Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/
Institucioni i Presidentit të Republikës së Kosovës përfaqëson një nga shtyllat themelore të rendit kushtetues. Ai nuk është vetëm një figurë protokollare, por një aktor kyç institucional që garanton unitetin e popullit, ruan stabilitetin demokratik dhe funksionimin e institucioneve në përputhje me Kushtetutën. Në vitin 2026, zgjedhja e Presidentit ka marrë një peshë të veçantë për shkak të kontekstit të brendshëm politik, tensioneve rajonale dhe kërkesave ndërkombëtare për konsolidim të shtetit dhe pjekuri demokratike.
Kjo analizë ka për qëllim të evidentojë parimet kushtetuese dhe praktikat krahasimore që lidhen me procesin e zgjedhjes së Presidentit, të theksojë nevojën për konsensus të gjerë dhe të ofrojë rekomandime për një proces që garanton legjitimitet, unitet dhe stabilitet institucional.
I. Roli kushtetues i Presidentit dhe parimi i unitetit
Sipas Nenit 84 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, Presidenti përfaqëson unitetin e popullit dhe garanton funksionimin demokratik të institucioneve. Ky rol ka disa dimensione kushtetuese:
Dimension institucional: Presidenti ka kompetenca të sanksionuara ligjore për dekretimin e ligjeve, emërimin e kryetarit të Qeverisë, shpalljen e zgjedhjeve dhe funksione të tjera që ndikojnë drejtpërdrejt në ekuilibrin e pushteteve.
Dimension politik: Ai është faktor balancues midis shumicës parlamentare dhe opozitës, duke mbajtur një rol gjithëpërfshirës dhe neutral.
Dimension moral dhe shtetëror: Legjitimiteti i tij buron nga pranueshmëria shoqërore dhe konsensusi politik, jo vetëm nga procedura formale e zgjedhjes.
Doktrina ndërkombëtare e së drejtës kushtetuese thekson se institucionet që përfaqësojnë unitetin kombëtar, si Presidenti, duhet të kenë bazë legjitime të gjerë, sepse roli i tyre shtrihet përtej ciklit politik afatshkurtër dhe përfshin ruajtjen e stabilitetit të brendshëm dhe pozitës ndërkombëtare të shtetit.
II. Konsensusi politik si domosdoshmëri kushtetuese
Sistemi parlamentar i Kosovës e kërkon shpesh një shumicë të kualifikuar për zgjedhjen e Presidentit. Ky mekanizëm ka qëllim kushtetues dhe funksional:Parandalon dominimin e një partie të vetme.Detyron dialog dhe marrëveshje gjithëpërfshirëse.Garanton legjitimitet të brendshëm dhe pranueshmëri ndërkombëtare.
Në mungesë të konsensusit, zgjedhja e Presidentit mund të prodhojë një figurë të kontestuar që nga dita e parë e mandatit, duke dobësuar rolin e tij integrues dhe autoritetin moral, siç është evidentuar në përvojat historike të Kosovës.
III. Ilustrim krahasimor me vende të tjera demokratike
Analiza krahasimore tregon se legjitimiteti i Presidentit lidhet ngushtë me mekanizmat e zgjedhjes dhe konsensusin politik:
Vendi
Mekanizmi zgjedhor
Parimi kryesor
Efekt mbi unitetin
Gjermania
Kolegium Federal (Bundestag + Parlamente landeve)
Dialog gjithëpërfshirës
Presidenti përfaqëson unitetin federal dhe nuk është i polarizuar politikisht
Italia
Parlament (shumicë e kualifikuar në raundet e para)
Kompromis ndërpartiak
Legjitimitet moral dhe politik i Presidentit
Kroacia
Zgjedhje direkte nga qytetarët
Legjitimitet publik i lartë
Presidenti ka autoritet moral mbi partitë, pavarësisht përkatësisë politike
Austria
Zgjedhje direkte, procedurë transparente
Konsensus publik dhe politik
Presidenti stabilizon institucionet dhe përfaqëson unitetin shtetëror
Kosova (2026)
Parlament (shumicë e kualifikuar)
Krahasimet tregojnë qartë se përvoja ndërkombëtare mbështet idenë e konsensusit të gjerë si domosdoshmëri për funksionimin e Presidentit si faktor unifikues.
IV. Dimensioni institucional dhe ndërkombëtar në Kosovë
Presidenti i Kosovës nuk është vetëm një figurë e brendshme; ai është fytyra e shtetit në botë. Në vitin 2026, roli i tij bëhet kritik për:Dialogun Kosovë–Serbi;Procesin e njohjeve ndërkombëtare;Integrimin euroatlantik;Sigurinë dhe stabilitetin rajonal.
Një President pa konsensus politik nuk arrin të ndërtojë autoritet të besueshëm në këto dimensione dhe rrezikon të minojë pozicionin strategjik ndërkombëtar të shtetit.
V. Rekomandime për procesin e vitit 2026
Dialog gjithëpërfshirës politik: Marrëveshje ndërmjet pozitës dhe opozitës për të siguruar legjitimitet të plotë.
Kandidat me profil shtetëror: Integritet institucional, jo afilacion partiak i ngushtë.
Transparencë dhe përfshirje qytetare: Legjitimiteti i figurës presidenciale vjen edhe nga perceptimi publik.
Përshtatje me standarde krahasimore: Marrë parasysh praktikat e Gjermanisë, Italisë, Austrisë dhe Kroacisë për legjitimitet dhe unitet.
VI. Zgjedhja e Presidentit të Republikës së Kosovës
Zgjedhja e Presidentit të Kosovës në vitin 2026 nuk është vetëm një akt parlamentar. Ajo është provë historike për pjekurinë kushtetuese dhe demokracinë e vendit. Vetëm një zgjedhje konsensuale mund të prodhojë një President që:Përfaqëson unitetin e popullit;Ruhet stabiliteti institucional;Siguron besueshmëri ndërkombëtare;Përforcon pozicionin strategjik të shtetit.
Kosova ka nevojë për President të unitetit, jo për President të shumicës minimale. Ky është momenti që klasa politike të tregojë përgjegjësinë e saj ndaj shtetit dhe jo ndaj interesave të ngushta partiake.