• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Raporti i dokumenteve të klasifikuara të Biden dhe pasojat

February 9, 2024 by s p

Përgatiti Rafael Floqi/

Një hetim njëvjeçar për trajtimin e materialeve të klasifikuara nga Presidenti Biden nuk do të rezultojë në asnjë akuzë. Prokurori i posaçëm Robert Hur përfundoi në raportin e tij se provat e zbuluara nga hetuesit nuk janë “prova përtej dyshimit të arsyeshëm” se Biden ka mbajtur me dashje dhe ka zbuluar materiale të klasifikuara.

Pavarësisht fitores ligjore për presidentin, raporti ishte politikisht i dëmshëm për Biden. Ai detajon trajtimin e dobët të dokumenteve të klasifikuara dhe në mënyrë specifike vë në dukje boshllëqet në kujtesën e Bidenit kur diskutoi informacionin gjatë intervistës së tij me këshilltarin special – duke nxitur një shqetësim ekzistues politik për moshën dhe mprehtësinë e tij mendore.

Raporti vjen në një kohë të ndjeshme për presidentin: ai është përfshirë në një garë të ngushtë me Donald Trump, paraardhësin e tij si president, i cili është kandidati kryesor për nominimin republikan; miratimi i tij për vendin e punës mbetet i ulët, ashtu si administrimi i tij me ekonominë dhe, veçanërisht, imigracionin – përveç shqetësimeve të vazhdueshme për moshën e tij. Pohimi i prokurorit special se ai është një “i moshuar me kujtesë të dobët” vështirë se do ta ndihmojë.

Megjithatë, Biden u përpoq të kundërshtonte pjesët e pafavorshme të raportit në një konferencë të zjarrtë për shtyp të enjten mbrëma, duke theksuar bashkëpunimin e tij me hetimin dhe duke mbrojtur aftësinë e tij për detyrë.

Çfarë përfshin raporti

Raporti mbulon se çfarë materialesh janë zbuluar, çfarë dihet për mënyrën se si janë trajtuar ato – duke u kthyer në kohën e Biden si zëvendëspresident – si dhe argumentet ligjore rreth faktit nëse akuzat ishin të përshtatshme. Ka foto të kutive që përmbanin materiale të klasifikuara, duke përfshirë një kuti të dëmtuar me dokumente për Afganistanin që u gjet në garazhin e shtëpisë së Biden në Delaware “pranë një arkë qensh të shembur, një shtrat qeni, një kuti Zappos, një kovë bosh, një llambë e thyer e mbështjellë me shirit ngjitës, tokë vazo dhe dru zjarri sintetik.”

Pjesa më e madhe e raportit përqendrohet në dy lloje materialesh të klasifikuara – dokumente për politikën ushtarake dhe të jashtme në Afganistan; dhe fletoret që Biden i përdori gjatë presidencës së tij për një kombinim të reflektimeve personale, shënimeve të takimeve dhe shkrimeve të tjera.

Biden u mbështet në fletoret e tij veçanërisht gjatë shkrimit të kujtimeve të tij Promise Me, Dad, i cili u botua në 2017 dhe reflekton në vitin kur djali i tij i madh Beau vdiq nga kanceri, dy vjet më parë.

Në bisedat me shkrimtarin e tij fantazmë për librin, ai lexoi nga ato fletore – dhe në të paktën tre raste ndau materiale të klasifikuara ndërkohë që e bënte këtë.

Në intervistën e tij për hetimin e prokurorit special, Biden ishte “i prerë, duke deklaruar se fletoret e tij janë “prona ime” dhe se “çdo president para meje ka bërë pikërisht të njëjtën gjë”, domethënë ka mbajtur materiale të shkruara me dorë pas mandatit të tij në detyrë. , edhe nëse ato përmbajnë materiale të klasifikuara.” Ai iu referua edhe ditarëve të mbajtur nga ish-presidenti Ronald Reagan pas kohës së tij në detyrë.

Ndërsa hetimi i prokurorit special gjeti disa prova se Biden e dinte se ai kishte disa materiale që përmbanin informacion të klasifikuar, raporti thotë se në fund të fundit provat nuk e mbështesin ngritjen e akuzave. Hur tha se provat nuk e vërtetojnë fajin e Biden përtej një dyshimi të arsyeshëm dhe se do të ishte e vështirë të provohej se Biden synonte me dashje të shkelte ligjin.

“Vendimi i zotit Biden për t’i lexuar shënimet pothuajse fjalë për fjalë [shkrimtarit fantazmë( hartuesit te biografise Mark Zwonitzer] që zoti Biden sapo i kishte identifikuar si potencialisht të klasifikuar nuk mund të justifikohet. Por provat nuk provojnë përtej një dyshimi të arsyeshëm se ai synonte të ndante informacion të klasifikuara. Biden i tha Zwonitzer se nuk ishte ‘i sigurt’ se pasazhi i fletores që lexoi ishte i klasifikuar. Kjo mjafton për të krijuar dyshime të arsyeshme nëse zoti Biden ka vepruar me dashje.”

Hur përshkruan mënyrat në të cilat një juri mund të mbështesë Biden dhe të mos e dënojë përfundimisht atë për gabimet që gjeti avokati special. Raporti thotë se para një jurie, Biden ka të ngjarë të “paraqitet … ashtu siç bëri gjatë intervistës së tij me ne zyrë, si një burrë dashamirës, qëllimmirë, i moshuar e me kujtesë të dobët”.

Cila ka qenë përgjigja

Avokatët e Biden-it kundërshtuan drejtpërdrejt karakterizimin – dhe referenca të shumta ndaj – kujtesës së tij në një letër drejtuar avokatit special që i bashkëngjitet raportit publik.

