Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Mos i fyej Rudinë!!!

by

Nga Alma Liço-
Duke i hedhur një sy faqeve të shtypit online, rastësisht me zuri syri një shkrim të gazetares Rudina Xhunga, e cila shprehej tejet e keqardhur që nuk kishte mundur të intervistonte nënën e Kryeministrit, e cila ndërroi jetë një ditë me parë. Pa as më të voglin dyshim, largimi nga kjo jetë i një qënieje njerëzore përbën dhimbje për familjen, të afërmit dhe ata që e kanë njohur. Në raste të tilla shprehja e ngushëllimeve është një gjest mbështetjeje me përmbajtje humanizmi.
Nëna apo baballarë që kanë kaluar të tetëdhjetat vdesin çdo ditë me dhjetra, qindra. Pavarësisht dhimbjes së të afërmve, ky fenomen nuk përbën asgjë të jashtzakonshme, pasi të gjithë njerëzit një ditë do largohen nga kjo jetë. Ata ikin dhe askush nuk shkruan për ta. Ata vazhdojnë të jetojnë në kujtimet e atyre që i kanë njohur. Sigurisht, që për personat që lenë gjurmë në histori, për të mirë apo për të keq, do të shkruhet e flitet gjatë, mbase edhe shekuj pas vdekjes së tyre.
Duke lexuar shkrimin e Rudinës, po vrisja mendjen se kush ishte ajo gjëja e veçantë në aktivitetin e kësaj gruaje, sa për t´i mbetur peng asaj-gazetares, që nuk mundi ta intervistonte??…vërtet nuk po gjeja asgjë të tillë.
Arsyetimi im ndërthurur me përvojën jetësore dhe përjetimin e krimeve të komunizmit, për të gjetur të “veçantën” e saj, më çoi në disa përfundime. Pa dashur të zgjatem , veçova tre prej tyre:
1. Aneta Rama ishte e motra e Spiro Kolekës, ish anëtarit të Byrosë Politike të PPSH dhe bllokut komunist, atij blloku që gatoi krimet më të mëdha monstruoze, vëllavrasëse mes shqiptarësh, atij blloku që na katandisi në popullin më të varfër e të skllavëruar në Europë.

2. Aneta Rama ishte e shoqja e Kristaq Ramës, skulptorit shërbëtor të bindur të regjimit kriminal komunist. Në biografinë e tij rëndon dakortësia dhe firma për varjen e poetit Hafzi Nela, një shpirti të lirë, vetëm sepse kish guxuar të thurte disa vargje të dhimbshme për realitetin ku jetonte. Kjo ndodhi në vitin 1988, kur regjimi po zvarritej në grahmat e fundit.

3. Aneta Rama ishte e ëma e kryeministrit aktual, psikopatit bandit që me metodat e tij korruptive, përçarëse dhe diktatoriale, ka bërë që shqiptarët të dëshirojnë t´ja mbathin nga sytë këmbët nga vendi i tyre i mrekullueshëm, që po katandiset çdo ditë e me shumë në të pajetueshëm.
Që të adhurojë ende komunistet dhe pinjollët e tyre, është e drejtë e Rudina Xhungës, pasi nga ajo kuzhinë ka dalë. Nuk është e vetmja. Edhe të intervistojë duke u tretur nga adhurimi, panterën e zezë Nexhmije Hoxha, është e drejtë e saj, sado fyese dhe acaruese të jetë kjo për viktimat që ajo dhe i shoqi kanë shkaktuar.
Por si gazetare, nuk është aspak e drejtë e saj që me qëndrime apo adhurime publike të tilla, të lëndojë e fyejë qindra nëna që kanë humbur bijtë e tyre në burgjet e komunizmit apo ua kanë ekzekutuar ata në kufi. Ato vajtojnë për ta dhe eshtrat e tyre të humbura ende sot e kësaj dite.
Si nuk ndjeve një herë të vetme shtysë, moj Rudinë, si gazetare të intervistoje njërën prej tyre?
Ato kanë shumë, po shumë për të thënë…dhe po i thonë çdo ditë…për fat të mirë, jo të gjithë gazetarët janë të indoktrinuar e të pashpirt si ti.
Duke adhuruar si gazetare krimin, mos i fyej Rudinë!!!

From the National Theater of Tirana to the Haghia Sophia of Istanbul

by

By Genc Pollo-

In April 2009, then a Deputy Prime Minister I led the Albanian delegation to the Second Global Forum  Alliance of Civilizations that was held in Istanbul. This UN endorsed Alliance was initiated by the Turkish Prime Minister Erdogan and his Spanish counterpart Zapatero. It aimed to promote the tolerance, understanding and a peaceful or ideally amicable coexistence among the civilizations and the world’s cultural and religious traditions. Its inception four years after the attack on the New York Twin Towers, the profile of the two Prime Ministers and other elements made it obvious it was focusing mainly on the relationship between Europe, the West and the Muslim countries. Every participating state has to adopt a national plan to promote tolerance, understanding and amicable coexistence. A year later and in this spirit with Istanbul being European Capital of Culture Prime Minister Erdogan would declare: “This is a European city; with its heart, its culture, its civilization its people, its past, its future, it has always looked towards Europe. Istanbul has shaped European culture and has been shaped by it.”

Ten years later in Turkey,  the State Council rescinded a 1935 edict by state founder Atatürk which did turn into a museum a mosque that before the Ottoman seizure used to be Hagia Sophia, Constantinople’s biggest and most famous church. On the same day President Erdogan decreed that the building should be run again as mosque by Dianet, the religious affairs authority. He went further to announce the first day the Friday prayers would be held there. Interestingly in his Arabic language statement Erdogan also signaled that the next step would be the liberation of the Jerusalem al Aqsa mosque (!). The latter is controlled by Israel and managed by Jordan.

Since that day the debate rages wether the 20 century Atatürk secularism still fits in the 21 century increasingly sectarian Turkey, wether the museum status of Hagia Sophia was an offense for both Christendom and Islam or wether the shrine could have dual use. Questions are raised also wether Muslims in a Turkey with innumerable mosques did really need another one or wether the couples of hundreds open churches are sufficient for few Christians there. But these would be issues for another note.

What matters today is that Hagia Sophia’s reconversion into a mosque was widely condemned and criticized in Europe, in the West and elsewhere; including by Turkish and Muslim leaders who candidly believe in the tolerance, understanding and amicable coexistence between religions and cultures.

National sovereignty vs International law

The Hagia Sophia of Constantinople and the National Theater of Tirana differ a lot in terms of historical weight and symbolic power. The first is globally renown since fifteen centuries while the full history of our Theater since its founding as the Skanderbeg Circle in 1938 by Albanian royal authorities  was not known to many until the controversy of the last two years. What makes them resemble is the justification by both governments in front of the international criticism: “its an internal affair, a matter of national sovereignty”. In both cases though,  the reverberations of the actions go beyond the state borders and affect non material interests and feelings in Europe and the world. This is obvious in the case of the Church of Constantinople; for the Theater in Tirana this was clearly formulated by the chairman of the Foreign Affairs Committee of the European Parliament who opening a committee debate on Albania spoke of “destruction of European cultural heritage”. In both cases the governments refused dialogue with legitimate domestic and foreign stakeholders. Further to that more concerning is the disregard or even the violation on international rules and obligations. In 1985, following a request by the Turkish government, Hagia Sophia was admitted in the UNESCO World Heritage Sites. This status makes it obligatory that any legal or physical change of the site must occur after consultations and perhaps approval by this UN body.

The National Theater was included this year among the seven most endangered cultural sites by Europa Nostra, the first partner of the European Commission in this field, This organization, after exchanges with the government and with the encouragement of the Commission, had secured funds from the European Investment Bank Institute for a restoration project.

Unfortunately neither Tirana nor Istanbul cared to follow international rules or self-assumed obligations.

One more distinction between the cases of Hagia Sophia and the Tirana Theater – the motives of the Turkish government appear to be political and electoral, whereas in Tirana, the motives have been exposed as highly corrupt. In Istanbul, things were run through procedures, paperwork, and statements; formally things appeared right. In Tirana, from the first special law on demolishing the theater through to a public private partnership to the last municipal council vote, almost all were unconstitutional, illegal, and irregular. Beyond this, the government sent armed police and bulldozers in a pre-dawn raid against civil activists and the historical building complex – actions that were similar to the Taliban’s destruction of the ancient Buddha statues in Bamyan, Afghanistan.

*Genc Pollo-

Albanian MP and former Chairman of the Parliamentary Committee on European Integration. He is also an ex-Deputy Prime Minister, Minister of Education; Telecoms

 July  2020

KUVEND

by

Nga Astrit Lulushi/

Majtas dhe djathtas sjellin në mendje më shumë spektrin politik sesa drejtimet e rrugëve. Politika ka hyrë në çdo qelizë tonën, është bërë pjesë e saj. Nuk dihet se kur, por koha është kapur dhe si çdo gjë që zotëron, njeriu e vë atë në shërbim të vetes.

Por, si hyri politika mes nesh? Për të na bashkuar, tha, por na përçau. Pse liberalët quhen të majtë dhe konservatorët, të djathtë?

Historitë e origjinës gjithmonë janë tërheqëse, por me kohën e shpërdorur ato edhe ndryshojnë, psh., liberali i djeshëm është konservatori i sotëm. Përsëri dyshoni?

Historia e së majtës dhe të djathtës në politikë rezulton të jetë e veçantë, ku e majta u referohet njerëzve dhe partive që kanë pikëpamje liberale. Kjo në përgjithësi do të thotë se ata mbështesin reforma progresive, që veçanërisht kërkojnë barazi më të madhe shoqërore dhe ekonomike. E majta përdoret edhe për njerëz me pikëpamje më ekstreme, siç është komunizmi dhe socializmi-ështē barazia ideale që këta synojnë, por është provuar e pamundur, utopike.

Fjala e djathtë, në të kundërt, i referohet njerëzve ose grupeve që kanë pikëpamje konservatore. Kjo zakonisht do të thotë se ata janë të predispozuar për të ruajtur kushtet dhe institucionet ekzistuese, ose duan të rivendosin ato tradicionale. E djathta ekstreme shpesh përdoret për pikëpamjet nacionaliste, përfshirë fashizmin dhe disa ideologji shtypëse, që në fakt e kanë origjinën më shumë në të majtën, e cila armë të fortë ka propagandën për të ndryshuar çdo ngjyrë.

Origjina e të majtës dhe të djathtës politike lidhet me udhëdrejtimet fizike. Majtas dhe djathtas tregojnë pozicionet ku përfaqësuesit u ulën fillimisht në Asamblenë Kombëtare Franceze të vitit 1789, parlament i formuar pas Revolucionit Francez. Në krahun e djathtë të kryetarit të këtij kuvendi, u ul fisnikëria dhe udhëheqësit më të lartë fetarë. Në të majtë zunë vend përfaqësuesit e thjeshtë dhe klerikët më pak të fuqishëm. Ana e djathtë mbronte aristokracinë; ana e majtë ishte pro shtresës së mesme. Përfaqësuesit e moderuar u ulën në qendër. Ata ishin konstitucionalistët. Të pavarurit zunë vend në qendër të këtij spektri. Normalisht, Kryetari nuk duhej t’i përkiste asnjërës anë.

Më 1946, në Shqipëri, Kuvendi u shkëput nga kjo traditë parlamentare. Gjithë vendi “votoi” majtas. Kjo traditë me një spektër të majtë vazhdon. Sikur të paktën t’u kishte ngjarë kuvendeve të kohërave kur nuk kishte ende shtet dhe anë – sot ngjarjet në parlamentin “tonë” nuk do të shiheshin si shfaqje për të qeshur nga ata që s’revoltohen.

DY KËNDSHIKIME PËR FESTËN E “31 KORRIKUT” NË MAT

by

NGA ASLLAN BUSHATI-

Sot është 77 vjetori i sulmit të popullit të Matit mbi garnizinin fashist italian (31 korrik 1943). Krahas përkujtimit, si ngjarje e shënuar për këtë krahinë , por edhe si një aspekt ushtarak i Luftës Dytë botrore (LDB) në Shqipëri, dëshiroj të cek shkarazi dy këndshikimet që e kanë përcuar këtë ngjarje që nga koha e ndodhjes. 

Njeri  këndshikim  është i ditur se është  ekspozuar, lëvruar e përsëritur, madje është  thënë e stërthënë, për mbi  shtatëdhjetë vite. Ai ka si bazë  pikpamjen komuniste  të Enver Hoxhës e (PPSH), se  popullin e Matit e ngitën në këmbë  në formën e një “kryengritje popullore” kundër garnizoneve fashiste italiane, më 31 korrik 1943, vetëm komunistët dhe partia e tyre.

Në gjykimin tim, në këtë këndshikim ka disa  të vërteta  të cilat duhen njohur e vlerësuar. Por të paktën sot pas gati tetë dekadash, lypset të flitet më me  realizëm e jashtë hiperbolizimeve tipike komuniste. E them këtë sepse krahas dokumentave të Luftës Dytë Botrore (LDB), Historisë së Artit Ushtarak, historisë së disa formacioneve  ushtarake partizane, që kanë luftuar në atë zonë,  kam patur rastin të bisedoj  personalisht për këtë ngjarje  me: Et’hem Barhanin, Xhemal Punavinë, Sul Domi, Rexh Metrën etj që ishin drejtuesit e krahut komunist për këtë veprimtari. Por më duhet të them se edhe ata (kuptohet se krahas gjoksrrahjes) nuk pretendonin se “fitorja” u përkiste atyre dhe vetëm atyre. 

Këndshikimi i dytë është ai i nacionalistave matjanë të cilin komunistët dhe partia e tyre jo vetëm nuk e vlerësuan asnjëherë, por as nuk denjuan ta përmendënin  qoftë edhe kalimthi. Kjo ndodhi sepse nacionalizmi mund të ju bëhej  si të thuash “pjesatar” në fitore  dhe kjo si në cdo gjë tjetër ishte e papranueshme për mentalitetin komunist.

Por e vërteta është se vendimi për sulmin mbi garnizonin fashist në Burrel, mbi aerodromin e Komsisë dhe pikat e tjera ushtarake italiane, është marrë në  Kuvendin e Brucit, i cili u mbajt në korrik 1943 nën drejtimin e  nacionalistëve matjanë: Sul Kurti, Lam Mema, Bilal Kola, Ndrec Lufi, Sali Llani, Murat Basha etj. 

Nacionalistët matjanë jo vetëm nuk ishin pakicë në Kuvend e më pas në betejën e 31 korrikut, (ose sipas disave shtojcë mbushëse e krahut komunist), por ata  ishin shumicë dhe gjeneruesit kryesor të  “kryengritjes”. Ata ishin bartës të mendimit patriotik e atdhetar të krahinës dhe Mbretit Zog dhe  mbështetes të fortë ta Gjeneralit Abas Kupi.

“31 korriku i 1943-it në Mat,  ishte vazhdimsi e veprimtarisë atdhetare kundër pushtuesve italianë që nga 7 prilli i 1939-tës, pranisë në nacionalistave në Konferencën e Pezës  dhe në Konferencën e Labinotit (korrik 1943),  ku në këtë të fundit u muar vendimi për veprimtari të përbashkëta dhe të koordinuara midis forcave të lëvizjes NC, Legalitetit, dhe Ballit Kombëtar.

E vërteta është se populli i Matit e ndoqi pas parinë  e vet qoftë ate  nacionaliste, qoftë komuniste. Mobilizimi ishte 18 deri në 50 vjec  dhe i ngjanë vërtetë një “kryengritje popullore” e cila për nga forma  nuk gjen ndonjë shembull tjetër krahasimi në asnjë krahinë tjetër në Shqipëri. 

Por sot pas 77 vitesh me ndryshimet që kanë ndodhur në vend dhe në botë, me përvojën që kemi grumbulluar, me logjikën e ftohtë të pas gati tetë dekadave mund të bëjmë disa pëefundime.

Së pari: “Kryengritja popullore e Matit  1943”, ka disa vecanti të cilat historianët dhe studjuesit e artit ushtarak lypset ti shikojnë më me vëmendje, në mënyrë që ajo të “krasitet” nga folklorizmat dhe hiperbolizimet duke ruajtur brendinë.

Së dyti: Është e paplotë cdo trajtesë mbi këtë ngjarje  që nuk merr parasyshë dhe nuk vlerëson rolin madhor e gjenerues të nacionalistave  matjanë.

Së treti: Kjo ngjarje u realizu disa ditë para se Italia Fashiste të kapitullonte dhe kur një gjë e tillë pothuajse dihesh botërisht se ajo ishte në prag të theqafjes. Por kundërpërgjigja  e ushtrisë italiane mbi matjanët ishte vrasja e qindra njerëzve të paarmatosur(përfshi edhe dajon tim Ali Pali), djegia e rreth njëqind fshatrave, dymijë shtëpi banimi, gjithë stallat e gjëse së gjallë, gjithë hambarët (kasharët) e  drithrave të bukës, gjithë mullarët e barit e të jonxhës etj. Pyetja shtrohet: a ishte në kohën e duhur dhe a ja vlejti humbja e gjithë atyre jetëve  njerzore dhe pasurisë së një krahine të tërë?

Ndonjeri si kundër përgjigje mund të sjellë në focus thënien e vjetër se: “trimëria pas luftës dhe mencuria pas kuvendit nuk kanë vlerë”. Është e vërtetë. Por, nga ana tjetër, edhe në ditët tona nxirret përvojë (pozitive e negative) që  nga luftërat e Aleksandrit, Cezarit e  Napoleonit e deri në ditët tona.

Shkrimi është thjeshtë një qëndrim individual dhe ska për qëllim të fyej as ngjarjen e 31 korrikut  për nga vlerat historike e ushtarake  dhe asnjë personalitet. Ata që vazhdojnë ta festojnë këtë ditë, Ua  uroj GËZUAR.

The U.S. must rein in Erdoğan’s war-mongering

by

By David L. Philips- Proclaiming “zero problems with neighbours”, former Prime Minister Ahmet Davutoğlu heralded a new era of Turkish foreign policy in 2013. However, Davutoğlu and other stalwarts of the ruling Justice and Development Party (AKP) were eventually side-lined as Recep Tayyip Erdoğan consolidated his dictatorship.

With Turkey’s economy collapsing, Erdoğan is fuelling regional conflicts in order to distract Turks from his economic mismanagement. Instead of helping Turkey, the administration of U.S. President Donald Trump has turned a blind eye to Turkey’s economic strife, democratic deficit, and nefarious role in the region.

Today, Turkey is engaged in multiple armed conflicts.

Turkey invaded northern and eastern Syria, killing hundreds in the Syrian Defence Forces, America’s ally against Islamic State (ISIS). Kurds, Armenians and Syriac Christians were targeted. Hundreds of thousands were driven from their homes in Afrin and communities east of the Euphrates River.

In Iraqi Kurdistan, Yezidis in Sinjar and Christians in Zakho were victimised by Turkey’s bombing and occupation. Yezidis, who barely survived a genocide by ISIS, now face persecution from Turkey’s jihadist proxies. Forced conversion to Islam, rape of women and girls, arbitrary arrest, torture, and ethnic cleansing are routine.

Turkish warships are plying the eastern Mediterranean to disrupt an agreement between Egypt and Greece on an exclusive economic zone (EEZ), which will produce natural gas with Israel as a major beneficiary.

Mock dogfights regularly occur between Greek and Turkish war planes, as Erdoğan questions the 1923 Treaty of Lausanne that established Turkey’s current borders. Seizing islets in Greek territorial waters would be a major provocation and causus belli between NATO allies.

Turkey recently encouraged Azerbaijan to launch cross-border attacks against Armenia. With drones and missiles from Turkey, Azerbaijan is threatening to renew the conflict over Nagorno-Karabakh.

Turkey has also intervened in Libya, where tribal and regional factions are in desperate need of reconciliation. There is real risk of conflict escalation between Turkey and Egypt, who support different sides in Libya’s civil war.  

While all these front-line states are at-risk from Turkey’s aggression, Libya is a laboratory for Turkey’s malign foreign policy. During the first months of 2020, Turkey deployed up to 3,800 Syrian mercenaries to Libya. These mercenaries from the National Syrian Army, some allegedly drawn from al-Qaeda and ISIS remnants, are notorious for war crimes. They have beheaded opponents, raped women and girls, tortured and killed opponents. They are the dregs – the worst of the worst.

Their deployment to Libya swung the tide in favour of the Government of National Accord (GNA), led by Prime Minister Fayez al-Sarraj. Turkey’s actions are fuelled by geo-strategic and economic interests. Libya is an oil-rich country with energy assets coveted by foreign powers. Backing Farraj gives Erdoğan influence over Libya’s energy sector.

Since 2011, when Libyan dictator Muammar Gaddafi was ousted, Libya has been at war with itself. Libya has been divided for years between Farraj’s GNA and the Libyan National Army (LNA) led by Khalifa Haftar. Backed by Russia and the Gulf States, the LNA’s forces were on the verge of seizing Tripoli when Turkey and its mercenaries intervened. Having turned the tide, the GNA now vows to capture Sirte, the gateway to Libya’s oil fields, and the al-Jufra air base.

Egypt, which backs the LNA, has pledged to defend Sirte. To this end, the Egyptian parliament authorised the deployment of troops “to defend Egyptian national security against criminal armed militias and foreign terrorist elements”. Recent developments pit Turkey against Russia and the United Arab Emirates. Tensions could boil over into a full blown war without a ceasefire and international mediation.

These are times when countries look to the United States for leadership. However, the Trump administration does not have a Libya policy. Its ambivalence and lack of leadership has opened the space for ill-intended and self-serving powers to intervene. It is understandable that the United States wants to avoid another entanglement in the Middle East. But America’s neglect of Libya is another example of a situation gone awry when the United States abrogates its leadership role

In each of the violent conflicts where Turkey is involved, the Trump administration has failed to lead.

Trump gave Erdoğan a green light to invade and occupy northeast Syria, betraying the Syrian Democratic Forces (SDF), which lost 11,000 fighters killed and 24, 000 wounded fighting ISIS.

U.S. officials barely said a word when Turkey invaded Iraqi Kurdistan, threatening American troops and oil companies. 

And as Turkey provokes Greece and Cyprus, there is serious concern whether the Trump administration would enforce Article 5 of the North Atlantic Charter in the event of a clash between treaty allies.

None of these problems are intractable if the United States uses diplomatic leverage to address them. Regarding Libya, the U.S. should call for a ceasefire and humanitarian access while endorsing a United Nations-led mediation.

U.S. national interests are served by upholding sovereignty and international humanitarian law. Trump’s fawning over Erdoğan is inexplicable. Erdoğan is a serial war-monger who will continue his aggression until a punitive reprisal from the U.S.

Much damage has been done. However, it is not too late to stabilise these conflicts. If Trump is unable or unwilling to do, his successor must.