Nga Astrit Lulushi/
Si oksigjeni për zjarrin, pengesat janë lëndë djegëse për flakët – shpesh bëjnë të kundërtën e asaj për të cilën janë ngritur për të mbrojtur – shërbejnë që zjarri të digjet me egërsi më të madhe, ose si njeriu kur ndeshet me ato që nuk di, ulet e shkruan një libër. Në vitin 170, një natë në çadrën e tij në vijat e frontit të luftës në Gjermani, Marcus Aurelius, perandori i Perandorisë Romake, u ul për të shkruar. Koha mund të kishte qenë edhe para agimit, ose pak çaste të lira midis dy betejave. Vendndodhja e saktë nuk është e rëndësishme. Ajo që ka rëndësi është që ky njeri, i njohur sot si i fundit nga Pesë Perandorët e Mirë, u ul për të shkruar, jo për një audiencë, as për botim, por vetëm për veten. Dhe ajo që shkroi është padyshim një nga formulat më të efektshme të historisë për tejkalimin e çdo situate të vështirë që mund të haset në jetë; formulë jo vetëm për tejkalim të pengesës, por për shkak të saj.Në atë moment, Mark Aureli shkroi vetëm një paragraf, dhe vetëm pak nga ajo që shkroi ishte origjinale. Pothuajse çdo mendim, në një formë a një tjetër, mund të gjendej në shkrimet e mentorëve dhe idhujve të tij. Por me ato pak fjalë Marcus Aurelius përcaktoi dhe artikuloi mjaft qartë një ide të përjetshme, saqë eklipson edhe emrat e mëdhenj të atyre që kishin shkruar para tij: Zeno, Ariston, Apollonius, Epictetus, Seneca etj. “Veprimet tona mund të pengohen…. por nuk mund të ketë asnjë pengesë për qëllimet tona. Sepse ne mund të përshtatemi. Mendja përshtat dhe konverton qëllimet e pengesës ndaj veprimit.”Dhe përfundoi me fjalë të destinuara për maksim:“Pengesa për veprim përparon veprimin. Ajo që qëndron në rrugë bëhet rruga.”Ky është efekt i kundërt i pengesës, pengesë kthyer kokëposhtë; gjithmonë ka një rrugë tjetër për të arritur atje ku je nisur të shkosh. Pengesat ose problemet gjithmonë priten dhe kurrë nuk janë të përhershme. Ajo që e pengon njeriun mund t’a fuqizojë atë.Këto vinin nga një njeri i veçantë, dhe nuk ishin fjalë boshe. Në mbretërimin e tij prej 19 vjetësh, Mark Aureli përjetoi luftra gati të vazhdueshme, një pandemi me humbje të tmerrshme, pabesi intrigash të mundshme, përpjekje ndaj fronit, udhëtime nëpër perandorinë ‘pax romana’, një thesar në shterrje, dhe mbi të gjitha një paraardhës të paaftë si bashkë-perandor. Dhe nga ato që dihen, Mark Aureli e shihte secilën prej këtyre pengesave si mundësi për të praktikuar durim, kurajo, përulësi, shkathtësi, arsye, drejtësi dhe krijimtari. Vdiq 59 vjeç. Thuhet se u vra nga i biri sepse kishte caktuar një gjeneral si pasardhësin e tij (The Gladiator, 2000).

Nga Astrit Lulushi/
‘Lart’ e ‘Poshtë’ tregojnë se të ngjitesh është mirë a gëzim; të zbresësh është keq ose vuajtje. Majat e maleve shënojnë kufijtë e tokës me qiellin, dhe ultësirat, kufijtë e tokës me nëntokën. Historia e njerëzimit është rrugë humbjesh e suksesesh, me të qara e të qeshura, që kalon nëpër vargmale. Sa herë që një gjë arrin kulmin, njeriu çlirohet dhe vazhdon udhën, poshtë dhe përsëri ngjitje. Nga një ankth i tillë lindi një ide e re.Njerëzit dolën me një koncept të tmerrshëm: mëkatin – shumë i ndryshëm nga mëkati i sotëm – nuk ishte koncept moral, pasi nuk merrej me sjelljen e një personi, por bëhej fjalë për ndonjë gabim që mund të kishe bërë gjatë një rituali, që e bënte Zotin të ndjehej i çnderuar dhe ky të ndëshkonte përmes forcës të tij – një lloj policie e shtetit. Njeriu as nuk mund t’a kuptonte që kishte gabuar, por ishte frika se mund të kishte gabuar që krijonte ankthin; se nëse goditesh nga fatkeqësia, kjo ndodh sepse kishe kryer shkelje kundër një Perëndie; nëse shtëpia përfshihej nga stuhia a shembej nga tërmeti, ishte faji yt. Dënimi ishte provë e fajit. Nëse dikush goditej nga fati i keq, shpresa e vetme ishte që me nështrim a servilizëm të fitonte mbrojtjen e zyrtarit që ky të ndërhynte pranë Perëndisë a kryetarit. Ishte si të japësh ryshfet për të thirrur policinë të hetojë krimet e tua.Poezia “Vuajtësi i Drejtë”, është shkruar rreth vitit 1500 pes, në Mesopotami nga Shubshi-meshre-Shakkan. Autori vuan, por ai nuk e di pse. Ai ka qenë besnik në të gjitha detyrat e tij ndaj perëndive, dhe spekulon se mbase ajo që është e mirë për njeriun është e keqe për perënditë dhe anasjelltas.Poema është gjetur e shkruar në katër pllaka guri dhe botuar për herë të parë më 1960. Emrat alternative për poezinë përfshijnë: Righteous Sufferer ose the Babylonian Job.

Nga Astrit Lulushi/

Yjet kanë qëne dikur të rinj, të fuqishëm, madje më të ndritshëm se sot në qiell. Ishin më të ngjeshur, më pranë njëri tjetrit, sepse tani hapësira është bërë më e hapur, ndërsa universi zgjerohet. Por imagjinata nuk njeh kufij. Çfarë ka pasur në qiell, përpara se të lindnin yjet? Asgjë, nëse ka patur një fillim. Lavdia e yjeve është kalimtare. Natyre i ka dhënë zgjidhje problemit, sepse lavdia është problemi që njeriu lufton a përpiqet që kurrë të mos zgjidhet.
Yjet lindin, shkëlqejnë, shterrojnë e shuhen. Edhe në Tokë, në këtë pjesë të Gjithësisë, jo vetëm jeta merr fund, por çdo gjë është e vdekshme, nuk ka rëndësi se çfarë i parapriu, a se kush ishte i pari. Pa njeri të pranishëm çdo gjë shkretohet.
Ajo që erdhi pasi lindën yjet, ishte krijimi i kushteve që planetet të formoheshin, dhe pastaj jeta – pse evoluoi, si evoluoi, me ngulm, ngadalë, në epoka të paregjistruara, apo erdhi si një përhapje e papritur speciesh përmes rreshjesh a plasjesh kozmike? Njerëzimi, pa rivalë, që e quan veten më të rëndësishmin e vetes, i ngjan një vazhde përzierjesh të rastësishme bio-kimike që endet në qiell, pa i kaluar kurrë kufijtë e Tokës, planet gjysmë-natë në një qoshe po aq të errët të Universit.