Prof. Dr. Fejzulla BERISHA/

Dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë mbetet një nga sfidat më komplekse të stabilitetit rajonal në Ballkan. Për dekada, Bashkimi Evropian ka luajtur rol kyç si ndërmjetësues, duke ofruar platformë për bisedime, ekspertizë teknike dhe mekanizma monitorimi. Megjithatë, historiku i proceseve ndërkombëtare dhe përvoja konkrete në Ballkan tregojnë se roli i BE-së, pa garanci të fuqishme nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, nuk është i mjaftueshëm për të siguruar një marrëveshje të qëndrueshme dhe të plotë. Pa këtë kombinim, çdo marrëveshje rrezikon të mbetet formale, e paqëndrueshme dhe e cenueshme nga faktorë të brendshëm dhe rajonalë.

1. Roli i BE-së: ndërmjetësimi dhe sfidat

Bashkimi Evropian ka kontribuar në mënyra të rëndësishme:

-Platforma e dialogut në Bruksel ka mundësuar diskutime direkte dhe teknike midis Prishtinës dhe Beogradit, duke strukturuar marrëveshjet në mënyrë ligjërisht të qartë.

-Mekanizmat e monitorimit dhe raportimit, si Komiteti i Përbashkët për Implementimin e Marrëveshjeve, ndihmojnë në ndjekjen e progresit të marrëveshjeve të arritura.

-Mbështetja teknike dhe financiare për reformat në Kosovë dhe Serbi ka inkurajuar normalizimin e marrëdhënieve dhe integrimin evropian.

Megjithatë, sfidat kryesore mbeten:

-Mungesa e presionit efektiv mbi palët për zbatim të menjëhershëm. Marrëveshjet shpesh vonohen ose dështojnë në zbatim pa kërcënim real.

-Standardet e dyfishta, të perceptuara si favorizim ndaj Serbisë, dëmtojnë besimin e Kosovës dhe konsolidimin e marrëveshjeve.

-Pafuqia për të garantuar njohje reciproke, një komponent kyç për normalizimin e qëndrueshëm, pa praninë e një superfuqie globale që mund të imponojë respektimin e marrëveshjes.

2. Nevoja për garanci të fuqishme amerikane

Historiku ndërkombëtar tregon se marrëveshjet e qëndrueshme të paqes dhe të njohjes reciproke kërkojnë mbështetje nga një superfuqi me autoritet global. ShBA-ja mund të ofrojë:

-Presion politik dhe diplomatik të drejtpërdrejtë, duke detyruar lidershipin e Beogradit dhe Prishtinës të zbatojë marrëveshjet në mënyrë të plotë.

-Garanci sigurie, duke krijuar sistem besimi midis palëve dhe duke shmangur cenimin e marrëveshjes nga faktorë të brendshëm ose aktorë rajonalë destabilizues.

Shembuj ndërkombëtarë ilustrues:

-Marrëveshja e Daytonit (1995) për Bosnjën konsolidoi paqen falë pranisë dhe garancive amerikane, ku ShBA-ja ishte garantues kryesor i respektimit të marrëveshjes dhe ka pasur rol vendimtar në parandalimin e rinisjes së konfliktit.

-Marrëveshja e Ohrit (2001) për Maqedoninë e Veriut u zbatua vetëm me presion të koordinuar ndërkombëtar dhe mbikëqyrje amerikane, duke siguruar respektimin e reformave kushtetuese dhe përfaqësimin proporcional të komuniteteve.

-Procesi i Lindjes së Mesme, përfshirë marrëveshjet midis Izraelit dhe Arabisë Saudite, tregon se superfuqitë garantuese janë thelbësore për respektimin afatgjatë të marrëveshjeve diplomatike.

-Roli amerikan në Kosovë (1999–2008), nga ndërhyrja humanitare dhe roli në krijimin e administratës ndërkombëtare, deri te garantimi i marrëveshjeve pasluftës, demonstron qartë se pa angazhimin amerikan nuk do të ishte e mundur konsolidimi i institucioneve dhe avancimi i dialogut për njohje reciproke.

3. Kooperimi BE–ShBA: modeli i domosdoshëm për Ballkanin

Një marrëveshje e qëndrueshme Kosovë–Serbi kërkon sintezë midis rolit ndërmjetësues të BE-së dhe garancive të fuqishme amerikane:

-BE-ja ofron platformën, ekspertizën teknike dhe mekanizmat monitorues për strukturimin e marrëveshjeve.

-ShBA-ja siguron autoritet, garanci sigurie dhe presion efektiv për respektimin e marrëveshjeve.

Ky kombinim është vendimtar për:

-Njohjen reciproke si bazë për normalizimin e marrëdhënieve diplomatike.

-Integrimin evropian të të dyja vendeve, duke krijuar stabilitet rajonal.

-Parandalimin e destabilizimeve rajonale, duke ofruar mekanizma të detyrueshëm për respektimin e marrëveshjeve.

4. Roli i BE-së në dialogun Kosovë–Serbi është i pazëvendësueshëm si ndërmjetësues dhe platformë koordinimi. Megjithatë, përfundimi i suksesshëm dhe i qëndrueshëm i dialogut nuk mund të realizohet pa garanci të fuqishme nga ShBA-ja. Pa këtë kombinim, çdo marrëveshje rrezikon të mbetet formale dhe e cenueshme nga faktorë rajonalë. Presioni, legjitimiteti dhe siguria amerikane janë thelbësore për një normalizim të vërtetë dhe për ndërtimin e një arkitekture të qëndrueshme paqësore në Ballkan.

Shkolla Shqipe Vatra në Tampa Bay zhvilloi ceremoninë e hapjes së vitit të ri shkollor, një ngjarje që mblodhi bashkësinë shqiptare për të festuar fillimin e një sezoni të ri edukimi dhe kulture. Të pranishmëve iu uroi mirëseardhjen Presidenti i Vatra Tampa Bay, Z. Isuf Spahiaj, i cili theksoi përpjekjet e palodhura të organizatës Vatra për ngritjen dhe menaxhimin e Shkollës Shqipe.

Ai shprehu mirënjohje të thellë për mbështetjen e jashtëzakonshme të prindërve, anëtarëve të komunitetit dhe bizneseve shqiptare, të cilët kanë luajtur një rol kyç në suksesin e kësaj shkolle. Fjalët e tij pasqyruan krenarinë dhe angazhimin për të ruajtur dhe promovuar identitetin shqiptar përmes edukimit.

Më pas, fjala iu dha administratorit të shkollës, Z. Tasim Ruko, i cili vuri në dukje rëndësinë e madhe të Shkollës Shqipe Vatra në ruajtjen dhe promovimin e vlerave dhe kulturës shqiptare në Shtetet e Bashkuara. Ai theksoi se shkolla jo vetëm që ndihmon në edukimin e brezit të ri, por gjithashtu luan një rol të rëndësishëm në socializimin e fëmijëve shqiptarë, duke i ndihmuar ata të ndihen krenarë për rrënjët e tyre.

Z. Ruko vlerësoi punën e palodhur të stafit pedagogjik, të udhëhequr nga Drejtoresha Meri Andrea Kodra, dhe përkushtimin e tyre në ofrimin e një arsimi cilësor për nxënësit. Në fjalën e saj, Drejtoresha Meri Andrea Kodra shprehu falënderimet për mbështetjen e vazhdueshme të komunitetit dhe përkushtimin e prindërve në aktivitetet e përditshme të shkollës. Ajo vlerësoi punën e palodhur të mësuesve, të cilët me pasion dhe profesionalizëm kontribuojnë në rritjen akademike dhe kulturore të nxënësve.

Znj. Kodra prezantoi gjithashtu programin e ri akademik për vitin shkollor, duke e përshkruar atë si më rigoroz dhe tërheqës, me qëllim që të ofrojë një përvojë më të pasur dhe më të kënaqshme për fëmijët. Fjalët e saj frymëzuan të pranishmit, duke nxitur një ndjenjë bashkimi dhe përkushtimi ndaj misionit të shkollës.

Pas ceremonisë zyrtare, të pranishmit patën mundësinë të shijonin ushqime të përgatitura posaçërisht për këtë ngjarje, duke krijuar një atmosferë të ngrohtë dhe festive. Një moment i veçantë ishte torta tradicionale e ofruar nga Katerina’s Bakery, një nga sponsorët më besnikë të Shkollës Shqipe Vatra.

Kjo mbështetje nga bizneset lokale tregon lidhjen e fortë mes komunitetit dhe shkollës, duke forcuar ndjenjën e unitetit. Torta dhe ushqimet e shijshme shtuan një notë gëzimi në këtë ditë të veçantë, duke e bërë ceremoninë një kujtim të bukur për të gjithë të pranishmit. Shkolla Shqipe Vatra do të hapë dyert për nxënësit të shtunën e ardhshme, më 11 tetor, në orën 12:30, në ambientet e St. Petersburg College, ES113.

