• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

SEMINARI XVI MBARËKOMBËTAR ME MËSUESIT E GJUHËS SHQIPE DHE KULTURËS SHQIPTARE NË DIASPORË

August 2, 2023 by s p

Lefteri Metkaj/

Vlorë, 30 Korrik- 2 Gusht, zhvillon punimet Seminari i XVI-të Mbarëkombëtar për Mësuesit e Gjuhës Shqipe në Diasporë. Pikërisht Vlora, në këtë stinë vere u bë pika e takimi për të pritur bijtë e saj nga larg, mësuesit e gjuhës shqipe nga e gjithë bota shqiptare.

Jo rastësisht u zgjodh qyteti i Vlorës për të zhvilluar seminarin e gjuhës shqipe, mbas seminarit të fundit që ishte zhvilluar para katër viteve në qytetin e Prizrenit , në vatrën e kuvendeve kombëtare, sepse Vlora është simbol i bashkimit kombëtar, simbol i identitetit, simbol i patriotizmit dhe atdhedashurisë.

Mësuesit atdhetare erdhen në Vlorë nga largësitë e diasporës me mallin mbajtur ngrohtë për tokën amë,

dhe pikërisht nga Vlora përcollën misionin për punën e kryer në diasporë, si dhe morën eksperienca dhe praktika të reja për të ofruar më të mirën e mësimdhënies për fëmijët tanë që lindin dhe rriten jashtë atdheut tonë.

Ashtu si dikur në Vlorën heroike, u bashkuan nga trojet shqiptare më 28 Nëntor të vitit 1912 , u mblodhën në kuvend burrat atdhetarë shqiptarë dhe vendosën për fatin e Atdheut, ashtu dhe mesuesit e diasporës u mblodhën për një mision shumë të rëndësishëm. Të mbajnë kuvendin për gjuhën shqipe, për të përcjellë traditën e arsimit tonë kombëtar, që është të mbajnë gjallë në breza dashurinë për Shqipërinë e Kosovën, për gjuhën shqipe dhe identitetin kombëtar si shqiptarë jashtë vendit.

Ky seminar vjen si një nga dhuratat më të bukura nga diaspora shqiptare për qytetin arsimdashës të Vlorës, ku pikërisht në Vlorë, Ismail Qemali pasi krijoi shtetin shqiptar, menjëherë filloi punën për arsimin kombëtar. Dhe pikërisht në Vlorë, në Lagjen “Muradie” , në Shkollen Nr 1 caktoi Ministrinë e parë të Arsimit Kombëtar Shqiptar, me Minister të parë, mësuesin atdhetar Luigj Gurakuqi.

Eshte nder i veçante per qytetin tim te Vlores ,te kete ne perqafim te saj , 150 margaritarë, sepse margarita jane mesuesit atdhetare vullnetare, te cilet japin nje kontribut jashtëzakonisht te madh ne rrafshin kombetar duke mbajne gjalle gjuhen tone te çmuar shpirterisht, profesionalisht dhe financiarisht, ku investojne vetë nga te ardhurat e tyre per te mbajtur çelur pikat shkollore te gjuhes shqipe anembane diaspores shqiptare.

Ishte kenaqesi e veçante si mesuese e diaspores nga Vlora , te pershendesja e te falenderoja me mirenjohje duke iu uruar mirëseardhjet me te perzemerta organizatoreve, veprimtareve te ketij seminari dhe vecanerisht te gjithe mesueseve, kolegeve te mi te dashur te diaspores duke iu uruar suksese dhe te kalojne sa me bukur ne qytetin historik e bregdetar te Vlores.

Seminari ne Vlore eshte nje kryeveper, shembull per te gjithe mesimdhenesit shqiptare te cilet kishin mundesine te njoheshin me punen qe bejne keta mesues vullnetare te diaspores pa interes personal, qe femijet tane kudo jashte Atdheut te behen krenare duke ruajtur me kujdes e dashuri identitetin e tyre, per nje te ardhme me dinjitet.

Rilindasit tane dhe brezat me radhe e treguan duke e mbrojtur dinjitetin dhe nderin e gjuhes shqipe me çmimin me te larte, me jeten e tyre..

Ky Seminar Mbarekombetar i Gjuhes Shqipe per Mesuesit e Diaspores eshte nje nga ngjarjet me te rendesishme kushtuar gjuhes shqipe ne diaspore, i cili organizohet ne bashkepunim me Ministrite e Arsimit te Shqiperise dhe Kosoves.

Me fjalen e tyre pershendetese nderuan mesuesit dhe shprehen mirenjohje te thelle per kontributin e tyre ,znj. Evis Kushi ,MAS-it te Republikes se Shqiperise , znj. Arbërie Nagavci, MASHT-it te Republikes se Kosoves, a.Ermal Dredha, Kryetar i Bashkise Vlore.

Mesuesit seminaristet u pershendeten me nje program te bukur kulturor-artistik nga femijet e Qendres Kulturore Vlore.

Gjithashtu ne seminar kishte shume te pranishme ,personalitete te arsimit dhe te kultures nga te dy shtetet shqiptare. Por seminarit nuk i mungoi dhe prezenca e znj.Donika Gervalla, Zv/Kryeministre dhe MPJ te Republikes se Kosoves, znj.Luiza Gashi, Z/Ministre e PJ D, te Republikes se Kosoves, te cilat zhvilluan nje bashkebisedim te hapur per mesimin e gjuhe shqipe me mesuesit e diaspores. Të e respektuar kolege, motra dhe vellezer te dashur ,duke ju uruar pune te mbare , deshiroj qe ky seminar ne qytetin e Vlores, te zhvilloj me sukses permbushjen e qellimit te tij duke ndikuar ne rritjen e aftesimit profesional, didaktik dhe pedagogjik tek mesuesit pjesemarres.

Mirenjohje per gjithcka beni ne dobi te mesimit te gjuhes shqipe per femijet ne diaspore, ne dobi te kombit.

Se fundi, shpresoj te gjithe mesuesit seminariste te kene arritur qellimin e tyre ne kete seminar. Te jene ç’mallur

me koleget, te kene marre me vete çastet e paharruara ku vizituan qendrat historike , turistike, muzete e shumte, sepse Vlora, historia e saj, akti i Pavaresise se Shqiperise, emri i patrioti te shquar Ismail Qemali, shtiza e Flamurit Kuq e Zi, do t’i frymezoje ne punen e tyre, si nje shenje nderimi te veçante per krenarine e identitetit tone kombetar. Po ashtu , mengjeset e fresketa, perendimi i diellit, shetitjet ne buze mbremje gjate bregdetit ne gjirin e detit Jon e ne Vloren e shenjteruar e mahnitese…patjeter do t’iu mbeten mesueseve te diaspores nje kujtim i perhershem nga Atdheu .

Dhe mos të harrojmë se mësuesit e gjuhës shqipe në diasporë janë një vlerë e madhe për arsimin kombëtar shqiptar jashtë Atdheut tonë.

Filed Under: Opinion

STRUKTURA E SHËRBIMEVE SEKRETE DHE TË SIGURISË NË FEDERATËN RUSE 

August 1, 2023 by s p

Nga Dr. Dritan Demiraj

Pas vitit 2021 dhe në vazhdim, duke marrë në konsideratë edhe ndryshimet gjeopolike në botë, përpjekjet për të krijuar një rend të ri botëror, aktorët dhe faktorët e rinj të cilët po punojnë së bashku hapur dhe fshehtas papushim për të sfiduar SHBA-të si superfuqi e vetme ushtarake, politike, ekonomike, teknologjike dhe demokratike në botë, përpjekjet e vazhdueshme të presidentit Vladimir Putin për ta çuar Federatën Ruse në një nivel tjetër lidershipi në botë, pushtimi i paprecedentë dhe i paprovokuar i Ukrainës, përpjekjet dhe përplasjet e paprecedenta midis SHBA-ve dhe Kinës e cila nën lidershipin e presidentit Xi Jinping ka objektiv të arrijë dhe më pas ta kalojë fuqinë ekonomike dhe ushtarake të SHBA-ve, të pushtojë me anë të forcës Tajvanin, të mbizotërojë ujërat ndërkombëtare në Oqeanin Indian dhe Paqësor, Republikën Islamike të Iranit e cila gjithmonë e më shumë po sfidon haptazi politikën paqeruajtëse të SHBA-ve në Lindjen e Mesme, Korenë e Veriut, fuqia bërthamore e së cilës po bëhet gjithmonë e më shumë shqetësuese në këtë rajon të botës duke kërcënuar drejtëpërsëdrejti sigurinë kombëtare të Japonisë, Koresë së Jugut, bazat amerikane në Pacifik por jo vetëm, të gjitha sa më lartë duhen lexuar me përgjegjësi shtetare nga lidershipi i vendeve perëndimore përfshirë këtu edhe drejtuesit e vendit tonë dhe të Dardanisë.  

Studimi dhe analiza e gjeopolitikës, gjeostrategjisë, gjeoekonomisë, politikës së jashtme, shërbimeve sekrete, strukturave ushtarake dhe fuqisë luftarake të Federatës Ruse, Republikës Popullore të Kinës (PRC), Republikës Islamike të Iranit (IRI) dhe Republikës Popullore Demokratike të Koresë (DPRK), të cilat duket se kanë krijuar një aleancë të re e cila në dekadën që po jetojmë, paraqet një kërcënim të madh për demokracitë në botën perëndimore por në të njëjtën kohë ka rëndësi shumë të madhe për të ardhmen e vendeve tona demokratike.  

Tashmë prej 10 vitesh vëmendja e SHBA-ve, BE-së, NATO-s, shërbimeve inteligjente civile dhe ushtarake të vendeve perëndimore është përqëndruar në veprimtarinë destruktive të Federatës Ruse, frikë e cila u vërtetua me rastin e pushtimit dhe shkatërrimit të plotë të Ukrainës në datën 24 shkurt 2022 dhe në vazhdim.    

Nënvleftësimi i aftësive ushtarake dhe i kapaciteteve operacionale të agjensive të inteligjencës, forcave të armatosura të Federatës Ruse dhe e presidentit Vladimir Vladimiroviç Putin është një gabim i pafalshëm. Shërbimet e inteligjencës të Federatës Ruse janë një kundështar i fuqishëm i shërbimeve sekrete, agjensive ligjzbatuese dhe qeverive perëndimore, por vetëkuptohet një kundërshtar aspak i pamposhtur. 

Përballja me aftësitë dhe kapacitetet e shërbimeve të tilla, kërkojnë nga shërbimet sekrete të hapësirës mbarëshqiptare, ballkanike, europiane nën drejtimin e agjensive amerikane një qasje gjithëpërfshirëse, profesionale, investime më të shumta në pajisje, teknologji, burime financiare dhe drejtues profesionistë në krye të këtyre agjensive. Për më tepër, suksesi i këtyre shërbimeve do të lidhet në radhë të parë me bashkëpunimin me shërbimet e inteligjencës amerikane, vend i cili ka dhënë ndihmën më të madhe në strukturimin dhe rritjen e kapaciteteve operacionale të shërbimeve sekrete, agjensive ligjzbatuese dhe forcave tona të armatosura.       

Në gjykimin tim, në ditët e sotme Federata Ruse paraqet një nga rreziqet më të mëdha të sigurisë kombëtare për SHBA-të dhe aleatët e saj. Këtë fakt më shumë se asgjë tjetër e vërtetoi pushtimi i paprecedentë, i paprovokuar, i paligjshëm dhe kriminal i Ukrainës në muajin shkurt të vitit 2022. Federata Ruse pavarësisht faktit se nuk ka një ekonomi të fortë, përsëri ajo ka kapacitete shumë të fuqishme ushtarake dhe inteligjence. 

