexohet nga breza të ndryshëm lexuesësh dhe të jetë një kurorë e freskët falenderimi për këtë zonjë fisnike që na bën nder si komb me përkushtimin e saj.