Përgatiti Rafael Floqi sipas agjencive të lajmeve/
SHBA-ja dhe Izraeli nisën sulmin të shtunën, ndërsa goditja e parë e dukshme ndodhi pranë zyrave të Udhëheqësit Suprem, Ajatollah Ali Khamenei. Mediat iraniane raportuan për sulme në mbarë vendin dhe tymi u pa të ngrihej mbi kryeqytet.
Presidenti Donald Trump deklaroi në një video të publikuar në rrjetet sociale se SHBA-ja kishte nisur “operacione të mëdha luftarake në Iran”. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, u bëri thirrje popullit iranian që “ta merrni në dorë qeverinë tuaj” në një video-mesazh të publikuar të shtunën. Komentet e tij erdhën pasi SHBA-ja dhe Izraeli ndërmorën një sulm ndaj Iranit.
Presidenti amerikan Donald Trump u kërkoi popullit iranian që “ta marrë në dorë qeverinë e tyre ” në një video-mesazh të publikuar të shtunën. Komentet e tij erdhën pasi SHBA-ja dhe Izraeli ndërmorën sulmin ndaj Iranit.
Presidenti amerikan Donald Trump u kërkoi iranianëve të strehohen gjatë sulmeve, por më pas shtoi: “Kur të kemi mbaruar, merreni qeverinë tuaj. Do të jetë e juaja për ta marrë.” Ishte një thirrje e jashtëzakonshme që sugjeron se aleatët mund të synojnë përfundimin e teokracisë së vendit pas dekadash tensioni.
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu i bëri jehonë këtij qëllimi të gjerë. “Operacioni ynë i përbashkët do të krijojë kushtet që populli i guximshëm iranian ta marrë fatin e tij në duart e veta,” tha Netanyahu.
Media shtetërore iraniane njoftoi se sulmet amerikano-izraelite shënjestruan një listë në rritje qytetesh dhe objektesh në mbarë Iranin.
Shtylla të mëdha tymi mund të shiheshin mbi Teheran si pasojë e goditjeve të drejtpërdrejta, ndërsa u raportuan shpërthime në ose pranë qyteteve të mëdha si Isfahani, Shirazi dhe Tabrizi.
Shpërthime u raportuan gjithashtu në disa qytete perëndimore, si edhe rreth qyteteve-port në Gjirin Persik, që janë thelbësore për tregtinë kryesore të naftës së Iranit, përfshirë Asalujen.
Në një video të publikuar në rrjetet sociale, Trump tha se Irani ka vazhduar të zhvillojë programin e tij bërthamor dhe planifikon të zhvillojë raketa që mund të arrijnë në SHBA.
Sulmet e para duket se shënjestruan kompleksin ku ndodhet rezidenca e Udhëheqësit Suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, 86 vjeç, në qendër të Teheranit. Nuk ishte menjëherë e qartë nëse ai ndodhej aty në atë moment. Nga kryeqyteti iranian u panë re tymi që ngriheshin në ajër.
Irani reagoi ashtu siç kishte kërcënuar prej muajsh — fillimisht duke lëshuar një valë raketash dhe dronësh që shënjestruan Izraelin. Më pas vijoi me sulme ndaj instalimeve ushtarake amerikane në Bahrein, Kuvajt dhe Katar. Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Iraku mbyllën hapësirën e tyre ajrore.
Në një video 8-minutëshe të publikuar në platformën e tij Truth Social, Trump tha se SHBA-ja ka filluar “operacione të mëdha luftarake në Iran”. Ai pretendoi se Irani ka vazhduar të zhvillojë programin e tij bërthamor dhe po planifikon të zhvillojë raketa që mund të arrijnë në territorin amerikan, duke i bërë thirrje popullit iranian që “ta merrni në dorë qeverinë tuaj”.
“Pak kohë më parë, ushtria e Shteteve të Bashkuara filloi operacione të mëdha luftarake në Iran. Objektivi ynë është të mbrojmë popullin amerikan duke eliminuar kërcënimet e menjëhershme nga regjimi iranian. Një grup i egër, shumë i ashpër, njerëz të tmerrshëm. Aktivitetet e tij kërcënuese rrezikojnë drejtpërdrejt Shtetet e Bashkuara, trupat tona, bazat tona jashtë vendit dhe aleatët tanë në mbarë botën.
Ndërkohë, Izraeli, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Katari mbyllën hapësirat e tyre ajrore të shtunën. U mbyll edhe hapësira ajrore në jug të Sirisë. Avionët që ishin nisur drejt qyteteve si Tel Avivi dhe Dubai në orët e para të mëngjesit të së shtunës u devijuan ose u kthyen në aeroportet nga ishin nisur.
Situata po ndryshon me shpejtësi dhe linjat ajrore u bënë thirrje pasagjerëve të kontrollojnë statusin e fluturimeve online përpara se të drejtohen në aeroport. Operatori i aeroportit të Dubait njoftoi se fluturimet u pezulluan për një kohë të pacaktuar në Aeroportin Ndërkombëtar të Dubait, aeroporti më i ngarkuar në botë për fluturime ndërkombëtare, si dhe në Dubai World Central – Aeroporti Ndërkombëtar Al Maktoum në periferi të qytetit.
Mbyllja pritet të ketë pasoja të konsiderueshme jo vetëm për kompaninë Emirates me bazë në Dubai, por edhe për shumë linja të tjera ajrore që operojnë në dhe nga ky qytet.
Pse një sulm amerikan ndaj Iranit rrezikon të kthehet në konflikt të gjatë
Debati mbi një sulm të mundshëm amerikan ndaj Iranit është rikthyer në qendër të politikës ndërkombëtare. Besimi i administratës amerikane se mund të kontrollojë pasojat e një goditjeje ushtarake është i rrezikshëm dhe i gabuar. Ndryshe nga rastet e mëparshme kur vendimet e guximshme nuk sollën reagime të menjëhershme katastrofike, këtë herë rrethanat janë ndryshe: Irani ndodhet në një pozitë të dobësuar, por pikërisht kjo dobësi e shtyn drejt agresivitetit dhe jo drejt kapitullimit.
Teza qendrore është se një sulm amerikan nuk do ta detyrojë Iranin të dorëzohet në negociata, por përkundrazi do ta shtyjë drejt hakmarrjes së përgjakshme dhe përshkallëzimit rajonal, duke rrezikuar një konflikt më të gjatë dhe më të kushtueshëm për SHBA-në.
Një nga dilemat më të mëdha të politikës së jashtme amerikane sot: nëse një goditje ushtarake ndaj Iranit do të prodhonte një fitore të shpejtë politike apo do të hapte një konflikt të ri të gjatë dhe të kushtueshëm në Lindjen e Mesme. Argumenti kryesor është se besimi në Uashington se Irani do të dorëzohet nën presion ushtarak është një keqkuptim strategjik që mund të çojë në përshkallëzim të rrezikshëm.
Iluzioni i suksesit të shpejtë
Në vitet e fundit, vendime të guximshme të SHBA-së nuk kanë prodhuar pasoja të menjëhershme katastrofike. Kjo ka krijuar një perceptim se veprimi i fortë ushtarak mund të kontrollohet dhe menaxhohet pa hyrë në luftë të gjatë. Por situata me Iranin është ndryshe. Irani nuk e sheh presionin si arsye për kapitullim, por si kërcënim ekzistencial që kërkon reagim. Dobësimi i Iranit — nga goditjet ndaj programit bërthamor, dobësimi i rrjetit të milicive dhe dëmtimi i mbrojtjes ajrore — nuk e bën vendin më të prirur për kompromis. Përkundrazi, e shtyn të tregojë forcë për të ruajtur kredibilitetin strategjik dhe legjitimitetin e brendshëm. Një nga argumentet më të rëndësishme është se Uashingtoni nuk kupton logjikën e negociimit iranian. Irani nuk reagon ndaj presionit duke bërë lëshime simbolike. Ai negocion vetëm kur përballet me presion ekstrem dhe kur ka përfitime konkrete.
Kërkesat amerikane — heqja dorë nga pasurimi bërthamor dhe programi raketor — prekin drejtpërdrejt mbijetesën e regjimit iranian. Për Teheranin, këto janë elemente të sovranitetit dhe të sigurisë ekzistenciale. Në këtë kuptim, kërkesa për kapitullim total është politikisht e papranueshme për udhëheqjen iraniane. Lideri suprem nuk mund të pranojë një marrëveshje që duket si dorëzim historik.
Irani mes diplomacisë dhe luftës
Zhvillimet e fundit diplomatike mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit tregojnë një paradoks të madh strategjik: ndërsa negociatat vazhdojnë, përgatitjet ushtarake intensifikohen. Integrimi i informacionit të ri mbi bisedimet indirekte në Gjenevë me analizën e mëparshme mbi rrezikun e konfliktit tregon se rajoni ndodhet në një pikë kritike ku diplomacia dhe lufta ecin paralelisht. Bisedimet e fundit indirekte në Gjenevë përbëjnë raundin e tretë që nga lufta 12-ditore e qershorit, kur Izraeli dhe SHBA goditën rëndë objektivat bërthamore iraniane. Edhe pse programi u dëmtua, shkalla reale e dëmit mbetet e paqartë dhe dyshimet për rindërtim vazhdojnë.
Fakti që delegacioni amerikan nuk u largua menjëherë nga tryeza konsiderohet shenjë se ekziston ende një minimum terreni i përbashkët. Megjithatë, kjo nuk përbën përparim strategjik, por vetëm shmangie të përplasjes së menjëhershme.
Irani kërkon diskutim vetëm mbi çështjen bërthamore dhe lehtësimin e sanksioneve. SHBA kërkon shumë më tepër: ndalimin e pasurimit të uraniumit, kufizimin e programit raketor dhe ndërprerjen e mbështetjes për grupet rajonale. Kjo diferencë e thellë e bën marrëveshjen shumë të vështirë.
Diplomacia nën hijen e forcës
Ndërkohë që diplomatët flasin, SHBA po shton praninë ushtarake në Lindjen e Mesme. Kjo krijon një diplomaci të tipit “negocio ose përballu me forcë”. Problemi është se presioni ushtarak nuk garanton lëshime iraniane.
Analiza e mëparshme tregon se Irani nuk dorëzohet nën presion simbolik. Për regjimin, programet strategjike janë çështje mbijetese. Presioni mund ta shtyjë drejt reagimit, jo kompromisit.
Dyshimet mbi programin bërthamor
Uashingtoni beson se Irani po përpiqet të rindërtojë elementë të programit bërthamor. Aktivitetet e vëzhguara në vendet e goditura dhe kufizimi i inspektimeve ndërkombëtare ushqejnë dyshimet.
Megjithatë, vlerësimet amerikane sugjerojnë se Irani nuk ka rifilluar një program armësh bërthamore, por po pozicionohet që të ketë kapacitet për ta bërë këtë nëse vendos. Kjo krijon një zonë gri strategjike që rrit tensionin pa prodhuar justifikim të qartë për luftë.
Pse kërcënimi ushtarak mund të dështojë
Nëse qëllimi i një sulmi është të detyrojë Iranin të bëjë lëshime, historia sugjeron se kjo nuk funksionon lehtë. Irani pranon marrëveshje vetëm kur sheh përfitim konkret dhe garanci.
Nëse qëllimi është ndryshimi i regjimit, kjo nënkupton konflikt shumë më të gjatë dhe të kushtueshëm. Nuk ka plan publik për pasojat e një skenari të tillë — një boshllëk që rrit rrezikun strategjik. Çdo konflikt nuk do të kufizohej vetëm mes SHBA dhe Iranit. Teherani mund të godasë:bazat amerikane në rajon;Izraelin;vendet e Gjirit;trafikun energjetik në Ngushticën e Hormuzit
Kjo e fundit është veçanërisht kritike, pasi një pjesë e madhe e naftës botërore kalon aty. Vetëm frika e konfliktit ka rritur çmimet e naftës.Integrimi i negociatave me përgatitjet ushtarake krijon një paradoks: diplomacia ekziston, por çdo dështim mund të kthehet menjëherë në konflikt.
Një sulm i kufizuar mund të prodhojë kundërpërgjigje iraniane, e cila do të detyronte reagim amerikan. Ky cikël mund të kthehet në konflikt të gjatë — pikërisht ajo që politika amerikane pretendon se dëshiron të shmangë.
Objektivat maksimaliste dhe mungesa e kompromisit
Shtetet e Bashkuara kërkojnë kufizime të gjera mbi programin bërthamor dhe atë raketor iranian. Për Teheranin, këto janë shtylla të mbijetesës së regjimit. Heqja dorë prej tyre do të shihej si dorëzim politik dhe strategjik. Kjo krijon një hendek të thellë negociues. Irani historikisht pranon vetëm marrëveshje të detajuara dhe reciproke, jo kapitullime simbolike. Nga ana tjetër, udhëheqja amerikane kërkon një fitore të madhe politike që të justifikojë presionin dhe përdorimin e forcës. Vendimmarrja nuk është vetëm strategji, por edhe perceptim personal dhe politik. Një fitore simbolike është e rëndësishme për politikën amerikane, ndërsa për udhëheqjen iraniane shmangia e poshtërimit është jetike për mbijetesën politike.
Kjo përplasje psikologjike e bën kompromisin shumë të vështirë dhe rrit gjasat që secila palë të zgjedhë përshkallëzimin në vend të tërheqjes.
Rreziku i spiralës së konfliktit
Një sulm i kufizuar rrallë mbetet i tillë. Çdo reagim iranian do të kërkonte kundërpërgjigje amerikane, duke krijuar një cikël përshkallëzimi. Në vend të një demonstrimi force me dalje të shpejtë, SHBA mund të përballet me një konflikt të zgjatur. Kjo është veçanërisht e rrezikshme sepse opinioni publik amerikan është skeptik ndaj luftërave të reja në Lindjen e Mesme. Çdo përfshirje e gjatë do të kishte kosto politike dhe ekonomike.
Si përfundimi
Një sulm amerikan ndaj Iranit nuk garanton kapitullim të shpejtë. Përkundrazi, ai mund të prodhojë një reagim që e zgjeron konfliktin dhe e bën më të kushtueshëm për SHBA-në. Dobësia iraniane nuk është sinonim i dorëzimit, por shpesh nxit reagim më agresiv. Zgjidhja më e qëndrueshme mbetet kombinimi i diplomacisë me presionin ekonomik, jo përdorimi i forcës që mund të hapë një konflikt të ri pa fund të qartë. Historia e Lindjes së Mesme tregon se luftërat fillojnë më lehtë sesa përfundojnë.
Në këtë kontekst, çdo vendim për veprim ushtarak duhet të peshohet jo vetëm për efektin e menjëhershëm, por për zinxhirin e pasojave që mund të sjellë në rajon dhe në politikën globale.