“Raporti përdor një gjuhë shumë paragjykuese për të përshkruar një dukuri të zakonshme mes dëshmitarëve: mungesën e kujtimit të ngjarjeve të vjetra,” tha Richard Sauber, këshilltar special i presidentit dhe Bob Bauer, avokati personal i Biden. Biden mbron se si ai trajtoi dokumentet e klasifikuara pas raportit të ashpër të avokatit special.

Avokatët gjithashtu vënë në dukje se 5 orët e intervistimit me Biden filluan një ditë pas sulmit të 7 tetorit ndaj Izraelit nga Hamasi, kur Biden pati takime të shumta me liderë të huaj dhe ekipin e tij të sigurisë kombëtare.

Në konferencën e tij për shtyp të enjten, Biden mbrojti më tej mprehtësinë e tij mendore, duke thënë se kujtesa e tij ishte “mirë”. Ai iu përgjigj me zemërim përshkrimit të Hur për një pjesë të një interviste ku Hur tha se Biden dukej se nuk e mbante mend kur i vdiq djali.

“Si dreqin guxon ta ngrejë atë?” Biden tha, duke shtuar se “nuk ishte puna e tyre e mallkuar”, dhe duke u mbytur nga emocionet. “Nuk kam nevojë që dikush të më kujtojë kur ka ndërruar jetë”.

Republikanët, duke përfshirë edhe ish-presidentin Donald Trump, i cili ka të ngjarë të përballet me Biden në zgjedhjet e përgjithshme në nëntor, e përdorën menjëherë linjën si një arsye që Biden të mos ishte më president.

Trump gjithashtu kritikoi mungesën e akuzave si dëshmi të një “sistemi drejtësie me dy nivele”. Trump po përballet me më shumë se tre duzina akuza penale federale në lidhje me trajtimin e tij të informacionit të klasifikuar pasi kutitë e materialeve të klasifikuara u zbuluan në vende të pasigurta në rezidencën e tij Mar-a-Lago në Palm Beach, Fla.

Trump dhe bashkëpunëtorët e tij janë deklaruar të pafajshëm në çështjen federale, e cila po ndiqet penalisht nga këshilltari special Jack Smith.

Ndryshe nga rasti i Bidenit, ku presidenti pranoi të kontrollonte pronën e tij dhe foli me dëshirë me hetuesit, Trump akuzohet se u përpoq në mënyrë aktive të pengonte zyrtarët nga rikuperimi i materialeve të klasifikuara.

Çfarë ndodhi më pas vertetoi teoremën

Hetimi i Hur është mbyllur, por pasojat politike kanë filluar. Biden do t’i duhet të përballet me vëmendjen e përtërirë për moshën e tij dhe të bindë votuesit se ai duhet të shërbejë një mandat tjetër si president.

Në konferencën e tij për shtyp që filloi me mbrojtjen e tij kundër pjesëve kritike të raportit, Biden, kur iu përgjigj një pyetjeje në lidhje me negociatat aktuale të pengjeve me Izraelin dhe Hamasin, gabimisht tha se Presidenti Abdel Fattah El-Sisi i Egjiptit ishte “presidenti i Meksikës. “

Ditët e fundit në ngjarjet jashtë kamerave, Biden ka ngatërruar tre herë emra liderësh të huaj, duke e quajtur presidentin francez Emmanuel Macron “Mitterrand” dhe ish-kancelaren gjermane Angela Merkel “Helmut Kohl”. François Mitterrand dhe Kohl ishin respektivisht ish-udhëheqës të Francës dhe Gjermanisë.

Filed Under: Sociale

Tahiri – si Edmond Dantesi pas burgut

February 8, 2024 by s p

Satirë nga Rafael Floqi/

Hulumtimi për pasuritë e ish-ministrit të Brendshëm, Saimir Tahiri, na sjell një histori, që më shumë përcjell ngjashmëri me një përrallë moderne, sesa me një raport mediatik. Ajo duket si romani i Aleksandër Dumasit “Konti i Montekristos”- si një mister i hollësishëm, mbi të cilin po përpiqemi të hedhim ca dritë humoristike, sidomos mbi një rrjet të ngjitur biznesesh që shtrihen që nga ndërtimi, në turizmin mjekësor dhe deri te qendrat estetike kurative. 

Por si, qysh si arriti Tahiri të bëhet milioner që nga burgu. Apo ajo levander mbante erë hashashi të pashitur?

Në qendër të hulumtimit satirik është “Eagle Residence”, një projekt ndërtimi në pronësi të Tahirit, i cili në pamje të parë duket si një ndërtesë shumë e zakonshme, por që fsheh një histori misterioze prapa fasadës së saj të shkëlqyeshme. Ajo që fillon si një ndërtim i zakonshëm, shpesh mbaron si një aventurë në botën e pasurisë dhe politikës “estetike”.

Duke grumbulluar informacione nga deklaratat financiare dhe lidhjet me investitorë të ndryshëm, hulumtimi na dëshmon një panoramë të pasurive të përbashkëta, ku bizneset dhe pronat shfaqen si personazhe në një dramë politike. Por çfarë e bën këtë hulumtim të veçantë është ironia e situatës, ku pasuria dhe pushteti shpesh përplasen në një farë “të lumturish” që i ndihmon protagonistët të zgjidhin problemet e tyre financiare. A ha, vetëm kaq?

Në këtë histori, bashkëshortja e Tahirit, Fatlinda Tahiri, është mbretëresha e Midas, që çdo që prek e kthen në ar. Ajo luan një rol tërësisht të veçantë, duke krijuar kompani si “Health Tourism Albania” dhe “Lavender Clinic”. Ajo përshkruhet si një heroinë moderne e botës së biznesit, e cila ecën me guxim në fushën e turizmit mjekësor dhe estetikës, dhe pse e sëmurë rëndë, sa burin e nxorrën nga burgu për t’i shërbyer, dhe ndërsa i shoqi qe në burg, ia doli mbanë me sukses të dukshëm.

 Por në sfondin e kësaj aventure, pastrimi cash-i, disa pyetje mbeten të pazgjidhura, si për shembull, cilat janë burimet e dyshimta të financimit dhe përdorimi i tyre në bizneset e saj. “ Follow the Money “ thonë   gojët e këqia, po ndoqët erën e Livandos (Lavender) e gjeni. Po pse më duket ky emër si lavanderi apo lavatriçe!”.

Dhe pastaj, si në çdo përrallë, ka dhe një kontekst politik dhe ligjor që i shton ngjyra të tjera historisë tonë. Me emërimin e Tahirit si ministër i Brendshëm dhe dënimin e tij për trafikun e drogës, vetëm për shfrytëzim detyre, raporti mes pasurisë dhe pushtetit bëhet edhe më intrigues. Tahiri që në fillimet e tij shfaqej si Rambo pranë helikopterit që do zhdukte kanabisin e Lazaratit, e bëri vendin hashishhane, apo si i thonë këtu në Amerikë, Hukah, dhe veten e promovoi në ekzekutor dhe mbulues të trafikimeve. Se s’thonë jo me kot, se korrupsioni është vrasësi i heshtur i kombeve, duke i rrjedhur burimet e destinuara për të mirën e përbashkët në xhepat e pak njerëzve, si livando, ahha.

Por paratë lënë një gjurmë, një gjurmë vendimesh dhe prioritetesh. Për të kuptuar thelbin e çdo sistemi apo ndërmarrje, duhet të gjurmoni me zell lëvizjet financiare. “Ndjekja e parave nuk ka të bëjë vetëm me financat; ka të bëjë me fuqinë, ndikimin dhe shpeshherë dinamikën themelore të vetë shoqërisë. Pas çdo ngjarjeje apo vendimi të madh, ka një histori financiare që pret të tregohet. “E vetmja gjë e nevojshme për triumfin e së keqes është që njerëzit e mirë të mos bëjnë asgjë.”, thotë  Edmund Burke.

Ndjekja e parave ndriçon rrugën e historisë,  pasi kërcënimi më i madh për demokracinë nuk është tirania nga jashtë, por korrupsioni nga brenda.  Apo peshku s’qelbet nga koka! 

Thuhet se Tahirit, kohët e fundit i ka shkruar me Whats up edhe ish- zvkryeministri i arratisur, Arben Ahmetaj, i cili pasi bëri një  “Rama Culpa”, jo vetëm për qejf e nder të opozitës të Syrit, apo pse i duhet për të lehtësuar marrjen e një azili politik, por vetë, e pyeti këtë të fundit ndër të tjera, kur doli nga burgu: 

“ Pse na e futi neve Rama?”  Ndërkaq pas kësaj vijoi me një pyetje të habitshme, por dukej që qe e rëndësishme e prej ekonomisti me/pa përvojë: “Qysh ia dole të bëhesh i pasur që nga burgu? A mundet?”

Në një vend ku politika duket si një episod  telenovele, gjurmët e ish-zv.kryeministrit të arratisur janë si një skenar absurd, që nuk mungon të përfshijë asnjë element të pazakontë. Opozita është e kënaqur që i po i vërtetohet akuza. Opozita duket se po e shfrytëzon Ahmetajn. kurse nga ana tjetër, ai po e shfrytëzon “Syrin” për të ruajtur veten. “O të hëngsha “Syrin!” 

Sipas tij, kryeqyteti i Tiranës ka dy qendra: kryeministrinë dhe bashkinë, duke u fokusuar në pikat problematike si inceneratori i kryeqytetit dhe Eco Parku i Durrësit.  Në një përpjekje për të provuar rolin e Edi Ramës si drejtues i komplotit, Ahmetaj tregon për një takim ku kishte kërkuar dorëheqjen, por Rama e kishte refuzuar. Ky moment delikat duket si një pikë kulmore në skenarin e tij, ku dy figurat përplasen në një lojë të skajshme pushteti dhe intrigash. Kush do të fitojë ? S’ thonë, më kot, se kur paraja dhe pushteti u përplasën, atherë lindi korrupsioni. 

Kështu pra, historia e politikës shqiptare shndërrohet në një spektakël ku komedia dhe tragjedia përplasen në mënyrë të papritur, duke e lënë audiencën të mendojë, se nëse duhet të qeshë apo të qajë për fatin e vendit . Në fund të fundit, politika mbetet një skenë ku personazhet e saj luajnë rolet e tyre me një pasion dhe një shkatërrim të barabartë. “Thuhet se pushteti të korrupton, por në fakt është më e vërtetë që pushteti i tërheq të korruptuarit. Njeriu  me mendje të shëndoshë zakonisht tërhiqen nga gjëra të tjera përveç pushtetit.” – David Brin

Pra, në fund të këtij hulumtimi, mbetet të pyesim: çfarë mbetet nën mbulesën e pasurisë së Tahirit dhe bashkëshortes së tij? A ka hulumtim  SPAK-u për të zbuluar të vërtetën e fshehur? Apo kjo është “loja”, vetëm një tjetër pjesë e përrallës së pasurisë së çuditshme dhe pushtetit të panjohur, që të bën milioner edhe në burg?  Siç na e sjell ndër mend, Ali Asllani në vargjet klasike “ Të pa brek‘ ju gjeti dreka, milioner ju gjeti nata…! Dhe për ta mbyllur po me një shaka për “Kohën e maskarenjve”, po pyesim:

-Pse “Boss i Antimafias “ndihej në burg si në shtëpinë e vet? 

-Sepse pas hekurash “biznesi” lulëzon si canabis përpjetë!

Filed Under: Sociale

The Forgotten War Goes Global – Middle East Problem is No Longer Remote

February 7, 2024 by s p

Rafaela Prifti/

The United States intends to launch further strikes at Iran-backed group in the Middle East, the White House National Security Adviser Jake Sullivan said on Sunday, following the last days attacks on Tehran-aligned factions in Iraq, Syria and Yemen over the last days. The diplomatic efforts by the Biden administration continue with Secretary of State Antony Blinken currently on his fifth trip to the region since October. He is visiting Saudi Arabia, Egypt, Qatar and Israel in the coming days focusing on the return of hostages in exchange for a temporary ceasefire in Gaza. The Yemen strikes are running parallel to the unfolding U.S. campaign of retaliation over the killing of three American soldiers in a drone strike by Iran-backed militants on an outpost in Jordan.

On Friday, the U.S. carried out the first wave of that retaliation by striking targets in Iraq and Syria. The strikes are the latest military actions in a conflict that has spread into the Middle East since October 7, when the Iran-backed Palestinian militant group Hamas attacked Israel from the Gaza Strip, calling it a justified response to “Israeli crimes against the Palestinian people.” Since then, it is reported that Hezbollah has fired at Israeli targets at the Lebanese-Israeli border, Iraqi militias have fired on U.S. forces in Iraq and Syria, and the Houthis have fired on shipping in the Red Sea and at Israel itself.

Secretary Blinken is making a push for ‘enduring peace’ through a US-brokered deal between Saudi Arabia and Israel. The Kingdom of Saudi Arabia has no formal diplomatic relations with Israel ad currently does not recognize Israeli sovereignty. The deal relies on ending Gaza conflict and undertaking steps toward a future Palestinian state. Two senior regional sources say that Riyadh would not insist on Israel taking concrete steps towards a Palestinian state, instead it would accept a political commitment to a two-state solution.

While backing the fighting groups, Iran has so far avoided any direct role in the conflict. The Pentagon has said it does not want war with Iran and does not believe Tehran wants war either. Doubtless the Houthis forgotten war has now gone global. Senior research fellow in Arabic and Islamic studies at Pembroke College, Oxford University, Elisabeth Kendall examines the rise of the Houthis in Yemen from an Islamist movement in the late 1980s to a significant force in Israel’s war on Gaza. She evaluates the impact of disrupting Red Sea trade in terms of both the supply chain as well as driving up consumer prices and importantly the present risk of a major global escalation.

The Houthis are an Iran-aligned group based in Yemen, that is “at once religious, political and military,” Kendall writes. Yet, “the Houthis should not be considered a direct proxy of Iran as in the model of Hizbullah, at least not yet,” says the pro-bono international advisor to a cross-tribal council in Eastern Yemen. Kendall notes that the Houthis are pragmatic and “they will do Iran’s bidding as long as their interests align with and are served by Iran, as is currently the case.” Specifically, she argues “The Houthis have their own independent reasons for adopting a strategy of attacking Red Sea shipping, and their motives are at once domestic, regional and international. Domestically, they can frame themselves as the hero standing up for defenseless Palestinians, which rallies the base and helps them with recruitment. Regionally, the attacks on shipping, which the Houthis insist target only Israeli-linked vessels, enable the Houthis to tap into the general horror around the Arab world at Israel’s apparently indiscriminate bombardment of Gaza. It also increases Houthis’ leverage in talks with Saudi Arabia. Internationally, the Houthi attacks are winning maximum publicity, not only for the plight of Palestinians but also for themselves. Despite nearly a decade of war in Yemen, the world barely noticed the Houthis, and the conflict was often referred to as ‘the forgotten war’. Now at the front and center of an already spread-out conflict, the Houthis are making international headlines. After yearslong on and off conflict their standing from that of terrorist to political interlocutors may be jeopardized by starting a war with the US. They are on the cusp of being recognized as a legitimate political authority in Yemen, as signaled by the country’s UN Special Envoy at the end of December.

After nine years of civil war in Yemen went barely noticed by the international community, it now is currently tuned towards handing compromises in return for promises of peace. Would the US-led targeted military response work? Despite apparent reluctance to go to war by the power players, the aggressive ongoing military action under way is fraught with uncertainty for the region and the world. Everyone is watching and wondering if a miscalculation or an emotional reaction by any party might spark an all-out war.

“What seemed like a faraway problem in the Middle East is no longer so remote,” writes Kendall, founder of the “Modern Middle Eastern Vocabulary” series.

Photo: Secretary Blinken holds joint press briefing in Doha.

Filed Under: Sociale

DILEMA : GRIP ? COVID? APO TË DY BASHKË?

January 23, 2024 by s p

Dr. Shefqet Deliallisi/

Viti i ri 2024 ka ardhur me një shqetsim të ri për shëndetin publik. Shtimi i rasteve të infektuar njëkohësisht me

covid dhe grip stinor janë raportuar. Dhe muaji shkurt zakonisht është kulmi i sezonit të gripit.

Para daljes në skenë të covid-19, një kollë apo dhimbje fyti, nuk na shqetësonte, aq më pak në stinën e gripit, ndërsa kur kjo na did sot gjëja e parë që mendojmë është : “mos jam infektuar me covid” !

Gripi dhe covidi në fillimin e tij kanë simptoma të njejta : temperaturë, kollë, dhimbje fyti, dhimbje trupi, dhimbje koke, lodhje, të dy prekin sistemin e frymarrjes.

Ndonëse si covidi dhe gripi shkaktohet nga viruse, dallime të rëndësishme ka mes tyre. Kryesori, covidi vlerësohet si më i rëndë se gripi. Grip apo covid? Një mënyrë për të shmangur këtë dilemë diagnostike është edhe vaksinimi për grip që ekspertët e rekomandojnë si një masë mbrojtje.

Sigurish, gjëja më e sigurtë për diferencim është një test për covid, dhe deri në marrjen rezultatit personi duhet të qëndrojë të izoluar në shtëpi.

Mos harrojmë se ka edhe teste për të diagnostikuar gripin, disa prej të cilave mund ta japin shpejt rezultatin.

MASAT QË KËSHILLOHEN…

Meqenëse të dy viruset transmetohen pak a shumë në të njejtën mënyrë, masat e shëndetit publik që mund të zbatohen kundër njerit infeksion vlejnë edhe për infeksionin tjetër duke frenuar si përhapjen e koronavirusit ashtu dhe parandalimin e përhapjes së virusit të gripit…

Sipas ekspertëve, ka qenë pikërisht mbajtja e maskës, distancimi social, apo mësimi online faktor i rëndësishëm në parandalimin e përhapjes së rasteve të gripit sezonal, në vitet e kulmit pandemisë covid -19. Në këto vite u shënuan rastet më të pakta të gripit stinor në histori.

KUR DUHET TË SHQETSOHEMI ?

Duhet theksuar se në rastet me

grip&covid duhet të shqetsohemi kur bashkë infeksionet shfaqin vështirësi në frymëmarrje me mundësi të lartë për dëmtime serioze të mushkrive.

Prandaj dhe këto ditë të fillimvitit 2024 këshillohet forcim i masave të shëndetit publik dhe vaksinimi që zvogëlon jo vetëm riskun për tu prekur nga gripi, por dhe mundësinë për rasteve të rënda të covidi-t.

Filed Under: Sociale

NË TESTIMIN PISA NDËR TË FUNDIT – PËRSE!?

January 19, 2024 by s p

Prof.Xhelal Zejneli/

– reformat në arsim që s’do të bëhen kurrë –

Që nga fillimi i pluralizmit, në Maqedoni është folur për reforma në arsim. Deri më sot nuk është bërë kurrfarë reformë. Reforma s’do të bëhen as sot e tutje. Reformat duhet t’i bëjnë institucionet e arsimit. Këto institucione nuk dinë t’i bëjnë reformat, nuk kanë aftësi, nuk janë të përgatitura. Këto institucione apo organe të arsimit janë: Ministria e Arsimit, Biroja për Zhvillimin e Arsimit, Qendra Shtetërore e Provimeve (merret me realizimin e maturës shtetërore), Inspektorati i Arsimit, këshilltarët e arsimit. Disa prej këtyre organeve apo institucioneve janë të shkallës qendrore dhe të shkallës vendore, d.m.th. komunale. Këto farë institucione të lëmit të arsimit s’kanë njohuri të duhura, as në shkallën qendrore, as në atë vendore. Personi i cili s’ka mbajtur regjistër në duar, nuk mund të bëhet ministër i mirë. Ai nuk i di mirëfilli problemet që ekzistojnë në arsim. Fushën e arsimit duhet ta njohin në hollësi anëtarët e kabineteve të ministrave. As këta s’e dinë dhe kurrë s’kanë për ta ditur. 

Kur një popull, bashkësi etnike apo shtet në testimin Pisa del ndër të fundit në botë, atëherë del se kanë ngelur në klasë të gjitha verigat e zinxhirit që e përbëjnë sistemin arsimor. Kanë dështuar Ministria e Arsimit, Biroja për Zhvillimin e Arsimit, Qendra Shtetërore e Provimeve, inspektorët e arsimit, këshilltarët e arsimit, drejtoritë e shkollave fillore dhe ato të shkollave të mesme, përfshi edhe arsimin universitar dhe pasuniversitar. 

Çështja e arsimit është punë e politikës së shtetit. Me fjalë të tjera, çështja e arsimit nuk është vetëm punë e Ministrisë së Arsimit. Politika dhe strategjia arsimore e shtetit është mbi ministrinë. Ministria nuk ndërton politikë arsimore. Ajo zbaton politikë arsimore. E zbaton politikën arsimore të shtetit. Shteti këtu s’ka politikë arsimore, ministria aq më pak. Prandaj s’ka reforma dhe s’ka për të pasur. 

Në shtetin ku arsimi është i politizuar dhe i kapur prej partisë, arsim cilësor s’ka. Në shtetin e tillë për reforma as që mund të flitet. Politizimi apo partizimi i arsimit nuk është shkaktari i vetëm i rënies së cilësisë në arsim. Cilësia në arsim varet nga shumë faktorë. 

Kur shkolla apo sistemi i arsimit, që nga foshnjorja deri në universitet, shndërrohet në ent për punësim, aty s’mund të flitet për arsim cilësor. Aty kemi zhvlerësimin, devalvimin dhe degradimin e tërë ciklit arsimor. 

Projektin e reformës në arsim nuk mund ta bëjnë kuadrot pedagogjike të shkollës së Josip Brozit. Këta pseudo-pedagogë brenda periudhës së tranzicionit fare s’kanë kontribuar për përcaktimin e diagnozës së arsimit. Demagogët kanë për synim ruajtjen e interesave të vet meskinë dhe jo të kërkojnë ndryshime. Kuazi-pedagogët dhe demagogët as që e dinë saktë lëngatën e shkollave. Shpesh flitet për ekspertë të një lëmi të caktuar. Po ku t’i gjejmë këta farë ekspertë?! Ku e kanë varrin t’u çojmë lule? Në vendet e prapambetura secili e merr veten për ekspert. 

Duhet dalluar shkollën në sistemin komunist nga ajo e sistemit kapitalist apo kuazi-kapitalist. Arsimi në vendet e Ballkanit Perëndimor nuk dallohet fort nga ai i qindvjeçarit XIX. Thuhet se, krahasuar me arsimin në kohën e monizmit, ky i periudhës së pluralizmit shënon rënie. 

Projektin e reformës në arsim, në bashkëpunim me subjektet praktike të arsimit, duhet ta paraqesin institucionet shkencore dhe arsimore më të larta të kombit. Reforma duhet bërë duke u bazuar në praktikat e vendeve me arsimim cilësor. Reforma duhet t’u përshtatet kushteve dhe rrethanave të vendit. Nuk mjafton t’i kopjosh modelet japoneze të arsimit, kur s’i ke kushtet dhe rrethanat e Japonisë. Nëpër institucione arsimore punojnë njerëz të cilët mezi e shkruajnë gjuhën amtare. Një popull e fiton lirinë atëherë kur mëson ta shkruajë drejtë gjuhën amtare. 

Ka shumë që flasin për testimin apo për testin Pisa, por të paktë janë ata që dinë se si duket ai. Ndonëse ndër të fundit në testimin Pisa, përgjegjësi s’mban askush. Përgjegjësit arsyetohen me justifikime të pabazuara. Rezultatet ishin të këqija për shkak të pandemisë Covid-19. Maqedonia ishte ndër të fundit në botë edhe atëherë kur s’kishte kovid. Nuk duhet hedhur hi syve të publikut. Dobësinë duhet shikuar drejt në sy. Duhet ballafaquar me të. Ndryshe, ndër të fundit, në mos të fundit do të jemi edhe radhën tjetër. Në mesin e 80 shteteve të testuara, e katërta në botë nga fundi. Mirë që Qendra Shtetërore e Provimeve nuk i publikon rezultatet sipas bashkësive etnike. Ndryshe, rezultatet për njërën sosh do të kishin qenë akoma më dëshpëruese. 

Ç’është reforma? Është prerje. Është e dhimbshme. Reformë do të thotë mbi njëzet për qind të kuadrit arsimor ta largosh nga puna. Cila qeveri e Ballkanit kodrinor mund ta bëjë një gjë të tillë? Cila parti parapolitike e gadishullit e bën një gjë të tillë dhe i humb votat, e humb pushtetin, i humb kolltukët, privilegjet, tenderët. Si t’i lërë pa punë partizanët e partisë dhe militantët e saj?! Një shtet i pazhvilluar si Maqedonia nuk mund t’i lërë pa punë dhe pa bukë mijëra mësues, arsimtarë, profesorë dhe pedagogë.  

Ka shkolla ku artin muzikore ligjërojnë tre arsimtarë, ndërsa punë s’ka as për dy. Si kompensohen këta? Kompensohen duke u dhënë aktivitete të lira. Me fjalë të tjera, ata kanë gjysmë fondi të orëve. Gjysmën tjetër e kompensojnë me të ashtuquajturat aktivitete. Ka arsimtarë, në mos të gjithë, që s’e dinë dot se me ç’aktivitet janë të ngarkuar. Për aktivitetin e lirë ata mësojnë ditën e fundit të vitit shkollor, kur duhet të plotësohet ditari. 

Reforma në arsim i jep fund nepotizmit. Nepotizëm, që nga çerdhja e fëmijëve deri në universitet. Arsimi cilësor njeh profesionalizëm dhe jo politikë, parti, partizan partiakë, militantë partiakë, nepotizëm, korrupsion, mitë, ryshfet dhe imoralitet. 

Në shtetin që vlon nga korrupsioni në nivelet më të larta, mos prit arsimim cilësor. Në shtetin e tillë mjetet financiare në vend që të destinohen për shkolla dhe universitete, përfundojnë në xhepat e pushtetarëve, si të nivelit qendror ashtu edhe të atij vendor. Sidomos në xhepat dhe në llogaritë e fshehta të pushtetarëve të pushtetit qendror. Ç’pret prej një shteti si Maqedonia e cila në fillim të viti shkollor nuk është në gjendje t’u sigurojë nxënësve tekste shkollore për të gjitha lëndët. Çfarë arsimi pret aty?! 

Nxënësit, me përjashtim të atyre pa të ardhura apo me të ardhura të kufizuara, vetë duhet t’i blejnë librat në librari. Dhënia e teksteve falas nuk paraqet kurrfarë ndihme për nxënësit. Ndërkaq nxënësve me të ardhura të ulëta shteti duhet t’u kompensojë një shumë përkatëse mjetesh financiare me të cilat tekstet do t’i blinin në librari. S’bëhet dot shkolla me libra të grisur, të vjetruar, të përlyer, të shkarravitur dhe me mungesë faqesh! 

Shkollat kanë këshill prindërish dhe këshill shkolle ose pleqësi shkolle. Këta të ashtuquajtura këshilla të prindërve apo këshilla shkollorë nuk luajnë kurrfarë roli në shkollë. Dhe kurrë s’kanë për të luajtur. Po të kishin luajtur ndonjë farë roli, gjendja në arsim nuk do të ishte në këtë derexhe. Po të suprimoheshin këshillat e prindërve apo këshillat shkollorë, procesi edukativo-arsimor do të zhvillohej normalisht.

E di ti se në qytetin universitar ende ka shkolla pa sallë fizkulture?! Pa sallë edukate fizike në qindvjeçarin XX, në shtetin evropian, e që synon integrimin në BE?! Mjerim dhe  mëkat!       

Arsimi nuk duron eksperimente dhe pseudoreforma. Shpesh kanë ndodhur do ndryshime. Të gjitha, për një, kanë dalë shterpe, s’kanë sjellë rezultate. S’ka reformë dhe ndryshim pa e përcaktuar diagnozën e sëmundjes në arsim! 

Kush shkon në fakultetet e arsimit?! Në Fakultetin Filozofik, në atë të filologjisë, të matematikës dhe të shkencave të natyrës? Prej tyre dalin mësuesit, arsimtarët dhe profesorët e arsimit të mesëm. Nxënësit e dalluar të një gjimnazi apo të shkollës së mesme të mjekësisë shkojnë në Fakultetin e Mjekësisë, në stomatologji, në informatikë. Ata që kalojnë me dysh apo me tresh ndjekin kryesisht fakultetet e mësuesisë. E nxënësi me dysh apo me tresh s’bëhet dot mësues, arsimtar apo profesor i mirë. Nuk mund të marrësh diplomë universitare, kurse profesionin ta mësosh gjatë përvojës në punë. Një dijetar i madh i qindvjeçarit XX thotë: “Shkolla shërben për t’u pajisur me informata, kurse dituria mësohet gjatë përvojës në punë”.  Por ky dijetar i madh kur ka thënë kështu nuk ka menduar për nxënësin i cili mezi kalon mjaftueshëm. 

Përse të dalluarit apo ekselentët (të shkëlqyeshmit) parapëlqejnë mjekësinë?! S’ka dyshim se një prej arsyeve është edhe ana financiare apo materiale. Nxënësit dhe prindërit e dinë mirëfilli se një mjek ka të ardhura dhe të hyra më të mëdha se një mësues, se një arsimtar apo se një profesor shkolle të mesme. Si mjek apo si stomatolog ai mund të punojë edhe privatisht në ambulancën e vet. Mund të gjejë punë edhe në Gjermani. Rrjedhimisht, fakultetet e mësuesisë u mbeten nxënësve me sukses të dobët, për të mos thënë nxënësve të dobët. 

Nga kjo del se reforma në arsim duhet të përfshijë edhe pagën apo rrogën e mësuesit, të arsimtarit apo të profesorit të shkollës së mesme. Paga apo rroga e mjekut duhet t’i jepet mësuesit në mënyrë që nxënësi i dalluar apo ekselent të ketë motiv të ndjekë studimet e mësuesisë dhe jo vetëm mjekësinë. Paga mujor sot e një mësuesi, arsimtari apo profesori të matematikës, të fizikës, të kimisë, të informatikës duhet të jetë të paktën njëmijë euro, në mos dhe më shumë. Këto janë degë deficitare. Për fat të keq, numri i nxënësve që dinë matematikë dhe fizikë është i vogël. 

Nxënësi me dysh regjistrohet në degën e pedagogjisë. Në afat rekord merr diplomë fakulteti. Ky mësues apo arsimtar si do t’ua mësojë nxënësve matematikën në katër vitet e para të shkollës fillore?! Si pasojë, mungesa e njohurive në matematikë, përcillet gjatë tërë ciklit arsimor, që nga fillorja deri në të mesmen. 

Vitet e fundit janë organizuar dhe janë mbajtur të ashtuquajturat trajnime të arsimtarëve. Nuk rritet cilësia në arsim me trajnime mësuesish apo profesorësh. Në shumë raste, për të mos thënë në të gjitha rastet, trajnuesi është shumë më i dobët se mësuesi apo se arsimtari që trajnohet. Trajnim i thonë kësaj?! Trajnim na qenkësh kjo?! Diploma universitare nuk është leje drejtimi apo patentë shoferi që ta trajnosh një person që ka të kryer fakultet. Atëherë del se institucioni që e ka certifikuar me diplomë universitare nuk qenkësh në krye të detyrës. Trajnimi i kuadrit arsimor, tërthorazi apo drejtpërsëdrejti vë në dyshim vlerat e universitetit. Nuk përkryhet profesioni me trajnim, por me lexim dhe studim të ditëpërditshëm të përjetshëm. 

A thua ç’do të kishte ndodhur sikur testit të maturës shtetërore t’i nënshtroheshin së pari profesorët e pastaj nxënësit?! Po sikur provimet e maturës shtetërore të mbaheshin me kamera dhe pa telefona mobilë?! Po sikur ditën e provimeve të maturës shtetërore valët e internetit të eliminohen?! A thua ç’do të kishte ndodhur?! Vitet e fundit maturën shtetërore nuk e kalojnë më pak se një për qind e nxënësve. Po të merreshin masat e sipërthëna, ngelja do të arrinte mbi 20 për qind.

Regjistrimi në gjimnaze duhet të bëhet me provime pranuese. Për t’iu shmangur shpërdorimeve, provimet pranuese duhet t’i realizojë Qendra Shtetërore e Provimeve. Prej gjimnazeve duhet të hiqen lëndët që janë pjesë e plan-programeve të shkollave të tjera, si: biznesi, menaxhmenti, ekonomia, hyrje në drejtësi. Vlerësimi në lëndë të caktuara duhet të bëhet në mënyrë përshkruese dhe pa nota. Vlerësimet në ato lëndë nuk duhet të llogariten në mesataren e nxënësve. Prej gjimnazeve duhet të hiqet sa më parë mundësia për të qenë nxënës i çrregullt. 

Shteti që nuk e forcon arsimin profesional të mesëm nuk mund të ketë arsimim cilësor. Për ta forcuar arsimin profesional, shteti duhet të ketë industri dhe ekonomi të zhvilluar. Shteti që mbytet në korrupsion nuk mund të ketë ekonomi dhe industri të zhvilluar. Shteti, gjyqësorit të të cilit i besojnë jo më shumë se 4 për qind e shtetasve të vet, është larg integrimit në BE.   

Në fakultetet që përgatisin kuadër për degët e arsimit, të drejtë regjistrimi duhet të kenë kryesisht nxënësit e gjimnazeve. Regjistrimi në ato degë duhet të bëhet me provim pranues, pavarësisht nga diploma e maturës shtetërore. Në shtetin ku ngelja në maturën shtetërore është rreth një për qind, më mirë është që në atë shtet matura shtetërore të hiqet. Por kjo nuk është punë e lehtë se pa maturë shtetërore nuk mund t’i ndjekësh studimet jashtë vendit.

Reformat eventuale në arsim duhet të bazohen edhe në sistemet arsimore të vendeve të suksesshme, përshtatur kushteve dhe rrethanave tona. Nuk është mirë të mësohet kimia pa laborator apo fizika dhe biologjia pa kabinet. Në vendet e suksesshme, në vend të laboratorëve dhe të kabineteve ka kohë që përdoren edhe pajisjet audio-vizuale, video-bimet etj. Shkollat tona s’kanë as laboratorë e kabinete, as pajisje tekniko-teknologjike bashkëkohore. Në rrethana të tilla s’duhet të habitemi se testimin Pisa dalim ndër të fundit dhe në krahasim me atë të vitit 2018 shënojmë rënie si asnjë shtet tjetër bë rruzull.       

Shkollat duhet ta respektojnë disiplinën, rendin dhe rregullin. Humbja e orëve nëpër shkolla, përpos në raste të veçanta, duhet të eliminohet si mundësi. Kriteri nëpër shkolla nuk duhet të banalizohet apo të nëpërkëmbet. 

Shkollat dhe arsimi në përgjithësi duhet të depolitizohen dhe të departizohen. Kriter i vetëm për pranimin e kuadrit arsimor duhet të jetë aftësia profesionale, virtytet njerëzore dhe vlerat morale. Kush është ai që i mat këto parametra dhe vlera? Personin e diplomuar nuk mund ta pranosh në punë me testim.  

Akulli i trashë një metër nuk është bërë për një natë – thonë kinezët. Problemet në arsim nuk janë krijuar sot as dje. Ato trashëgohen nëpër dhjetëvjeçarë. Arsimi nuk është propagandë dhe reklamë. As mashtrim partiak i lemerishëm i bërë para fushatës zgjedhore. Kjo lemeri zgjatë që nga viti 1991. Trashëgohet edhe nga periudha bolshevike e Josip Brozit. Kështu do ta çojnë edhe politikanët dhe udhëheqësit e mëdhenj që do të vinin pas kësaj qeverie.   

Përmirësimi i cilësisë në arsim është proces që mund të zgjasë tridhjetë vjet. Pra, sot ta fillosh, pas tri dekadave t’i vjelësh frytet. Procesi i formimit të inteligjencies së një kombi zgjat njëqind vjet. 

Pa më të voglin dyshim, në trojet tona shqiptare ka fëmijë, nxënës dhe studentë që mund të ndeshen edhe në arena kriteresh të ashpra. Askush nuk ka të drejtë t’i marrë në qafë të tillët. Ata janë fatosa, shpresa të shqiptarisë dhe të njerëzisë.   

Prof.Xhelal Zejneli                                            

Filed Under: Sociale

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 32
  • 33
  • 34
  • 35
  • 36
  • …
  • 78
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • KUJTIME PER ITALIANIN DOM ANTONIO SHARRA
  • MASAKRA E TIVARIT MARS-PRILL 1945
  • Kuptimi i Pashkëve Ortodokse – midis ritualit dhe ringjalljes së ndërgjegjes
  • RIKTHIMI I MUSTAFA MAKSUTIT NË FAQET E HISTORISË
  • Shqipëria në politikën ballkanike të Austro-Hungarisë
  • Eliot Engel, in memoriam…
  • VATRA TELEGRAM NGUSHËLLIMI PËR NDARJEN NGA JETA TË ELIOT ENGEL, MIKUT TË MADH TË KOMBIT SHQIPTAR
  • Përkujtojmë në përvjetorin e lindjes një nga figurat e Rilindjes Kombëtare, Aleksandër Stavre Drenova
  • GËRSHËRA E ARGJENDTË
  • Përgjithmonë vetëm mirnjohës për Kongresmenin Eliot Engel
  • PËRKUJTIM PËR ELIOT ENGEL, NJË MIK I PAZENDËVËSUSHËM, ZËRI I SHQIPTARVE NË SHBA
  • Meditim para varrit të Faik Konicës
  • Bashkimi i Diasporës Shqiptare të Greqisë
  • “Fortifikimi ilir i Komlikut në Fregen dhe Ungrej të Lezhës (Mirdita Etnografike)”
  • “The Real Thing”: A Conversation with Luljeta Lleshanaku

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT