Gazeta DIELLI nga korrespondenti në Kosovë Behlul Jashari

PRISHTINË, 14 Mars 2023/ Dita e Verëzës, si Dita e Verës në Elbasan – në Shqipëri në 14 Mars, është edhe në Kosovë në të njëjtën kohë e me rite dhe emërtim të ngjashëm, në rajonin e Prizrenit, të Zhurit, Vërrinit, përfshirë krahinën e Opojës në malet e Sharrit në lartësi mbi nivelin e detit mëse 1.000 metra, në komunën e Dragashit, më jugoren në shtetin e ri të dytë të shqiptarëve.
Në Kosovë, edhe pse ka ide, ende nuk ka organizime institucionale për festimin e Ditës së Verëzës, por ritet e festës së lashtë pagane iliro-shqiptare tradicionalisht janë ruajtur brez pas brezi nga populli.
Ndërkohë, Dita e Vërëzës prej gjashtë vitesh është festë zyrtare në Prizren, sipas vendimit të Kuvendit të Kumunës.
“Si festë tradicionale është e theksuar në fshatrat e Vërrinit, Lumës dhe të Opojës. Në 14 Mars, fillon ripërtëritja e natyrës dhe si festë do ia shtonte atraktivitetin Prizrenit si qytet turistik”, u theksua me atë rast.
Në mbledhjen e Kuvendit Komunal të Prizrenit në 23 Shkurt 2017, kur u mor vendimi, u lexua shkrimi i vitit 1911 i personalitetit të madh të kombit shqiptar, Faik Konica “Ç’është dita e verës?”, ku theksonte se “Është dita në të cilën stërgjyshërit t’anë, kur s’kish lindur edhe krishtërimi, kremtonin bashkë me Romakët dhe me Grekët e Vjetër, perëndit’ e luleve, të shelgjeve, të krojeve”.
Në Agjencinë Shtetërore-Zyrtare të Lajmeve të Shqipërisë, në një raportim nga Kosova para 11 viteve, në 14 Mars 2012, shkruaja për idenë se, Elbasani mund të jetë shembull edhe për Prizrenin, për organizime institucionale në festimet e Ditës së Verëzes.
“Kjo pyetje juaj është një ide e mirë për të ardhmen”, tha atëherë koordinatori për kulturën në Komunën e Prizrenit, Urim Ukimeri, duke u përgjigjur në pyetjen nëse ka ide apo iniciativa që në qytetin më të madh jugor të Kosovës Dita e Verëzes të shënohet edhe me ndonjë organizim institucional, si në Elbasan.
Në një foto ekskluzive arkivi të vitit 2010 shihet një fëmi në Opojë, ku në Ditën e Verëzes në dëborë me vezë të ngjyera është shkruar shkurtesa me shkronja të para të emrit në anglisht Albanian Telegraphic Agency – ATA e Agjencisë Telegrafike Shqiptare (ATSH) – Agjencisë Shtetërore Zyrtare të Lajmeve të Shqipërisë, për të cilën prej mëse çerek shekulli, nga pranvera 1992, raportoja nga Kosova edhe për festimet e Ditës së Verëzes.
Ndërsa, para 27 viteve, në 18 Mars 1996, në gazetën e përditshme të rezistencës “Bujku”, të vetmes atëherë në Kosovë, themelues-kryeredaktor i parë i së cilës isha, në reportazhin nga kufiri Kosovë-Shqipëri me titull “Muri ndërshqiptar si ‘fundi i botës’”, i dërguar edhe në ATSH dhe që në “Paraqitje e shkurtër e regjistrimeve të gjetur” të Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë e gjejë se është botuar, në 19 Mars 1996, edhe në gazetën Rilindja që dilte në Tiranë pas ndalimit nga regjimi okupues në Prishtinë, mes tjerash, kam shkruar:
“Një grup i të rinjëve dhe të rejave nga rrethi i Prizrenit, ditë më parë ishin penguar të shkojnë në Shqipëri, meqë nuk iu ishin dhënë vizat dalëse nga administrata e instaluar policore serbe në Prizren.
Qëllimi i udhëtimit të tyre në Shqipëri ishte të marrin pjesë në festën e njohur të qytetit të Elbasanit-të Ditës së Verës, Ditës së Luleve, të 14 Marsit.
Donin të shihnin se si kremtohet në Elbasan e njëjta festë që është edhe në Prizren e rrethinë”.
Në Opojën e njohur për dimrat me shumë dëborë e pranvera ca “të vonuara”, në prag të Ditës së Verëzes, pasdite dhe në mbrëmje të rinjë, po edhe fëmijë, ngjiten bjeshëve, te krojet që nuk shterrojnë kurrë, mbledhin bimë, lule, drunj e shkurre dëllinje, dhe ndezin zjarre.
Vezët e ziera e të lyera, cakërrohen me njëra-tjetrën në garën cila është më e forta, ndërsa të spërkatura me ujin e krojeve hahen në bjeshkë dhe në shtëpi për shëndet e jetëgjatësi.
Në Ditën e Verëzës zgjimi është i hershëm dhe vazhdojnë ritet e festës, pjesë e së cilës janë edhe këngët e vallet, edhe gatimet e traditës me miell misri apo gruri, por që nuk janë ballokume Elbasani, edhe pse të ngjashme janë.
Në drekën e Ditës së Verëzës në tryeza-sofra shtrohet edhe mishi i qengjit, sipas traditës së këtyre anëve me blegëtori të zhvilluar.
Dita e Verëzës festohet nëpër familje, së bashku, si dhe me vizita te fqinjët e farefisi, me besimin se sjell fat, shëndet, mbarësi, e dashuri njerëzore.
Në këtë ditë që është e verës së re, ritet, përfshirë edhe lulet e bimët që vendosen mbi portat e shtëpive, ndërlidhen edhe me zgjimin e bimësisë, gjallërimin, kalimin nga dimri në pranverë.
Afër Prizrenit dhe në kufi me Shqipërinë, në rajonin e Vërrinit, në festime në fshatin Zhur, vezët e ziera i ngjyrosin fëmijët dhe bashkë me të rinjët dalin në zonat malore të afërta, ku mbledhin lulen e parë që lulëzon në pranverën e herëshme, luleborën.
Nënat zhurjane bëjnë gatimin tradicional, flinë, si dhe shumë gatime të tjera të veçanta për Ditën e Verëzës, që ështe edhe dita e vizitave të shumta mes të afërmëve dhe familjarëve.
“Ani mori Verë moj e lumja Verë
Ani dita e parë o ani e Pranverës o”.
Këto janë vargje të këngëve që këndohen në këtë festë të Ditës së Verëzës në Zhur, fshatin më të madh të Kosovës afër vendkalimit drejt Shqipërisë në Vërmicë-Morin nëpër Autostradën e Kombit.
Verëzës i këndohet edhe në 13 Mars – në mbrëmjen e pragditës së saj, derisa në çdo lagje të fshatit të rinjtë ndezin zjarre “që t’i japin sa më shumë fuqi Diellit”…

Analizë nga Rafael Floqi/

Ai nuk ka hyrë ende në garën për nominimin presidencial republikan, por edhe kështu, guvernatori i Floridës Ron DeSantis është një nga kandidatët kryesorë. Në sondazhet e kandidatëve të mundshëm, ai rivalizon dhe ndonjëherë e kalon ish-presidentin Donald Trump. DeSantis sapo ka publikuar një libër të ri që nxjerr në pah stilin e tij të ashpër dhe qëndrimin e ashpër për çështjet që variojnë nga arsimi deri te shëndeti publik. Kjo filloi që nga mandati i tij i parë si guvernator i Floridës, kur ai u bë i njohur në nivel kombëtar përmes paraqitjeve të tij të shpeshta në Fox News.Zgjedhjet e nëntorit ishin zhgënjyese për republikanët në shumë shtete. Por jo në Florida, ku guvernatori DeSantis fitoi rizgjedhjen me gati 20 pikë diferencë. Në festën e tij të fitores, mbështetësit brohoritën ndërsa ai u zotua të vazhdonte fushatën e tij kundër ideve, politikave dhe ligjeve që ai i përqesh si “të zgjuara”.”Ne luftojmë woke në shkolla, tha ai. Ne luftojmë wokizmin në korporata. Ne kurrë, kurrë nuk do t’i dorëzohemi turmës “së zgjuar”. Florida është vendi ku woke shkon për të vdekur!”*”Florida është vendi ku woke shkon për të vdekur”Si guvernator, DeSantis ka hyrë me forcë në luftërat kulturore aktuale. Në mandatin e tij të parë, pas demonstratave kombëtare rreth vrasjes së George Floyd nga policia, ai nënshkroi një ligj që penalizonte edhe disa protesta në dukje paqësore por me rrezik. Më vonë, “Akti i tij Stop Woke” kufizoi atë që shkollat dhe bizneset mund të thonë për racën. Një “Ligji për të Drejtat e Prindërve në Arsim”, i quajtur nga kundërshtarët e majtë “Mos thuaj homoseksual”, kufizon mënyrën se si mësuesit diskutojnë orientimin seksual dhe identitetin gjinor me fëmijët e moshës së vogël. Ligji nuk ka këtë titull ai është quajtur kështu nga kundërshtarët.Ai ka synuar programet që promovojnë diversitetin, barazinë dhe përfshirjen në shkolla. Ai ka nënshkruar një ligj që ndalon abortet pas 15 javësh. Dhe ai shtyu hartat e reja të kongresit që eliminuan dy zona votimi afrikano-amerikane. Shumë nga këto masa tani janë penguar nga sfidat ligjore në gjykata. Guvernatori i Floridës Ron DeSantis është bërë një folës popullor republikan në mbarë vendin. Ai foli me oficerët e policisë për mbrojtjen e ligjit dhe rendit më 20 shkurt në qytetin e Nju Jorkut.Është një DeSantis i ndryshëm nga ai që David Jolly njohu kur të dy shërbenin si anëtarë të Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA në Uashington. Jolly, një ish-kongresmen republikan nga zona e Tampës, thotë se DeSantis ishte pjesë e Grupit të Lirisë së Dhomës së Përfaqësuesve, një grup i fokusuar në shkurtimin e shpenzimeve qeveritare. DeSantis dhe anëtarë të tjerë përdorën mbylljet e qeverisë për të nxitur ndryshimet e politikave dhe reduktimet e shpenzimeve, madje duke lëvizur pa sukses për të shkarkuar John Boehner si kryetar të Dhomës. Jolly thotë se gjëja më mbresëlënëse në lidhje me DeSantis ishin lidhjet që ai bëri si kongresmen fillestar me disa nga donatorët kryesorë republikanë të vendit. Jolly thotë, “Ka qenë gjithmonë një pyetje për mua: si e bëri ai këtë. Dhe besoj se ishte thjesht angazhimi për mbledhjen e fondeve dhe uria e papërpunuar politike për të lëvizur përtej Dhomës.” Kritikët thonë se Florida synon të rishkruajë historinë duke refuzuar studimet afrikano-amerikane, kur në fakt ai kundërshtoi mësimin e teorisë kritike të racës , historikisht e pavërtetë në shkollat fillore.Lëvizja nga Kongresi në rezidencën e Guvernatorit të FloridësDeSantis, një avokat i arsimuar në Yale dhe Harvard, i cili shërbeu në Marinë, kaloi tre mandate në Kongres përpara se të kandidonte për guvernator. Daljet e tij të shpeshta në Fox News tërhoqën vëmendjen e Presidentit Trump, i cili e mbështeti atë. DeSantis e përqafoi miratimin dhe publikoi një reklamë tashmë të famshme të transmetuar nga gruaja e tij teksa u lexonte fëmijëve të tij nga libri i Trump, Arti i marrëveshjes.Në vitin 2018, ai u zgjodh guvernator me pak vota, duke mundur demokratin Andrew Gillum me më pak se gjysmë pikë përqindjeje. Dy vjet më vonë, pasi Trump u mposht, DeSantis rrallë përmendi më emrin e ish-presidentit dhe refuzoi të bashkohej me korin e mbështetësve që deklaruan në mënyrë të rreme se zgjedhjet ishin vjedhur.Jolly thotë se DeSantis e përdori Trumpin për të krijuar njohjen e emrit të tij, por pasi u zgjodh, ai vazhdoi vetë. Ngritja e DeSantis në rëndësinë kombëtare mori një nxitje me ardhjen e pandemisë COVID. Në muajt e parë, ai kryesisht ndoqi udhëzimet nga Shtëpia e Bardhë e Trump dhe Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve. Ai mbylli plazhet, baret dhe natën e Floridës klubet. Shkollat u mbyllën.Rritja e rëndësisë në shkallë kombëtare gjatë COVID-itKur vaksina u bë e disponueshme, ai e mbrojti atë në konferencat e shtypit pothuajse të përditshme dhe në një transmetim të drejtpërdrejtë ku një veteran 94-vjeçar i Luftës së Dytë Botërore mori goditjen e tij në Fox News. Por menjëherë pas asaj paraqitjeje, në shkurt 2021, qasja e DeSantis ndaj COVID filloi të ndryshojë. Ai tashmë kishte urdhëruar rihapjen e të gjitha shkollave për mësim të drejtpërdrejt në klasë. Së shpejti ai nënshkroi ligjet që ndalojnë mandatet e maskave për fytyrën dhe vaksinave nga bizneset dhe qeveria.Republikani Aaron Bean shërbeu në Senatin e Floridës nën DeSantis dhe tani është anëtar i Kongresit. Ai nuk ka asgjë tjetër veç lavdërimit për mënyrën sesi guvernatori iu përgjigj pandemisë. “Ai shkoi kundër rrjedhës,” thotë Bean. “Nuk mund të thuash Florida tani pa thënë “Shteti i Lirë i Floridës”, sepse Guvernatori DeSantis ka udhëhequr rrugën.”Me punësimin e tij të një mjeku të ri përgjithshëm, Dr. Joseph Ladapo, DeSantis përfundoi kalimin e tij nga ithtar i vaksinës në skeptik të vaksinës. Ai miratoi rekomandimet e Ladapo që fëmijët e shëndetshëm nën 18 vjeç të mos vaksinohen. Ladapo dhe DeSantis kanë thënë gjithashtu se burrat e moshës 18 deri në 39 vjeç nuk duhet të marrin vaksinën mRNA. Ekspertët e njohur në nivel kombëtar të shëndetit publik thonë se rekomandimi është i gabuar dhe i bazuar në një analizë të gabuar. Por çrregullimet e zemrës tek te rinjtë i dhanë atij të drejtë. Bill Hanage, një profesor i asociuar i epidemiologjisë në T.H të Harvardit. Shkolla e Shëndetit Publik Chan, thotë DeSantis e politizoi krizën e shëndetit publik. Në analizimin e të dhënave të përpiluara nga Universiteti Johns Hopkins, Hanage zbuloi se në Florida, 60% e vdekjeve totale ndodhën pasi vaksinat ishin në dispozicion. Në vendet e tjera, numri i vdekjeve pasi vaksinat janë vënë në dispozicion është 40% e totalit ose më pak. Por DeSantis hedh poshtë kritikat, duke thënë se votuesit e Floridës shikuan të dhënat e tij për COVID në nëntor dhe i dhanë atij një votë besimi të fortë. “Jo vetëm që fituam rizgjedhjen,” mburret ai, “ne fituam me përqindjen më të lartë të votave që ka çdo kandidat për Guvernator republikan në historinë e shtetit të Floridës.” Kjo është e vërtetë, nëse lini jashtë epokën e Rindërtimit.De Santis kundër të Disney WorldSi guvernator, DeSantis e ka shtrirë autoritetin e tij përtej agjencive dhe ligjeve shtetërore në çështjet lokale – duke ushtruar kontroll mbi bordet e shkollave, politikat shëndetësore të qarkut, madje edhe bizneset që mbajnë shfaqje zvarritëse. Për kënaqësinë e mbështetësve, ai është i shpejtë për të sulmuar këdo që e sfidon, nga media e deri te punëdhënësit më të mëdhenj të shtetit. Pasi CEO i Disney tha se do të punonte për të rrëzuar një ligj, DeSantis nënshkroi një projektligj që i jep fund statusit vetëqeverisës të Disney World në Florida. Si (dhe pse) guvernatori Ron DeSantis mori kontrollin mbi distriktin special të Disney World. Pasi Disney krijoi filma multiplikativë që mbronin LGBT+ dhe ndërrimin e gjinisë. Marrëveshja speciale e Disney-t, e cila daton në vitin 1967, ishte një shembull i pambrojtur i mirëqenies së korporatës. Ai i ofroi kompanisë një trajtim të favorshëm tatimor, duke përfshirë aftësinë për të vlerësuar vlerësimet e pronave të veta dhe për të shijuar përfitimet e përmirësimeve të infrastrukturës rajonale pa paguar taksa për projektet. Ai e përjashtoi Disney-n nga kodet e ndërtesave dhe parandalimit të zjarrit të Floridës. Madje i lejoi Disney-t të ndërtonte një termocentral bërthamor dhe të përdorte domenin e shquar për të kapur pronën private jashtë kufijve të distriktit. Ndërsa rrethet e veçanta janë të zakonshme në Florida, marrëveshja e Disney ishte e dukshme në përfitimet masive që jepte. Statusi vetëqeverisës i Disney-t vazhdoi sepse fuqia e pakrahasueshme politike e kompanisë në Florida e bëri marrëveshjen e saj praktikisht të paprekshme.Duke u fokusuar kryesisht në çështjet lokaleMe përpjekjet e tij për të kontrolluar edhe politikat lokale, ai ka lënë pas angazhimin ndaj qeverisë së kufizuar që kishte dikur si anëtar i Grupit të Lirisë. Ish-kongresmeni David Jolly thotë se ky është një mësim që ai mori nga Donald Trump. Jolly thotë: “Ajo që Donald Trump solli në parti ishte të shtypte me të vërtetë atë ortodoksi të qeverisjes së vogël dhe në vend të kësaj të thoshte se qëllimet justifikojnë mjetet. Dhe kështu, çfarëdo që duhet për të arritur rezultate konservatore.”Vitin e kaluar, duke pasur parasysh ligjin federal dhe kushtetutën e Floridës, ligjvënësit hartuan harta të reja për 28 distriktet e Kongresit të shtetit. DeSantis nuk i pëlqeu rezultati dhe u kërkoi ligjvënësve të hartonin harta të reja që përfunduan duke eliminuar dy zona që favorizonin votuesit me ngjyrë. Udhëheqësit legjislativë republikanë i kaluan hartat e guvernatorit dhe ata u kundërshtuan menjëherë në gjykatë si mashtrues partiakë antikushtetues. Por hartat mbetën në vend për zgjedhjet e nëntorit dhe ndihmuan republikanët e Floridës të merrnin katër vende shtesë në Kongres. Thompson thotë Motivimi i DeSantis për të synuar votuesit me ngjyrë është i qartë. “Unë mendoj se ai ka një interes të sigurohet që vetëm disa individë të votojnë. Dhe se ata njerëz janë njerëz që mbështesin axhendën e tij,” thotë ajo. Dhe më pas duke e vështirësuar këdo që nuk e mbështet axhendën e tij, duke ua vështirësuar votën”.Ligjvënësit e Floridës e lejuan DeSantis të vizatonte një hartë të Kongresit. pasi ai vuri veton ndaj të fundit.DeSantis nuk i shmanget betejave që përfshijnë garën. Ai e ka ndaluar teorinë e racës kritike nga shkollat edhe pse është një lëndë që nuk gjendet në kopshtin e fëmijëve deri në kurrikulat e klasës së 12-të. Ai gjithashtu tërhoqi titujt kombëtarë kur komisionari i tij i arsimit tha se do të ndalonte përdorimin e një kursi të studimeve afrikano-amerikane AP në Florida. Kongresmeni Aaron Bean thotë se këto politika nuk synojnë të synojnë grupe, por përkundrazi të mbrojnë parimet konservatore. Bean nuk