Ky vit i ri shkollor premton të jetë një hap i rëndësishëm në vazhdimësinë e misionit të shkollës për të edukuar dhe frymëzuar brezin e ri shqiptar në Amerikë. Me mbështetjen e komunitetit dhe përkushtimin e stafit, Shkolla Shqipe Vatra vazhdon të jetë një pikë referimi për ruajtjen e identitetit dhe kulturës shqiptare, duke ndërtuar një të ardhme të ndritur për fëmijët e komunitetit.

Përzëmërsisht,

Vatra Tampa Bay

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/

Njohja reciproke mes Kosovës dhe Serbisë duhet të jetë boshti i një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse sepse:

Zgjidh përfundimisht çështjen themelore të statusit;

Krijon themele për siguri afatgjatë dhe integrim euro-atlantik;

Eliminon pengesat juridike për anëtarësime ndërkombëtare;

Është objektiv i artikuluar publikisht nga aktorët kyç ndërkombëtarë, BE dhe SHBA, të cilët e shohin normalizimin e plotë vetëm përmes njohjes reciproke.

1. Arsyetimi politik

Qartëson çështjen kryesore. Pa njohje reciproke, marrëdhënia mbetet e përkohshme dhe e brishtë. Marrëveshjet teknike lehtësojnë përkohësisht tensionet, por nuk e adresojnë problemin themelor – sovranitetin e Kosovës.

/Hap rrugën për integrim në BE dhe NATO. Normalizimi i plotë është kusht i panegociueshëm për avancim në procesin e anëtarësimit euro-atlantik. Njohja reciproke e largon këtë barrierë.

-Ndërpret instrumentet e destabilizimit. Statusi i paqartë shfrytëzohet nga aktorë të jashtëm për tensione gjeopolitike. Njohja reciproke e zvogëlon hapësirën për ndërhyrje destabilizuese.

2. Arsyetimi juridik dhe kushtetues

-Sigurim i subjektivitetit ndërkombëtar. Njohja reciproke përforcon vlefshmërinë e traktateve, marrëveshjeve dypalëshe dhe pjesëmarrjen e Kosovës në organizata ndërkombëtare.

-Garanci për zbatim juridik. Marrëveshja gjithëpërfshirëse duhet të përfshijë mekanizma ndërkombëtarë verifikimi, arbitrazhi dhe monitorimi për të shmangur moszbatimin.

-Balancim mes sovranitetit dhe të drejtave të komuniteteve. Njohja reciproke mund të shoqërohet me garanci për komunitetet, duke respektuar sovranitetin e Kosovës dhe njëkohësisht duke ofruar siguri për pakicat.

3. Dimensioni diplomatik dhe praktikat ndërkombëtare

-BE dhe SHBA si garantues. Politikat e tyre zyrtare theksojnë se vetëm normalizimi i plotë me njohje reciproke është objektivi i procesit të dialogut.

-Dinamika e njohjeve të reja. Rritja graduale e numrit të shteteve që e njohin Kosovën forcon pozitën ndërkombëtare të saj dhe rrit presionin për një marrëveshje përfundimtare.

-Garancitë ndërkombëtare. Modele të ngjashme ndërkombëtare tregojnë se marrëveshjet e suksesshme kanë qenë gjithmonë të shoqëruara me garanci të fuqishme nga aktorët globalë.

4. Strategjia negociatore

Pako politike me faza të kushtëzuara:

-Faza 1: Deklaratë politike për njohje reciproke dhe klauzola bazë për zbatim.

-Faza 2: Marrëveshje teknike për administratën, policinë dhe integrimin ekonomik me afate të qarta.

-Faza 3: Garanci ndërkombëtare dhe përfitime konkrete (integrim evropian, liberalizim vizash, mbështetje financiare dhe sigurie).

Mekanizma zbatimi dhe verifikimi: Komision i përbashkët i mbështetur nga BE/OSBE/SHBA, arbitrazh ndërkombëtar dhe klauzola të detyrueshme.

Garanci për komunitetet lokale: Rregullime kushtetuese dhe masa për mbrojtje të të drejtave kolektive dhe individuale, nën mbikëqyrje ndërkombëtare.

Paketa stimuluese për të dyja palët: Për Serbinë, integrim dhe investime; për Kosovën, konsolidim juridik dhe anëtarësime ndërkombëtare.

5. Rreziqet dhe mitigimi

-Kundërshtimi i brendshëm politik. Zbutet me fushata shpjeguese dhe përfitime të prekshme.

-Ndikimi i aktorëve të tretë (Rusi, Kinë). Zbutet me koordinim të ngushtë SHBA–BE dhe garanci sigurie.

-Moszbatimi teknik. Shmanget me mekanizma të fortë monitorimi dhe kushtëzim të qartë të përfitimeve.

6. Kalendari praktik i implementimit

-0–3 muaj: Deklarata politike dhe korniza për njohje reciproke.

-3–12 muaj: Marrëveshje teknike dhe fillimi i zbatimit me monitorim ndërkombëtar.

-Pas 12 muajsh: Vlerësim ndërkombëtar, hap i parë për integrim në BE dhe avancim në njohje multilaterale.

Çdo marrëveshje që shmang ose vonon njohjen reciproke nuk zgjidh problemin, por prodhon kriza të reja politike, juridike dhe shoqërore. Vetëm njohja reciproke siguron bazën për paqe të qëndrueshme, konsolidim shtetëror dhe integrim euro-atlantik.

Prandaj, SHBA dhe BE duhet ta bëjnë të qartë se dialogu Kosovë–Serbi ka vetëm një epilog të pranueshëm: njohjen reciproke si marrëveshje përfundimtare dhe të detyrueshme ndërkombëtarisht.

Albert Vataj/

Që nga agimi i mendimit filozofik e deri tek epokat moderne, shteti, pushteti dhe qeverisja kanë qenë ndër temat më të debatuara. Filozofë, shkrimtarë, mendimtarë dhe reformatorë të mëdhenj, secili në kohën dhe kontekstin e vet, kanë lënë gjykime të mprehta dhe shpesh të pavdekshme mbi natyrën e pushtetit dhe fatin e demokracisë. Nga pyetjet e thella të Sokratit, tek urtësia e Konfucit, rebelimi i Niçes dhe kritika morale e Tolstoit, krijohet një mozaik mendimesh që sfidojnë çdo kohë, për të na bërë të reflektojmë mbi marrëdhënien mes njeriut dhe shtetit.

Sokrati i flet Aristotelit:

“Deri sa të jetoni mes njerëzve, nëse do të mendoni se më mirë është as të mos qeverisni, e as të mos jeni nën qeverisjen e dikujt, atëherë do ta shihni shpejt se i forti di t’i shndërrojë të dobëtit në robër.”

Aristokseni:

“S’ka asgjë më të keqe se anarkia; sepse njeriu, sipas natyrës, nuk është krijuar që të mbahet vetë, pa udhëheqje. Për ata që udhëheqin dhe për ata që udhëhiqen, Aristokseni mendon kështu: ata që udhëheqin duhet të jenë jo vetëm të arsimuar dhe të zotë në profesionin e tyre, por edhe miq të njeriut; ndërsa ata që udhëhiqen, jo vetëm të dëgjueshëm, por edhe besnikë ndaj udhëheqësve.”

Konfuci:

“Ata që janë në pushtet kurrë nuk guxojnë të jenë të pabrengosur. Sepse, njëherë kur gabojnë, e gjithë bota i mohon. Për këtë arsye sundimtari, para së gjithash, duhet ta mbikëqyrë karakterin e vet. Nëse ka karakter, do ta ketë popullin pas vetes; nëse e ka popullin pas, do ta ketë pushtetin mbi vendin; nëse e ka pushtetin mbi vendin, atëherë do të ketë pasuri; e me pasuri mund të bëhen shumë të mira. Pra, karakteri është themel, pasuria është pasojë.

Nëse pushtetari i anashkalon themelet dhe synon vetëm sukseset e jashtme, ai e çon popullin drejt plaçkitjes së ndërsjellë. Kur pushtetari grumbullon pasuri personale, ai e humb popullin; por kur humb pasurinë personale, atëherë e fiton popullin. Po ashtu, nëse në fjalim është dinak e gënjeshtar, ai do të marrë përgjigje dinake e të rreme; nëse pasurinë e ka fituar me rrugë të këqija, po në rrugë të këqija do të tretet.”

Konfuci (sërish):

“A mund ta paramendosh mediokrin si ministër? Para se të arrijë në pozitë, ai është plot brenga për të arritur aty; pasi e merr, është plot brenga për të mos e humbur; e kur fillon të brengoset për ta ruajtur, atëherë nuk ka gjë që nuk do të bëjë për ta mbajtur.”

Sokrati:

“Në akuzën time, Meleti shkroi me cinizëm se unë po paraqes diçka hyjnore dhe djallëzore. Kjo është njëfarë zëri që më shoqëron që nga rinia; sa herë që paraqitet, më paralajmëron të mos bëj atë që kam ndër mend, por kurrë nuk më detyron. Kjo është arsyeja që më ndalon të merrem me punët e shtetit. Dhe më duket se është një fat i vërtetë që më pengon.

Besomëni, o qytetarë të Athinës: po të kisha hyrë herët në punët shtetërore, unë do të isha vrarë moti, dhe as ju, as unë nuk do të kishim përfituar gjë nga unë. Mos më qortoni që ua them të vërtetën: nuk ka njeri që do ta shpëtonte jetën, nëse do t’i kundërvihej hapur dhe me dinjitet turmës apo tubimit popullor, duke u përpjekur të ndalojë padrejtësitë dhe shkeljet e ligjit që ndodhin në shtet. Përkundrazi, ai që lufton vërtet për drejtësi, edhe nëse dëshiron të jetojë, duhet të kufizohet vetëm në punët e veta private dhe të shmangë pjesëmarrjen në jetën publike.”

Zhan Zhak Ruso:

“Demokracia e vërtetë kurrë nuk ka ekzistuar dhe kurrë nuk do të ekzistojë.”

Monteskje:

“Nëse e ngacmoni krenarinë e popullit, mund të bëni me të çfarë të doni. Romakët e sunduan popullin me panem et circenses – bukë dhe cirk. Sundimtarët tanë mjafton të na sigurojnë cirkun katërvjeçar, ndërsa ne vetë do të sigurojmë bukën dhe tatimin.”

F. Niçe:

“Unë e quaj shtet atë ku të gjithë dehen me helmin e së mirës dhe së keqes; shtet, ku askush nuk e njeh veten, as i miri, as i keqi; shtet, ku vetëvrasja e ngadalshme e të gjithëve quhet – ‘jetë’.”

Zarathustra:

“Ende ka popull… por tash ekzistojnë shtetet. Shtetin e quajnë përbindëshi më i ftohtë nga të gjithë përbindëshat. Dhe ai përbindësh i ftohtë gënjen, duke thënë: ‘Unë, shteti, e përfaqësoj popullin!’ – kjo është gënjeshtër!

Krijuesit ishin ata që krijuan popujt; populli u besoi dhe i deshi; ata u shërbyen me jetën e tyre. Por shkatërrimtar janë ata që ngritin kurthe për shumë njerëz dhe e quajnë këtë shtet. Shteti është gënjeshtar, çfarëdo gjuhe të mirës apo të keqes të përdorë. Posa ta hapë gojën, ai gënjen. Ai ka vjedhur gjithçka… Ku mbaron shteti, aty ngrihet njeriu, që nuk është i tepërt. Atje, ku mbaron shteti, shikoni, vëllezër – a nuk e shihni ylberin dhe urën drejt mbinjeriut?”

Tolstoi:

“Shteti është shoqatë individësh për ruajtjen e pasurisë së tyre nga ata që kanë më shumë nevojë për të.”

Will Durant:

“Shkalla e fundit e demokracisë është pushteti i përfituesve. Kriminelët lulëzojnë në qytetet tona më të mëdha, sepse u është garantuar mbrojtja dhe bashkëpunimi i ligjit. Nëse janë anëtarë partie, ose kanë miq në të, ata mund të jenë të sigurt se nuk do të arrestohen; edhe nëse arrestohen, nuk do të gjykohen; edhe nëse gjykohen, nuk do të dënohen; edhe nëse dënohen, do të falen; dhe nëse nuk falen, do të lejohen të ikin. E nëse ndonjëri prej tyre vritet në ‘profesionin’ e tij, ai do të varroset me ceremoni solemne, si i denjë për një shtresë të lartë shoqërore, madje do t’i ngrihet edhe lapidar. Ky është fundi i demokracisë.”

Këto zëra të ndryshëm, ndonëse të ndarë nga shekuj e kultura, bashkohen në një pikë të përbashkët: kujdesin e pandërprerë për njeriun dhe për fatin e tij në raport me pushtetin. Demokracia, shteti, drejtësia dhe qeverisja nuk janë thjesht struktura abstrakte, por përvoja konkrete që prekin jetën e përditshme të secilit. Në fund, filozofia na kujton se shteti është aq i drejtë dhe aq i fortë sa janë të drejtë dhe të fortë njerëzit që e ndërtojnë dhe e mbajnë gjallë. Dhe nëse çdo brez rikthehet tek këto zëra, nuk është për të gjetur receta të gatshme, por për të mësuar se pyetjet mbi pushtetin dhe lirinë mbeten gjithmonë të hapura.