Politike – Page 385 – Dielli

AMANETI I ERNEST KOLIQIT

January 17, 2020 by dgreca

AMANETI I ERNEST KOLIQIT DHE ROLI I TIJ NË HAPJEN E SHKOLLAVE SHQIPE NË KOSOVË DHE ANË E MBANË TROJEVE SHQIPTARE, 1941-1944 /

Nga Frank Shkreli/

Ishte 15 Janari i vitit 1975 kur bota shqiptare mësoi se Profesor Ernest Koliqi kishte ndërruar jetë, ndërkohë që njoftohej gjithashtu se varrimi i të ndjerit do bëhej me 18 Janar, 1975 në Kishën e Shën Piut X në Piazza della Balduina, në Romë, ku prehen edhe prindërit e tij dhe bashkshortja. Në ceremoninë e varrimit kishin shkuar personalitete të njohura politike dhe akademike, kolegë e miq nga të gjitha anët e Italisë, arbëreshë e shqiptarë të ardhur nga të gjitha anët e botës, miq nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, nga një numër vendesh të Evropës Perëndimore dhe nga Turqia.

Unë kam pasë fatin e mirë ta njoh Profesor Koliqin gjatë qendrimit tim si refugjat në Romë, para se të vendosesha në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Dhe deri sa ndërroi jetë me 15 Janar, 1975, shkëmbenim letra dy tre herë në vjet. Në një letër që Profesor Koliqi më kishte dërguar në vitin 1972, pas një përpjekjeje amatore nga ana ime për të botuar një fletushkë kushtuar rinisë në mërgim, ai më shkruante ndër të tjera: “I dashtuni Fran, më kanë ra në dorë si letra e jote ashtu edhe Nr. 1 i periodikut, “Rinija Shqyptare në Mërgim”. Gëzohem pikë më së pari që je mirë, që përpiqesh të ndjekish studimet, e në fund, për botimin kushtue masës së re që larg prej Atdheut ka shumë nevojë t’ushqehet me shkrime të shëndoshta shqipe. Të lumtë! Ashtë nji fillesë plot premtime. Mbaj mend veç nji fjalë të moçme: ‘Trimi i mirë me shokë shumë’. Avit moshatarë sa ma shumë që mundesh. Në ashtë se kjo fletore do të merret edhe me letërsi, mos harro auktorët që regjimi komunist i ka përjashtue nga historia e letërsisë shqipe…” Ishte ky amaneti i tij.

Përveç respektit të madh që kam për Ernest Koliqin, është edhe ky amanet pra që më detyron të mos e harroj dhe ta kujtoj atë, nga koha në kohë, në mënyrën teme më modeste, si njërin prej të mëdhëjve të Kombit, por të përjashtuar nga regjimi komunist shqiptar. Unë nuk kam përgatitjen as nuk jam i denjë të vlerësoj veprën dhe kontributet e shumta të Ernest Koliqit, por amanetin për të mos e harruar atë si një autor të përjashtruar nga letërsia shqipe prej regjimit komunist dhe nga mbeturinat e atij regjimi deri në ditët e sotëme — përpiqem me modesti ta çoj në vend, nga hera në here amanetin e ti, për të mos harruar.

Një tjetër i madh i letrave shqipe, Karl Gurakuqi, bashkpuntor i ngusht i tij, e ka vlerësuar kontributin prej shkrimtari të Ernest Koliqin kështu: “Nuk janë shumë shkrimtarët tonë, emni i të cilëve të njihet aq mirë në shtresat letrare shqipe sa ai i Koliqit. Janë 40 vjet që papremas e shohim emnin e tij në çfaqje kulturore gjithëfarësh, në botime, në fletore e revista të ndryshme, disa prej të cilave janë themelue prej tij vet, në botime që janë të paracaktueme që të zënë nji vend të dukshëm, dashtë e padashtë, në historinë e letrave tona.” Si Ministër i Arsimit në vitin 1939, Ernest Koliqi mbledh pothuaj të gjithë studjuesit dhe shkrimtarët më të dalluar të vendit për të filluar botimin e librave për shkollat e mesme e fillore. Mjafton të përmendet dy-vëllimshi “Shkrimtarët Shqiptarë”, vëllimet “Bota Shqiptare”, “Rreze Drite” dhe “Te Praku i Jetës”, e sidomos mbledhja e folklorit, përmbledhur në “Visaret e Kombit”, të cilat me ardhjen e Koliqit në atë detyrë, arrijtën gjithsejt 14 vëllime, një vepër kjo me shumë vlerë deri në ditët tona, sipas ekspertëve që i dinë këto punë shumë më mirë se unë.

Karjera e Profesor Koliqit prej më shumë se 40-vjetësh është tepër e larmishme dhe voluminoze në letërsi, publicistikë, poezi e përkthime, për t’u përmendur këtu në hollësi. Por me këtë rast të përvjetorit të kalimit të tij në amshim më 15 Janar, 1975 — për të çuar në vend amanetin — dëshiroj të kujtoj Profesor Koliqin, për një rol tepër të rëndësishëm që ai ka luajtur në historinë e Kombit shqiptar, një rol ky që as sot nuk i njihet atij sa duhet në historiografinë neokomuniste shqiptare. Nuk më kujtohet që gjatë bisedave të kufizuara që kam pasur me të, të fliste për këtë aktivitet aq të rëndësishëm të jetës së tij dhe të arsimit mbarëkombëtar shqiptar, por të bashkpuntorë dhe bashkohas të tij, por edeh të tjerë më vonë, pas shembjes së komunizmit, nuk kanë munguar të theksojnë këtë kontribut historik të tij – hapjen e qindra shkollave shqipe dhe dërgimin e qindra mësuesëve në Kosovë dhe anë e mbanë trojeve shqiptare.

Dr. Rexhep Krasniqi, një bashk-kohas i Profesorit ka shkruar në lidhje me këtë aktivitet të Profesor Koliqit gjatë viteve 1941-1944. Dr. Krasniqi kujton se, gjatë vitit shkollor, 1941-42, si Titullar i Arsimit, Koliqi dërgon në Kosovë rreth 200 mësues e mësuese. Me këtë rast u hapën një numër bajagi i madh bursash, sipas tij, “Ndërsa më në fund erdhi çasti historik i hapjes së shkollës së parë të plotë të mesme në gjuhën shqipe, më 12 dhjetor 1941”, në Prishtinë. Këto shkolla, shkruante Rexhep Krasniqi, në një artikull botuar në Shëjzat, u bënë baza me rëndësi për zhvillimin dhe përparimin e gjërë dhe të shumëanshëm të arsimit dhe kulturës shqiptare në ish-Jugosllavi.

Ndërsa Tahir Zajmi,i lindur në Gjakovë dhe një tjetër bashkohas i Koliqit dhe sekretar i Bajram Currit dhe njëri prej themeluesve dhe drejtuesve të Lidhjes së Dytë të Prizrenit, në një shkrim në vitin 1972, ka vlerësuar kështu rolin e Ernest Koliqit në përhapjen e arsimit në Kosovë dhe në trojet shqiptare:”Fitim i madh për Kosovë kje hapja dhe funksionimi i shkollave shqipe të cilat qyshë atëherë veprojnë e lulëzojnë të kërthensta dhe me një ritëm të shpejt dhe të pandalshëm i falin Kombit pionerë të rijë që do të jenë garancia më e shëndosh dhe uzdaja e së ardhmes së Atdheut. E merita kryesore e kësaj veprimtarie patriotike të qeverisë shqiptare, pa dyshim i përket Ministrit të Arsimit të asaj kohe, Profesor Ernest Koliqit, i cili me vullnetin dhe me shpirtin prej idealisti, nuk kurseu energjitë e tij dhe as mjetet shtetënore që kishte në dispozicion për ta pajisur sa më mirë aparatin arsimuer në viset e çlirueme, me elementë të shëndoshë që i dhanë hov e gjallëni shkollës shqipe. E sot, për fatin e bardhë të Kombit, ashtë formue atje një rini dinamike e cila në çdo fushë aktiviteti kombëtar e shtetënor po përgatitet e po forcohet për ta lumnue fatin e vendit në të ardhmen. Pra, me shumë arsye Ernest koliqi zen një vend të naltë ndër zemrat e dashamirëve të Kosovës e njëherit edhe në historinë e përpjekjeve për lartësimin kulturor të saj”, ka shkruar Tahir Zajmi për rolin e Koliqit në përhapjen e arsimit shqip në Kosovë në vitet 1941-1944.

Me rastin e vdekjes së Profesor Koliqit, Dr. Ago Agaj nga Vlora me origjinë, edhe ky një shërbestar i Shqipërisë Etnike dhe njëri prej të pareve në Kosovë në vitin 1941, kishte kujtuar rolin e Koliqit në hapjen e shkollave shqipe: “Në hidhërimin tonë nuk duhet të harrojmë se Aji qe fatbardhë në jetë e në vdekje. Shumë njerëz janë përpjekur me zell për një qëllim të lartë e të mirë, por pak janë ata që patën fatin të shohën farën e mbjellë gjatë jetës përhera duke u rritur e përparuar. Ernest Koliqi e pati ketë fat. Dardanët në Kosovë e Maqedhoni, farën që mbolli Ky, e kultivuan me zell të madh e zotësi të pashoqe dhe arrijtën në një shkallë arsimi e cila gëzon e krenon të gjitha zemërat shqiptare kudo që janë dhe – natyrisht, atë të Ernestit, ca më shumë. Ai ishte një ndër më të mirët që kemi pasur gjer më sot, veçse ai mbillte ushqim për shpirt e mendje të Kombit”, është shprehur Ago Agaj.

Ndërsa një prej adhuruesve i ditëve tona i Ernest Koliqit, në një postim në faqën e tij të internetit këto ditë, Z. Flamur Gashi, Këshilltari për Çështjet e Rajonit i Presidentit të Republikës së Shqipërisë, SH. T. Z. Ilir Meta, kujton burrërisht Ernest Koliqin, “Në mirënjohje të thellë dhe kujtim të atij që mundësoi hapjen e shkollave shqipe në Kosovë dhe trojet e tjera shqiptare”. Z. Gashi shënon mëtej se, “Në vitin shkollor 1941-1942 u hapën 173 shkolla fillore, 3 të mesme dhe disa gjimnaze të ulëta. Ndërsa në nëntor të vitit 1941 u hap Shkolla Normale e Prishtinës”. Këshilltari i Presidentit për Çështjet e Rajonit flet me shifra duke theksuar se, “Në fillim, në këtë mision u angazhuan 80 mësues. Ky numër më vonë arriti në 264, ndërsa në vitin 1943-44, ky numër u rrit në 400…ndërsa këtë vit shkollor e ndiqnin mbi 25 mijë nxënës”, nënvijon Z. Gashi. Këto shkolla, shkruan ai në portalin e tij, “U bënë vatra të diturisë dhe atdhedashurisë”, ndërkohë që Ernest Koliqi, për këtë mision të jashtzakonshëm kishte ngarkuar intelektualin dhe pedagogun gjirokastrit, Ali Hashorva, kujton Flamur Gashi, duke thënë se, “Ishte ky mision arsimor, atdhetar e vizionar që mishëronte programin e madh të rilindjes Kombëtare, përhapjen e diturisë e përparimit, zgjimin dhe ngritjen e ndërgjegjës kombëtare”, përfundon Këshilltari i Presidentit Ilir Meta, në kujtimin që i kushton në faqën e tij të internetit, Ernest Koliqit, në përvjetorin e vdekjes së tij më 15 Janar, 1975.