pret që DeSantis të zbusë qëndrimin e tij të vijës së ashpër në një fushatë për president. “Unë besoj se nëse ai shkon në nivelin tjetër, të cilin mendoj se do ta bëjë,” thotë Bean, “ai do të shtyjë përpara një axhendë të parë të Amerikës, një axhendë me sens të përbashkët, një axhendë lirie.”Zgjedhësit votojnë me këmbë Guvernatori i Floridës Ron DeSantis mbrojti trajtimin e tij të pandemisë COVID-19 dhe qasjen e shtetit ndaj arsimit të dielën në Bibliotekën Presidenciale Reagan në Simi Valley, Kaliforni, ku ai gjithashtu pretendoi se “virusi i mendjes së zgjuar” po çon në vdekjen e shteteve liberale.”Ne kemi pasur një eksperiment të madh, një test të madh në filozofitë e qeverisjes,” tha DeSantis. “Nëse shikoni gjatë katër viteve të fundit, ne kemi parë një eksod të madh amerikan nga shtetet e qeverisura nga politikanë të majtë që imponojnë ideologjinë e majtë dhe japin rezultate të dobëta.”Vizita e DeSantis në Kaliforni, shtëpia e guvernatorit Gavin Newsom dhe zëvendëspresidentes Kamala Harris, erdhi mes spekulimeve në rritje për planet e tij për 2024. Newsom, i cili gjithashtu është paraqitur si një kandidat i mundshëm për vitin 2024, por ka mohuar planet për të sfiduar Presidentin Joe Biden, ka qenë duke u grindur publikisht me DeSantis për muaj të tërë. Vitin e kaluar Newsom nxori reklama gjatë festës së katër korrikut në Florida duke thënë se “liria është nën sulm në shtetin tuaj”. Pa përmendur emrin e Newsom-it, DeSantis tha të dielën “Unë e di që ju keni shumë probleme këtu, por guvernatori juaj është shumë i shqetësuar për atë që ne po bëjmë në Florida, kështu që mendova se do të duhej të vija.”Nofkat e Trumpit për DeSantisKa shumë pyetje rreth një kandidimi të DeSantis për presidencë. Midis tyre, si do të trajtojë ai kontrollin intensiv nga media dhe sulmet nga kandidatët e tjerë, veçanërisht Donald Trump? Ndërsa raportohet se duke ndjerë rrezikun ish-Presidentit Donald Trump iu drejtua të përbuzjeve tallëse për guvernatorin e Floridës Ron DeSantis (R) – rivali i tij i mundshëm i GOP për 2024 – që vazhdon të tërheqë vëmendjen e drejtuesve të televizionit natën vonë. Të martën, James Corden dhe ekipi i “Late Late Show” folën për disa nga pseudonimet që Trump po përdor për të sulmuar DeSantis – nga Ron DeSanctimonoius, Ron Dishonest dhe Ron DeEstablishment te Meatball Ron dhe madje edhe Tiny D. David Jolly thotë, për DeSantis, ka një pyetje më themelore. Fitorja e tij me gati 20 pikë në Florida erdhi në zgjedhjet afatmesme, në të cilat shumica e vendit u largua nga Partia Republikane dhe shumë prej politikave konservatore që DeSantis ka promovuar. Jolly thotë: “Testi për Ron DeSantis do të jetë, a është ai me të vërtetë kaq i aftë dhe aq i mirë i një ungjilltari për të bindur vendin të ndjekë drejtimin që mori Florida?” Mbështetësit e DeSantis kanë një slogan, “Make America si Florida”. Vitin e ardhshëm, votuesit në të gjithë vendin mund të kenë një shans për të vendosur nëse kjo është diçka që ata duan.• Wokeism është ai qëndrim politik manierë armatosje ku ankesa personale maskohet si një shqetësim i vërtetë shoqëror. Ai përkufizohet nga natyra e tij mashtruese, si e dallueshme nga ankesat legjitime sociale. Wokeismi njeh vetëm zemërim – ai nuk njeh ndjeshmëri për viktimat.