Beqir Sina – Page 38 – Dielli

DORUNTINA SHFAQET NE NEW YORK

April 26, 2015 by dgreca

Intervistë me Drejtorin e Teatrit ODA nga Prishtina, Florent Mehmeti – mbas shtatë vjetësh me dramën “Doruntina”/
* “Doruntina” e teatrit ODA nga Prishtina në “dashuri” me teatrin “Blessed Unrest” në Nju Jork/
Intervistoi Beqir SINA/
NEW YORK CITY : Drama “Doruntina” rikthehet pas 7 vjetësh me një version të ri në teatrin “Interart” në qytetin e Nju Jorkut dhe në teatrin “Emelin” në Weschester. Në ndërkohë gazetari ynë në New York, Beqir SINA, sjell përsëri një intervistë me bashkëregjisorin e shfaqjes, Florent Mehmeti, i cili flet se përse zgjodhën dramën e bazuar në romanin, “Kush e solli Doruntinën”, të shkrimtarit të njohur shqiptar, Ismail Kadare, e cila tha ai trajton temën e familjes, dashurinë e ndaluar dhe fuqinë e premtimit, besës shqiptare. Mehmeti gjithashtu tregon se si e kan realizuar shfaqjen në bashkëpunim me kompaninë teatrale “Blessed Unrest”. Gjithashtu, ai dhe publiku thonë se janë të impresionuar me aktrimin e trupës amerikano – shqiptare, e cila përbëhet nga katër aktorë amerikanë dhe katër aktorë shqiptarë, duke plotësuar dhe rolet dytësore. Doruntina po të shfaqet në metropolin e botës Nju Jork, dhe pastaj do të udhëtojë për në veri të Nju Jorkut, Weschester nga 23 prilli deri më 10 maj.

Cili është rrugëtimi i teatrit “Oda” në këto shatë vite pas shfaqjes së fundit në Nju Jork?

Gjatë kësaj kohe ne këmi vazhduar të sjellim për publikun tonë punë artistike të llojeve të ndryshme, në 5-6 vitet e fundit Teatri ODA është duke bërë edhe punë artistike me partnerë nga Evropa në kuadër të rrjetit IN SITU me 17 anëtarë ku ne jemi anëtari i vetëm jashtë shteteve të Bashkimit Evropian. Puna që kemi bërë në këtë rrjet është punë ndërkombëtare e dedikuar për hapësirë publike. Përpos kësaj mbajmë repertor të rregullt në Prishtnë me shfaqje bashkëkohore të rregullta, si dhe ngjarje tjera kulturore që ndodhin në hapësirën tonë në Prishtinë

Drama e shfaqjes suaj është e bazuar në romanin, “Kush e solli Doruntinën”, të shkrimtarit të njohur shqiptar, Ismail Kadare, e cila trajton temën e familjes, dashurinë e ndaluar dhe fuqinë e premtimit, besës shqiptare. Përse e zgjodhët këtë dramë dhe Kadarenë ?

Ideja për të zgjedhur si temë Doruntinën dhe mitin e Konstatinit ka rrjedhë si kërkim i joni për të rajtuar një temë unike shqiptare për t’iu prezantuar publikut amerikan. Besa si fuqi e premtimit në kulturën shqiptare si e tillë nuk ekziston në kultura tjera dhe kjo e bën këtë teme shumë interesante dhe të veçantë. Inspirimi nga romani i Ismail Kadaresë na ka dhënë të dy teatrove tona shtyës të madhe për t’u marrë me këtë temë dhe për ta trajtuar artistikisht.
Si u mundësua bashkëpunimi i teatrit tuaj me teatrin njujorkez “Blessed Unrest”?Në bashkëpunimin me kompaninë teatrale a ka pasur realizime të tjera prej se kur ju gjetët njeri tjetrin ?.

Bashkëpunimi i Teatrit ODA me Blessed Unrest ka tashmë një histori më se 10 vjeçare. Pikë takimi jonë i parë ka qenë në Prishtinë më 2004 ku jemi takuar rastësisht pasi drejtuesit e Blessed Unrest kishin ndërmarr një udhëtim nëpër Ballkan duke dashur që të zbulojnë botën teatrore. Kur kanë parë punën tonë dhe gjatë besidave tona kemi rënë “në dashuri” artistike dhe kemi filluar bashkëpunimin fillimisht duke sjellur shfaqjen e Blessed Unrest “Lying” në Prishtinë dhe duke inkorporuar një aktor shqiptar në të në rolin e narratorit / përkthyesit. Më pas filluam bashkëpunimin e plotë në shfaqjen “Doruntina” që e kemi kurorëzuar në Nju Jork më 2008 dhe pastaj e kemi shfaqur në Shqipëri, Maqedoni e Kosovë më 2009. Meqenëse është pritur shumë mirë dhe ka pasë kërkesë të vazhdueshme për ta shfaqur sërish kemi vendosur që ta risjellim për publikun njujorkez edhe tash më 2015. Në ndërkohë në vitin 2012 kemi bashkëprodhuar “Burrneshat” shfaqje kjo që ka trajtuar fenomenin e burrneshave në kulturn shqiptare e cila është shfaqur në trojet shqiptare në viin 2012. Gjatë gjithë kohës së bashkëpunimit tonë kemi pasur përkrahjen e institucioneve si në Kosovë ashtu edhe në Nju Jork por edhe të artdashësve shqiptarë në Amerikë, të cilët shpresojnë se do të vazhdojnë të përkrahin punën tonë edhe kësaj radhe.
Trupa e juaj përbëhet nga katër aktorë amerikanë dhe katër aktorë shqiptarë, si arrini t’i mbuloni të gjitha rolet dhe hapsirën e shfaqjes në skenë me këta 8 aktorë dhe si arrini të kombinoni përdorimin e dy gjyhëve në të njëjtën shfaqje ?
Në shfaqjen tonë ne e këmi përpunuar dhe e kemi integruar aspektin dygjuhësor në kuadër të konceptit artistik të shtrimit të shfaqjes. 8 aktorët kanë rolet e tyre parësore dhe pastaj luajnë edhe role dytësore që shërbejnë për rrjedhën e rrëfimit, praktikë kjo shumë e shpeshtë në krijimet bashkëkohore teatrore. Shfaqja është e konceptuar asisoji, që të kuptohet nga të dy gjuhët ndaras dhe mendoj që përvoja më e mirë e mundshme është për shqiptaro – amerikanët të cilët i flasin të dy gjuhët. Përvoja e dëgjimit të gjuhës shqipe në skenë edhe nga ana e pjesës amerikane të publikut përjetohet në mënyrë shumë të veçantë.
Çfarë duket se ka ndryshuar në këtë shfaqje nga ajo e shtatë viteve më parë ?
Përderisa ky ri isnkenim i Doruntinës pas 7 vitesh sjell gjetje të reja artistike në skenë, lojë më të pasur të aktorëve me fizikalitetin e tyre, rrëfimi mbetet po ai që ka qenë. Dallimi tjetër është që aktorët kanë ndryshuar në masë të madhe, pjesa amerikane është komplet me aktorë të rinj, përderisa te pjesa shqiptare kemi një aktorë të ri, por edhe ndërrim rolesh ku tash në rolin e Nënës kemi Ilire Vinca Çelaj.
Si e vlersoni shfaqjen tuaj në syrin komunitetin e artistëve shqiptar në Nju Jork, pra si si u prit shfaqja kësaj radhe?
Shfaqja jonë ka sjellur emocione të papërshkrueshme tek komuniteti shqiptar në Amerikë, pas shfaqjeve ne po bisedojmë me publikun dhe ata pa hezitim po i shfaqim vlerësimet e tyre shumë të larta sa i përket përvojës së tyre në shfaqje. Ndjenja e krenarisë për prezantimin e kulturës sonë në Nju Jork dhe në format të tillë duke e bërë atë së bashku me artistët amerikanë është diçka që mbizotëron tek të gjithë të pranishmit.
“Doruntina”, si u arritët ju të gjeni një gjuhë të përbashkët aktrimi mes dy kulturave që janë kaq larg njëra-tjetrës?
Duke qenë se gjuha e artit është gjuhë univerzale në e gjejmë një gjuhë të përbashkët të shkelqyer mes veti, dhe edhe pse për kohë të shkurtër kemi punuar së bashku me aktorët Amerikanë, këtu para shfaqjes së parë e kemi ndjenjën që njihemi e punojmë që shumë kohë së bashku. Ne kemi punuar edhe paralelisht në Prishtinë e Nju Jork, duke qenë në kontakt të vazhdueshëm dhe duke kordinuar punën në detaje fale mjeteve të teknologjisë moderne dhe internetit.
“Doruntina” u prit më mirë në Nju Jork, para shtatë viteve apo mendon tani?
Nuk mund të bëjë një krahasim meqenëse sapo kemi filluar ta shfaqim tani, në 2008 është pritur jashtëzakonisht mirë dhe tash në 2015 shenjat e para janë të jashtëzakonshme prej publikut dhe jam shumë i sigurtë se do të vazhdojë kështu, gjë që edhe neve na bën të jemi jashtëzakonisht të kënaqur.
Cilin aktor do të veçonit nga trupa juaj?
Është e vështirë të veçosht ndonjërin aktor dhe me të vërtetë për ata që e kanë parë shfaqjen dhe do ta shohin mund të pajtohen me mua se secili prej tyre shpalos nga diçka jashtëzakonisht të fortë e të fuqishme nga vetja dhe në këtë mënyrë i gjithë ansambli rrezaton shumë mirë duke e fuqizuar shumë rrëfimin e rrugëtimin e Doruntinës dhe Konstantinit.
A mundet të na rrëfeni sekretin e teatrit ODA?
Nuk mendoj që kemi ndonjë sekret. Kur puna jonë është e suksesshme ajo është e bazuar në një impenjim serioz e të palodhshëm me shumë pasion, dashuri e sinqëritet.
Cilat janë planet e tuaja për të ardhmen ?
Gjatë kohës sa po qëndrojmë në Nju Jork, kemi planifikuar disa punëtori së bashku me artistët e Blessed Unrest për të kërkuar tema, qasje e mënyra të bashëkpunimit tonë në të ardhmen. Rezultatet e këtyre punëtorive do të na shërbejnë për të planifikuar bashkëpunimin tonë të radhës.
Me çfarë mesazhi do kishit dëshirë tju drejtoheni artëdashësve shqiptaro – amerikan ?
Unë do të doja që artdashësit shqiptaro – amerikan në Nju Jork e në Westchester, ku gjithashtu do të shfaqim shfaqjen me 2 Maj në Teatrin Emelin në Mamaroneck, të mos e humbasin këtë shansë për të përjetuar diçka shumë të këndshme që për bazë ka kulturën e veçantë shqiptare e të njëjtën kohë i flet botës edhe në anglisht e me gjuhën univerzale të artit. Duke qenë se bashkëpunimet e këtilla si ky i joni janë shumë të vështira për t’u organizuar dhe kërkojnë shumë financa, prandaj edhe nuk mund të ndodhin shumë shpesh do të ishte mëkat që të mos përjetohet ky rrugëtim artistik.
Teatri ODA dhe Blessed Unrest shfaqin shfaqjen dy gjuhësore “Doruntina” në Nju Jork, SHBA.
Një martesë që e refuzon traditën, një udhëtim i pamundur mbi kalë, një vëlla që e sfidon varrin. Inspiruar nga legjenda shqiptare siç është e shkruar nga Ismail Kadare, DORUNTINA është një rrëfim mitik i dashurisë së ndaluar dhe rrezikut të Besës që nuk mund thyhet kurrë.
Luajnë: Ilire Vinca Çelaj, Kevin Chu, Eshref Durmishi, Nëntor Fetiu, Njomëza Ibraj Fetiu, Tatyana Kot, Poppy Liu, and Nathan Richard Wagner.
Regjia: Jessica Burr dhe Florent Mehmeti
Shkruar nga: Matt Opatrny dhe Lirak Çelaj
Më shumë informata në blessedunrest.org
23 Prill – 10 Maj, 2015
The Interart Theatre
500 West 52nd Street, NYC
Gjithashtu më 2 Maj në Emelin Theatre në Westchester (http://www.emelin.org/events-view/theatre)
Shfaqja organizohet në bashkëpunim me Ministrinë e Diasporës së Qeverisë së Republikës së Kosovës. “Doruntina” është një bashkëprodhim i Teatrit ODA dhe Blessed Unrest nga Nju Jorku

LAMTUMIRE LIRI KUPI, QENDRESTARE E KAMPEVE TE INTERNIMEVE

April 20, 2015 by dgreca

*FAMILJA, BASHKEVUAJTESI DHE KOMUNITETI SHQIPTAR PERCOLLEN ME NDERIME LIRI KUPIN/
* Në kujtim të Liri Kupit – 8 Shkurt, 1933 – 15 Prill, 2015/
Nga Beqir SINA – Queens New York/
QUEENS NYC: Të mërkurën, 15 Prill 2015, pas një sëmundje të rëndë, ndërroi jetë në Nju Jork, në moshën 82 vjeçare, e ndjera Liri Kupi, bashkëshortja e Fatbardh Kupit, duke i lënë në pikëllim të thellë, burrin fëmijët, dhe familjarët e saj të dashur dhe të gjithë rrethin miqësor e të njohurit.
E ndjera ndërroi jetë në spital në Kuins, pas një sëmundjeje të rëndë.
Shërbimet funerale nisën ditën e Premte, më 17 Prill 2015, dhe vazhduan edhe të shtunën në Shtëpinë Mortore -(Funeralin): Schwartz Brothers-Jeffer Memorial Chapel, në Queens Blvd lagjia Forest Hills – Kuins. Te Shtunë me 8 Prill 2015 u përcoll me të gjitha nderimet për në banesën e fundit me pjesëmarrjen e dhjetra vetëve, anëtarëve të familjes, miqve dhe dashamirëve të saj, ish bashkëvuajtësit nga kampet e interrnimit, nga Grabiani, Gradishtë, Gjazë, Savër, Pluk, Shtyllas e Lubonjë, dhe emigrantëve të vjetër.
Lamtumira e fundit për në jetën e amnueshme me një ceremoni mortore u zhvillua në kompleksin e varrezave qytetare në Kuins – Kew Gardens Cemetery, aty ku prehen eshtrat e heroit të 7 prillit, Abaz Kupi.
Bashkëvuajtësi i saj – mik i ngushtë, i familjes Kupi, zoti Lekë Mirakaj, duke i dhënë lamtumirën e fundit, u shpreh se nga emocionet e pa fund – ashtu si çdo njeri e kishte shumë vështirë të thoshte të gjitha për këtë njeri që po e përcjellin për në jetën e amnueshme, mes dashurisë, lotëve dhe kujtimeve
Ai tha se : “Kjo grua fisnike, trime, burrnesh e thjeshte dhe e ndershme, kjo Nanë e madhe, që rriti me sakrifica dhe krenari katër fëmijë si pllumat, e cila mori rrugën e kalvarit të vujatjeve të pa fund të regjimit diktatorial, fare e re, nga qyteti deri tek kasollet me kashtë në kodrat e Grabianit, në një kohë që fare lehtë mund të kishte zgjedhur një rrugë tjetër për të ardhmen e saj në atë kohë-zgjodhi dashurinë e saj për Bardh Kupin. Dhe këtë zgjedhje në atë kohë të vështirë ajo nuk bëri se Bardhi ishte djali i Abaz Kupit, por se tek ky djalë në atë kohë ajo shikonte njeriun e saj me të cilin do të lidhte jetën. Pra, burrin dhe shokun e pandarë të jetës me të cilin krijojë një familje të mrekullueshme, teksa e ndoqi dhe nuk iu nda atij duke qendruar së bashku me hallet e vuajtjet, e asaj kohe, deri sa më në fund pa disa ditë të bukura me rënjen e komunizmit”.
Duke folur për jetën e saj prej qendrestarjeje,me lot në sy Mirakaj – kujtoi se :”Liria qysh në atë moment, që mori përsipër – pra hyri në atë kasolle interrnimi – duke e hijeshuar dhe ndriçuar atë si nuse e re e bukur dhe fisnike,në vend të fustanit të bardhë të nusërisë, hodhi mbi trupin e saj, atë “fustanin me vellon” e pasojave, atyre vujatjeve dhe sakrificave, që regjimi i dha asaj dhe familjes Kupi në atë kohë. Liria, këtë nuk bëri ngaqë Bardhi ishte djali i Abaz Kupit, për të marrë përsipër nderin e përvilegjin që të jepte emri i asaj familje, por ngaqë ajo e dinte se me dinjitet, do të nderonte veten dhe familjen e saj”, tha Lekë Mirakaj në fjalën e lamtumirës.Po ashtu Mirakaj solli edhe mesazhin ngushellues te kryetarit te Shoqates te ish perndjekurve politik demokrat te Shqiperise, z. Simon Mirakaj dhe te gjithe familjes Mirakaj.Ai percolli edhe ngushellimet e vellezerve, Esat, Bedri dhe Caush Coku, bashkevuajtes te Fatbardh Kupit.
Liria – për të gjithë ata që e njohën do të kujtohet gjatë si një ndër qëndrestaret e kampeve të internimit, ku ajo nuk iu nda të shoqit gjatë sagës së vuajtjeve, edhe kur ai ishte nëpër burgje dhe internimet gjysëmshekullore të diktaturës komuniste.
Për Lirien (Lirie Kupi) sot në liri – mund të shkruhen romane, me personazhe të tillë për se si vajzë e re qytetare, dhe e familjeve të perviligjuara të asaj kohe, të arrijë të dashurohet me një internuar, ish të burgosur politik, dhe të martohet me të në kampin e internimit në Gradishtë, pikërishtë me të birin e Abaz Kupit, Fatbardhin, deri sa me atë martohet dhe krijon një familje të shëndoshë, me katër fëmijë si engjej.
Ajo është nga ato vajza të pakta, të diktaturës enveriane, që i përkiste një familjeje jo të persekutuar, të atij regjimi dhe që jetonte në qytetin e Lushnjes, mes pervilegjeve të asaj kohës. Por, nga dashuria e madhe me djaloshin e internuar Fatbardh Kupin, të birin e “armikut” e “tradhëtarit” të popullit, si e damkosi diktatori Enver Hoxha, atë dhe familejn Kupi, Liria, ashtu fare e re dhe një vajzë e bukur me origjinë permetare, por që banonte në Lushnje, gjimnaziste, zgjodhi jetën e vuajtjeve, dhe sakrificave, pranë burrit të saj, që i kaloi gjithë jeta nëpër burgje dhe internime, deri sa erdhi demokracia dhe ata erdhën në Amerikë.

Familja e Abaz Kupit, pjesëtare e së cilës ishte edhe e ndjera Lirie Kupi ka bërë, dhjetra vjet burg si dhe ka bërë 51 vjet internim 4 vjet gjatë kohës së pushtimi fashist dhe 47 vjet gjatë kohës së diktaturës komuniste në Porto-Palermo.
Në librin e shënimeve Organizata e Gruas Shqiptare Amerikane “Shprese & Paqe”, shkuante se me dhimbje të thellë ato shprehinin ngushëllimet më të sinqerta për ndarjen nga jeta të heroines e patriotes shqiptare, si e kan quajtur ato Liri Kupin
“Kësaj gruaje vitale, të guximtshme që kurrë së përkulen vuajtjet e jetës, hallet e së shkuarës pa shkak nga diktatura komuniste në Shqipëri. Liri Kupi ishte një intelektuale e mirëfilltë, krijuese e heshtur përsa i përket fushës së letërsisë.Ajo shkruante libra, e poezi. Ishte një pasionate e madhe e librit. Ruajmë të paharuar me të ndjerën kujtimet më të mira. Ngushëllojmë me këtë rast bashkëshortin z. Bardh Kupi dhe fëmijët. I paharuar qoftë kujtimi dhe jeta e saj! shkruan MImoza Dajci presidente e Organizatës së Gruas Shqiptare Amerikane “Shprese & Paqe”, në Nju Jork.
Luan Haxhi Gashi një anëtarë e një familje të njohur nga Kuksi, arratisur vite më parë nga Shqipëria, shkruan në librin e shënimeve se : “Ngushllimet ma të ndjeshme Familjes Kupi për këtë humbje të pazëvendësueshme. Pushoftë në paqe shpirti i të ndjemës, e cila ndriti veten, familjen, bashkëshortin dhe fëmijtë e saj, në kohën e diktaturës komuniste. Vuajtjet,sakrificat e saj janë pjesë e historisë që ajo mjerisht ajo dhe bashkëshorti i saj i kaloj në kampet e interrnimit duke qenë shembull i një Nane fisnike”.
Professor Sami Repishti një shkrimtar, humanist dhe historian shqiptar, i cili i ka shërbyer shumë për njohjen e çështjes shqiptare në perëndim. Një ish i burgosun politik në Shqipërinë komuniste dhe në ish -Jugosllavinë sllavo-komuniste ndërsa shpreh ngushëllimet e tij, ma të thella, për bashkëvuajtësin e tij, z., Bardh Kupi dhe të gjithë familjes Kupi, për këtë humbje të dhimbeshme të Zonjës Liri Kupi, thotë :” Pushoftë në paqe shpirti i saj, shpirti që mbajti të gjallë nji trup të shumë vuejtun të njënës nga viktimat e dërmueme nga terrori komunist. Qendresa e saj do të mbetet shëmbull për të gjithë ata që kërkojnë heroizëm në rezistencën anti-komuniste të demokrateve shqiptare”
Biri i vetëm i Kristo Kirkës (autoritet i kohës së vetë, vdekur në burgun e Burrelit më 1955), Niko Kirka, i cili ishte një ndër bashkëvuajtësit me familjen Kupi, i cili edhe vetë vuajti burgjeve dhe kampeve me punë të detyruar, për 8 vjet rresht, i ndjekur këmba – këmbës, nga fantazmat ish- Sigurimit të Shtetit , në atë kohë shprehet në librin e ngushëllimeve duke thënë :” Ngushullime më të thella, për humbjen e bashkëshortes dhe bashkëluftëtarës në luftën tënde shumë të gjatë në mbrojte të dinjitetit njerëzor. Ngushullime fëmijëve për humbjen e Nënës së tyre të madhe. Ngushullime gjithë familjes Kupi për humbjen e një nga shtyllave më të forta të saja. U prehtë shpirti saj në paqen e përjetëshme “- Familja Niko Kirka

“Burneshat” ndër 20 filmat më të pritura të Festivalit”Tribeca 2015″

April 19, 2015 by dgreca

Filmi me temë shqiptare por i realizuar nga regjisorja italiane, Laura Bispuri që prezantohet në festivalin e filmit “Tribeca Film Festival”, thuhet sipas shtypit shqiptar, se do të rrumbullakojë udhëtimin e këtij filmi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Nga Beqir SINA/
NEW YORK CITY : Festivali i Filmit Tribeca 2015, i cili filloi këtë mesjavë e mërkurë 15 prill do të vazhdojë deri në 26 prill në Nju Jork. Si gjithmonë, ky festival prestigjoz amerikan, anon nga prodhimet amerikane, edhe pse jo ekskluzivisht kështu, aty konkurojnë të gjitha llojet e filameve amerikan – duke filluar nga projektet me profil më të lartë deri tek ato të profilit të vogël. Ky festival dallohet nga drejtorët e prodhuesit që vinë për herë të parë, në Nju Jork – në këtë festival.
Shtypi njujorkez shkruan megjithëse Festivali i Filmit Tribeca nuk mund të pretendojë së është në prestigjin ekuivalent me festivale të tilla si Sundance dhe Cannes Film Festival – por ai është prestigjoz dhe një nga më të medhenjët në Shtetet e Bashkuara. Tribeca, thuhet se është i pozicionuar mirë, si në shtrirjen gjeografike dhe kronologjike, dhe ka “gdhendur” një vend të fortë për veten e saj si një festival i pavarur me prirje dhe me një axhendë për t’u lëvduar për të nxitur talentin e ri në të gjitha zhanrret e saj duke filluar nga filmat e metrazhit, të shkurtër, të gjatë, dokumentar, dhe animation.
Dhe këtë vit, përveç aktorve dhe prodhuesve të njohur, për të tërhequr vëmendjen dhe rritur rëndësinë e këtij festivali është zgjedhur një juri eklektike “top-raft”, përfshirë Dylan McDermott, Cobie Smulders, Steve Buscemi, Whoopi Goldberg, Gloria Steinem, Vanessa Williams, Sheila Nevins, Debi Mazar, Minnie Driver, Andre Holland, Hank Azaria, Mamie Gummer , Mark Boal, Burr Steers, David Gelb dhe Michael Rapaport.
Festivali është një “skenë debatesh” në çdo natë, ku në debatet me publikun e aktorët, e prodhuesit, teknikët, përfshihen në biseda të cilat drejtohen nga George Lucas, Stephen Colbert, Cary Fukunaga duke intervistuar edhe nga James Schamus, Christopher Nolan, dhe Bennett Miller.
Në Festivalin e Filmit Tribeca 2015, këtë vitë është përzgjedhur të konkurojë edhe filimi “Burneshat” i cili është në mesin e 20 filmave më të pritur të këtij festivali,
Burrneshat do të shfaqet në Festivalin e Filmit Tribeca nga data 15 deri 26 prill – ku shikuesit do të ketë një shans për të mësuar më shumë reth traditës dhe normat kulturore të jetës së Malësorëve shqiptarë.

Filmi me temë shqiptare por i realizuar nga regjisorja italiane, Laura Bispuri që prezantohet në festivalin e filmit “Tribeca Film Festival”, thuhet sipas shtypit shqiptar, se do të rrumbullakojë udhëtimin e këtij filmi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Pasi që, sipas medieve të huaja, filmi i bazuar në romanin e Elvira Dones tashmë i është dhënë kompanisë Strand Releasing për ta prezantuar këtë film në SHBA, por që akoma nuk është e bërë e ditur se nëse do të nis ky prezantim në fund të këtij viti apo në fillim të vitit 2016.
“Laura është një regjisore e jashtëzakonshme dhe me një gjuhë të veçantë kinematografike dhe unë jam i lumtur që këtë projekt tua propozoj miqve tanë”, ka thënë drejtori Michael Weber.
Sipas shtypit shqiptar, filmi është i mbështetur në romanin e Elvira Dones “Hana” dhe flet për Hana Doda e cila ende një vajzë e vogël, braktis fatin e saj për të qenë thjesht një bashkëshorte dhe shërbëtore, e ardhme e detyruar kjo për gratë në malet e ashpra të Shqipërisë. Duke ndjekur udhëzimet e ungjit të saj, i bindet ligjit të vjetër të Kanunit, i cili i jep grave mundësinë për të jetuartë lirë si burratdhe pasur një pushkë, duke marrë në këmbim betimin e virgjërisë të përjetshme. Për të gjithë Hana – Marku, bëhet një “virgjëreshë e betuar”.
Por , diçka lëviz dhe pulson ende e gjallë nën këto rroba të reja. Zgjedhja e re, bëhet burgu i saj dhe ato male të gjëra i duken shumë të ngushta tani. Marku vendos të bëjë udhëtimin që e kishte shtyrë për një kohë të gjatë. Ajo lë tokën e saj dhe mbërrin në Itali, ku fillon një udhëtim të ri dhe delikat,kalimit të kufirit mes dy botëve të largëta dhe të ndryshme: Shqipëri dhe Itali, e kaluara dhe e tashmja, mashkullore dhe femërore.
Dalëngadalë Mark zbulon trupin e saj përsëri.Ajo përjeton një marramendje tërheqëse teksa prek një trup tjetër, një njeri të dashur që jeta ia kishte mohuar më parë. Ajo i hapet rastësisht një dashurie të papritur dhe të ndaluar.
Mark rizbulon Hanën, më në fund duke ribashkuar dy shpirtra që me vite kanë jetuar brenda trupit të saj. Ajo ka rilindur si një krijesë e re, e lirë dhe e plotë.
Në rolin kryesor luan aktorja Italiane Alba Rohrwacher e cila në katër festivalet e fundit në Venecia ka fituar tre herë si aktorja më e mirë, dhe në karrierën e saj numëron mbi 20 çmime të rëndësishme ndërkombëtare. Në rolet tjera janë aktorët shqiptar si Flonja Kodheli e cila ka luajtur në filmin francez “Jashtë Mureve”, në “Amsterdam Express” si dhe në rolin kryesor në filmin “Bota” pastaj luan edhe aktori Bruno Shllaku i njohur për filmat “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, “Gjaku i Arbrit” etj.
Ky film ka në grupin e saj edhe aktorët e famshëm kosovar Luan Jaha dhe Ilire Vinca Çelaj.
Filmi “Burrneshat” është bashkëprodhim i Italisë (Vivo Film, Colorado Film Production), Kosovës (Era Film), Shqipërisë (Era Film), Zvicrës (Bord Cadre Film), Gjermanisë (Match Factory). Është i financuar nga Ministria e Kulturës në Itali, Qendra Kinematografike e Kosovës, Euroimages dhe nga Media Programme (Komuniteti Europian). I mbështetur nga televizionet RSI (Radio Televizioni Zviceran) dhe RAI CINEMA (Radio Televizioni Italian).

Hamit Matjani Legjenda e agjentit Shqiptare viktim e tradhetise se Kim Fillbit

April 15, 2015 by dgreca

Kur në prill të vitit 1954, në fushën e sportit në Lushnje, Hamit Matjani ngjitej në trekëmbësh, si i dënuar me varje në Washington dhe Londër i vunë një vizë operacionit “Valuable”‬‬/
Nga Beqir SINA – New York/
Xhavit Matjani, djali i vetëm i një prej “komandantëve” më të shquar shqiptar në vitet ´30-të, Hamit Matjanit, kur ishte në Amerikë,një vit para se të vdiste rrëfente nga Amerika ekskluzivisht për “Bota sot” gjithçka që kujtonte ai dhe dinte për babanë e tij “legjendar”. Transferimi i fisit Matjani nga zonat e Burrelit për hir të hasmërisë në kodrat e Peqinit dhe gjakmarrja e re që e bëri Hamit Matjanin, pas hakmarjes, një nga figurat më të njohura të zonës. Si u çua më pas në Napoli të Italisë, nga mbreti Zog, ku mbaroi shkollën e xhandarmërisë dhe emërimi në qytetin e Fierit. Beteja e trupave të xhandarmërisë së Hamit Matjanit me trupat e Riza Cerovës, gjatë kryengritjes së Fierit në vitin 1935 dhe shtypja e saj me ndihmën e forca të ardhura nga Tirana.
Simbas rrëfimeve të tij atdhetari dhe nacionalisti Hamit Matjani, lindi më 1910 në fashatin Matian të Lushnjes, fshat ky i krijuar nga njerëz të ardhur shumë kohë më parë nga rrethi i Matit, për hasmëri. Ky fshat i vogël, ka nxjerrë nga gjiri i tij, shumë njerëz patriotë që u dhimbsej atëdheu, dhe ishin gati të jepnin edhe jetën për të nëse do ta lypte nevoja. Dhe, me të vërtetë ashtu ndodhi. Shtatëdhjetë djem në lule të moshës, të cilët komandoheshin nga Isa Manastiri, u pushkatuan nga Mehmet Shehu, mes të cilëve gjendeshin shtatë Matjanë. Mes tyre ishin edhe Hamiti me gjithë dy vllezërit, Asllanin dhe Ibrahimin, Hasan, Dalip dhe Hajdar Matjani, nipërit e Hamitit si dhe Veliu, kushëri i tij.
Fatimeja, gruaja e Hamitit, edhe ajo ka bërë dhjetë vjet burg të regjimit komunist, ndërsa pjesën tjetër të jetës e kaloi në kampet e interrnimit në Savër e Gjazë. Shahe Matjani, gjith-ashtu ka bërë dy vjet burg. Po ashtu i gjithë fshati u internua. Historia e Hamit Matjanit fillon më 1929, kur u mobilizua me xhandarmërinë në Vlorë. Gjatë kryerjes së kësaj detyre, ai la përshtypje mjaftë të mira tek eprorët, të cilët shikonin tek ai një djalë trim, të shkathët dhe të zgjuar. Ai gëzoi besimin dhe respektin e tyre edhe pasi u largua nga kjo detyre. Më 1931 kur u largua nga ky shërbim, organet kompetente të asaj kohe, deshën ta mbanin ende në atë detyrë dhe i bënë thirrje të qëndronte pasi shikonin tek ai një njeri mjaft të zotin. Hamiti pranoi ta zgjaste shërbimin e tij, duke rritur aftësinë kualifikuese në kuadër të shërbimit të Xhandarmësisë. Duke parë aftësitë e tij të jashtëzakonshme, organet kompetente të asaj kohe e dërgojnë për studime në Shkollën e lartë të Xhandarmërisë në Napoli të Italisë, të cilën pasi e mbaroi me rezultate mjaftë të mira u kthye sërishmi në Vlorë.
Në prill të vitit 1935, Hamit Matjani transferohet si kuadër i shkolluar në Qendrën e xhandarmërisë në Fier. Më 10 dhjetor të vitit 1935, shpërthen një kryengritje e mercenarëve shqiptarë e pergatitur fshehtazi nga Italia fashiste. Këta mercenarë ishin të paguar nga italia për të përmbysur qeverinë e Ahmet Zogut. Në krye të kësaj kryengritje u vu komandanti, Musa Kraja, i cili qe një antizogist i thekur, i dëshmuar kundër monarkisë. Ai urdhëroi arrestimin e përfaqësuesve të autoriteteve qëndrore, duke shpresuar se shpërthimi i revolucionit do të merrte përmasa më të gjera në gjithë territorin e vendit. Në qytetin e Fierit, Hamit Matjani kishte reputacion të madh dhe bashkë me shokët e tij, ai, krijoi një rezistencë të madhe duke u ndeshur me çetën e Riza Cerovës, të cilën arriti ta shpartallonte duke e detyruar të largohej në drejtim të Mallakastrës, disa kilometra larg Fierit. Qeveria e asaj kohe, u vu në ndjekje të kryengritësve dhe gjatë kësaj lufte u vra edhe Riza Cerova. Ndërsa kryengritësit e tjerë u kapën, dolën para gjygjyt dhe u dënuan. Situata u stabilizua sërish dhe pas kësaj Hamit Matjanin e dërgojnë sërish me shërbim në Vlorë.
Pushtimi Italian në brigjet e Shqipërisë, më 7 prill 1939 në të gjith Shqipërin, nuk u prit me lule por me plumbat e patriotëve shqiptarë, luftëtarëve trima që nga Saranda e deri në Shëngjin, bënë rezistencën. Midis tyre, një rol të vecantë në këtë luftë luajti edhe Hamit Matjani, i cili luftoi me të gjitha mundësitë që ta hidhte në det Italinë fashiste për të mos e zaptuar Shqipërinë. Por kjo nuk u realizua për shkak të fuqisë së madhe ushtarake që dispononte në atë kohë Italia. Italia Fashiste, deklaroi pushtimin e plotë të Shqipërisë dhe në bashkëpunim me mercenarët e vendit ngriti qeverinë e saj. Por, kjo nisi pik së pari në arrestimin e shumë personave, patriotë dhe luftëtarë që e kishin kundërshtuar planin fashist që çonte në okupimin e vëndit të tyre. Kështu, që edhe Hamit Matjani u arrestua nga pushtuesit Italianët, ku u dënua me vdekje ku do të egzekutohej me varje në litar.

Qazim Dervishi nga Lushnja, ish mik i ngushtë i Hamit Matjanit, njëri nga veteranët e Luftës së Parë Botërore, kur mori vesh lajmin se Hamiti, qe arrestuar nga italianët dhe mercenarët shqiptarë dhe do të varej në litar, mundi të fuste në burgun ku mbahej miku i tij disa ushqime, mes të cilave edhe një sharrë hekuri, e cila do ti shërbente atij që të këpuste hekurat e dritares së qelisë. Kështu Hamit Matjani mundi të dilte e të arratisej duke u larguar në drejtim të fshatit të tij. Atëherë pasi vishet ushtarak, armatoset dhe zgjedh si vendqëndrim pyjet rreth një fshati malor. Arratisja e Hamit Matjanit, solli një shqetësim të madh mes personaliteteve të burgut, të cilët organizuan shumë forca të armatosura dhe u drejtuan drejtë fshatit Matjan për të kapur Hamit Matjanin. Ata nuk mundën ta kapnin Hamitin vetëm sepse ky i fundit zotëronte një dhunti të jashtëzakonshme natyrore, njihte mirë terrenin dhe ishte trim e i zgjuar. Atëherë në shenjë hakmarrje pse nuk mundën të shtinin në dorë Hanmitin, për ta demoralizuar shpirtërisht, vendosën ti interrnonin gjithë familjen.
Por, ky patriot, i shtoi akoma më shumë fuqitë dhe përsosi zotësinë. Ai ngriti çetën e tij me luftëtarë të zotët, djem besnikë dhe u hodh, mal më mal ku ra disa herë në përpjekje. Gjatë viteve 1941-1942, lindën grupet komuniste, të cilat filluan të organizoheshin në çeta të vogla, pastaj kompani, të cilat nisën të bënin një propogandë të madhe bolshevike. Ata afruan pranë tyre njerëz me qëndrime të lëkundura për të shtuar radhët e Partisë Komuniste. Njëri nga këta ishte edhe Mustafa Gjinishi. Pastaj ata i bënë thirrje edhe Hamit Matjanit, që të bashkohej me grupet komuniste, por ai e hodhi poshtë këtë ofertë. Hamiti i tha Mustafait se i vinte keq pse megjithëse ishte një njeri me mjaft kulturë nuk kishte kuptuar ende se komunizmi do të shkatërronte gjithshka në Shqipëri, që nga prona e deri tek identiteti kombëtar.
Në kuadër të kësaj përgjigjje, Matjani i drejtohet Gjinishit duke i thënë se “Ti bashkë me grupet e tua bën mirë të flakësh tej yllin bolshevik, që mban në ballë dhe të vish me mua sepse kjo ishte rruga më e mirë” Pas një debati të gjatë dhe të ashpër nuk u arrit asnjë rezultat dhe si përfundim Matjani i tha Gjinishit se “nëse dëshiron të vdesësh me nder ashtu siç i ka hije një atdhetari eja pas meje, në të kundërt po qëndrove aty ku je do të vdesësh me turp”. Të njëjtën thirrje ai i bëri edhe Sheh Karbunarës dhe mori po të njëjtën përgjigjje që i dha Gjinishi. Më vonë, Sheh Karbunara, bashkë me Gjinishin ranë pre e kurtheve të Enver Hoxhës, ku e pësuan me kokën e tyre. Ata u pushkatuan që të dy. Më 1943, Italia fashiste kapitulloi dhe në Shqipëri hyri Gjermania naziste. Hamit Matjani u vu përballë luftës me gjermanët, por edhe kundër komunistëve që shtoheshin në numër dita ditës. Si komandant i zoti, duke marrë nën kontroll Peqinin dhe Çorovodën si dhe disa zona të tjera, arriti të siguronte një territor për vetën e tij ku nuk qe e lehtë të vepronin komunistët. në kuadrin e luftimeve në të dy krahët , më të rrezikshme ishin luftimet që bëheshin me komunistët, pasi ata, veç luftës me armë përdornin mjaftë mirë edhe instrumentin e propogandës.

Populli nuk qe në nivelin e duhur për ta përballuar këtë propogandë dhe shumica ranë në kurthin e rekrutimit që iu bënë nga komunistët. Më 1944, kur Shqipëria u çlirua prej nazistëve, por jo nga komunistët. Ata morën pushtetin dhe nisën nga larja e hesapeve kundër patriotëve të vërtetë që nuk i kishin përkrahur duke mos u pajtuar me ideologjinë e tyre. Pjesa më e mirë e nacionalistëve shqiptarë e rrasën nëpër burgje, e pushkatuan dhe e dërguan në kampe interrnimi. Hamit Matjani vazhdonte të qëndronte në mal për të luftuar doktrinën komuniste bashkë me çetën e tij. Ai ra disa herë në përpjekje me komunistët. Kjo ndodhi në disa nga zonat më të njohura të asaj ane.
Ai u përpoq të krijonte bindjen në popull se nuk e kishin njohur mirë komunizmin i cili do ti krijonte vendit shkatërrime të mëdha. Ata që e kuptuan, u bashkuan me Hamitin, por rezistenca, për vetë kushtet e krijuara ishte mjaftë e vështirë. Hamiti bashkë me shokët dhe vëllezërit e tij, u rrethua në një pyll nga forca të shumta të ushtrisë dhe policisë. Kjo ndodhi për shkak të tradhëtisë që iu bë atijë nga një person, i cili qe në radhët e tij, por që punonte për sigurimin e shtetit. Rrethimi pati pasoja katastrofike për të, sepse pas një lufte të ashpër ku pati të vrarë nga të dyja palët ai humbi në atë rrethim vëllezërit dhe shokët e tij. Kjo ndodhi i përket vitit 1947. Kjo humbje e detyron Hamitin të largohet nga Shqipëria dhe të vendosej në Greqi bashkë me Nuri Plakun. Gjatë udhëtimit për në Greqi, ata arritën të mblidhnin me vete shumë njerëz të pakënaqur nga qeveria komuniste sepse kishin humbur pronat dhe personalitetin e tyre. Thuhet se kur po
kalonin kufirin, rastësisht ata u takuan me një bari, i cili po kulloste aty bagëtinë. Si u përshëndetën sipas traditës, Matjani i jep atij një cop letër, për të cilën i lutet ta çonte në postën më të afërt ku do ia dorëzonte
komandantit të postët duke i thënë “Ma dha Hamit Matjani”
Siç është parë më vonë, në këtë letër ai shkruante se “unë Hamit Matjani po largohem nga Shqipëria për në Greqi i plagosur rëndë dhe me shok të vrarë. Por kur të shërohem do të vij opërsëri në Shqipëri për ta vendosur në vend idealin tim. Dhe me të vërtetë ashtu ndodhi. Matjani erdhi në Shqipëri mbi njëzetë e pesë herë ku qëndronte me muaj të tërë nëpër bazat e tij ilegale. Sërishmi është tradhëtia që do ti hajë kokën. Më 1 maj 1953, Hamit Matjani kapet nga agjenti anglez, i cili punonte për shërbimin sekret rus. Ky quhej Kim Fillb.
Anglia mbasi mbaroj Lufta e Dytë Botërore, e mbajti sërish Intiligjent Servisin, që të punonte në mënyrë sekrete kundra rusisë dhe Komunizmit të përbotëshëm, edhe kur Amerika e pa mirë se propoganda komuniste, po shkonte shumë më larg se sa mendohej. Atëhere, Amerikanët dhe Anglezët në lojë kundra Rusisë dhe komunizmit të përbotëshëm së bashku zgjodhën Shqipërinë si vendin më të përshtashëm për të hedhur grupe diversantësh. Shqipëria, mbasi u “shkëput”, dhe nga Jugosllavia, për me i dhënë një grusht
të fort Stalinit, me lidhjen Tito – Hoxha, fituan një farë përkrahje Anglo-Amerikane për të vendosur një rregjim sipasë dëshirës së popullit shqiptarë dhe me njëher u bënë thirrje shqiptarve në perendim kush do me
luftue dhe me shkue në shqipëri vullnetarisht.

Mirpo Anglo-Amerikanët gabuan rëndë, siç u pa ma vonë, se ata nuk kishin pastuar akoma shtëpinë e vetë e lë pastaj të pastronin shtëpinë e shqiptarve nga komunizmimi dhe agjenturat serbo-ruse. Sepse që të pastronin Shqipërinë, duke pasë tradhëtinë në derë të tyre , misjonet e tyre për në Shqipëri ishin tradhëtuar qysh në ditët e para të nisjes së tyre. Duke filluar nga Agjenti angles Arnold Kim Filbi, që ishte i rekrutuar qyshë në moshën 17 vjeçare nga KGB-ja. Agjenti më i famëshëm në botë një ndër më të njohurit e agjenturave në botë, kur e mbaroi misionin e tij, të dubëlspiunazhit në dobi të KGB-ës shkoi e vdiq në Moskë, ku thuhet se ai jetonte me një partner mbasi thuhet që ai ishte homoseksual.

Anglo-Amerikanët e interesuar që Shqipëria të shkëputej realisht nga blloku i kuq Sovjetik i BRRSS, kishte analizuar dhe organizuar dhe zbarkime të grupeve diversatësh në Shqipëri, pasi anglo-amerikanët kishin informata të sigurta se rregjimi komunist në Shqipëri, nuk ishte stabil dhe se kishin lehtësira për ndërhyrje të ndrrimit të një rregjimi, mbasi dhe vetë gjëndja në të cilën ndodhej Shqipëria si niveli i ulët ekonomik e politik, i jepte shkas për të ndërrmarr hapa të tilla. Shteti ishte keqësuar , çdo ditë pushka-toheshin njerëz të pafajshëm, burgoseshin e interrnoheshin.
Kjo erdhi si rezultat kur u “keqësuan” dhe u “prishën” marëdhënjet me Jugosllavinë. Të mos harrojmë kjo periudhë i përket 1948 , perudhë kjo kur elementët patriotë, ballistë e zogistët, ende ishin të gjallë dhe ishin mjaftë aktivë.
Kur gjoja Shqipëria u prishë me Jugosllavinë, ajo faktikisht u gjendë e rrethuar nga të katër anët. Si për shëmbull për të shkuar në Hungari, duhej të hipje në një vaporr që nisej nga Durrësi, t’i bije për qark
deri në Detin e Zi, të dilje në Konstacë(Rumani) dhe pastaj nëpër Rumani të kaloje në Hungari. Jugosllavët i pezulluan dhe i bllokuan të gjitha flutrimet ajrore. Jugosllavët, nuk lejonin që të fluturonin aeroplanët që dilin nga Shqipëria mbi Jugosllavi, ata ju kërcënonin ulje të detyrushme dhe me dhunë në territorin Jugosllav. Kjo mënyr zgjati thuajse deri më 1956. Pra, kjo mënyrë e përdorur nga kjo bllokadë nxiti anglo-amerikanët të inkurajojnë forcat e tyre. Kjo kohë koncidojë me atë që Intiligjent Servisi dhe CIA, gjykuan se kishte ardhur koha e momenti i duhur që t’i jepej një goditje e fuqishme imperatorisë komuniste, të kuqve Moskë, Beograd, Tiranë.

Për këtë qëllim Anglo-Amerikanët zgjodhën Dejvid Smajli dhe Xhulja Emeri si dhe grupe të specializuar që bashkëpunuan me këta agjentë. Në Maltë u organizuan nga ana e Smajlit. Kur anglezët kërkuan ndihmën e Amerikanve , amerikanët krijuan një repart diversantësh e agjentësh me rreth 4,000 vetë në Gjermaninë perendimore me emigrantë shqiptar nga të gjitha trevat, Kosova, Maqedonia, Mali i zi, Çamëria e Shqipëria. Këto forca pasi u përgatitën në këto kampe u hodhën me parashuta në Shqipëri, dhe ranë prehë e pabesisë dhe e tardhëtisë, Ata u sollën në Shqipëri me anije dhe aeroplan por u likujduan thuajse të gjithë.
Për sa dihet sipas dokumnetave të arshivës së Intiligjet Sërvisit, CIA-s , për likudimin e tyre dihet mirë se vendimtare kanë qënë informatat e sakta që jepte Kim Fillbi, sipunit të KGB-ës që punonte me një aeroplan zbullimi MI-6(për agjensinë angleze të kundrasipunazhit) me të cilat Shqipëris i bëhej e ditur për ardhjen e këtyre forcave dhe vend zbarkimin. Angelëzët dhe Amerikanët, sot këtë lojë tradhëtie e kudnrasipunazhi ja atribojnë agjentit me famë botërore Kim Filbi, i cili përmesë Sovjetikve lajmëronte qeverinë shqiptare. Filbi duke ditur datën dhe vedëndodhjen e saktë të këtyre grupve arrinte të jepte alarmin për aksionet që ata kishin në plan të ndërrmerrnin .
Sipas dëshmive Mbreti i shqiptarve Ahmet Zogu, i cili kishte kaluar në ekzil, kishte sinjale se në brëndësi të grupeve kishte kundrasipunazh, prandaj dhe nuk i kishte përkrahur këto grupe dhe aksionet e tyre, duke ju bërë thirrje amerikanve dhe anglezve se po binin në lojën e sipunazhit sovjetik.
Në vitin 1953 hynë në lojë edhe Amerikanët, këta i’u lutën Mbretit t’ju jepte amerikanve katër vetë midis tyre edhe Zenel Shehun, i cili ishte adjutant i Mbretit. Zenel Shehu hyri i pari dhe ra në duart e sigurimit me
gjith paisjen e tij , radio, kodin dhe më vonë me gjith grupin dhe vu në shërbim të sigurimit shqiptar. Kështu përmes Shehut, sigurimi kërkonte armë për”çetat kundër pushtetit”, të cilat kinse ishin krijuar në Shqipëri, pastaj kërkonin dhe njerëz”për ndihmë” të cilët ishin vënë në shënjestër të sigurimit për tu kapur(Zenel Shehu u mbajtë disa vjet në burg, pastaj u lirua.
Hamit Matjani,është dekoruar si ‘Martir i Demokracisë’ nga ish-Presidenti Sali Berisha në vitin 1992.Ai ka qenë një nga desantët më të zhdërvjelltë, i cili ka hyrë disa herë në Shqipëri gjatë viteve 1950-54, në kuadrin e operacioneve agjenturore të CIA-s për të përmbysur regjimin komunist të Enver Hoxhës, deri sa u kap i tradhëtuar nga forcat e Sigurimit dhe u var në fushën e sportit në Lushnjë, në prill 1954.

“PORTA E ARTE”- URA BRILANTE NE SAN FRANCISCO

April 11, 2015 by dgreca

*SHBA: Ura “Porta e Artë” në Kaliforni – një veprat më brilante të inxhinierisë së ndërtimit të urave/
* Ura është shpallur nga Shoqata e inxhinierëve amerikanë si një nga Mrekulllitë e botës modern/
*Njëmbëdhjetë njerëzë thuhet mbetën të vrarë nga rënia gjatë ndërtimit, dhe dhjetë të tjerë u vranë kur ura ishte afër përfundimit.Ndërsa, me vdekjen e Jack Balestreri në prill 2012, të gjithë inxhinierët të përfshirë në ndërtimin origjinalë të Urës Porta e Artë – “Golden Gate Bridge” tani janë të vdekur…/
Nga Beqir SINA, New York/
SAN FRANCISKO CA- Ura Porta e Artë u ndërtua në pjesë më të ngushtë të dy brigjeve të ujit që rrjedh në mes të gadishullit, bregut San Franciskos dhe West Marin, që lidhen mes tyre me ujrat e lumenjëve Ice Age dhe nga ujërat e lumenjëve Sacramento dhe San Joaquin që kalojnë nëpër një kanal të thellë përmes shkëmbinjeve në rrugën e tyre për në oqean. Kjo ngushticë është rreth tre milje e gjatë nga një milje të gjerë, e njohur edhe për thellësinë e saj, mes baticës dhe zbaticës së rrymave të fuqishme, të Oqeanit Paqësor duke filluar nga 4,5-dhe 7,5 nyje.
E rrethuar shpesh pothuajse gjatë gjithë vitit nga mjegulla, ngushtica ishte çuditërisht e “pakapshëme” për eksploruesit e hershme të shekullit të 16 -të, europianëve, Juan Rodriguez Cabrillo dhe Sir Francis Drake, të cilët ngritën kampin e tyre dhe ishin të parët që nisën eksplorimin e dy brigjeve; Drenushë e Artë dhe West Marin në qershor 1577. Vëzhgimi i parë, për ndërtimin e urës që do të lidhte dy brigjet thuhet se ndodhi gati 200 vjet më vonë.
Deri në vitet 1840, ngushtica u quajt “Boca del Puerto de San Francisco,” (Goja e Portit të San Franciskos).   Më 1 korrik 1846, dy vjet para zbulimit të arit në Kaliforni kapiteni i ushtrisë amerikane John C. Fremont duke bërë një eksplorim në ngushticën e ngushtë që ndan gjirin me Oqeanin Paqësor, tha se “ajo është një portë e artë për të bër tregtinë me Orientin. “Emri i parë, i kësaj ure u shfaq në biografin e saj gjeografike, dhe paraqitet në Senatin amerikan më 5 Qershor 1948, kur ai shkroi,” për këtë Portë duke dhën emrin e “Chrysopylae” ose “Golden Gate”, për të njëjtat arsye që porta e Bizanti quhej Chrysoceras, apo Golden Horn “.
Në mbrëmjen e diel, 27 Maj 2012, ditën kur në të gjithë Shtetet e Bashkuara të Amerikës, po festohej Dita e Përkujtimit të, të Rënëve – Memorial Day, në San Francisko – Kaliforni me një masiv fishekzjarresh dhe një shfaqje spektakolare u shënua 75-vjetori i Urës Golden Gate Bridge – Ura Porta e Artë. Sipas gazetës më të madhe në San Francisko “SFGate” dhjetra mijëra njerëz ishin mbledhur në dy anët e brigjeve të gjirit, për të shikuar këtë ngjarje etuziaste, e cila u shoqërua, duke përfshirë koncerte me muzikë live, stenda të artit, parada me varkë, dhe anijet luftarake dhe parakalimin e formacioneve të forcave policore, zjarrëfiksve si dhe një demostrim me aeroplan dhe parshutistë nga qielli.
Tre vjet më parë në një kontrast të fortë me mijëra njerëz që ishin mbledhur të festonin, anëtarët e grupit Fondacioni Hekurudhor Ura – Bridge Rail Foundation,, një organizatë e përkushtuar për të ndalur hedhjet vetëvrasëse nga ura, në një shfaqje përkujtimi në bregun lindor të saj ekspozuan 1.558 palë këpucë, që përfaqëson numrin e njerëzve që vdiqën që nga hapja e saj – 75 vjetë më parë. Mbasi kjo “Është, parë si një simbol i së keqes së kësaj ure, sa i thellë dhe serioz ky problem ka qenë, prej nga dita e inagurimit të saj” tha Paul Muller, një zëdhënës për grupin Bridge Rail Foundation duke shtuar se:”Ne jemi ende duke humbur 30 deri në 35 njërëz në vit brenda dhe jashtë urës,” tha ai.
Festimet për këtë urë janë për çdo vit të bukura dhe interesante, ato mbledhin rreth saj mijëra amerikan dhe turistë të huaj që vinë posaçërisht në San Francisco, në festimet të përvjetorit çdo përvjetori të Golden Gate Bridge.
Autoritetet e San Franciskos thonë se kur vjen maji, në dy brigjet që lidh ura mbahen një seri e gjatë festivalesh, eventesh e turesh që e gjallërojnë zonën afër urës në këtë datë që shënon ndërtimin e saj. Mbasi sipas tyre Ura Porta e Artë – Golden Gate Bridge është simboli i San Franciskos dhe është një nga urat më të bukura e më të fotografuara në botë. Ajo është 2,71 kilometra e gjatë. Kur përfundoi në 1937, ajo ishte ura më e madhe dhe më e gjatë në botë, ndërkohë që tani ajo renditet në vend të nëntë.
Ura ka ngjyrë të kuqe në portokalli, e cila u zgjodh bazuar në propozimin e arkitektit Irving Morrow sipas të cilët kjo ngjyrë do ta bënte më të dukshme në kohe me mjegull. Lyerja e plotë e saj u bë në vitin 1937 menjëherë pasi përfundoi, ndërkohë që në 1965 boja origjinale u zëvendësua me një bojë më rezistente. Golden Gate Bridge konsiderohet si një veprat më brilante të inxhinierisë së ndërtimit të urave. Ajo është shpallur nga Shoqata e inxhinierëve amerikanë si një nga Mrekulllitë e botës moderne.

Golden Gate Bridge është urë që përfshin lidhjen e dy brigjeve në gjirin e San Franciskos në Oqeanin Paqësor. Si pjesë e dy autostradave US Route 101 dhe California State Route 1,është infrastruktura që lidh qytetin e San Franciskos, me majën veriore të Gadishullit të San Franciskos, në Marin County. Ura Golden Gate Bridge është një nga simbolet më të njohura ndërkombëtare të San Franciskos, Kalifornisë, dhe Shteteve të Bashkuara. Ajo është shpallur një nga mrekullitë Botës moderne nga Shoqëria Amerikane e Inxhinierëve Civile. Ajo është konsideruara për nga vetë emri i saj – si Ura Porta e Artë “ndoshta nga më të bukurat në botë, dhe sigurisht nga që është një nga më të fotografuarat, urë në botë”.
Golden Gate Bridge – Ura Porta e Artë
Ka 6 korsi (tre vajtje dhe tre ardhje) është urë e llojit Amerikan do me thënë e përdorshme, për automjete, këmbësorë dhe biçikleta. Ura “Golden Gate Bridge”, e San Franciskos mirëmbahet nga Autoriteti i autostradës dhe Qarkut të Transportit
Ura “Golden Gate Bridge”, është desinjuar nga Joseph Strauss, Irving Morrow, dhe Charles Ellis Materiali i ndërtimit të Urës është me bazë çelikun
Gjatësia e urës, nga bregu në bregë është rreth 1.7 milje ose 2.7 km. Gjerësia 90 ft – këmbë ose 27.4 m.Lartësia që nga baza e saj në ujë 746 ft – këmbë ose 227,4 m,
Ndërtimi i Urës “Golden Gate Bridge”, fillojë 5 janar, 1933 dhe i dha fund ndërtimit më 19 prill 1937 Ndërsa u hap për automjetet dhe publikun më 25 Maj 1937, pra 75 vjet më parë . Kalimi i Urës “Golden Gate Bridge”, për automjetet bëhet vetëm me pagesë; 6,00 $ (cash), dhe 5,00 $ për abonentët ( me Ez-pas)
Ura “Golden Gate Bridge” dhe Qarku Highway, kan qenë të autorizuar nga një akt i Legjislaturës së California, i cili është themeluar në vitin 1928 si entitet zyrtar për projektimin, ndërtimin, dhe financat e Urës që u quajt më vonë Ura “Golden Gate Bridge” – Porta e Artë. Megjithatë, pas rënjes të Wall Street në vitin 1929, Qarku nuk ishte në gjendje për të rritur fondet e ndërtimit, kështu që thuhet se ai ka lobuar për të siguruar një masë prej 30 milionë dollarë të obligacioneve. Këto bono janë miratuar në nëntor të vitit 1930, nga vota në qarqet e prekura nga ura. Buxheti i ndërtimit në kohën e miratimit të saj ishte 27 milion dollarë. Megjithatë, Banka e Qarkut nuk ishte në gjendje për të shitur bono deri në vitin 1932, kur Amadeo Xhanini, themelues i Bankës San Francisco – bazuar në atë Amerikës, kishte rënë dakord në emër të bankës së tij për të blerë këtë çështje të gjithë në mënyrë që të ndihmojë ekonominë lokale.
Dhe kështu mbasi u sigurua buxheti financiar filloi ndërtimi i urës “Golden Gate Bridge”, më 5 janar, 1933. Kostoja e projektit ishte atëhere më shumë se 35 milion dollar amerikan. Ura që quhet “Golden Gate Bridge” dhe në shqip thirret Ura Porta e Artë për ndërtimin e projektit të saj u realizua nga kompania ndërtimore McClintic Marshall Co, një degë e Betlehem Steel Corporation, e themeluar nga Howard H. McClintic dhe Charles D. Marshall, të dy inxhinier nga Universiteti i Lehigh
Strauss ishte kryedrejtuesi i projektit, në mbikëqyrjen e saj ditë-për-ditë, në ndërtimin e urës dhe duket se ai ka bërë disa kontribute të përurimit. Kryedrejtuesi Strauss me origjinë gjermane ka qenë një inxhinier i diplomuar nga Universiteti i Cincinnati. Njëmbëdhjetë njerëzë thuhet mbetën të vrarë nga rënia gjatë ndërtimit, dhe dhjetë të tjerë u vranë kur ura ishte afër përfundimit.
Ndërsa, me vdekjen e Jack Balestreri në prill 2012, të gjithë inxhinierët të përfshirë në ndërtimin origjinalë të Urës Porta e Artë – “Golden Gate Bridge” tani janë të vdekur…