Megjithëse, zyrtarisht i përjashtuar dhe i harruar nga historiografia dhe letërsia shqipe nga regjimi komunist e deri diku mund të thuhet deri në ditët e sotëme, Profesor Ernest Koliqi ishte i vetdijshëm për efektet pozitive afatgjata të punës së tij të palodhëshme dhe veprës së tij patriotike në dobi të Kombit të vet – por edhe i lënduar për mos njohjen e këtij kontributi nga bashk atdhetarët e vet. Në një letër që Koliqi i ka dërguar mikut të vet, Karl Gurakuqit e datës 3 dhjetor, 1960, me rastin e Ditës së Pavarësisës së Shqipërisë: “Karl i dashtun, të falem nderit për fjalët që më drejton me rasën e 28 Nandorit dhe për urimet që më ban. Ti ma parë se unë, mandej unë pak ma vonë, jemi përpjekë, me mendje të ndritun e pa mburrje qesharake, si disa, për nji zhvillim shpirtnuer të popullit shqiptar. Në vend të nji shpërblimi të merituem mbas djersës e mundit të derdhun, patme shpifje, të shame e përçmime. Në fund edhe mbetme pa Atdhe, për të cilin lodhem trutë e pësuem ngashrim shpirtit. Ani: puna që kryejmë e ka shpërblimin në vetvete dhe në kuptimin e disa dashamirëvet të pakët. S’pres kurrgja të mirë nga masa e shqiptarëvet të sotshëm, por shpresoj se trashëgimia letrare qi lam pas vehtes ka me u njoftë si tharm rilindje, breznive t’ardhshme”, ka shkruar Koliqi.

Unë, dhe shpresoj të gjithë ata “dashamirës të paktë” të tij, të cilëve iu referohej Koliqi në letrën dërguar mikut të tij Karl Gurakuqit, e kujtojmë sot këtë burrë të madh të Kombit, me bindje të plotë se vepra e tij patriotike dhe e bashkpuntorëve të tij në Kosovë në vitet 1941-1944, ka shërbyer — gjatë dekadave të vështira që pasuan në Kosovë dhe në trojet shqiptare pas Luftës së dytë botërore — si “tharm rilindjeje” që çoi, më në fund, në atë që sot e njohim si Republika e Kosovës, shtet i lirë, i pavarur dhe demokratik.

VATRA ON LEGAL GROUNDS

January 14, 2020 by dgreca

In the days leading up to VATRA’s Convention on January 19, 2020, we decided to highlight some of the history and purpose of VATRA. The first part of the presentation is this reproduction of the introductory remarks by DIELLI’s editor at the time Q. Panariti that precedes the December 1954 publication of the Constitution and By-Laws of VATRA. With the emphasis on enlightening the young American-Albanians, the author outlines the history of VATRA from the moment of conception as “a national organization” in America that stepped up to champion Albania’s movement for independence to its prominent role in preserving our cultural heritage and advancing education through students’ scholarships and DIELLI. The second part of the presentation will be a segment of Questions and Answers.

In the present as in the past, VATRA looks at the ideals of the young generation as hope for a future that is grounded on enthusiasm as well as a long-standing experience.

ENOUGH OF ITS HISTORY TO EXPLAIN ITS PURPOSE

Although VATRA has just completed its forty-second year, the young generation of American-Albanians are not fully aware of its history. It is for their enlightenment that these lines are especially written. Albanian immigrants began to arrive in America in the first decade of the present century. Most of them were of peasant stock, some, a very few, had been small merchants in the Old country, but generally speaking they were all or nearly all illiterate folk. They had never enjoyed the fruits of democratic society as we enjoy it in this country. For centuries Albania had been under Turkish tyranny. Their one aim in life was to improve their economic status in the shortest time possible and to return to their native land.

They are lacked organizing ability and had no experience in co-operative enterprise. Their philosophy of life was based on a family relationship.

Fortunately before the first decade of the present century there arrived in this country four distinguished Albanians: Sotir Peci, a graduate of the University of Athens, Petro Nini Luarasi, a dynamic figure who, although he did not have a college degree attached to his name, was a self-made man endowed with extraordinary common sense and ability to make friends and influence people. He was a born teacher and exceedingly patriotic. In a humble way he was a veritable apostle of a rising Albanian nationalism.

A third man of genius to arrive in this country was none other than our distinguished scholar and leader, Bishop F. S. Noli.

Finally, in 1909 there came to Boston another eminent Albanian: Faik Konitza, a scholar, a gentleman, scion of an old Albanian aristocracy.

Sotic Peci was the first to lay the foundation of the Albanian nationalist movement in America by establishing the first Albanian weekly newspaper KOMBI (The Nation).

Petro Nini Luarasi spread the gospel of nationalism by distributing books and pamphlets in the Albanian language among his countrymen. These two men went back to Albania in 1908 never to return here again.

The other two, Fan. S. Noli and Faik Konitza, both first-rate savants, attended Harvard University while preparing the terrain for an ever-increasing national spirit among their compatriots.

In 1912, these two leaders with the assistance of many others, conceived the necessity of a national organization based on the federal principle, that is, with self-governing branches all over the country and with headquarters in Boston, Mass.

As the first step they merged all the existing local societies of Boston, Natick, Worcester, Mass., and as far off as Jamestown, N.Y. In April, 1912, the Pan-Albanian Federation of America, VATRA, was born. In June of the same year the organization obtained its charter from the Commonwealth of Massachusetts – the first Albanian society to be officially recognized in the United States.

