-Sot, në datëlindjen e tij –

Nga Visar Zhiti/

Edhe ynë kam Lasgushin tim, gjithkushi ka një Lasgush të vetin, poetin qiellor…Grimca vezulluese si pluhur i mbetur yjesh, – kështu më duken ato ç’mund të kujtoj unë për poetin Lasgush Poradeci, e di, janë fare të pakta, varfanjake, por të miat, i risjell, se ai vetë llamburit ashtu si poezia e tij…

E kisha parë nja dy a tre herë, dikur, kur isha student, – po i thosha Edës time, – ndiej dhimbje që s’isha përpjekur ta shihja më shumë, ta dëgjoja, se pastaj e kemi takuar shpesh e më shpesh, por statujë…

…kur e shohim në bronz, kujtohemi befas, – e kam për kohën, – që ai paskësh qenë gjallë “tani së afërmi”, bashkëkohës, ndërsa kur ishte gjallë, e dinim të vdekur si rilindasit, Naimi, Asdreni…Siç dukej përgatitej shumëkohësia e tij, mbase kështu nis pavdekësia.

Në shkolla na e përmendnin poetin Lasgush Poradeci për ta kritikuar si poet të mbyllur në Kullën e Fildishtë, etj, etj, që s’kuptonte Realizmin Socialist, madje u përhapën rrëfimet se ai s’kuptonte shumëçka tokësore,

s’dinte ç’kohe i përkiste, më tepër ishte i qiellit ashtu si dhe poezia e tij qiellore. Do të ishte shkrimtari Ismail Kadare që me një shkrim brilant të tij do të kthente vëmendjen e botës letrare shqiptare tek ai, “Lasgushi qenkej gjallë”…

* * *

Ndoshta në burg atëhere, ne, të burgosurit politikë, që donim poezinë dhe në ferr, bisedonim më

hapur për atë, na ngushëllonte fosfori i mistikës së vargjeve të tij, gjuha, vërtet na mbronte nga sharjet shtetërore, bëmat e tij çapraz, pergjigjet e befta dykuptimëshe që kishim dëgjuar dhe i kujtonim, eh, s’mund të kalbeshin aq lehtë fjalët e shenjta në atë kohë mortore. Dhe diçka kam dashur të them në librat e mi, në burgologjitë, për atë pak dritë që kishte pikuar dhe në duart e mia. Ja:

1.

Miku im i atëhershëm, pastaj i burgosur politik, poeti Frederik Rreshpja më tregonte “se Fishta me Lasgushin janë takuar në Kafen e Madhe në Shkodër dhe kanë shkëmbyer libra me autograf njëri me tjetrin.

I thotë Fishta Lasgushit:

– Edhe un’ mund t’baj lirika t’bukra si tuat, por kam frik se des shpejt.

Gjallë mbeti Lasgushi, por nuk shkruan më…

2.

E ftuan një ditë në Fakultetin e Letërsisë, gabuam, thanë. U pataksën ca nga studentët, kujtuan se vinte fantazmë, kur e panë ashtu të vogël e të imët, e kishin ditur të vdekur. E pyetën:

– Ç’është realizmi socialist?

– Bërtit: unë, ti, ne, ne! Ja, ky është… – tha Mjeshtri plak. Mbi leshrat e argjendtë dukej sikur i kishin ngecur yje.

– Po ju keni përkthyer Majakovskin? – e ndëpreu sekretari i rinisë.

– Për bukën e gojës, – u përgjigj kopshtari magjik i qiejve.

(Nga libri “Rrugët e Ferrit”)

3.

“Një si copëz ylberi prej druri u tund mbi kryet e botës. Ishte bastuni i Lasgush Poradecit. Po zbriste nga shkallët e Lidhjes së Shkrimtarëve, i kishin hipur xhindet, më pa të mbështetur pas murit dhe iu duka i druajtur, a bëri sikur iu duka ashtu, pa kurajë, prandaj dhe më bërtiti:

– Po ti futu, mos ki zor, e çfarë janë ata?! – dhe tregonte me bastunin nervoz andej nga salla e madhe plot me shkrimtarë. – Maskarenj janë, shko, kë do, kape!

– Pres një…

– A, kujtova se kishe turp prej tyre, turp të kenë ata, – u nervozua sërish, – duke e valëvitur shkopin e tij hakërrues.

Faber, mërmërita i mrekulluar. Ç’të thosha? Zoti Lasgush m’u duk pak, pale shoku… gjëja më e papërshtatshme, e meritoja kokës bastunin e tij. Nga më erdhi në mendje kjo fjalë latine, farkëtar, më kishte mbetur në mendje, Faber… dhe iku, ashtu i paktë, i bardhë, duke u mbështetur në shkopin e tij. Dita fërgëllonte e ftohtë, me një diell anemik. Liriku ynë qiellor, parnasiani i vetëm, që e dinin të vdekur, kishte tundur edhe një herë shkopin e tij fantazmë, si dhunim kundër perëndive të reja. Dhe ndoshta do të ndalte pak më tej. Mos i duhej të ikte andej nga selvitë e Medresesë? Do të nxirrte nga xhepi i thellë i palltos një orë të madhe me zile, nga ato të tryezave a të murit, për ta parë. S’dihej pse e mbante ashtu, për ç’trill. Mbase për sfidë.

Ora e poetit duhet të jetë e madhe…”

(Nga libri “Ferri i çarë”)

***

Ishte koha kur shkoja andej nga Lidhja e Shkrimtarëve, para se të më burgosnin, çoja poezi në gazetën “Drita” e revistën “Nëntori”, po pse i botoni atij, – ankoheshin ndoca, – ai nuk e ka “biografinë të mirë”… dhe unë shkoja të takoja Kryetarin, Dritëro Agollin, miqtë Zija Çelën, Bardhyl London, etj.

Dhe pashë Lasgushin llamburitës.

4.

“Im atë rrinte me të internuarit, ndjehej si ata gjithmonë, me studiuesin dhe shkrimtarin Lazër Radi, me piktorin Lek Pervizi, me poetin Pano Taçi. Më kërkonte skeçe, – tregon ky i fundit, – për t’i vënë në skenë, pa emrin tim natyrisht, por që të merrja ndonjë honorar. Një herë pritëm Lasgushin, më donte, dhe në burg më kishte sjellë cigare dhe kafe, – dëshmon Panua, – nejse, pimë nga një gotë dhallë në klub dhe “u grindëm” se kush do të paguante. Më takon mua, kishte thënë Hekurani, jam më vendas… këtu e bëj unë pazarin…”

(Nga libri “Kryengritje shqiptare në parajsë” – poezi nga Hekuran Zhiti)

* * *

Bukur! – thashë me vete. Im atë e paskësh takuar Lasgushin dhe në Lushnjë, në klubin “Myzeqeja”përballë Komitetit dhe i paska paguar ai tre gotat e dhallit… të varfër… dhe në këtë varfëri “Mahnitëse!” – shtova, përsëri me veten time, që Lasgush Poradeci, faberi, ai i hutuari i xhindisur, që dukej se s’i dinte punët tokësore si jashtë realitetit, i paskësh çuar kafe dhe cigare poetit Pano Taçi në burg, atëhere, kur ata, të burgosurit politikë braktiseshin nga shokët dhe miqtë, madje dhe denoncoheshin prej tyre, me letra Partisë, Enverit, Degës… kurse Lasgushi i prapë, i kundër me gjithçka në socializëm… Po e adhuroja ende më shumë.

– Dëgjo ti, Shehu i Vogël, – thoshin se i kishte thënë Lasgushi shkrimtarit të ri Bashkim Shehu, djalë i Kryeministri të ashpër Mehmet Shehu, – thuaji atij tët ati, Shehut të Madh, të më çojë mua ambasador në Greqi dhe të shikosh sa mirë do të venë punët, jo me…

Ndërsa Bashkim Shehu ishte përgjigjur se, nëse do të kujtohej ndonjëherë babai i tij, do të thoshin se kishte qenë kryeministri në kohën e Lasgushit… – kështu thoshin.

* * *

Kur dola nga burgu, në Lushnjë, më dhanë fshehurazi një libër jeshil, vetëm për ca ditë që ta lexoja, se duhej patjetēr. Kishte ardhur nga Kosova, ia kishin sjellë nga Dibra e Madhe njerëzit e tij mësuesit të internuar Bilbil Cami. “Vdekja e Nositit – Lasgush Poradeci”, botim i mrekullueshëm, përgatitur nga poeti dhe studiuesi i njohur Sabri Hamiti. E kopjova me dorë të gjithë librin, poezinë e tij me radhë, megjithëse punoja punëtor krahu në fabrikën e tullave, lodhesha shumë. E ruaj ende bllokun e bukur, mbesa ime, nxënëse atëhere, vizatoi dhe portretin e Poetit, siç ishte në libër, me flokët e gjata, të ndaluara. Ia tregova këtë histori tani së voni dhe Besnik Hamitit, i shkruajta, nipit të Profesor Sabriut.

Lasgushin e gëzoi shumë ky botim, u ndje i çharruar dhe nga kopjet e pakta që pati, u dhuronte me autograf poetëve më të njohur të Realizmit Socialist, atyre që i afroheshin, ndokujt duke i shkruajtur “Nimfës shtat-hedhur të Partisë” dhe ndonjë tjetri “Borisë së Partisë”, kështu thoshin. Sa fin dhe dinak! Nuk mund ta akuzoje dot për lëvdatën… – bisedonim buzagaz.

Dhe lexoja me ëndje veprën e plotë të Lasgushit, që doli pas rënies së diktaturës, miqësinë emblematike me bashkëqytetarin e tij, Mitrush Kutelin, bashkëpunimi i tyre, ai, ai u përkujdes që në fillimet, në mërgim në Rumani, për poezinë lasgushiane, aq sa duket se e kemi dhuratë prej tij dhe të mendosh që jemi në vendin, ku duan ta rroposin njëri-tjetrin…

Njoha dhe vajzën e Lasgushit, Marien, e pyesja gjithë kërshëri teksa pinim kafe dhe s’ngopesha duke dëgjuar me adhurim për ato xhindosje gjeniale të Lasgushit. Dhe historitë me qenin e tij legjendar, Cucin, ai mbante qen, Poeti me qen, kur kjo nuk shikohej për mirë, si një sjellje borgjeze, aristokratike, ishte koha kur shteti i kishte të ndaluar qentë, madje dhe i vriste rrugëve. Lasgushi guxonte, dinte të donte çdo shpirt, të kujdo gjallese si shpirt i madh që ishte.

Më pas do të shihja librat me kujtime për Lasgushin, të Petraq Kolevicës, etj, studimin e bashkëqytetarit tjetër të tyre, Luan Topciu, gjyshi i të cilit kishte qenë mik me Lasgushin, etj, etj, rilexoja novelën e Kadaresë, atë portret që e rikrijoi habitshëm, do të shkruaja per romanin filozofik të Robert Martikos, kohën qiellore të poetit, etj. Lasgushi po sfidon harrimet e qëllimshme, – thosha, – fjala e tij e papërsëritëshme perlëzonte, – ishte Shqipëria që i jepte botës një poet, – nënvizoja atë që kishte thënë që herët Eqrem Çabej i madh.

Sërish Dr. Luan Topciu, së fundmi nxori esenë e shkëlqyer për Lasgushin, librin “Poet i vështirë” duke na shpjeguar kështu që e vështirë është thellësia e shpirtit, ajo humnerë gjithë mister dhe vuajtje, teksa poezia shkon qiejve, plot dritë, ku të gjithë kuptojmë nga shpirti i vetes. Dhe Luani më nisi sot një imazh të Lasgushit, është në shtëpinë e tij, mbase në Tiranë a Pogradec, ulur në një fron të thjeshte, ka një këpucë në dorë, tjetrën të paveshur ende, sikur po bëhet gati për rrugë të gjatë, atë të pavdekësisë. Cilën fytyrë kohe mori me vete, atë të europianit klasik apo të vetmisë së murgut të shenjtë, të pleqërimit sokratik apo të të riut syzjarrtë, gjithë ëndërr? Të poetit emblematik…

Ndërsa në shtatoren e tij në vendlidje, buzë liqenit, ku ai shëtiste me qenin, shkojnë adhurues, poetë të rinj, udhëtarë, vënë lule…Ndalëm një herë dhe ne, unë me shkrimtarin Andreas Dushi, breza të ndryshëm, nderim i njëjtë, folëm për të. Mbase në bronzin tij, më pak i gjallë, aty është Lasgushi. Më i keqkuptuar se kudo, i ridënuar në heshtje bronzi…Ai ndrit te poezia e tij. Ja, një iskër që endet në ajër përvëlueshëm:

TRASHËGIMI

– nga Lasgush Poradeci –

Ju më lini të flas unë,

T’u them fjalë vjershërije,

Në bunacë a në furtunë

Të këndoj siç më ka hije.

Hija ime nuk di dhunë,

Di veç frymëzim lirije,

Dhe di punë, punë, punë,

Mund pa fund për art magjije.

Që të them nga ç’pata shkruar

Me kuvënd të përvëluar:

Ja! një iskër mjeshtërije,

Ja! një iskër bukurije.

Dhe t’a shoh të pasqyruar

Vetëveten fije-fije,

Fije-fije poezije,

Që mban erë Shqipërije.

See insights and ads

Boost post

All reactions:

1212

Festat e Fundvitit me fëmijët e shkollës “Gjuha Jonë” në Filadelfia tashmë marrin një kuptim të vecantë dhe teper simbolik. Aktiviteti i dites se sotme, date 21 dhjetor bashkoi në një sallë të madhe prindër , gjyshër, fëmijë, duke krijuar një atmosfere magjike. Temperaturat e ulëta përjashta nuk ndiheshin fare në sallën e mbushur me dashuri, ngrohtësi dhe krenari, ku cdo moment u kthye në një kujtim të vyer për të pranishmit. Pas përshëndetjes dhe urimit të kryetarit të shoqatës “Bijtë e Shqipes” zoti Dritan Matraku per një vit më të mbare, më të suksesshëm në të gjitha familjet shqiptare dhe një urim të vecntë për të gjithë nxënësit e shkollës shqip, aktiviteti nisi me shume emocion.

Të gjithë nxënësit, në të pesë klasat, do të sillnin këngë, recitime më gjuhën shqipe. Cdo fjalë e tyre ishte një dëshmi e dashurisë për gjuhën e prindërve të tyre, për kulturën dhe rrënjët tona. Sytë e tyre ishin tejmbushur me gëzim. Por aktiviteti do të shpaloste talentet e tyre në vallëzim klasik, në interpretim në piano, në këngë të vështira. Babagjyshi ( z. Eldion Pajollari) do të vinte dhe do të pritej me shumë kureshtje, emocion nga fëmijët nën atmosferën e këngëve të Vitit të Ri dhe Krishtlindjeve (Dj Tonin ishte fantastik). Fotografi me babagjyshin, me shoket dhe shoqet e klases, më mësuesit. Dhurata simbolike të përgatitura nga Kryesia e Shoqatës dhe pica party. Po a ka mundësi që të mbyllet një aktivitet pa vallet tona ritmike dhe unike?

Të gjthë në valle, mësues, prindër dhe nxënës që mundoheshin të ndiqnin hapat e më të rriturve. Falenderim të pafund për prindërit dhe mësuesit e shkollës shqipe në Filadelfia për kontributin, përpjekjet e tyre për të ruajtur dhe përcjellë gjuhën, kulturën tonë te brezi i fëmijëve shqiptaro-amerikan. Gëzuar Krishtlindjen dhe Vitin e Ri! Qoftë Viti 2026, i paqtë, i gëzueshëm dhe i begatë për cdo familje shqiptare!

Rudina Bani,

Anëtare e KD të shoqatës “Bijtë e Shqipe” dhe mësuese e shkollës shqipe “Gjuha Jonë”

Philadelphia, 21 Dhjetor 2025

SHPENDI TOPOLLAJ/

(Rreth librit “Shkrepje të rralla fotografike”)

   Plot 58 vjet më parë, djegia e një filmi celuloid, më dha mundësinë që për t`u justifikuar, t`i shkruaj një vajze, e cila sapo kishte nisur gjimnazin dhe që priste fotografitë që kisha bërë me disa të afërm, ku ishte dhe ajo, një letër prej katër faqesh, çka u bë edhe shkaku që prej kohësh që s`mbahen mend, Tatjana të jetë gruaja ime. Çfarë nuk do të jepja, sikur në albumet e shumta që kam, të ishin dhe ato fotografi fatkeqe. Kjo më ngjau edhe një herë tjetër, kur tek unë erdhën një natë Ismail Kadareja me Helenën dhe njërën vajzë. Unë, mesa duket isha një fotograf i pazoti, prandaj gjithmonë më vjen ndërmend thënia e shkrimtares Suzan Sontag se “…fotografët janë promovuesit aktivë të nostalgjisë”, kështu që jo vetëm nxorra mësimet e duhura, por edhe mësova të kem respektin më të madh për fotografët dhe artin e tyre. U bëra manjak i fotografive, aq sa nuk besoj se ka në Durrës një të dytë klient te “Foto Venecia” që t`i bëjë si unë paratë fotografi, sikurse më thonë miqtë me shaka. Kuptohet që dashje pa dashje u bëra ndjekës i këshillës së gazetarit fiorentinas Tiziano Terzanit: “Bëj vetëm foto, lër vetëm gjurmët e tua”. Kam nderimin dhe vlerësimin më të madh për fotografët dhe nuk lë ekspozitë apo album të tyre pa parë. 

Prandaj, sa herë miku im i dashur, teoricieni ynë i historisë së fotografisë, intelektuali i klasit të parë Qerim Vrioni, që ashtu siç e thotë nga arabishtja edhe emri i tij, është sa zemërgjerë aq dhe fisnik, më sjell librat e tij për këtë art magjik, i cili sipas producentit Andy Warhol, “…nuk ndryshon kurrë, edhe kur njerëzit që janë në të ndryshojnë”, ndihem i lumtur. Dje, teksa isha në Tiranë, ku më kishte ftuar “Nderi i Kombit” Bujar Kapexhiu për të marrë pjesë në promovimin e dy librave të tij, u takova me Qerimin i cili më dhuroi librin e botuar tash së fundi, me titull “Shkrepje të rralla fotografike”. Sapo mbërrita në shtëpi, nisa ta lexoj dhe ashtu vazhdova derisa e mbarova, dhe pa e zgjatur fillova të shkruaj diçka rreth emocioneve dhe përshtypjeve që më la. Me thjeshtësinë e tij karakteristike, Qerimi ka vendosur si nëntitull fjalët “Sprova dhe artikuj për fotografinë”, por kushdo që e lexon këtë libër, lehtësisht vëren se ai me kulturën e tij dhe pasionin që ka për ata që e konfiguruan këtë art, që përmes çastit mund të arrijë përjetësinë (Bresson), e paraqet veten si një autor jo vetëm me kulturë të madhe, me njohuri historike, me aftësi analitike, por edhe si një psikolog i vërtetë që arrin të futet në brendësi të gjendjeve shpirtërore si të personazheve, qofshin ata dhe anonimë, ashtu edhe të atyre burrave e grave që i realizuan ato foto. Ky libër nga ana e tij është edhe një shembull se si duhen mbledhur si gurë mozaiku artikujt e shkrimet e botuara aty – këtu, në një libër të vetëm.                        

                                                                                                                                          Autori Qerim Vrioni, duke folur për fillesat e fotografisë në Shqipëri shkruan me të drejtë se “Fotografët me intuitë, e kuptuan se arti i tyre komunikonte më lehtë me publikun sesa piktura dhe skulptura. Për këtë qëllim, fotografët shfrytëzuan fotografinë, këtë demokrate të madhe e të heshtur, për të ngritur lart frymën atdhetare”. Demokrate e madhe dhe e heshtur – a ka definicion më domethënës se ky i Qerimit, i cili ka zgjedhur ta nisë librin e tij me kartolinën e krijuar nga vepra e Theohar Gjinit kushtuar heroit tonë Gjergj Kastriotit, të cilin e kanë quajtur piktor mëmëdhetar dhe për të cilin Faik Konica dhe Fan Noli nga ana e tyre e kanë quajtur respektivisht “shqiptar të kulluar, atdhetar të vërtetë” dhe “Piktor të Parë të Shqipërisë”. Janë shumë domethënëse edhe diçiturat që korçari Vani Burda e shkodrani Kel Marubi i shoqërojnë fotot e tyre për t`i shpërndarë në popull, ku ky i fundit i dhuron nëpërmjet Kryqit të Kuq 500 nga kartpostalet e tija shqiptarëve të Amerikës. Të gjithë ata që kanë folur për rëndësinë që ka fotografia, kanë qenë në një mendje se duhet të jetë në radhë të parë zemra e jo syri që e përcaktojnë atë më objektivisht. Dhe po t`i shohësh me kujdes, në të gjithë shkrimet e këtij libri, e kupton se fotografët tanë, duke parë më shumë se fitimin, kanë pasur si qëllim ndikimin te njerëzit për zgjimin e vetëdijes kombëtare, për krenarinë e të qenit shqiptar. Mjafton fotua e rrallë për nga pjesëmarrja dhe kompozimi i fotografit Thimi Raci, lindur 1886, me titull “Dhjetë çifte dardhare” emigrantësh të ardhur pranë familjeve për Krishtlindje, Vitin e Ri dhe Ujin e Bekuar, që rreshtohen me veshje sa qytetare aq edhe tradicionale, në një ditë me dëborë, për të kuptuar se sa të lidhur ishin ata me atdheun dhe fshatin e tyre. 

Burrat të veshur me kostume allaevropiançe e gratë me xibun, ka kuptimin që kudo që ata shkojnë, kokën këtu e kanë dhe gjithçka të mirë marrin andej e sjellin këtu. Në këtë foto që aso kohe duhet të ketë ngjallur diskutime, autori i librit pasi na përshkruan vendosjen e zgjuar, planin e parë, sfondin, dritën me merakun që t`u bjerë në fytyrat e pashme, sikur na kujton se sa bukur e kishte përcaktuar fotografi Marco Scataglini se “Je ti që e bën foton, e jo aparati fotografik”. Dhe rezultat i kësaj është fakti se puna e këtij fotografi dardhar që kish mësuar nga mjeshtri Pero Kaçauni, jo vetëm që e paraqiti Dardhën në albume e ekspozita, aq sa thanë për të se “Dardha ka qenë brenda Europës”, por edhe i jep asaj një vend nderi në Historinë e Fotografisë Shqiptare. Në faqet e këtij libri, janë përfshirë me veprën e tyre edhe dy gra të famshme: Edith Durham dhe Margaret Hasluck, njëra angleze dhe tjetra skoceze, por që ne shqiptarët u detyrohemi aq shumë, sa për të parën, pasi ia kushtoj një librin tim, them se i duhet ngritur një statujë floriri për atë që ka bërë për ne. Nga Durhami ai ka zgjedhur foton romantike “Një barkë (me velë të hapur shën. im) në lumin Buna” dhe e analizon atë me të vërteta, duke vënë në lëvizje edhe fantazinë, dhe duke mos iu shmangur koniukturës ekonomike që kalonte vendi e sidomos Shkodra dhe lidhjeve tregtare që ajo kishte me Malin e Zi. E gjithë smpatia e autorit kalon te zonja Durham e cila ka në fondin e saj rreth 450 foto të Shqipërisë dhe shqiptarëve të fillimit të shekullit të kaluar, ku trajton peizazhin, portretin, historinë, dokumentin, etnografinë, gjeografinë, jetën sociale, etj. Si të tillë, ai ndihet mirë kur huazon për të fjalët e ish Presidentit Alfred Moisiu se ajo ishte “Një nga pesonalitetet më të shquara të Botës shqiptare…” 

Nga zoja Hasluck, Qerimi ka marrë në analizë kryesisht gjashtë foto mjaft interesante të saj, edhe ato të shkrepuara në çast, sipas parimit snapshot, ku dallon mirditori para kullës në Kthellë, banorë nga Shqipëria e Mesme, kala dibrançe në Burrel, baresha e re në krye të tufës etj. Këto foto janë mjaft mbresëlënëse, por akoma më mbresëlënëse janë komentet e autorit të librit i cili nuk mjaftohet te teknikat e përdoruar gjatë fotografimit, por na jep edhe një tabllo të besueshme rreth momentit kur ato janë krijuar. Duke u ndalur te foto e bareshës, nuk mund të mos e citoj komentin e tij: “Në foton Nr. 6 paraqitet një bareshë e re në krye të tufës së dhive, duke ecur në një rrugë automobilistike, ndoshta duke u kthyer në shtëpi pas kullotës ditore të tyre. Pranë saj duken edhe dy qentë që mbrojnë bagëtinë nga egërsirat. Në fund të kopesë duket edhe një burrë, me shumë gjasë, i ati i vajzës. Nga sa dallohet, baresha ka një fytyrë të hijshme dhe trup të rregullt. Ndoshta në një prej udhëtimeve të skocezes nëpër fshatra, vajza me kopenë e saj i ka prerë rrugën makinës, e ajo ka zbritur dhe me kënaqësi e ka fotografuar atë bashkë me dhitë. Dy qentë kanë kthyer kokat nga vajza si për t`a pyetur se si të sillen me udhëtarët përballë tyre”. Kuptohet që ky autor, falë talentit, hera – herës kalon në pasazhe letrare dhe kjo ia shton hijeshinë artikujve në veçanti e librit në përgjithësi. Më tutje renditen fotografët me emër si ish oficeri kriminalist i Pogradecit Ardjan Fezollari, liriku i peizazhit fotografik, Filip Vito, ikona e fotografisë gjirokastrite, peizazhet e të cilit për nga gjeometria i krahason me fotografin e famshëm francez,  Naun Vruho i cili “do të nëpërkalonte brenda objektivit të aparatit të tij edhe simbolet e veçanta vendore të qytetit, të cilat i kanë dhënë gjithmonë Beratit një status të epërm”, Kol Idromeno me atë foton në kishë, titulluar herë “Falja” e herë “Pendimi i një mëkatari”, Dedë Jakova që e njihte mirë përdorimin e perspektivës, Ernest Baba, fituesi i konkursit ndërkombëtar të fotografisë me atë foton e paharruar “Prek me sy” (Tuch with eyes), Ilia Xhimitiku që ndofta pa e njohur fare pikturializmin e fotografoi Urën e Goricës, sipas shijeve estetike të kësaj rryme, Stefan Kaçulini i Durrësit me “Kthimi i barkës në port”, e deri te ajo fotoskulptura “Ndezja e cigares” ku njihen personazhet: Musto Gugaj e Abaz Haxhiaj, por thuajse jo, autori i fotografisë, etj. 

Përmenden në libër edhe shumë fotografë të mirënjohur nga publiku me studiot e tyre, ku pak a shumë të gjithë e kemi nga një kujtim prej tyre, por që gjerë e gjatë për ta, historiani i fotografisë tonë, ka folur në libra të tjerë. Qerim Vrioni nuk lë pa shpjeguar edhe teknikën që fotografët kanë përdorur, pra si aparatet fotografike të kohës, ashtu edhe mënyrat e larjes, solucionet, stampimin e filmave në dhomën e errët që nga pllakat e xhamit, te filmat celuloid apo ato dixhitalet e sotme. Tregon vështirësitë me të cilat fotografët ndesheshin gjatë punës së tyre dhe bën krahasimet midis fotove bardh e zi dhe atyre me ngjyra. Na sjell edhe kuriozitete nga jeta personale e personazheve të tij dhe kjo i ngulit akoma më mirë ata në kujtesën e lexuesve. Dhe ata me punën e tyre plot ndërgjegje kombëtare, ndershmëri e pasion e shkruan historinë e fotografisë shqiptare, ashtu sikurse bën edhe fisniku Qerim Vrioni pa u lodhur, i cili sikur na thotë se ata patën si moto porosinë e gjermano – australianit Helmut Newton që thosh: “Dëshira për të zbuluar, vullneti për të emocionuar, kënaqësia për të kapur çastin, këto janë tre konceptet që përmbledhin artin e Fotografisë”.        

#AShSh

#SSHSHA/

Veprimtaria u zhvillua më 17 dhjetor 2025 nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Seksioni i Shkencave Shoqërore dhe Albanologjike, Komisioni i përhershëm i gjuhësisë dhe i letërsisë dhe Komisioni i përhershëm i historisë.

Prof. dr. Anila Omari, Kryetare e Komisionit të përhershëm të gjuhësisë dhe të letërsisë, në fjalën e hapjes theksoi se Peter Prifti ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në njohjen e Shqipërisë së viteve ‘70-‘80 në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe në botën perëndimore, por në atdheun e tij nuk është dhe aq i njohur. Kjo konferencë do të ndriçojë jetën, veprën dhe kontributin e tij.

Prof. dr. Paskal Milo, Kryetar i komisionit të përhershëm të historisë, e vlerësoi Peter Priftin si një nga figurat më të shquara të historisë së diasporës shqiptare dhe nga më pak të njohurat në Shqipëri. Kjo dilemë historike rreth personalitetit të Peter Priftit ka ardhur për arsye specifike, për shkak të situatës në marrëdhëniet shqiptaro – amerikane të kohës dhe për shkak të mbylljes që ka patur Shqipëria, përfshirë këtu edhe shkencën shqiptare. Ai vlerësoi veçanërisht veprimtarinë e Peter Priftit si aktivist kombëtar, intelektual dhe krijues, një personalitet që është përpjekur të jetë i baraslarguar nga politika duke ruajtur një identitet vetjak.

Julika, mbesa e Peterit dhe vajza e shkrimtarit Naum Prifti, lexoi përshëndetjen e kryetarit të Federatës Vatra, dr. Elmi Berisha. Ai e vlerësoi Peter Priftin si shpirt rilindës dhe atdhedashës, një bashkëpunëtor i besuar i Fan Nolit dhe ithtar i idealeve të larta kombëtare. Vlera e veprës së tij qëndron në ndërtimin e themeleve të studimeve shqipe në Amerikë e më gjerë, duke i dhënë historisë së shqiptarëve hapësirë të dëgjohej dhe respektohej në mbarë botën. Në fund të fjalës, shpreheshin falënderime për Akademinë e Shkencave të Shqipërisë që po e respekton studiuesin e gjuhës shqipe dhe të albanologjisë.

Akad. Hamit Kaba në kumtesën “Politika shqiptare e pasluftës në studimet e Peter Priftit” e vlerësoi personalitetin e studiuesit të shquar shqiptaro-amerikan dhe veprimtarinë komplekse në disa fusha të shkencës dhe filologjisë. Ai bëri një pasqyrë të plotë të krijimtarisë shkencore të Peter Priftit, të arkivave të pasura dhe studimeve të tij mbi historinë e Shqipërisë, që nga antikiteti e deri në ditët e sotme. Akad. Kaba prezantoi punën kërkimore dhe frytet e saj në qendrën e studimeve ndërkombëtare pranë Institutit të Teknologjisë në Kembrixh, në Maçasusets, të cilin Peteri e vazhdoi deri në vitin 1976.

Akad. Kristina Jorgaqi, në kumtesën me titull “Interesat gjuhësore të poliedrikut Peter Prifti” vuri në dukje morinë e interesave kërkimore të Peter Priftit për Shqipërinë e shqiptarët dhe veçoi kontributin e tij për ruajtjen dhe njohjen e gjuhës shqipe në SHBA, për përhapjen e njohurive mbi historinë e saj, si dhe për mbështetjen e përkrahjen koherente të shqipes standarde. P. Prifti ishte pjesë e një ekipi, që merrte përsipër hartimin e teksteve për mësimdhënien e shqipes për anglishtfolësit. Produkti i një projekti trevjeçar ishte trilogjia për mësimin e shqipes, që përbëhet nga 3 tekste: Spoken Albanian , Standard Albanian, Reference Grammar for Students, si dhe një antologji me tekste leximi në gjuhën shqipe, Readings in Albanian. Paralelisht ai u angazhua edhe në mësimdhënien e shqipes dhe ka redaktuar të gjithë lëndën në librat “Shqipja e folur” dhe “Lexime në shqip”, duke ruajtur kriteret e gjuhës së njësuar letrare. Akad. Jorgaqi foli më tej për hartimin e metodave, fjalorët dygjuhësh dhe gramatikave për mësimin e shqipes nga P. Prifti etj.

Prof. dr. Arben Cici në kumtesën “Fan Noli dhe Peter Prifti- nga fryma e rilindjes tek mendimi modern shqiptaro amerikan” e vlerësoi Peter Priftin si një nga personalitetet më përfaqësuese të kulturës shqiparo-amerikane të shekullit të 20-të. Ai punoi për t’i sjellë çështjet shqiptare në qendër të vëmendjes akademike dhe politike në SHBA. Peter Prifti ishte vazhdim i drejtpërdrejtë i traditës së Fan Nolit, mendimtarit, përkthyesit dhe dijetarit, që besonte në fuqinë e arsimimit dhe të kulturës për të ndriçuar kombin.

Prof. dr. Rami Memushaj mbajti kumtesën “Polemika Prifti – Pipa për problemin e gjuhës letrare të njësuar”. Duke vlerësuar jehonën e Kongresit të Drejtshkrimit (1972) në botën shqiptare, ku vendimet e tij u zbatuan me vullnet të lirë në të gjitha trevat shqipfolëse dhe në mërgatat, prof. dr. Memushaj nga debati mes intelektualëve ka veçuar përgjigjet e Peter Priftit për gjashtë argumentet e Arshi Pipës kundër gjuhës së njësuar letrare. Ndër to, për argumentin se gjuha letrare u krijua për të nënshtruar gegët, Petri shpjegon se nevoja për një gjuhë letrare për tërë kombin qe artikuluar nga tri emra të mëdhenj të Rilindjes Kombëtare: Konstandin Kristoforidhi, Sami Frashëri dhe Faik Konica, dhe se Komisia Letrare e Shkodrës shënon përpjekjen e parë në këtë drejtim. Punën e papërfunduar të Komisisë e përfundoi Kongresi i Drejtshkrimit, arritjet e të cilit, shkruan Petri, “përbejnë një gur nishan në historinë e gjuhës shqipe”.

Biografja e Peter Priftit, znj. Eleni Karamitri, në kumtesën “Kujtesë bibliografike për portretin enciklopedik të Peter Priftit” renditi një sërë kontributesh: si anëtar i Akademisë Shqiptaro-Amerikane; në fushën e gazetarisë; në arte e letërsi e më gjerë. Peter Prifti publikoi artikuj në enciklopedi serioze si: Encyclopedia Britannica, Compton’s Encyclopedia, Encyclopedia Americana, Collier’s Encyclopedia, World Book Encyclopedia, etj. Është kontribuuesi i parë shqiptar në prestigjiozen Encyclopedia Britannica, pasi artikujt e tij janë me shumë vlerë për historinë e Shqipërisë dhe letërsinë shqipe. Emri i tij gjendet në serinë e librave “Shkrimtarë ndërkombëtarë”, ku në vëllimin “Shkrimtarë nga Europa Lindore” (Londër 1991) shënohet: “Peter Prifti është një konsulent për shqipen në Departamentin e Linguistikës në Universitetin e Kalifornisë, në San Diego. Ai shkruan rregullisht për tema të ndryshme lidhur me Shqipërinë, kryesisht mbi historinë, literaturën dhe çështjet aktuale.”.

Dr. Ermira Alija në kumtesën me titull “Një shikim komplementar në Shqipërinë komuniste nëpërmjet krahasimit të Priftit dhe Ypit” paraqiti nëpërmjet një analizë shteruese filozofike personalitetin e Peter Priftit, duke e vendosur në mesin e personaliteteve më me ndikim në zhvillimin kulturor të komunitetit dhe vendit të tij.

Konferenca u mbyll me diskutime dhe konkluzione për figurën shumëdimensionale të Peter Priftit me kontribute në krijimtari, në historinë bashkëkohore, në gjuhësinë dhe gjuhën shqipe, në fushën e publicistikës, por edhe si aktivist kombëtar e më gjerë.

www.akad.gov.al

Tiranë më 16.12.2025

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë organizoi edicionin e shtatëmbëdhjetë të ndarjes së çmimeve vjetore për gazetarët. Veprimtaria e organizuar në Ambasadën Gjermane në Tiranë dhe e mbështetur nga Programi Rajonal i GIZ #SustainMedia: bashkëfinancuar nga BE.

Gazetarët e ekonomisë nga Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut, pjesëmarrës në konkursin “Vangjush Gambeta”, u njohën me fituesit për vitin 2025.

Ndërkohë që u shpallen edhe fituesit e çmimeve:

” Karriera”,

“Reporteri i Vitit 2025”,

“Raportimi më i mirë i Vitit 2025”

“Ismet Bellova” për gazetarët sportivë.

Në këtë aktivitet të fundvitit, ishin të pranishëm kolegë nga krejt hapësira shqiptare, organizata gazetarësh, personalitete të larta shtetërore, diplomatike dhe nga fusha të ndryshme shoqërore dhe institucionale nga shtetet e rajonit të Ballkanit Perëndimor. Juria e konkursit “ Vangjush Gambeta” Tiranë 2025 e përbërë nga kryetare gazetarja Oljana Maloku dhe anëtarë; Kreshnik Kucaj, Lorenco Rabeta,, Vedat Memedalija Shkup dhe Agon Sinani Kosovë vlerësuan me çmimet “ Vangjush Gambeta” gazetarët e ekonomisë:

Çmimi “ Vangjush Gambeta”: Gazetarët Eliza Gjediku, Ilda Hoxha nga Shqipëria, Uran Haxha nga Kosova dhe Anëmsha Shabani nga Maqedonia e Veriut.

Bordi i çmimeve të UGSH për vitin 2025 i kryesuar nga kryetari i Unionit Gazetari Aleksandër Çipa vlerësuan me çmimet vjetore emra të njohur dhe me kontribute në gazetarinë bashkëkohore dhe raportimin informues për periudhën një vjeçare. Me çmimet “Karriera” për vitin 2025 u vlerësuan:

Gazetari Artur Zheji (pas vdekjes) me motivacionin: “Gazetari që në aktivitetin shumëvjeçar solli një nivel të cilësishëm raportimi si në mediat kombëtare edhe në ato rajonale. Artur Zheji drejtoi dhe organizoi media audiovizive dhe redaksi kombëtare të debatit dhe diskutimeve publike. Ndau dhe e lartësoi suksesin profesional si në mediat klasike ashtu edhe në ato të reja. Kultura raportuese, thellësia analizuese dhe formimi intelektual e shquan gazetarin dhe publicistin Zheji, në momente të rëndësishme zhvillimesh kombëtare dhe shoqërore, si analist dhe polemist me ekuilibër dhe peshë mendimi.

Aftësia e tij prej moderuesi në studio dhe panele radiotelevizive përbëjnë një model profesionisti erudit.” , si dhe gazetari Nazim Rashidi nga Shkupi, me motivacionin: “Gazetar me përvojë dhe karrierë shumëvjeçare në media vendore, kombëtare, rajonale dhe ndërkombëtare.

Jeta dhe kontributi i gazetarit Rashidi spikasin si model i reporterit dhe redaktorit me kulturë dhe ndërgjegje të lartë etike. Historia profesionale e këtij gazetari, përbën një model të cilësive të larta qytetare në shërbim dhe inkurajim të bashkëjetesës ndëretnike në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Aftësitë vetiake në përvojën e gjatë, si gazetar dhe në pozicione të ndryshme redaksionale, janë shembull i profesionistit që reflekton besnikërinë ndaj profesionit dhe përgjegjësinë e misionarit informues të publikut.”

UGSH ndau për herë të parë “Çmimi Special” për gazetarin Besim Dybeli, me vlerësimin: “Gazetar që iu përkushtua raportimit dhe punës në media për disa dekada resht, duke plotësuar më së miri cilësitë specifike të raportuesit mediatik. Puna ei tij në mediat e shkruara dhe ato audiovizive e kanë bërë një emër të njohur në hapësirën shqiptare.

Drejtues i degës së Unionit të Gazetarëve Shqiptarë qarku i Elbasanit për shumë vite dhe aktivist i shquar i komunitetit profesional të gazetarëve në nivel vendor dhe kombëtar. Kontributi i tij në mbështetje të reporterëve të rinj, përbën modelin mentorues për mediat vendore dhe gazetarët e brezit rë ri.”

Çmimin “Reporter i Vitit 2025” e mori gazetari Eraldo Harlicaj, me vlerësimin si:” Gazetar i përkushtimit për raportim këmbëngulës dhe me ndjeshmëri të lartë humane. Raportimi vijues dhe në thellësi për rastin e vrasjes së vogëlushit Martin Cani, solli ndikim për drejtësidhënie, në procesin juridik që pasoi.

Ndjekja vijuese e çështjes nxiti qëndrimet e duhura dhe shtoi vëmendjen publike ndaj rastit.” Ndërsa çmimi “Raportimi më i mirë i vitit 2025” iu nda fotoreporterit Florion Goga, i cili përmes Rojterit, përcolli në mediat kombëtare dhe ato ndérkombëtare raportimin me:” Imazhet fotografike të raportuara nga zjarret masive në periferi të qytetit të Delvinës, shkaktuan reagime dhe ndjeshmëri të lartë institucionale dhe qytetare. Ky raportim ngjalli ndjenjë të fuqishme solidariteti qytetar dhe mediatizim ndërkombëtar.”

Për të pestin vit, UGSH përmes degës së Unionit të Gazetarëve Sportivë Shqiptarë ndau çmimin “ Ismet Bellova”, i cili për këtë vit iu nda gazetarit Saimir Demi (Pas vdekjes), me motivacionin:” Për profesionalizmin e treguar ndër vite me shkrimet dhe emisionet e tij, duke i dhënë sportit më shumë vlerë, personalitet dhe vërtetësi. Gazetari Saimir Demi do të mbetet një emër i nderuar në gazetarinë sportive, në kujtesën e disa prej redaksive më të njohura të profilit në hapësirës shqiptare. Kontributi i tij vlen si model frymëzimi për gazetarët e rinj të sotëm dhe ata që do të vijnë.”

Në veprimtarinë me emocione të shumta, të cilën e çeli Ambasadori i Gjermanisë në Tiranë, Shkëlqesia e Tij zoti Karl Bergner, përshëndetën gjithashtu kryetari i Kuvendit të Shqipërisë zoti Niko Peleshi, Ambasadori i Republikës së Kosovës në Shqipëri, Shkëlqesia e Tij zoti Skënder Durmishi, kryetarja e Komisionit Parlamentar për Edukim dhe Mediat, zonja Jorida Tabaku si dhe përcollën mesazhe emra të nderuar të mediave dhe jetës publike në vend.

Kryetari i UGSH Aleksandër Çipa, e konsideroi veprimtarinë dhe aktivizmin e organizatës më të madhe të gazetarëve profesionistë shqiptarë si një vlerë dhe zë të fuqishëm të identitetit dhe entitetit profesional brenda komunitetit. Vijimi i kësaj veprimtarie në harkun kohor të gati dy dekadave, përbën një model të aktivizmit vullnetar dhe përgjegjësisë për të qenë një organizëm i strukturuar në mbrojtje të lirisë dhe bashkimit të gazetarëve.

Aktiviteti u moderua prej kolegeve të njohura Suela Demiri dhe Loneda Progni.

Zyra Informuese

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë