Sokol Paja/

New York, 8 mars 2026 – “Thinking of You” instalacioni i artit publik i njohur ndërkombëtarisht dedikuar të mbijetuarave të dhunës seksuale, nga artistja konceptuale Alketa Xhafa Mripa u prezantua në New York në Dag Hammarskjöld Plaza hyrja publike drejt selisë së Kombeve të Bashkuara gjatë sesionit të 70-të të Komisionit të OKB-së për Statusin e Grave. Me pjesëmarrjen e veprimtarëve të çështjes kombëtare, aktivistëve, atdhetarëve, mediave shqiptare e dhjetëra shoqatave shqiptare në New York e me gjërë, shpirtërisht takimi u shndërrua në një moment të thellë reflektimi e solidariteti me të gjithë të mbijetuarit e dhunës seksuale. Rrëfimet rrëqethëse të të mbijetuarve të luftës, dhunës e abuzimit na ftojnë që të mos ndalojmë së kërkuari drejtësi për viktimat dhe ndëshkim për dhunuesit.

Artistja konceptuale Alketa Xhafa Mripa në fjalën e saj theksoi se vendosja e “Thinking of You” aty ku zërat e publikut takohen me pushtetin global, i vendos historitë e të mbijetuarve drejtpërdrejt në sferën e vendimmarrjes ndërkombëtare. Në këtë mënyrë, ajo vazhdon traditën e gjatë të këtij sheshi si një vend i aktivizmit moral, dhe jo i vëzhgimit pasiv. Hapja e kësaj ekspozite në International Women’s Day ka një kuptim të thellë. Ndërsa kjo ditë feston arritjet e grave, ajo është gjithashtu një kujtesë se lufta për barazi, siguri dhe drejtësi vazhdon. Sipas artistes Alketa Xhafa Mripa për shumë gra në mbarë botën, kjo mbetet ende një ditë proteste, qëndrese dhe kërkese për t’u dëgjuar. Një veprim i thjeshtë—dhurimi i një fustani, varja e tij në telat e rrobave—një imazh i zakonshëm shtëpiak u shndërrua në një akt publik kujtese, rezistence dhe kujdesi. Të mbijetuarit dolën përpara. Shoqëria filloi ta pranojë të vërtetën e tyre.

Dhe së bashku filluam një proces shërimi, u shpreh ajo. Më tej artistja Alketa Xhafa Mripa theksoi se secili prej këtyre fustaneve përfaqëson një qenie njerëzore me një histori si ajo e gruas së parë: një histori e dhimbjes së përjetuar, e dinjitetit të mbrojtur dhe e drejtësisë që shumë shpesh është vonuar.

Unë e vendos Thinking of You në këtë hapësirë si një ofertë dhe si një kujtesë: se paqja nuk mund të ekzistojë pa njohjen e plotë të jetës dhe përvojës së të mbijetuarve, dhe se përgjegjësia fillon me pranimin, u shpreh ajo.

Ambasadori Blerim Reka në fjalën e tij theksoi se “më shumë se 20,000 gra dhe burra shqiptarë të Kosovës u përdhunuan nga ushtria dhe policia serbe, dhe askush nuk u ndëshkua. Prandaj “Thinking of You” është një kujtesë dhe një mendim për të gjitha këto viktima të dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë, ku Serbia kreu gjenocid kundër shqiptarëve. Dhe askush nuk u soll para drejtësisë, dhe askush nuk u dënua! Drejtësia ndërkombëtare mbetet e heshtur, ndërsa këto viktima vazhdojnë të kërkojnë drejtësi. Drejtësia e vonuar është drejtësi e mohuar” theksoi Ambasador Reka.

Në këtë aktivitet solidariteti e ndërgjegjësimi mbajtën fjalime të guximshme, prekëse dhe shumë emociunuese edhe znj.Aissata Camara, Komisionere e Zyrës së Kryetarit të Bashkisë së NYC-së për Çështjet Ndërkombëtare, znj. Tessa Dikker, zëdhënëse në Misionin e Mbretërisë së Holandës në Kombet e Bashkuara, Ambasadore Suela Janina, Përfaqësuese e Përhershme e Republikës së Shqipërisë në Kombet e Bashkuara, znj.Djellza Pulatani, presidente e shoqatës F’Oda, znj.Vasfie Krasniqi Goodman, e Dërguara e Posaçme e Presidentit të Republikës së Kosovës dhe një të mbijetuar të dhunës seksuale gjatë Luftës së Kosovës, z.Ramadan Nishori një i mbijetuar i dhunës seksuale gjatë Luftës së Kosovës dhe Tatiana Mukanire, një e mbijetuar nga Republika Demokratike e Kongos.

Instalacioni “Thinking of You” u krijua fillimisht në Prishtinë në vitin 2013, ku një stadium futbolli u mbush me mijëra fustane dhe funde të dhuruara në solidaritet me rreth 20,000 gra dhe vajza kosovare që u përdhunuan gjatë konfliktit të 1998–1999. Rrobat janë dhuruar si nga të mbijetuar të dhunës seksuale në kohë lufte, ashtu edhe nga mbështetës të njohur publikë, përfshirë stilisten e modës Diane von Furstenberg, ikonën feministe Gisèle Picot, laureatin e Çmimit Nobel Denis Mukwege dhe ambasadorin e UNICEF Martin Bell, duke theksuar mesazhin e solidaritetit dhe përgjegjësisë së përbashkët për të vepruar, thuhet në njoftimin e organizatorëve. Shqiptarët e Amerikës treguan dhe një herë solidaritet, aktivizëm e ndjeshmëri të lartë ndaj një plage kombëtare që ende kërkon drejtësi.

Nga ROLAND QAFOKU/

Në historinë e medias shqiptare por edhe të historisë shqiptare një emër kalon pa asnjë bujë. Për gjithçka çfarë Refat Gurrazezi bëri në jetë në Shqipëri mori dënimin më të rëndë që mund të marrë dikush: harresa dhe mospërmendja e emrit. Ndonëse me statusin e “të harruarit”, në këtë 117 vjetor të themelimit të gazetës legjendare “Dielli” në SHBA, emri i tij shkruhet me gërma të arta. Refat Gurrazezi jetoi 85 vjet, 2 muaj e 1 ditë dhe në jetën e tij dy ishin punët dhe impeniimet e tij më të mëdha. Djaloshi nga fshati Gurrazez i Skraparit që u largua drejt SHBA në moshën 22-vjeçare, prej vitit 1929 deri në 1940 ishte kryeredaktori i gazetës “Dielli” dhe nga viti 1926 deri në 1940 ishte sekretar i Federatës Panshqiptare të Amerikës “Vatra”. Jam tejet krenar që në librin tim “100 personalitetet e Skraparit” kam sjellë të plotë historinë e jetës së tij përmes një profili me fakte, detaje, dokumente, gazeta, intervista e shumë të tjera. Por më e rëndësishmja prej tyre është se kam transkriptuar nga një kasetë të digitalizuar një fjalim të tij të mbajtur më 30 nëntor 1969 në një simpozium të Federatës “Vatra”.

Me këtë rast falënderoj Ilir Ikonomin që së bashku arritëm të dallonim zërin e Refat Gurrazezit që referonte bashkë me Dhimitër Beratin, Gjergj Guzzetta-n, Giuseppe Schiuro-n dhe Nelo Drizarin. Dhe dallimin e bëmë nga fjalët me dialekt të Skraparit që ai përdote si: këndoj, lëvdoi, tjatër, zemërqëruar, fjalëkripur, burrë me fletë, ca (disa), harxhe. Ndonëse ishte larguar nga Skrapari me miqtë e tij korçarë dhe në SHBA ishte rrethuar kryesisht nga korçarë, Refat Gurrazezi nuk e harroi dialektin e Skraparit.

Gjatë kësaj kohe ai ishte padyshim një nga figurat kryesore të komunitetit shqiptar në SHBA aq sa Faik Konica e çmonte pa masë punën që ai bënte me disa fjalë të zgjedhura që ai rrallë i lëshonte kollaj nga goja dhe rrallë i shkrunte me penë:

“Gëzohem kur marr Diellin (me editor Refat Gurrazezin) se në çdo numër shoh që ju i mbani kurdoherë përpara syve të mendjes fjalët që i çkëmbyem dhe përdorni një shqipe e cila ka ktheillsinë, ngjyrën, tingëllimin e gjuhës së gjallë të gjyshërve t’anë. Lavde më të madhe se këte s’kam”.

Vërtetë Refat Gurrazezi ishte një profil i lartë pikërisht pse nuk bënte thjesht punën e një kryeredaktori, por edhe të një sakrifikuesi të madh për menaxhimin e gazetës. Ja çfarë shkruan vetë ai për drejtimin e gazetës Dielli:

“Kur mora drejtimin e Diellit në dorë në 1929, e nxora gazetën dy herë në javë për një mot e ca: më von, një herë në javë, më pastaj kur u keqësua ndodhja ekonomike, (Shënim: kriza ekonomike n’Amerikë e 1930-ës) një herë në dy javë dhe ndonjëherë më rrallë. Ca nga lufta e kundërshtarëve këtu edhe përtej Adriatikut, më tepër nga zia e papunësisë, vërtetë Dielli s’dolli dot në rregull sikundër duhesh por prapë vazhdoi të dali. Nuk u mbyll si disa gazeta të tjera edhe s’dha falimento si shumë banka amerikane”

Por përse emri i tij u fsheh, përmendej rrallë ose nuk përmendej fare? Përse nuk vlerësohej dhe nuk çmohej për atë kontribut të amdh që ka dhënë për çështjen kombëtare por edhe të medias?

E para ishte natyra e tij tejet modeste. Por më kryesorja lidhej me faktin se Refat Gurrazezi ishte dishepull i Faik Konicës. Ai ishte një nxënës ekskluziv i tij dhe duke e patur mentor, në shumë raste emri dhe fama e Refat Gurrazezit mbuloheshin nga emri i madh i Faik Konciës. Madje kishte histori të tilla që në gazetë ai vijonte replika me ata “sojsëz shqiptarësh” siç i quante ai që sulmonin Faik Beun dhe në ato shkrime nuk vendoste emrin e vet. Lexuesit e merrnin sikur i shkruante vetë Faiku, por në fakt ishin shkrime të Refat Gurrazezit. Një gjë e tillë është e vërtetuar që ka ndodhur me dhjetra raste. Kjo solli edhe armiqësi që ai në fakt nuk i kishte. Një prej tyre ishte me Fan Nolin. Mes të dyve, Refat Gurrazezi zgjidhte të rreshtohej në krah të “Usta Faikut”. Sigurisht që ai e dinte këtë por jo vetëm nuk merakosej por e quante për nder të kishte për mentor Faik beun. E rëndësishme për Refat Gurrazezin ishte që ai ishte konician. Studiuesi Idriz Lamaj e përmbledh këtë në pak fjali raportin me Faik Konicën:

“Për një kohë shumë të shkurtër Refat Gurrazezi e përvetësoi stilin e shkrimit të Faik Konicës në një mënyrë aq të përsosur sa pak kush mund të dallojë formën e shkrimit të tij nga shkrimi i Konicës. Ky burrë i heshtur nga natyra, me sjellje fisnike, i dashur, anëtar i palodhur i “Vatrës” dhe ndihmës i rregullt me shkrime i gazetës “Dielli”, jo vetëm tërhoqi vemendjen e Konicës, por arriti të bëhej miku i tij më i ngushtë ”. Ai që ka kërshërinë për të lexuar të plotë historinë e jetës së tij mund ta lexoj këtë në librin tim. Ajo që mund të themi në këtë përvjetor të gazetës “Dielli” është se kujtimi për Refat Gurrazezin nuk do të tretet kurrë.

Izabela Krosi/

Albanian American Student Organization në Florida Gulf Coast University (AASO FGCU), e themeluar dhe e drejtuar nga Irena Ahmet, organizoi një event të veçantë me rastin e 18-vjetorit të Pavarësisë së Kosovës, duke bashkuar komunitetin shqiptar për të përkujtuar një moment historik dhe shumë të rëndësishëm për kombin tonë. Ky aktivitet ishte jo vetëm një festë, por edhe një kujtesë për sakrificat dhe rrugëtimin drejt lirisë, si dhe një mësim i vlefshëm për brezat e rinj që po rriten larg atdheut.

Në këtë event, Albanian Eagles Dance, grupi rinor i drejtuar nga Izabela Krosi, pati nderin të performojë. Programi u hap nga Hana Rexhepi me një poezi të fuqishme dhe prekëse. Më pas, Joen Sherifi interpretoi këngën “Është e jona Shqipëria”, ndërsa Arsa Meka emocionoi publikun me “Xhamadani kuq si gjaku”, duke dëshmuar se dashuria për atdheun jeton fuqishëm edhe tek fëmijët rritur larg tij.

Një moment shumë i ndjerë ishte koreografia me këngën “Pavarësia” nga Ilir Shaqiri, ku çdo fëmijë me rrënjë nga Kosova kishte një rol simbolik. Pjesë të veçanta patën Arsa dhe Blini Meka, si dhe Hana, Diella dhe Rea Rexhepi, duke sjellë në skenë historinë, dhimbjen dhe krenarinë e një populli.

Atmosferën e pasuroi edhe Nik Burimi, një artist shumë i talentuar i komunitetit tonë. Për fëmijët, ai mbetet një figurë frymëzuese, dikush tek i cili ata shohin pasionin dhe dashurinë për muzikën shqiptare.

Evente të tilla kanë një rëndësi të jashtëzakonshme për diasporën shqiptare, sepse ruajnë gjuhën, kulturën dhe kujtesën historike, duke forcuar lidhjen e brezave me rrënjët dhe identitetin tonë. Shprehim mirënjohjen tonë të thellë ndaj AASO FGCU, themelueses dhe presidentes Irena Ahmet, si dhe bordit – Kaltrina Lici, Dea Lici dhe Klejdi Lako – për organizimin dhe përkushtimin e tyre në realizimin e këtij eventi kaq domethënës, që krijon hapësirë për të rinjtë shqiptarë të përfaqësojnë me krenari historinë dhe kulturën tonë në një universitet amerikan.

Dr. Afrim Shabani/

Mbrëmë ishim në Recitalin AMA, Edicioni i 13-të, dhe e ndjemë atë vazhdimësi të qetë që ndërtohet vetëm me vite pune serioze. Trembëdhjetë vite nuk janë pak, janë kohë e mjaftueshme që një ide të kthehet në traditë.

Salla ishte e gjallë. Fëmijë të vegjël që ndiqnin me sy të hapur çdo tingull. Të rinj që e kuptonin peshën e momentit. Prindër dhe gjyshër që mbanin në fytyrë atë krenarinë e heshtur që vetëm kultura e ruajtur mund ta japë. Ishte një publik i përzier në moshë, por i bashkuar në ndjeshmëri.

Programi kishte maturi artistike dhe rrjedhë natyrale. Repertori klasik, loja në instrumente muzikore, vallja, kënga, poezia dhe elementi tradicional shqiptar komunikonin pa sforcim. Si njerëz që e njohim disiplinën e skenës, e ndjejmë kur një koncert ka strukturë, dhe kjo mbrëmje e kishte. Një moment me peshë të veçantë ishte përkujtimi i të ndjerit Sami Elezi, një kontribuues i madh i muzikës shqiptare në Kërçovë. Përmendja e tij ishte një akt respekti dhe një kujtesë se arti kërkon përkushtim afatgjatë.

Mirënjohje për Besarta Bashën për qartësinë dhe ndjeshmërinë e saj artistike. Për Shoqatën “Uskana”, ShBA që prej 13 vitesh po mban këtë standard me dinjitet.

Dhe mbi të gjitha, respekt për fëmijët që dolën në skenë me guxim e seriozitet, për familjet që i mbështesin, dhe për Shkollën e Manastirit (Çikago) që ruan gjuhën dhe rrënjët tona.

Kur sheh një sallë të tillë, të re e të moshuar bashkë, e kupton se kultura jonë nuk është vetëm kujtim. Është vazhdimësi.

(Foto nga Recitali AMA, 13th Ed.)

Nga Rafael Floqi/

Një stuhi e fuqishme bore ka paralizuar Nju Jorkun dhe një pjesë të madhe të verilindjes së Shteteve të Bashkuara, duke lënë miliona njerëz të izoluar në shtëpi, mijëra fluturime të anuluara dhe qindra mijëra familje pa energji elektrike. Bora ka rënë me intensitet 2–3 inç në orë, ndërsa erërat mbi 30 milje në orë kanë krijuar kushte “whiteout” (lëbyrje e bardhë) – pamundësi pothuajse totale shikimi. Por përtej lajmit meteorologjik, kjo situatë është një pasqyrë e brishtësisë së qytetërimit modern përballë forcave natyrore.

Çfarë është një “Bomb Cyclone”?

Termi dramatik “bomb cyclone” nuk është sensacionalizëm mediatik. Ai lidhet me një proces shkencor të quajtur bombogjenezë, që ndodh kur presioni qendror i një stuhie bie të paktën 24 milibar brenda 24 orëve. Sa më i ulët presioni, aq më e fuqishme stuhia. Këto stuhi formohen zakonisht kur ajri i ftohtë arktik përplaset me masa ajrore më të ngrohta – një konflikt atmosferik që krijon sisteme të fuqishme presioni të ulët. Rezultati? Reshje intensive bore, erëra të forta, rënie pemësh dhe ndërprerje masive energjie. Verilindja amerikane, Alaska, zona e Paqësorit Veriperëndimor dhe rajoni i Liqeneve të Mëdha janë ndër zonat më të prekura.

Amerika e Bllokuar: Një Shoqëri në Pauzë

Mbi 5,000 fluturime u anuluan vetëm brenda një dite

Transporti publik u pezullua në disa zona dhe madje edhe shërbime si DoorDash ndaluan dërgesat në Nju Jork . Paralelisht, më shumë se 500,000 klientë mbetën pa energji elektrike përgjatë Bregut Lindor

Këto shifra nuk janë thjesht statistika. Ato tregojnë sa e varur është jeta moderne nga infrastruktura e vazhdueshme: energjia, transporti, komunikimi. Një stuhi 24-orëshe mjafton për të ndalur një ekonomi të tërë rajonale. Në një epokë ku teknologjia na jep iluzionin e kontrollit absolut, natyra vazhdon të kujtojë se dominimi ynë është relativ.

• 22.5 inç (57 centimetra) në Aeroportin Long Island MacArthur, Nju Jork

• Rreth 15 inç (38 centimetra) në Central Park, Nju Jork

• Rreth 18 inç (46 centimetra) në Newark, Nju Xhersi

• 17 inç (43 centimetra) në New London, Konektikat

• 17 inç (43 centimetra) në North Kingstown, Rhode Island

Rreziku i Heshtur: Zemra përballë Borës

Një dimension më pak i diskutuar, por jashtëzakonisht serioz, është rreziku shëndetësor. Zyrtarët shëndetësorë në Pensilvani raportuan tre vdekje të lidhura me pastrimin e borës. Të gjitha viktimat ishin mbi 60 vjeç. Pastrimi i borës është punë fizike intensive. Kombinimi i lodhjes dhe temperaturave të ulëta ngushton enët e gjakut, rrit presionin e gjakut dhe shton rrezikun për infarkt apo goditje në tru. Shoqata Amerikane e Zemrës paralajmëron se edhe persona që ndihen të shëndetshëm mund të rrezikohen, sidomos nëse zakonisht bëjnë jetë sedentare. Ky fakt ngre një pyetje më të gjerë: a jemi të përgatitur jo vetëm si sistem, por edhe si individë?

Kriza Klimatike dhe Intensiteti i Ekstremeve

Edhe pse nuk lidhet drejtpërdrejt stuhia me ndryshimet klimatike, është e pamundur të shmanget ky reflektim. Modelet klimatike tregojnë se ngrohja globale nuk do të thotë thjesht temperatura më të larta – por edhe më shumë ekstreme: stuhi më të forta, reshje më intensive dhe kontraste më të theksuara mes masave ajrore. Kur ajri arktik përplaset me ajër më të ngrohtë, energjia e çliruar është më e madhe. Kjo do të thotë sisteme më të paqëndrueshme dhe potencialisht më shkatërruese. Pra, “bomb cyclone” nuk është vetëm fenomen meteorologjik. Është metaforë e tensioneve klimatike të epokës sonë.

A Po Mësojmë nga Këto Kriza?

Në aspektin institucional, reagimi amerikan ishte i shpejtë: ndalim udhëtimi, paralajmërime emergjente në celularë, mbyllje shërbimesh . Por mbetet pyetja: a është infrastruktura energjetike mjaftueshëm e fortë? A janë qytetet e mëdha të përgatitura për ndërprerje të zgjatura? Në aspektin individual, kultura e reagimit shpesh është impulsive. Njerëzit dalin menjëherë për të pastruar borën, nënvlerësojnë lodhjen, injorojnë simptomat. Ndërkohë, organizatat shëndetësore këshillojnë ritëm të ngadaltë, shtyrje në vend të ngritjes së borës dhe thirrje urgjente nëse shfaqen shenja alarmi Kriza nuk është vetëm në natyrë – por edhe në mentalitet.

Mësimi i Madh

Stuhitë e tilla na kujtojnë tri të vërteta thelbësore: Natyra nuk negociohet.Infrastruktura moderne është e brishtë.Shëndeti individual është pjesë e sigurisë kombëtare. Një stuhi bore shndërrohet në krizë ekonomike, sociale dhe shëndetësore brenda pak orësh. Në një botë të ndërvarur, çdo ndërprerje ka efekt domino.

Përtej Sensacionalizmit

Termi “bomb cyclone” tingëllon dramatik. Por drama e vërtetë nuk është në emërtim. Është në faktin se një rënie presioni prej 24 milibarësh në 24 orë mund të paralizojë një nga rajonet më të zhvilluara të botës Kjo stuhi nuk është thjesht një lajm i motit. Është një test për sistemet tona, për kulturën tonë të reagimit dhe për përgatitjen tonë si shoqëri. Sepse çdo herë që qielli errësohet dhe bora mbulon rrugët, zbulohet diçka më e thellë: sa të fortë jemi vërtet përballë forcave që nuk i kontrollojmë. Dhe ndoshta pyetja më e rëndësishme nuk është se si formohet një “bomb cyclone”.

Por sa të përgatitur jemi ne për stuhitë që do të vijnë?