From this humble beginning grew the might oak, familiar to most of us as just “VATRA”.

From 1012 to 1920 VATRA was, for all practical purposes, “an Albanian government in exile,” It maintained delegates in several European capitals, it gave scholarships to needy Albanian students in this country, it employed for a time an agent in New York to help Albanian immigrants, it published books and pamphlets, and in 1920 it floated a loan among its members for the Albanian government.

For a time during the First World War it published a monthly magazine in English with a view to making the Albanian people’s struggle for independence known to the American public.

Soon after America entered the First World War Bishop Fan S. Noli, as a representative of VATRA, sought and saw the late President Wilson and laid before him the Albanian viewpoint. The President promised him that he would defend Albanian when the time came – and he did. Had it not been for President Wilson, Albania would have been partitioned among Italy, Greece and Yugoslavia and would have been no Albania today.

In more recent times VATRA’s work has been charitable and cultural. Since 1945 we have sent thousands of dollars’ worth of food and medical supplies to war-torn Albania. Following early tradition we have given scholarships to needy students. Our latest achievement was the fundraising campaign to buy a home for Bishop F. S. Noli.

To preserve the Albanian cultural heritage VATRA both distributes and publishes worthwhile books in English and Albanian. Among its recent publications are three outstanding books by Bishop F. S. Noli – “Beethoven and the French Revolution” and “George Castrioti Scanderbeg” in English and Albanian, a biography of Albania’s national medieval hero. In the offing is publication of a book on Albania from manuscripts left by the late Faik Konitza.

VATRA’s organ, DIELLI, is the oldest Albanian newspaper in existence in the world and has been a significant factor in educating the Albanian people in the essential principles of democracy. The good work of DIELLI was recognized in 1947 when the Common Council for American Unity in a nation-wide contest, in which over one thousand foreign-language newspapers participated, awarded us third prize for an editorial on “Overcoming Racial Prejudices.” In July 1953 the Christian Science Monitor, in its column “Mirror of World Opinion,” reprinted an editorial from DIELLI.

We have given in a hop, skip and jump fashion significant achievements of VATRA in the past, but now the time has come when the past, glorious as it might have been, will be of no material use to the present and much less to the future. It is our firm and considered judgment that VATRA in the future should turn to youth for reinforcement and even inspiration if VATRA is to survive. We the older generation have fulfilled to a large measure our ideals by creating an independent Albania. The younger generation has ideals somewhat different from ours, just as our ideals differed from those of our predecessors, but still these ideals need co-ordination. Let us therefore merge all these ideals into one embracing purpose and move forward, blazing new trails and opening new vistas along cultural lines, using VATRA as a base of operation.

May we say to our youth that we need your enthusiasm, and you perhaps can make use of our experience. Let us join hands, let us work together as a solid team, let us combine the cultural heritage of the OLD with the ideals of the NEW – which is America.

December, 1954

Editor of DIELLI

Note: This forward of the December 1954 reprint of Constitution and By-Laws of the Pan-Albanian Federation of America VATRA, housed in Archbishop Fan S. Noli Library and Archive was made available thanks to Head Archivist Neka Doko.

***

LETËRSIA DHE RISHKRIMI I HISTORISË….

January 14, 2020 by dgreca

nga leximi i librit “Vdekja e Enver Hoxhës” i P. Kullës/

Shkruan:EUGJEN MERLIKA/

Kohët e fundit në librat e botuara sërishmi u shtua një titull që pushton përfytyresën e vë në provë kujtesën për ngjarje të zhvilluara një të katërt shekulli më parë.”Vdekja e Enver Hoxhës” është titulli i librit, kurse autori i saj, z. Pëllumb Kulla është një firmë e njohur nga lexuesi shqiptar. I afirmuar që herët në botën e humorit, jashtë kafazit të “realizmit socialist”, vazhdoi krijimtarinë e tij që, në gjininë e saj, mbetet pa dyshim në nivelet më të larta të letrave të sotme shqipe. Vepra e re është një hap i madh para n’atë krijimtari, mbasi ka meritën që, nëpërmjet fjalës artistike, të japë ndihmesën e vet në zbulimin e një realiteti tepër të zymtë të së shkuarës sonë, për të cilin ende heshtet, madje ekziston edhe një farë malli.

Nëntitulli i veprës është “Shumë romane në një” dhe shënon drejtimin e parë që i jepet lexuesit në shtjellimin e një gjinije letrare disi të veçantë. Por në parathënien, tepër të shkurtër e po aq konçize, autori zbulon pjerrjen e qëllimin e shkrimit të veprës, që i largohet disi traditës së tij humoristike, duke e vënë në plan të dytë atë, për t’i dhënë më shumë hapësirë përmasave dramatike e tragjike të epokës. Vepra hedh dritë mbi Shqipërinë komuniste të dhjetëvjeçarit të fundit të qënies së saj, madje fokuson qëndrën e saj të gravitetit, majën e piramidës ku vendosej deri në imtësi fati i frymorëve nënshtetas, në një çast kulmor siç është ai i ndarjes së Enver Hoxhës nga kjo jetë.

Autori saktëson: “ Ky libër tregon për Shqipërinë, por nuk është histori. Është një sprovë mbi një nga temat e saj qëndrore, morale.” Është ky shqetësimi i shkrimtarit, ballafaqimi i popullit të tij me një epokë historike të gjatë e të vështirë siç qe ajo e jetuar në vitet 1944-1991, traumat kryesisht morale të kësaj dukurie. Lënda e trajtuar është shpërthyese, mund të japë shkas për diskutime pa fund mbi dobinë e paraqitjes, rrok një gamë të madhe problemesh, personazhesh e mjedisesh, duke vënë në pikëpyetje karakterin e një populli të tërë. Vepra trajton ngjarje të njohura në planin shoqëror e historik dhe autori që në fillim e siguron lexuesin mbi vërtetësinë e tyre. “Për vërtetësinë e ngjarjeve unë ve dorën në zjarr dhe ndryshe nga të tjerët, unë e ve edhe sikur ai të jetë i ndezur!”.

Vërtetësia e ngjarjeve të përshkruara, burimet e sakta të riprodhimit të tyre ndihmojnë lexuesin e ri, por edhe atë më pak të ri, të krijojë idenë e plotë mbi Shqipërinë e Enver Hoxhës, larg demagogjisë, retorikave dhe fasadave të një regjimi që, si objektiv të parë, kishte mbulimin e të vërtetave nëpërmjet një organizimi të përsosur që mund të krahasohej vetëm me atë të Rusisë staliniane. Ky realitet tragjikomik, i përshkruar me mjeshtëri nga autori, merr shkas nga vdekja e Enver Hoxhës, njeriut që hyri në historinë e popullit të tij si sundimtari më jetëgjatë e, ndoshta, më mizori, plot katër dhjetëvjeçarë. Vepra pasqyron ditët e fundit të qëndrimit të trupit të tij pa jetë në “kullën e fildishtë” ku e kishte futur përfytyresa legjendarizuese e një populli të traumatizuar nga terrori deri n’atë pikë sa nuk ishte në gjëndje të pranonte për udhëheqësin e tij as idenë e dukurisë më të zakonshme të ekzistencës njerëzore, atë të vdekjes.

Vepra, gjithmonë duke patur si bosht qëndror figurën e diktatorit dhe prapaskenën e organizimit mastodontik të funeralit të tij, shtjellohet në tre plane kryesore, që do t’ishin secili një roman me vete, por që përbëjnë një radiografi të plotë të shoqërisë shqiptare t’asaj kohe. I pari është ai i rrethit të ngushtë të udhëheqësit, duke filluar nga bashkëshortja e deri tek kuadrot kryesore të partisë e të Shtetit, nga qëndra deri në skajet më të largëta të Vendit, të përshkruara në përmasat e tyre të vërteta të mungesës së vlerave, të dinjitetit, të meritave, një klasë drejtuese e aftë vetëm për t’u jargavitur në lajka e hipokrizi karshi të parit të vet. I dyti është ai i militantëve të partisë, ish partizanëve, komunistëve, heronjve të punës, sigurimsave, të gjithë asaj hordhije jo të vogël shqiptarësh që e patën për nder e krenari të ishin baza besnike dhe e sigurtë e një diktature, e cila kishte si strategji kryesore të saj “luftën e klasave”, atë dukuri të pafund në kohë e mizori, një nga treguesit kryesorë të së veçantës së “socializmit shqiptar”. I treti është ai i viktimave të dhunës “proletare”, i asaj pjese të popullsisë që pagoi me vuajtje të pashëmbullta përkatësinë e të parëve të tyre në pjesën kundër komuniste të shoqërisë.

Episode komike, dramatike e tragjike përbëjnë lëndën e tre mini romaneve. Mjediset e përshkruara me mjeshtëri e vërtetësi janë terreni ku lëvizin personazhet, secili me botën e vet shpirtërore, secili me të veçantën e tij. Ata i ngjajnë një tufe insektesh që vërtiten rreth një llambe që i mban pranë me dritën e saj, por që në takimin me të përzhiten e bien në tokë. Llamba është arkivoli me trupin e Enver Hoxhës, ndërsa insektet janë njerëzit që, për mirë apo për keq, e kanë lidhur fatin e tyre me emrin e tij.

Në këtë galeri të gjërë personazhesh bien në sy, veç grimiorit që është treguesi në vetë të parë i ngjarjeve, Teloja, i plotfuqishmi i sigurisë së “shtëpisë mbretërore” të kuqe, njeriu në hije para të cilit rrijnë gatitu të gjitha kukullat e udhëheqjes së Vendit, Moisi Dhëmblani, një farë poeti oborri i qytetit të lindjes së diktatorit, nënkryetari i presidiumit të Kuvendit popullor në një episod sa komik aq kuptimplotë për të kuptuar mekanizmin infernal të regjimit, sosia e Komandantit që përfundon në arkivol për të ruajtur paraqitjen e jashtëme të tij në sytë e turmave, çifti Rico me kompleksin e tij të besnikërisë e adhurimit për Enverin por dhe me dëshirën për të festuar në një dasëm familjare, Kujtim Gjyzari, i “burgosuri i përjetshëm” i regjimit. Këta e të tjerë lidhen me figurën e Enver Hoxhës si udhëheqës, qoftë për së gjalli, qoftë dhe kur ai gjendet pa frymë në arkivol.

Episodet, të cilat përshkruajnë këto lidhje, janë secili një hallkë e atij zinxhiri të gjatë që qe diktatura e personifikuar nga Enver Hoxha, një sistem në të cilin dhuna, pabesia e mashtrimi nuk njohën caqe, duke krijuar një shoqëri në të cilën frika ishte motivi zotërues i jetës. Kjo ndjenjë, që arrinte të kushtëzonte skajshmërisht çdo qelizë të shoqërisë, gjen shprehjen e saj më domethënëse në të gjitha veprimtaritë që përbëjnë skenën e shfaqjes së fundit të duetit Enver-Shqipëri, që përbën lëndën kryesore të veprës e shqetësimin më të madh të shkrimtarit. Depersonalizimi i bashkatdhetarëve, indoktrinimi skajor i tyre, tjetërsimi i karakterit që humbet vetitë tradicionale të racës, këto janë për autorin dëmet më të mëdha që komunizmi i solli Shqipërisë. Kriza morale në të cilën u zhyt shoqëria, simptomat e së cilës janë të gjalla ende, që i ktheu shumë qytetarë të këtij Vendi në automatë imoraliteti, duke patur për faltore ndërtesat e degëve të brëndëshme e për rrëfyes oficerët e Sigurimit, ishte ndoshta plaga më e thellë që infektoi trupin e Shqipërisë. Ai infeksion, për dobinë e zbulimit të të cilit vazhdojmë të diskutojmë ende sot, qe si një stuhi rrënuese që rrafshoi vlera e karaktere, pothuajse në të gjitha shtresat e shoqërisë. Asaj stuhije gjysëm shekullore i qëndruan individët më të shëndoshë, jo si prejardhje, as si shtresë shoqërore, por si karakter vetiak. Kam përshtypjen se autori është mjaft pesimist e i pezmatuar n’atë drejtim. Në mjediset që paraqet gjen pak motive shpresëdhënëse, ata i shëmbëllejnë një bataku pa kufi, ku notohet nën rrezikun e zhytjes në çdo çast.

Në gjithë këtë katrahurë, që është Shqipëria e ditëve të funeralit, shkrimtari shpëton vetëm një personazh, Kujtim Gjyzarin. Ai është kanakari i autorit, i zgjedhuri i tij, simboli i qëndresës ndaj së keqes, i luftës së pabarabartë me të. Historia e personazhit përbën lëndën e një romani më vete. Jeta e tij është një pasqyrë e mizorisë së një regjimi, që synoi të çthurë moralisht qytetarin, e që nuk nguroi të përdorë dhunën më skajore tek ata që i bënë qëndresë kësaj prirjeje. Kujtimi arrestohet në moshën 17 vjeçare, sepse do të paguajë haraçin e një familjeje në të cilën babai ishte në burg e tre vëllezërit u arratisën për t’i shpëtuar atij fundi. Ishte një i ri idealist i mëkuar me veprat e rilindësve dhe autorëve kombëtaristë të dhjetvjeçarëve të parë të shekullit të shkuar. Ishte një i ri i çiltër e i sinqertë i edukuar me bindjen se e vërteta duhet pohuar në çfarëdo rrethane. Të vërtetën për dënimin e padrejtë të tij nuk e mohon kurrë, madje as para Enver Hoxhës, që shkoi të “vizitojë” burgun. Ky pohim i kushtoi shumë mundime, vite burgu e tortura, por ai nuk u dha edhe kur pësoi zhgënjimin e madh, rrahjen nga bashkëvuajtësit pragmatikë në kërkim të një luge sheqer.

Lotët e tij në birucë, kur merr vesh nga altoparlanti vdekjen e diktatorit, janë një gjetje shumë e bukur e autorit që krijon një tabllo të pashlyeshme nga mëndja e lexuesit. Ato lotë shprehin gëzim e shpresë, por edhe dëshpërim sepse me emrin që vajtonte atë ditë zyrtarisht Shqipëria, ishin lidhur shumë tragjedi e jetë të dhunuara si ajo e vetë Kujtimit, e prindërve të tij e sa e sa viktimave anekënd atdheut. Ata lotë nuk i bashkohen atyre të turmave servile e hipokrite anembanë Shqipërisë, ata lotë janë bilanci i hidhur që vetëdija e kësaj të fundit i bën vetes. Ata lotë shënojnë një fund e një fillim që duhet të burojë prej tyre. Aty duhet të marrë forcën e vet Shqipëria e ardhme për të filluar ngritjen e saj, në të cilën do të kenë një rol të rëndësishëm njerëzit si Kujtimi. Ky është mesazhi i shpresës që, tërthoraz përciell shkrimtari, ky është besimi i tij. Fatkeqësisht kjo nuk qe bindja e atyre që morën përsipër misionin e vështirë të ndërtimit të demokracisë shqiptare pas komuniste.

Për kushtet e veçanta të kombit tonë letërsia është binjakëzuar me historinë dhe ngjarjet e saj më të rëndësishme. Nëse për gjysëm shekulli kemi patur një letërsi që ka ndihmuar politikën për të krijuar realitetin “virtual” në mëndjet e shqiptarëve, duhet të kemi kurajon e forcën të krijojmë një tjetër letërsi që të vihet në shërbim të së vërtetës, mbasi ende “ kushtrimi i të parëve” vazhdon t’a mbulojë e tjetërsojë atë. Përgëzimet më të mira z. Pëllumb Kulla, që me veprën e tij të arrirë jep një ndihmesë themelore n’atë drejtim, duke i bërë një shërbim të çmuar kulturës shqiptare dhe popullit të tij. Shkurt 2009

Mundesitë për t’u Bashkue në nji Kuvend

January 13, 2020 by dgreca

– Ç’’të Keqe ka që Kuvendi të Organizohet nga Komisioni Vatra?-

Nga Mithat Gashi/

Po u jap nji pergjegje te shkurte disa personave qe kane reague ndaj shkrimit tim me titull: “Thirrje Vatranëve: Të Bashkohemi në nji Kuvend -Me drejtësi, matuni, dhe përgjegjësi.”

Qellimi i shkrimit tim ka qene qe te bashkohemi ne nji Kuvend. Po e citoj perseri nji pjese te shkrimit tim:

“Mundesitë për t’u bashkue nën nji Kuvend me datën 25 prill 2020 janë të mundëshme. Antarët e Komisionit që përbahen prej shtatë vetëve e kane lanë nji derë hapun në mbledhjen që kanë ba me 21 dhjetor 2019 në Newburgh, që këtij Komisioni t’i shtohen edhe 2-3 vetë të tjerë dhe të bashkpunojnë për t’organizue Kuvendin me 25 prill 2020, apo po të bien dakord të caktojnë nji datë tjetër.

Po të jetë qellimi që të bahet nji Kuvend i rregullt, ç’të keqe ka që Kuvendi të organizohet nga Komisioni? Ç’të keqe ka që këtij Komisioni t’i bashkohen edhe 2-3 vetë të tjerë dhe te punojnë se bashku mbrenda harmonisë kombëtare për te vû Vatrën në hullinë që meriton?”

Kur te citohet Kanunorja, duhet t’i shikojme te gjitha nenet, dhe jo te citojme ato pjese që na pelqejnë. Ata qe citojnë kanunoren, i pyes, në cilen kanunore jane mbeshtetë strukturat e Vatres keto dy vjetet e fundit?

Simbas nyjes 11, “Zyrtaret e Vatres jane:

-Nji Kryetar;

-nji Sekretar;

-Nji Arketar,

edhe katër Kontrollore.

Keta zyrtare të bashkuar dhe formojnë një Komission të Qëndres dhe zgjidhen për nje mot nga Kuvndi i VATRES , kuvënt i cili eshtë nje mbledhje e përmotëshme e mbajtur nga Delegatët e Degeve të Vatrës.”

Ne 2017, Kryesia u formue me 11 antare. Pra, Kryesia e ka shkele kete nyje qysh ne fillim me krijimin e saj, sepse ka perdore amandamentet qe ma vone i ka ç’fuqizue, apo ka refuzue t’i pranojë, tue mos pase parasyshe qe nji pjese e madhe e ketyne amandamenteve jane aprovue nga Kuvende te Vatres gjate nji shekulli. Prandaj, vetem nji Kuvend i rregullt mund t’i ç’fuqizojë keto amandamente. Jo nji kryetar, apo nji Kryesi.

Po te mos pranojme amandamentet 6c, dhe 11a (qe Kryesise i jep mandat dy-vjeçarë), at’herë duhet te pranojme nyjen 11 te Kanunores ku Kryesia ka mandat nji-vjeçarë. Pyesim: Me cilen Kanunore ka funksionue Kryesia? Në historine e Vatres nuk ka pase raste te tilla ku Kryesia ka qene e paqarte se me cilen Kanunore funksionon. Gjathashtu, kur Kryesise i asht afrue skadimi i mandatit, Keshilli Drejtues, që asht organi ma i nalte mbas Kuvendit, ka aprovue shtymjen e Kuvendit, sikur ka ndodhe disa herë ne keto vjet qe une kam qene antar. Argumentit qe Komisioni hapë rruge për raste te tjera në te ardhmen ku “te pakenaqurit” mund te krijojne komisione jashte strukturave te Vatres, i pergjegjemi. Nëse Kryesia lejon qe mandati i saj te skadohet, at’here asht detyrë e antareve të organizatës që të veprojnë.

Le të shpresojmë që vatranët do të gjejnë mundesitë që të dalin nga rreziku i ndamjes në dy Vatra. Mundësitë janë. Për ndryshe nji nga dy vatrat, me kalimin e kohës, do të zhduket.

Health and Medicine

January 13, 2020 by dgreca

– Selection of events and findings from developments in health and medicine in 2019-/

Scientists discovered a new cure for tuberculosis

Researchers learned that tuberculosis had evolved a terrifying new strain in 2006 that is resistant to antibiotics typically used to fight the disease. Now, a clinical trial in South Africa is showing that a new regimen can cure most patients. In the US, the Food and Drug Administration has effectively endorsed the approach, giving scientists hope that other regulatory agencies will soon approve it worldwide.

Your own body’s fungi may play a significant role in your health

In mice and human patients with pancreatic cancer, fungi seem to proliferate 3,000-fold compared with healthy tissue. Scientists have found that one fungus that can cause skin irritation and dandruff is also linked to inflammatory bowel diseases. Another study found that it was also present in extremely high numbers in pancreatic cancer patients. Administering an antifungal drug got rid of the fungi in mice and kept tumors from developing further.

The re-invasion of measles

Scientists believe New York’s measles outbreak has its roots in Uman, Ukraine, the site of a Rosh Hoshana pilgrimage that attracts tens of thousands of Orthodox men each year. The overwhelming majority of American parents vaccinate their children. But there are ominous trends in vaccine resistance, a byproduct of internet rumors, mistrust of Big Pharma, infatuation with anti-immunization celebrities and the anti-science rhetoric from the Trump administration. As a result, measles returned with a vengeance this year. An outbreak centered in New York City forced Mayor Bill de Blasio to declare a public health emergency in April and order mandatory vaccination in parts of Brooklyn. Public health experts connected the outbreak to Jewish pilgrims who had not been vaccinated and went to Ukraine to visit the grave of a founder of a branch of Hasidism. From there, the measles virus spread to others who visited Israel, and eventually landed in Britain and the United States.

Vaping crisis and opioid-related lawsuits

Across the country there were reports of healthy individuals who ended up in emergency rooms after using a vaping device to inhale nicotine, THC or a combination of the two. Since mid-August, 2,506 lung injury cases and 54 deaths linked to vaping have been reported. Most patients were otherwise healthy and in their late teens and 20s. The likely culprit is an additive made with vitamin E oil, researches say. Several states and cities have imposed bans, mainly on flavored e-cigarettes as a precaution. The legal battle over opioids got underway. Two counties in Ohio with the second-highest rate of opioid-related overdose deaths in the country in 2017 have sued five drug industry defendants. As the number of opioid-related lawsuits against the pharmaceutical industry grew to nearly 3,000, some breakthroughs began to emerge. Oklahoma, the first state to go to trial, won a judgment against Johnson & Johnson for $465 million; the first federal trial, for two Ohio counties, settled just before opening arguments, for $20.4 million. More litigation and negotiations are expected ahead. Purdue Pharma, producer of OxyContin, and the Sackler family who control the company, offered to settle all cases and sought bankruptcy protection to restructure. Two dozen states oppose the deal, saying the family itself should pay more. Three giant drug distributors and two manufacturers offered their own comprehensive settlement. But many states and thousands of local governments have flatly rejected it. In 2020 there will be more bellwether trials around the country, including the first against the big pharmacy chains.

Preventing spread of H.I.V. virus still a challenge while cure is possible in rare cases

Nearly 12 years after the first person was cured of H.I.V., the virus that causes AIDS, researchers reported that they had cured a second patient. Their surprise success confirmed that a cure for H.I.V. is possible. Both milestones resulted from bone-marrow transplants given to the infected patients — to treat cancer, not H.I.V. While this is an unrealistic treatment option for millions of people living with H.I.V., rearming the body’s immune cells might work in the future. Only about one in three men who are at high risk for H.I.V. infection is taking a drug to prevent transmission of the virus, the Centers for Disease Control and Prevention says. One of the main reasons has to do with cost. In May, the Trump administration reached a deal with the makers of Truvada and Descovy to donate pre-exposure prophylaxis, or PrEP, drugs to 200,000 patients annually for more than a decade. Experts said the donation was a good start, but it filled only one-fifth of the need in the United States.

Drug-resistant germs will be one of the nastiest new health threats

Drug-resistant germs of all types thrive in hospital settings and nursing homes: over the last five years, the fungus Candida auris has hit a neonatal unit in Venezuela, forced a prestigious British Medical Center to shut down its intensive care unit and infected nearly 800 people in the United States, with half of patients dying within 90 days. Once C. auris takes root, it is hard to eradicate from a facility. Some hospitals have had to bring in special cleaning equipment and even rip out floor and ceiling tiles to get rid of it.

Debt relief as Medical School’s costs challenge aspiring doctors

The median medical education debt held by graduates in 2018 was $200,000. That does not include credit card debt, which can also pile up as students purchase stethoscopes and study-aid subscriptions, register for licensing exams and travel for testing. These costs can be especially prohibitive for some students, driving young doctors away from lower-paying specialties, such as pediatrics and psychiatry, as well as jobs in rural or less wealthy areas.
To address this problem, Cornell University and Kaiser Permanente have started to waive tuition for medical students, following in the footsteps of New York University last year. State repayment programs, such as CalHealthCares, also promise to help young doctors with debt relief.

Future of Obamacare uncertain

In December, a federal appeals court struck down the individual mandate of the Affordable Care Act, which required Americans to buy health insurance or pay a penalty. But the court did not throw out the rest of the law, putting its fate in limbo even as access to health care has become a central issue in the presidential race. There is no consensus on health care among Democrats. The candidates are divided over how to improve health care. Some want to eliminate private insurance and replace it with a single-payer system, or Medicare for All. Others favor a public option that would preserve private insurance, but give people a chance to choose government insurance.

Work space impact on your brain

When carbon dioxide accumulates in small rooms, it can decrease the amount of communication between brain regions. Researchers have found that inhaling carbon dioxide at levels that are probably not uncommon in crowded spaces like small conference rooms might affect productivity and decision-making skills. This suggests that the recommended minimum air flow for such rooms might not actually be optimal. Instead, it might be worth cracking a door or a window, when possible.

Sperm donation is a poorly regulated business

As genetic testing becomes more widespread, parents, or sometimes their donor-conceived children, are discovering that the wrong sperm was provided by a sperm bank or fertility clinic. Facilities often use poor record keeping, writing sperm vial numbers in pen and ink rather than digitizing the sample data. In a growing number of instances, doctors have secretly used their own sperm for artificial insemination, only to be discovered decades later. One particularly egregious case, in which an Indianapolis doctor used his own sperm to impregnate at least 46 women, has prompted legal changes, including a Texas law that redefined such an act as sexual assault. In many states, the laws applied to such cases remain unclear. Some 200 million girls and women in Africa, the Middle East and Asia have been genitally cut. This traditional ritual, which ranges from nicks to extreme damage to the female anatomy, can cause pain during sex and child birth, and reduced sexual sensation. As some women move to the United States, demand is growing for surgery that can repair the damage.

Powerful industry forces shape world food policy

In India and in other countries, an organization funded by food and beverage companies quietly fights restrictions on sugary or processed foods. The International Life Sciences Institute, an American nonprofit, has been quietly infiltrating government health and nutrition bodies around the world. The organization rejects allegations that it works to advance the interests of the corporate members that provide its $17 million budget, but it championed tobacco interests during the 1980s and 1990s in Europe and the United States. The International Life Science Institute has recently expanded its activities in Asia and Latin America. In China, researchers have noted that the organization helped shape anti-obesity education campaigns stressing physical activity over dietary changes, a strategy long espoused by Coca-Cola.

Psychedelic and personalized medicine offer innovations in treatment

Scientists developed a specialized treatment for a child with Batten disease that involves rapid neuro-degeneration and is fatal. It is believed to be the first custom treatment for a genetic disease because it blocks a mutation unique to the child. Scientists are starting to test the power of psychedelic drugs to treat a range of mental health problems. In September, Johns Hopkins Medicine announced the opening of the Center for Psychedelic and Consciousness Research to study compounds like psilocybin and LSD. One study at the center has already found that psilocybin can be more effective at helping people quit smoking compared with using a nicotine patch…