Ajo ka objektiv parësor që së bashku me Republikën e Kinës, Republikën Islamike të Iranit, Korenë e Veriut, etj  të kundërshtojë me çdo mjet interesat e SHBA-ve dhe të aleatëve të saj, ku në këtë rast mund të përmendim rreziqet dhe kërcënimet e vendit tonë dhe të Republikës së Kosovës, për shkak se Federata Ruse mbështet fuqishëm politikën e saj të jashtme në Ballkan nëpërmjet mbështetjes së presidentit serb Aleksandër Vuçiç dhe presidentit të Republikës Serbska Milorad Dodik. Për këtë qëllim, SHBA-të së bashku me vendet e tjera anëtare të NATO-s duhet që këtë kërcënim në këtë rajon të brishtë ta marrin më seriozisht në të adhmen, duke mbajtur qëndrim të qartë dhe të prerë kundër ‘veglave’ të Vladimir Putin-it në Ballkan. Por nga ana tjetër, Rusia ka një dobësi të madhe sa i përket institucioneve politike të brendshme dhe ekonomisë e cila varet shumë nga eksportet e energjisë jashtë vendit.

Të gjitha sa më lartë, por jo vetëm demostrojnë dhe vërtetojnë strategjinë e tij për të ringritur Federatën Ruse si një fuqi botërore. Presidenti Vladimir Putin e shikon Europën Lindore në të ardhmen nën kontrollin e Moskës dhe të integruar në sferën e influencës kulturore, ekonomike dhe politike të Rusisë. Por në të njëjtën mënyrë, ai po përpiqet në maksimum që edhe Europa Perëndimore të jetë e varur nga enegjia ruse, një politikë izoluese dhe më e rëndësishme anti-amerikane e cila është shfaqur haptazi gjatë vitit 2022 dhe në vazhdim.  

Objektivi strategjik i presidentit Vladimir Putin është rithemelimi i Federatës Ruse si një fuqi e madhe botërore, duke u siguruar se asnjë vendim global nuk mund të merret në OKB pa miratimin e saj. Për këtë qëllim, presidenti Vladimir Putin së bashku me presidentin kinez Xi Jinping po punojnë që të sigurojnë se rritja e fuqisë së politikës së jashtme e vendeve të tyre të limitojë sa më shumë aftësitë e SHBA-ve për të qënë superfuqia e vetme në botë.  

Në gjykimin tim, drejtuesit europianë dhe amerikanë deri përpara pushtimit të Ukrainës në datën 24 shkurt 2022 janë shfaqur të verbër sa i përket strategjisë së largët të presidentit Putin. Presidenti Obama iu përgjigj pa forcë pushtimit të paligjshëm të Gadishullit të Krimesë në vitin 2014, duke e paralajmëruar Putin-in se: “Ju jeni në anën e gabuar të historisë”, ndërkohë duhet pranuar se presidenti Putin po shkruan “historinë” e tij me këto pushtime, por në të njëjtën kohë në gjykimin tim edhe fundit e tij. Në këtë kontekst, autori i shquar amerikan Ralph Peters jo pa të drejtë ka shkruar se: “Ndërkohë që Obama flet, Putini vret”. 

Në këtë këndvështrim, gjykoj që është e rëndësishme të nënvizojmë se konfliktet dhe luftërat ndërkombëtare që ka realizuar deri më sot presidenti rus Putin, kanë shkaktuar vdekjen e mijëra civilëve, ushtarakëve dhe shkatërrimin e shumë qyteteve në Ukrainë. Për këtë arsye, gjykoj se është e rëndësishme që drejtuesit tanë por jo vetëm, të kuptojnë në thellësi dhe gjerësi se çfarë po planifikon presidenti Putin në Ukrainë, në të ardhmen edhe në Bjellorusi, vendet Baltike, Moldavi, Kauzaz, Ballkanin Perëndinor, Europën Lindore, Azinë Qëndrore, Lindjen e Mesme, Afrikën Veriore dhe Qëndrore, në SHBA dhe në Azinë Jug-lindore. 

Agresiviteti i 16 muajve të fundit të Federatës Ruse, nuk është asgjë tjetër më shumë sesa vazhdimi i një plani të qartë 20 vjeçar, i cili vazhdon të zbatohet dhe “suksesi” i saj në gjykimin tim ka ardhur si pasojë e mosveprimeve, kundërveprimeve të pamjaftueshme dhe masave të dobëta, joproduktive të SHBA-ve (sipas vetë zyrtarëve më të lartë të agjensive të sigurisë në SHBA) NATO-s, BE-së dhe aktorëve të tjerë të rëndësishëm në botë. 

Në këtë këndvështrim, gjykoj se është e rëndësishme të analizojmë përmes shumë ngjarjeve dhe fakteve, strategjitë e agjensive sekrete dhe të inteligjencës të Federatës Ruse, implementimi i së cilave ka bërë që Rusia të shtojë rreziqet, kërcënimet dhe agresivitetin e saj kundër të gjithë botës perëndimore. Përveç ndërhyrjes në Gjeorgji dhe në Ukrainë, kemi parë ndërhyrjen e Rusisë në të kaluarën në SHBA, Britani, Francë, Gjermani, Poloni, Estoni, Moldavi, Mal të Zi, Maqedoninë e Veriut, Bosnje dhe Hercegovinë, Republikën e Kosovës sidomos në këtë të fundit duke përdorur strategjinë e saj të dizinformimit, propagandën, veprimet destabilizuese në veri të vendit, duke implementuar “fuqinë e butë” në bashkëpunim me aleatin e saj strategjik në Ballkanin Perëndimor Serbinë së bashku me ministrin e propagandës së Milosheviçit, Aleksandër Vuçiç.

Për më tepër, Federata Ruse si një fuqi relativisht më e dobët se SHBA-të pa marrë parasysh gjithë NATO-n dhe aleatët e tyre të fuqishme si Japonia, Koreja e Jugut por jo vetëm, ka patur arsye për të adoptuar qasjen e ‘gjeopolitikës guerrile’, ose përdorimin e mjeteve dhe taktikave jokonvencionale, me qëllim që të përpiqet ta zhvendosë konfliktin atje ku ka më shumë avantazhe. Një interes të madh në rastin e aplikimit të ‘Doktrinës Gerasimov’, ka patur përdorimi i mjeteve dhe i metodave jo ushtarake si psh përmbysjet e pushtetit dhe shpërndarja e dizinformimit, të mbështetura në fshehtësi me operacione luftimi nëpërmjet përdorimit të forcave speciale dhe shërbimeve sekrete, gjë e cila sidomos gjatë viteve 2004 dhe deri në ditët e sotme ka treguar dhe reflektuar rritjen e fuqisë së shërbimeve të sigurisë dhe të inteligjencës së Federatës Ruse. Në këtë sukses, padyshim një rol të rëndësishëm ka edhe ish agjenti i KGB-së presidenti Vladimir Putin, i cili gjatë viteve 1998-1999 ishte drejtori i përgjithshëm i Shërbimit Federal të Sigurisë Ruse (FSB).  

Pas zgjedhjes së tij në krye të vendit, shumë prej kolegëve, aleatëve dhe këshilltarëve të tij të ngushtë kishin të kaluar nga shërbimet sekrete dhe të sigurisë ruse. Personi më i afërt, i cili është ekuivalent i këshilltarit të sigurisë kombëtare të presidentit të Amerikës në Federatën Ruse, është kryetari i Këshillit të Sigurisë Kombëtare Nikolai Patrushev. Ai e drejton këtë këshill që nga viti 2008. Nikolai Patrushev është një oficer me karrierë në KGB, i cili zëvendësoi si drejtor të FSB-së Vladimir Putin-in. Ai ka qënë drejtor i FSB-së nga data 9 gusht 1999 deri në datën 12 maj 2008. Në shumë raste Nikolai Patrushevi ka deklaruar se: “Unë besoj se SHBA-të do të dëshironin që Rusia të mos ekzistonte fare si shtet. Ai është siguruar që të këshillojë në çdo rast presidentin rus Putin  në një linjë konfrontimi me perëndimin. Shumicën e informacioneve dhe këshillave për situatën e sigurisë në botë, ai e merr nga shërbimet e përbashkëta sekrete ruse.  

Çdo ditë e punës së presidentit Vladimir Putin fillon me leximin e kujdesshëm të 5-6 agjensive kryesore të inteligjencës dhe të sigurisë. E para dhe më e rëndësishmja është studimi ose leximin i informacioneve nga Shërbimi i Huaj i Inteligjencës (SVR-Sluzhba Vneshnei Razvedky) mbi situatën dhe ngjarjet jashtë Federatës Ruse. 

Më pas, një rëndësi të madhe ka siguria e brendshme dhe informacionet e dërguara nga Shërbimi Federal i Sigurisë (FSB). Presidenti Vladimir Putin, merr informacione të përditshme të detajuara rreth situatës nga elita e tij personale, Shërbimi Federal i Mbrojtjes (FSO-Federalnaya Sluzhba Okhrany). Nga burime të inteligjencës perëndimore, deklarohet se presidenti Putin më shumë beson informacionet e agjensive të sigurisë dhe të inteligjencës sesa ato të Ministrisë së tij të Jashtme. Agjensitë e shërbimeve sekrete ruse kanë akses të jashtëzakonshëm tek presidenti Vladimir Putin. Dy drejtorët kryesorë të SVR-it dhe të FSB-së  (Naryshkin dhe Bortnikov) takohen çdo javë me presidentin Vladimir Putin. 

Buxheti i këtyre agjensive është shumë i madh dhe i paprekshëm, madje edhe më shumë sesa i Ministrisë së Mbrojtjes në termat e mbështetjes por jo të shumës së përgjithshme. Në këto momente kur përplasja me perëndimin është rritur në maksimum, ato janë bërë edhe më të varura nga Kremlini zyrtar. Ndryshe nga agjensitë homologe në perëndim, roli i tyre asnjëherë nuk ka qënë kaq i rëndësshëm sa i përket grumbullimit të informacionit, veçanërisht tani që më shumë se 160 miliardë dollarë janë dhënë si asistencë ushtarake në mbështetje të ushtrisë së Ukrainës. Ato janë agjensi që roli i tyre ka shumë rëndësi në kohë lufte, sa i përket misionit të tyre për grumbullim inteligjence, analizën e situatës të sigurisë, lobimin për politikat e qeverisë së tyre (SVR) dhe ekzekutimin e operacioneve direkte (GRU). Si një shërbim që është më shumë i fokusuar në grumbullimin e inteligjencës me njerëz (HUMINT), agjensia SVR në shumë raste krahasohet me misionin e CIA-s dhe të MI6 britanike. 

Struktuara e shërbimeve sekrete ruse.

Për më tepër, mentalitetin e luftës pak elementë e demostrojnë më shumë sesa agjensia ruse e inteligjencës ushtarake GRU dhe Njësia e saj Nr-29155. Që nga koha e krijimit të saj në vitin 1918 si ‘Registrupr’, inteligjenca ushtarake ruse ka urdhëruar njësitë e saj të ekzekutojnë vrasje politike, misione sabotazhi, ‘punë të pista me gjak’, por Njësia Nr-29155 u krijua në vitin 2009. Misionet e saj kryesore janë të një game të gjerë, që nga përdorimi i sulmeve me eksplozivë në Ukrainë, deri tek hedhja në erë e depove të armatimit ‘Vrbetice’ në Republikën e Çekisë në vitin 2014, përpjekja për helmimin e trafikantit bullgar të armëve në vitin 2015. 

Filed Under: Opinion Tagged With: Dritan demiraj

100 VJETORI I TRAKTATIT TË LOZANËS

July 31, 2023 by s p

(Original Caption) 7/16/1932- Lausanne, Switzerland- The Lausanne pact slowed post war history of Europe. Prime Minister Ramsay MacDonald of Great Britain (left foreground) signs.

Një fitore për Turqinë e re, një goditje për çamët në Greqi*

Prof.Muhamed Mufaku

Ndonëse Traktati i Lozanës njihet më shumë si traktat për paqe që e përfundoi Luftën greko-turke 1919-1922 dhe i përcaktoi kufijtë midis dy shteteve, ai më shumë lidhet me një praktikë të re në të drejtën ndërkombëtare dhe në marrëdhëniet ndërkombëtare: këmbimi i detyrueshëm i popullsisë turke-greke, përkatësisht ortodokse-myslimane midis dy vendeve. Qeveria e Athinës tani e shfrytëzoi këtë Traktat për dëbimin e çamëve myslimanë prej Çamërisë, sepse e kishte më të lehtë asimilimin e pjesës tjetër ortodokse dhe vendosjen e grekëve të ardhur nga Turqia në vendin e tyre

Në vitet e fundit nisi të rritej interesimi në Turqi për 100-vjetorin e Traktatit të Lozanës (24.07.1923), me paraqitje të ndryshme sikurse Turqia do të lirohet prej disa obligimeve të fshehta, madje vetë presidenti Erdogan rriti më shumë pritshmëritë me disa deklarata për “shekullin e ri turk”, pra pas atij të parë që filloi me fitoren diplomatike të Turqisë në Lozanë dhe shpalljen e Republikës më 29 tetor 1923. Këto paraqitje të ndryshme brenda dhe jashtë Turqisë, shtuan interesimin për 100-vjetorin e Traktatit të Lozanës, përkatësisht për konferenca dhe aktivitete të tjera shkencore kushtuar këtij jubileu. Një prej këtyre ishte një konferencë ndërkombëtare e mbajtur në Amman të Jordanisë më 25.07.2023 nën titull: “100-vjetori i Traktatit të Lozanës: nga një Lindje të Mesme e sigurt”.

Vërtetë, Traktati i Lozanës ishte fitore e re për “Qeverinë e Ankarasë” në krye me Mustafa Kemalin (Ataturk më vonë), në krahasim me traktatin poshtërues të Severs-it (1 gusht 1920) me të cilën Turqia u kthye në një mini-shtet në Anatoli me një dalje në Detin e Zi, kurse tani në Lozanë 1923 e fitoi njohjen ndërkombëtare me kufijtë e tashëm si shtet i madh me dalje në katër dete. Kjo fitore u kurorëzua në 29 tetor 1923 me shpalljen e Republikës së Turqisë moderne.

Për palën tjetër, Greqia që e filloi më 15 maj 1919 aventurën ushtarake me zbarkimin në Izmir dhe depërtimin nga Ankaraja, ishte një humbje e madhe ushtarake dhe politike, sepse me tërheqjen e ushtrisë greke në verën e vitit 1922 dhe njohjen ndërkombëtare të Turqisë me kufijtë e tashëm, u varros miti për “Greqinë e madhe” që do të përfshinte Anatolinë perëndimore me “Konstatinopolis” si dhe Trakinë lindore, me çka “Greqia e madhe” do të ketë shtrirje të madhe dhe dalje në pesë dete.

Mirëpo, për Turqinë, Greqinë dhe shqiptarinë, Traktati i Lozanës kishte një aspekt të prekshëm: këmbimi i detyrueshëm i popullsisë që arriti gati në dy milionë njerëz që u shkulën prej trojeve të tyre dhe u transferuan pa mëshirë në troje të tjera, të huaja, që nuk u stabilizuan lehtë atje për shumë vjet. Në këtë kontekst, pësuan më shumë çamët që mbetën në Greqi pas Luftërave ballkanike 1912-1913, sepse ata u shkulën prej trojeve të tyre dhe u dërguan në Anatoli me pretekst se janë “turq”. Mirëpo, falë aktivitetit intensiv të Qeverisë shqiptare me Athinën e Ankaranë, kjo dramë mori fund më 1926 kur çamët u njohën si “shqiptarë me origjinë” më 1926.

Traktat kundër traktateve ndërkombëtare të Ligës së Kombeve

Përkundër karakterit të përgjakshëm të luftërave ballkanike 1912-1913 midis shteteve ballkanike (Serbia, Mali i Zi, Greqia dhe Bulgaria) dhe Perandorisë Osmane që humbi gati të gjitha territoret në Ballkan, si dhe dëbimit të qindra mijëra myslimanëve prej trojeve të tyre, më në fund traktatet për paqe gjatë 1913-1914 që u nënshkruan midis Perandorisë Osmane dhe Bullgarisë (29 shtator 1913), Greqisë (14 nëntor 1913) dhe Serbisë (14 mars 1914) u karakterizuan me një frymë të re për fatin e myslimanëve që mbetën në ato shtete ballkanike që përfituan shumë territore me popullsi të “padëshiruar”.

Kështu, këto traktate ofruan dy opsione për popullsi “ndryshe” për karakterin kombëtar të atyre shteteve, pra për “pakicat” që përfaqësojnë popullsi ndryshe me etni ose me fe. Opsioni i parë ishte e drejta e gëzimit të të gjitha të drejta civile me qytetarët tjerë, kurse opsioni i dytë ishte e drejta e tyre pas një faze kalimtare (3-4 vjet) që të vendosin vetë: të vazhdojnë jetën në këto shtete të reja ose të kalojnë në Perandorinë Osmane për gjithmonë duke hequr dorë nga nënshtetësia bullgare, greke e serbe. Për ta nxitur popullsinë për opsionin e dytë, pakicat gjatë fazës kalimtare ishin të liruara prej shërbimit ushtarak dhe prej taksave për ushtri. Vetëm në traktatin me Bullgarinë u përmend edhe opsioni i “këmbimit opsional” të popullsisë në thellësi prej 15 kilometra të territoreve përgjatë kufirit në Traki.

Mirëpo, këto “të drejta” për pakicat, në këto traktate u theksuan më shumë pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore dhe krijimit të Ligës së Kombeve në Paris më 1919. Vërtetë, qëndrimet e presidentit amerikan W. Willson për të drejtën e kombeve në vetëvendosje dhe për diplomacinë publike në kuadër të Ligës së Kombeve në vend të traktateve sekrete që u nënshkruan gjatë Luftës së Parë Botërore (Traktati i Londrës 1915 etj.) bënë që Liga e Kombeve të interesohet shumë për mbrojtjen e pakicave në traktatet e reja për paqe qoftë me shtetet që humbën luftën ose ato që fituan në Luftën e Parë Botërore.

Planet serbe e greke për “turqit” e mbetur në territoret e tyre

Vlen të theksohet këtu që rezistenca për të nënshkruar traktatet e reja që përfshinin mbrojtjen e pakicave erdhi sidomos prej Serbisë e Greqisë, sepse kishin planet e tyre për “turqit” që mbetën në territoret e tyre. Për Beogradin nuk ishte problem garantimi i të drejtave të pakicave gjermane e hungareze, por kishte më shumë hall për “pakicën shqiptare”. Për një kohë, Beogradi insistoi të lirohet prej këtyre obligimeve në “tokat e çliruara” më 1912-1913, pra në Kosovë e Maqedoni, por më vonë u detyrua të nënshkruajë traktatin më 10 shtator 1919 duke i futur shqiptarët në kategorinë “myslimane”, pra me të drejtat e tyre fetare e jo gjuhësore-kulturore.

Mirëpo Greqia, e cila po ashtu hezitoi ta nënshkruajë traktatin për mbrojtjen e pakicave, u nxit me kryeministrin Venizilos (ithtar i flaktë i “Greqisë së madhe”) për zbarkimin ushtarak në Izmir më 15 shtator 1919 dhe depërtimi në Anatoli e drejt Ankarasë më vonë. Kështu, Lufta greko-turke (1919-1922) u shndërrua në Luftën për pavarësi turke në krye me Mustafa Kemalin. Lufta u përcoll me beteja të përgjakshme dhe masakra me karakter etnik-fetar. Kështu, me humbjen fatale të ushtrisë greke në betejën vendimtare Sakarja (23 gusht-13 shtator 1922) dhe tërheqjen e saj ka Greqia, qindra mijë civilë greko-ortodoksë nuk e ndjenin veten të sigurt dhe shoqëruan ushtrinë greke në tërheqjen e saj nga Greqia. Ardhja masive e refugjatëve civilë në Greqi krijoi një anarki e ngarkesë të madhe për qeverinë, kështu që kryeministri grek iu drejtua Ligës së Kombeve më 16 tetor 1922 me propozim për “këmbim të detyrueshëm të popullsisë turke e greke”, duke kërkuar prej Komisarit për refugjatë F. Nansen që të veprojë sa më shpejt.

Komisari Nansen, që e fitoi çmimin “Nobel” për paqe atë vit, u nis për në Stamboll dhe zhvilloi negociata me palën turke për pranimin e nja gjysmë milioni turqish në Turqi në vend të atyre grekëve që lëshuan Anatolinë dhe shkuan në Greqi. Qeveria e re turke e pranoi me një kusht që ky këmbim i popullsisë të mos përfshijë turqit në Trakinë perëndimore. Në anën tjetër, qeveria greke u pajtua por me kusht që ky këmbim të mos përfshijë grekët që jetonin në Stamboll. Në bazë të këtyre pajtimeve u zhvilluan negociatat që përfunduam më 30 janar 1924 me nënshkrimin e “Traktatit mbi këmbim të popullsisë greke e turke”.

Traktat brenda traktatit

Ndonëse Traktati i Lozanës njihet më shumë si traktat për paqe që e përfundoi Luftën greko-turke 1919-1922 dhe i përcaktoi kufijtë midis dy shteteve, ai më shumë lidhet me një praktikë të re në të drejtën ndërkombëtare dhe në marrëdhëniet ndërkombëtare: këmbimi i detyrueshëm i popullsisë turke-greke, përkatësisht ortodokse-myslimane midis dy vendeve. Traktati i Lozanës ka 143 nene, kurse në lidhje me këmbimin e popullsisë kemi vetëm nenin 142 që vetëm e bën Traktatin e 30 janarit 1923 midis Greqisë e Turqisë mbi këmbimin e popullsisë si pjesë përbërëse të Traktatit të Lozanës. Atëherë, ky Traktat mbi këmbimin e detyrueshëm të popullsisë u kritikua ashpër prej ekspertëve të së drejtës ndërkombëtare, e në mesin e tyre edhe prej profesorit në Universitetin e Beogradit, Ilija Przhiq, në librin e tij “Mborja e pakicave” që u botua më 1933.

Përkundër faktit që Traktati i 30 janarit 1923 paraqitet për “këmbim të popullsisë greke e turke”, qysh në nenin e parë del qëllimi i tij që i afrohet pastrimit etnik: “Që nga 1 maji do të bëhet këmbimi i detyrueshëm i shtetasve turq me fe ortodokse përqendrim në territorin turk me shtetasit grekë me fe myslimane me përqendrim në territorin grek”. Në bazë të kësaj shihet qartë se kriteri për këmbim të detyrueshëm, është fetar e jo etnik.

Duke marrë parasysh gjendjen në Greqi pas pushtimit të një pjese të madhe të Vilajetit të Janinës dhe Vilajetit të Selanikut, shumica e myslimanëve tanimë në Greqi nuk ishin turq në kuptimin etnik por pomakë, shqiptarë dhe romë. Qeveria e Athinës tani e shfrytëzoi këtë Traktat për dëbimin e çamëve myslimanë prej Çamërisë, sepse e kishte më të lehtë asimilimin e pjesës tjetër ortodokse dhe vendosjen e grekëve të ardhur nga Turqia në vendin e tyre. Zbatimi i këtij Traktati e alarmoi Qeverinë e Tiranës, e cila u aktivizua me anë të dy ambasadorëve (Mit’hat Frashërit në Athinë dhe Reuf Ficos në Ankara) dhe me përfaqësuesin e Shqipërisë në Ligën e Kombeve Mehdi Frashëri për t’i përjashtuar çamët prej “këmbimit të detyrueshëm të popullsisë”. Përpjekjet e Qeverisë shqiptare dhanë rezultat më në fund në vitin 1926 duke i njohur çamët si “shqiptarë me origjinë”, me çka shpëtoi pjesa që mbeti deri atëherë në Çamëri.

*Fragmente nga kumtesa e paraqitur në konferencën ndërkombëtare “Traktati i Lozanës: nga një Lindje e Mesme e sigurt”, e mbajtur në Amman më 25 korrik 2023

Filed Under: Opinion Tagged With: Prof.Muhamed Mufaku

PSE NUK LEJOHET VENDOSJA E SHTATORES SË SKËNDERBEUT NË QENDËR TË BUJANOCIT?

July 29, 2023 by s p

Refik Hasani/

Më 7 janar të vitit 2007  u dha propozimi dhe u shkrua në të gjitha mediat e shkruara dhe elektronike në gjithë hapsirat Shqiptare për inciativën dhe propozimin për ngritjen e shtatores së heroit tonë Kombëtarë Skënderbeut në qendër të Bujanocit. Në vend që të vendoset shtatorja e heroit tonë Kombëtarë Skënderbeut në qendër të Bujanocit me një manifestim, shenim madhështor siç u mendua. Është parashtruar edhe kërkesë me shkrim më datën 15.10.2008, e cila ju është  dorëzuar organeve përgjegjëse në Bujanoc për ngritjen e shtatores së Skënderbeut në qendër të Bujanocit. 

Jo vetëm ende që nuk është ngritur shtatorja e heroit tonë Kombëtarë Skënderbeut në qendër të Bujanocit, por edhe lapidari  kushtuar dëshmorëve të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc, ishte vendosur para objektit të komunës së Preshevës që është hequr 20 janar 2013, nga forca policore ende nuk është kthyer në vendin e vet. Mos lejimi i përdorimit të simboleve Kombëtare, është shkelje, cenim, mohim i të drejtës elementare individuale dhe kolektive të neve shqiptarëve në këtë krahinë, përkundër që më datën 1 e 2 marsit të vitit 1992, është organizuar dhe mbajtur Referendumi dhe ka ndodhur lufta e armatosur në mesë të UÇPMB-ës dhe forcave të qeverisë së Republikës së Serbisë.

E pa evitueshme pse nuk lejohet vendosja e shtatores së Skënderbeut në qendër të Bujanocit, sepse mbi të gjitha, ky Rajon nuk e ka zgjidhur çështjen e statusit politik të shqiptarëve të kësaj krahine. Këto tri komuna jan  më të pa zhvilluara dhe më të diskriminuara në gjithë Evropën, prandaj vazhdon diskriminimi edhe në përdorimin e simboleve Kombëtare e jo vetëm. Nëse vendimet e Kuvendit Komunal të Bujanocit, nuk marrin miratimin edhe të Ministrisë përkatëse të Republikës së Serbisë, atëherë kjo, mbetët që vullneti  i kësaj Komune të ankimohet edhe në  Gjykatën Kushtetuese, dhe instanca e mekanizma të BE-ë. 

Filed Under: Opinion

MY PRIVATE AUDIENCE WITH POPE FRANCIS

July 27, 2023 by s p

Dr. Ines Angeli Murzaku/

I left the private audience with the Holy Father energized more than ever to continue my academic vocation. For me, the date of July 10, when I was received in private audience by the Pope, will never be the same. This will be a date that I will remember and celebrate each year.

We met in the Pope’s private library in the Apostolic Palace, which is the official residence of the reigning pope in Vatican City. The setting and the Pope’s desk were familiar — it’s where the Supreme Pontiff conducts his daily routine and where he receives cardinals, sovereigns, presidents, ambassadors and the heads of Vatican dicasteries.

The papal apartments are also located in the Apostolic Palace, but Pope Francis does not live there. Instead, he lives in the Vatican guesthouse, as he explained in the Jubilee of Mercy Audience on Jan. 30, 2016: [I live] in the Casa Santa Marta. It is a large home where about 40 priests and a few bishops — who work with me in the Curia — live, and there are also a few visiting guests: cardinals, bishops, laymen who come to Rome for meetings in the dicasteries, and such things. Friends, colleagues, students and former students have asked me: How can one have a private audience with the Pope? A priest friend and missionary in Nairobi, Kenya, wrote: “Congratulations. It is God’s blessing to meet the Pope personally.”

Indeed, it is, and I feel more than blessed. The Pope has probably one of the most intense jobs among the world leaders. The practice is that private audiences or face-to-face meetings with the Pope are reserved only for heads of state, government leaders, new Vatican ambassadors to the Holy See, groups of bishops in an ad limina visit — an obligatory visit for all bishops to venerate the tombs of the Holy Apostles, Sts. Peter and Paul, and to meet with the Successor of Peter, the Bishop of Rome — or more generally to the world’s elites. Our group was none of the above, and we did not fit in any boxes or categories for a papal private audience. We came from the periphery (Albania) to meet the Pope of the peripheries. “Go out, head for the peripheries” — this is, in a nutshell, the leitmotif of Pope Francis’ pontificate.

Our group, headed by Jesuit Father Zef Bisha, the superior of the Society of Jesus in Albania, presented Pope Francis with the book in Albanian translation entitled Catholicism, Culture, Conversion: The History of the Jesuits in Albania (1841-1946), which I write and which was published by the Society of Jesus Publishing House in Tirana, Albania. The book is a scholarly study of the history of the Jesuits in Albania, a country with a Muslim majority and a Christian margin. (Catholic and Eastern Orthodox make up 10% and 6.8% of the population, respectively, according to recent data.)

The book analyzes the history of the Jesuits in Albania, a religious order in a Muslim country that was part of the Ottoman Empire when the Jesuits first set foot there. The book is based on previously unexplored primary sources researched in several Vatican and government archives in both Italy and Albania. The study in Albanian translation was presented to the public on the 10th anniversary of Pope Francis’ pontificate. Pope Francis himself writes in the preface of the book: “I am happy for the publication of the book, History of the Jesuits in Albania.”

It is true: The smallest and the most unexpected gestures have the biggest effects. A month ago, in June, Pope Francis had undergone abdominal surgery, and since then his movement has been restricted. I was surprised to see him standing, shaking hands and smiling at each person from our group. Speaking of first impressions, the meaningful handshake with Francis passed the test. I felt inspired and a bond of trust was immediately established. I was ready to start a conversation. Francis has the gift of smile, which sometimes people forget to give but expect to receive. He embodies God’s goodness with a smile, as he said of his predecessor Pope John Paul I, adding, “How beautiful is a Church with a happy, serene and smiling face.”

As he sat at his desk, his attention was on us and what we were going to present to him. After the handshake and the seating of our group around his work desk, Pope Francis started the conversation, asking how we were doing, and saying that Albania was the first country in Europe he visited when he became Pope. The Pope, with a special eye to the peripheries, couldn’t have chosen a better country, which is part of Europe but not part of the European Union.

“I go for the peripheries,” Pope Francis said. “I go to Marseille, not to France.” This is significant, as it shows both personal and peripheral attention to the culture and people — Marseille, according to Smithsonian Magazine, is probably Europe’s most diverse city, or Europe’s bouillabaisse — made up of Muslims, Armenian Orthodox, Jews and Buddhists, where different people and cultures have long coexisted.

The attention of the Holy Father to the value of immigrants, refugees and women, all of whom are peripherals and vulnerable in modern societies, is well-known. He mentioned during our conversation that a talented “Albanian woman-surgeon followed him when he was in the hospital,” adding, “Albanians are doing good all over the world.” Pope Francis would give a strong “yes” to the question: “Can anything good come from Nazareth?” Immigrants and refugees are fratelli and have much talent to contribute to society. They are “special companions on our way, to be loved and cared for as brothers and sisters. Only by walking together will we be able to go far and reach the common goal of our journey.”

Coming from a family of immigrants, knowing firsthand the struggles of immigrants, explains Pope Francis’ intimate closeness to the plight of the immigrants and refugees living on the socioeconomic peripheries — their struggle to find employment, stability and acceptance in the host country. Father Bisha presented him with the new book in translation, covered in a traditional red-and-white-striped cloth used in the Catholic region of Zadrima in northwestern Albania, called mesalle in Albanian. The cloth is woven on traditional weaving looms by women. When the cloth is small, it is used on the table as an individual placemat for eating; when it is bigger, it is used to wrap foods blessed for Easter commemorating the Resurrection. Many mesalle stitched together make a tablecloth.

But there is more meaning and purpose to the mesalle. Father Bisha explains that during the Communist persecution in Albania, the harshest in Eastern Europe, “Priests use mesalle to cover the improvised prison altars when they celebrated Eucharist/Mass in secret in high-security Communist prisons.” The mesalle in which the new book presented to Pope Francis was wrapped was made after the fall of communism using the same traditional looms, symbolizing martyrdom — that of the Albanian martyr Jesuit Father Daniel Dajani, who came from Zadrima — the area famous for handwoven mesalle. The martyrs were a key focus of Pope Francis’ Sept. 21, 2014, trip to Albania. Two years later in April 2016, Pope Francis beatified 38 holy people who died martyrs’ deaths in communist prisons from 1945 to 1974. The Holy Father recognizes Albania’s sacrifices and the harsh persecution the entire nation suffered. He also commented on Albania’s example in saving the Jews. During World War II, when Albania was under German occupation, the small country became a haven for Jews who were fleeing Europe. The Albanian population — Muslim, Eastern Orthodox and Catholic — refused to turn on the Jewish families whom they kept secretly in their homes.

Overall, the private audience with the Holy Father was focused on the value of the peripheries and peripherals, immigration and martyrdom — all themes dear to Francis, and which have shaped his pontificate in so many different ways. I left the private audience with the Holy Father energized more than ever to continue my academic vocation, dedicated to sharing with my students the matters of the intellect and of the spirit that were reflected in our conversation with the Pope. I am sure that the 40-minute meeting will be as life-changing for my students as it is for me. Thank you, Pope Francis.  

Source: https://www.ncregister.com/blog/july-10-2023-private-audience

Filed Under: Opinion

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 142
  • 143
  • 144
  • 145
  • 146
  • …
  • 866
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • KUJTIME PER ITALIANIN DOM ANTONIO SHARRA
  • MASAKRA E TIVARIT MARS-PRILL 1945
  • Kuptimi i Pashkëve Ortodokse – midis ritualit dhe ringjalljes së ndërgjegjes
  • RIKTHIMI I MUSTAFA MAKSUTIT NË FAQET E HISTORISË
  • Shqipëria në politikën ballkanike të Austro-Hungarisë
  • Eliot Engel, in memoriam…
  • VATRA TELEGRAM NGUSHËLLIMI PËR NDARJEN NGA JETA TË ELIOT ENGEL, MIKUT TË MADH TË KOMBIT SHQIPTAR
  • Përkujtojmë në përvjetorin e lindjes një nga figurat e Rilindjes Kombëtare, Aleksandër Stavre Drenova
  • GËRSHËRA E ARGJENDTË
  • Përgjithmonë vetëm mirnjohës për Kongresmenin Eliot Engel
  • PËRKUJTIM PËR ELIOT ENGEL, NJË MIK I PAZENDËVËSUSHËM, ZËRI I SHQIPTARVE NË SHBA
  • Meditim para varrit të Faik Konicës
  • Bashkimi i Diasporës Shqiptare të Greqisë
  • “Fortifikimi ilir i Komlikut në Fregen dhe Ungrej të Lezhës (Mirdita Etnografike)”
  • “The Real Thing”: A Conversation with Luljeta Lleshanaku

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT