Archives for January 2026

“ALBLIBRIS”, NJË PREMTIM KADARESË QË E KREVA NË NËNTËDHJETËVJETORIN E TIJ

January 31, 2026 by s p

Bujar Hudhri

Sado paradoksale të duket, mund të them se ideja për të hapur një librari të librit shqip në Amerikë mbase më ka lindur mbi tridhjetë vite të shkuara dhe pikërisht atje, në Amerikë. Si botues i ri, ambasada amerikane në Tiranë më kishte mundësuar një kurs specializimi në Nju-Jork. Kisha fatin e lumtur të mësoja nga puna e çmuar e redaktorëve të Alfred Knopf (pjesë e gjigandit të botimeve “Random House”), të cilët një vit më parë kishin botuar veprën e plotë të autores së tyre, nobelistes së atij viti, Toni Morrison. Pra, ishte një shtëpi botuese e klasit të parë.

Më ka ngelur në mend një episod, i cili përcaktoi përfundimisht profilin tim si botues. Kur po ndahesha nga menaxherja Tracey Cabanis, e pikasi një libër bestseller që e futa në çantë. Ç’do të bësh me të? më tha me një qeshje që m’u pak si tallëse. Do ta botoj në Tiranë, lexuesit vdesin për bestsellerët amerikanë, iu përgjigja. E pashë që u bë serioze dhe u zura paksa ngushtë. Botuesin e vërtetë e bën letërsia e gjuhës së tij. Mos e harro këtë. Dhe më dhuroi krejt veprën e deriatëhershme të nobelistes. (Bestsellerin e botoi një kolegu im pas dy vjetësh dhe shiti mijëra kopje dhe ende vazhdon.)

Qëkurse u ktheva në Shqipëri, deri më sot, letërsia shqipe është shtylla e botimeve “Onufri”. Ndaj, kur erdhi rasti që të bashkëpunoja me Kadarenë, tashmë isha i bindur se cilën rrugë do të ndiqja. Prej asaj kohe, “Onufri” ka botuar autorët më të mirë të letërsisë shqipe, mes të cilëve edhe Martin Camaj. Por, të botosh autorët e gjuhës sate është aq e lehtë. Krahas gëzimit që ti ke në marrëdhëniet me ta, po aq telashe të përplasen nga s’ta merr mendja. Aq e ndërlikuar është marrëdhënia me ta.

Do t’ju tregoj një rast, se sa rëndësi i kushtonte Kadareja lexuesit shqiptar dhe kjo do të thoshte se për ty si botues mund të ketë vetëm kritika. Ndërkohë që Kadareja jetonte në Paris, unë në Elbasan, më vjen një ftesë për të shkuar për specializim si botues po në Amerikë. Më e habitshmja ishte koincidenca se pikërisht ditën që Kadareja do të zbriste në Rinas, unë do të fluturoja për në Amerikë. I them për situatën e ndërlikuar, mundohem t’ia shpjegoj në telefon, ndërsa ai e zgjidhi krejt prerazi: jo. Dhe më kujtoi takimet që kishim planifikuar me lexuesit atë muaj, ndaj ta harroja Amerikën!

I shkrova ambasadës amerikane se, për arsye pune, nuk mund të vij për specializim. Jam i sigurt, mund të jetë e vetmja letër e tillë e shkruar nga një shqiptar ambasadës amerikane. Shumë vite më vonë (2025) do të shkoja në Amerikë. Dhe më kujtohet një thënie e Sami Frashërit, ku thotë pak a shumë: “Thuhet se çdo punë ka kohën e vet, por koha e vërtetë e një pune është kur kjo punë fillon!” Në janar 2024, një ditë me shi si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur, ndërsa ishim ngujuar brenda kështjellës “Juvenilja”, i thashë se tashmë, që kisha mbaruar edhe veprën e tij në shtatë vëllime, do të merrem me një punë të zakonshme, sepse ju s’po shkruani më. Ç’punë? u interesua seriozisht. Po ja, do të shpërndaj dhe do të shes libra nëpër Shqipëri. E pashë që u tensionua befas. E njoh mirë këtë kapërcim në biseda me të, kur nga s’e pret të vijnë rrufe. Ky është një mision i shenjtë, më tha me zë të lartë, sa të tjerët kthyen kokën nga tryeza jonë. E ndjeva atë shikimin e tij zhbirues kur të duket sikur po të rrëshqet toka nën këmbë.

Aksioni im i shpërndarjes dhe shitjes së librave përfundoi pa asnjë rezultat. Tashmë libraritë nuk donin t’u çoje libra në sasi dhe me kredi. Librarët shqiptarë në rrethe porosisin me celular një libër, dy, tre. Isha shumë mbrapa, isha kujtuar vonë. Kështu do të lindte ideja për një librari në Amerikë. Nuk më lejoi Kadareja të shkoja atëherë, sepse duhej të shkoja me libra, me sa dukej. Dhe ia premtova se do ta hapja këtë librari pikërisht në Amerikë, si i vetmi vend ku vërtet shqiptarët janë krenarë që janë shqiptarë. Kisha fatin që shkrimtari Besnik Mustafaj më sugjeroi të botoja një libër me kujtime të një shqiptaro-amerikani. Quhej Pashko R. Camaj.

Nuk e kisha dëgjuar emrin e tij. Mësova se ishte sekretari i përgjithshëm i Vatrës sonë të famshme. Kishte shkruar një libër i mrekullueshëm. Besniku i bëri parathënien dhe në vjeshtën e vitit 2024 e botuam, e promovuam së bashku me autorin në gjashtë shtete ku kishte shqiptarë. Gjatë promovimeve të librit të Pashkos në Nju-Jork, Boston, Miçigan, biseduam për hapjen e një librarie online për shqiptarët në Amerikë. Libra fizikë, jo elektronikë. Ndërkohë ideuam edhe panairin e parë të librit shqip në Amerikë, i cili u realizua me sukses vitin që kaloi (28-30 nëntor). U sollën mijëra libra nga Tirana me anije dhe avion në Nju-Jork. Me shaka i thosha Pashkos: Për herë të parë qysh nga koha e Kristofor Kolombit po eksportojmë libra nga Shqipëria! Pikërisht këta mijëra libra që erdhën për panair (që s’mund të shiteshin të gjithë, sigurisht) janë inventari i librarisë online që e ka emrin “Alblibris”.

Ja çfarë shkruhet në rubrikën “Rreth nesh” të “Alblibris”:

“Alblibris” është një librari online e krijuar posaçërisht për shqiptarët që jetojnë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, duke u ofruar mundësinë të blejnë libra ekskluzivisht në gjuhën shqipe, pavarësisht vendit të botimit. Librat tanë fizikë janë të depozituar në New Jersey (NJ), çka garanton përpunim efikas dhe dërgesa të sigurta brenda SHBA-së.

Emri “Alblibris” bashkon “Alb-”, që përfaqëson identitetin shqiptar dhe “libris”, nga latinishtja – libra. Ky emër pasqyron misionin tonë: të ndërtojmë një urë mes kulturës shqiptare dhe botës së librave.

Ne ofrojmë libra të rinj dhe të përzgjedhur me kujdes, me fokus të veçantë në autorë shqiptarë, botime në gjuhën shqipe dhe tituj me vlerë letrare, akademike dhe kulturore. “Alblibris” synon të jetë më shumë se një librari – një hapësirë ku libri ruan vlerën e tij si dije, kulturë dhe kujtesë.

Pikërisht në ditën e nëntëdhjetëvjetorit të lindjes së Kadaresë, ditën e mërkurë, më 28 janar 2026, në nderim të jetës dhe veprës së tij dhe si një premtim që ia kisha bërë në gjallje të tij, hapëm librarinë online “Alblibris”, me libra fizikë, për të gjithë shqiptarët e Amerikës. Jam i sigurt se na bekon dhe na uron nga lart.

Përmendorja e Skënderbeut në Ulqin

January 31, 2026 by s p

Një histori zvarritjeje, heshtjeje dhe mungese vullneti

Kush po e bllokon dhe pse?

Nga Cafo Boga

Gjergj Kastrioti Skënderbeu është një nga figurat më të njohura dhe më të nderuara të historisë evropiane të shekullit XV. Për shqiptarët, ai përfaqëson simbolin e lirisë, qëndresës dhe identitetit kombëtar; për Evropën, një figurë kyçe në mbrojtjen e kontinentit. Pikërisht për këtë arsye, përmendorja e Skënderbeut është e vendosur pothuajse në çdo vend ku jetojnë shqiptarët, si dhe në dhjetëra qytete të tjera në Evropë dhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Nga Tirana, Prishtina dhe Shkupi, deri në Romë, Londër, Bruksel, Gjenevë dhe disa qytete amerikane, Skënderbeu është i pranishëm në hapësirën publike si figurë historike me rëndësi ndërkombëtare. Në këtë kontekst, mungesa e përmendores së Skënderbeut në Ulqin — një qytet me shumicë shqiptare dhe me histori të thellë kombëtare — nuk është thjesht paradoks, por një anomali institucionale që kërkon shpjegim.

Një përmbledhje e shkurtër

Iniciativa për vendosjen e përmendores së Skënderbeut në Ulqin nisi rreth tetë vite më parë nga Fondacioni “Dom Simon Filipaj”, me synimin për të nderuar figurën kombëtare dhe për të forcuar identitetin kulturor shqiptar në qytet. Në fazën fillestare u angazhua shoqata “Buzuku” për procedurat administrative pranë Ministrisë së Kulturës së Malit të Zi, ndërsa të gjitha shpenzimet financiare u mbuluan nga Fondacioni. Leja e lëshuar ishte me afat njëvjeçar, por u lejua të skadojë pa asnjë veprim konkret nga institucionet lokale.

Në këtë iniciativë u përfshi edhe diaspora shqiptare me prejardhje nga trojet autoktone në Mal të Zi, përfshirë organizata të shumta dhe figura të shquara të komunitetit lokal, përfshirë edhe autorin e këtij shkrimi. Në këtë fazë u arrit miratimi që përmendorja e Skënderbeut të vendosej në rreth-rrotullimin pranë Komunës së Ulqinit, me përmasa të qarta: bazament rreth 3 metra i lartë dhe skulpturë e Skënderbeut mbi kalë me lartësi 5.40 metra, e konceptuar si paraqitje e një figure historike me rëndësi ndërkombëtare. Në atë periudhë, me kërkesë të palëve, u angazhova si koordinator ndërmjet Fondacionit, diasporës dhe Komunës së Ulqinit. U zhvilluan disa takime me shoqatën “Buzuku” dhe me kryetarin e atëhershëm të komunës, z. Loro Nrekić, i cili konfirmoi se leja ishte dhënë për një periudhë njëvjeçare.

Megjithatë, pas një ankese nga enti i komunikacionit, vendimi për rreth-rrotullimin u pezullua. Në këtë pikë, procesi filloi të zvarritej. Shoqata “Buzuku” u tërhoq nga angazhimi, duke përmendur frikën nga ndjekjet gjyqësore, ndërsa përgjegjësia institucionale mbeti e paqartë.

Fondacioni “Dom Simon Filipaj” shprehu gatishmërinë që përmendorja të financohej nga diaspora dhe t’i dhurohej Ulqinit. Edhe z. Nrekić shprehu gatishmëri që komuna të përgatiste bazamentin me shpenzimet e saj. Mirëpo, pas daljes së tij në pension dhe ndryshimeve të shpeshta në drejtimin e komunës, çështja e përmendores përfundoi në harresë.

Nga zvarritja në bllokadë

Me kalimin e viteve, kryetar i Komunës së Ulqinit u bë z. Genc Nimanbegu. Për të shtyrë përpara iniciativën, Fondacioni formoi një komision lokal të përbërë nga Dr. Zylfije Duraku, Dr. Nail Draga dhe Don Gabriel Grabanica, të cilët zhvilluan takime me kryetarin e komunës dhe këshilltarët e tij. As këto takime, as një takim i drejtpërdrejtë i zhvilluar më vonë nga kryetari i Fondacionit, nuk prodhuan rezultate konkrete.

Sot, pas gati një dekade përpjekjesh, iniciativa për vendosjen e përmendores së Skënderbeut në Ulqin mbetet e bllokuar. Jo për mungesë fondesh. Jo për mungesë mbështetjeje nga diaspora apo komuniteti. Por për mungesë vullneti politik dhe përgjegjësie institucionale.

Në një qytet me shumicë shqiptare, ku figura e Skënderbeut përfaqëson identitet, histori dhe rezistencë, refuzimi i heshtur për ta çuar përpara këtë projekt ngre pyetje serioze: Kush mban përgjegjësi për këtë zvarritje? Pse një iniciativë e përgatitur, e financuar dhe e mbështetur gjerësisht trajtohet me indiferencë? Dhe çfarë mesazhi u dërgohet shqiptarëve të Ulqinit dhe diasporës që prej vitesh investojnë kohë, energji dhe dinjitet?

Heshtja institucionale nuk është neutralitet. Në këtë rast, ajo është një formë vendimi.

Kujt i mbetet përgjegjësia?

Leja për vendosjen e përmendores së Skënderbeut ka skaduar gjatë mandatit të ish-kryetarit të Komunës së Ulqinit, Loro Nrekić, ndonëse duhet theksuar se mandati i tij u ndërpre për shkak të daljes në pension sipas ligjit në Mal të Zi. Megjithatë, neglizhenca fillestare mbetet përgjegjësi e tij, pasi lejoi që afati njëvjeçar të kalonte pa asnjë veprim konkret.

Gjatë mandateve pasuese të Aleksandar Dabovićit dhe Omer Bajraktarit nuk u ndërmor asnjë hap konkret për rifillimin e procedurës. Vlen të theksohet se z. Bajraktari i përkiste partisë së ish-kryeministrit Dritan Abazović, i cili në atë periudhë kishte jo vetëm përgjegjësi politike, por edhe kapacitete të qarta institucionale për të ndihmuar në zgjidhjen e kësaj çështjeje. Megjithatë, një angazhim i tillë mungoi plotësisht.

Gjatë mandatit aktual të kryetarit Genc Nimanbegu, procedura u rifillua dhe, sipas deklarimeve të tij, u aprovua rinovimi i lejes. Mirëpo, në vijim, Komuna vendosi të formojë një komision të brendshëm për shqyrtimin e çështjes. Ky komision doli me përfundimin se duhej ndryshuar si lokacioni ashtu edhe forma e përmendores.

Në mënyrë të veçantë, u rekomandua që përmendorja të zhvendosej në parkun e Komunës dhe që ajo të mos ishte një figurë klasike e Skënderbeut, por një skulpturë abstrakte e realizuar nga një skulptor kosovar. Të dyja këto propozime rezultuan thelbësisht të gabuara dhe, në perceptimin e gjerë publik, pothuajse fyese për statusin historik dhe simbolik të Gjergj Kastriotit Skënderbeu.

Nuk ishte aspak e çuditshme që reagimi i opinionit publik të ishte gjerësisht negativ. Po ashtu, edhe Fondacioni iniciator iu drejtua Kryetarit të Komunës me një letër zyrtare mos-pajtimi, duke kundërshtuar qartë sugjerimet e dalura nga komisioni komunal.

Megjithatë, pavarësisht reagimeve publike dhe kundërshtimeve të argumentuara, ditët dhe muajt kaluan pa u marrë asnjë vendim përfundimtar. Kështu, neglizhenca fillestare u shndërrua gradualisht në një bllokadë institucionale shumëvjeçare, duke e lënë iniciativën sërish në gjendje pezullimi dhe pa perspektivë të qartë zgjidhjeje.

Formalisht, përgjegjësia për vendosjen e përmendoreve në hapësira publike i takon Komunës së Ulqinit. Ajo ka kompetencën të propozojë lokacionin, të miratojë vendimin përfundimtar dhe të sigurojë zbatimin e tij. Në rastin e përmendores së Skënderbeut, komuna ndryshoi lokacionin dhe formen e miratuar dhe, në fund, nuk mori asnjë vendim përfundimtar — as pro dhe as kundër. Ky mosveprim përbën një bllokadë të qëllimshme përmes heshtjes administrative.

Kjo bllokadë komunale nuk mund të shkëputet nga konteksti shtetëror. Institucionet qendrore nuk e ndaluan formalisht projektin, por krijuan një klimë politike dhe institucionale ku projekte të tilla tolerohen të zvarriten pa pasoja. Ankesa e ashtuquajtur “teknike” e entit të komunikacionit u përdor si justifikim burokratik për të shmangur një vendim politik. Në këtë mënyrë, komuna mban përgjegjësinë direkte për mosveprimin, ndërsa shteti mban përgjegjësinë politike për një sistem që e lejon këtë heshtje të zgjasë me vite.

Si mund të ringjallet iniciativa për përmendoren e Skënderbeut në Ulqin?

Pas gati një dekade zvarritjeje institucionale, iniciativa për vendosjen e përmendores së Gjergj Kastriotit Skënderbeu në Ulqin mbetet e bllokuar. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se ideja ka dështuar përfundimisht. Përkundrazi, ajo mund të ringjallet dhe të realizohet, por vetëm nëse ndryshohet rrënjësisht qasja, mënyra e veprimit dhe niveli i përgjegjësisë institucionale.

Hapi i parë dhe i domosdoshëm është mbyllja e kapitullit të vjetër përmes një sqarimi të plotë publik. Publiku ka të drejtë të dijë se çfarë është bërë, kush ka qenë përgjegjës dhe pse procesi ka dështuar. Pa këtë transparencë, çdo përpjekje e re rrezikon të bllokohet sërish me arsyetimin se “kjo çështje është trajtuar më parë”. Sqarimi publik nuk është hakmarrje politike, por parakusht për një fillim të ri, të ndershëm dhe të besueshëm.

Rifillimi i iniciativës nuk mund të ndërtohet mbi dokumente të vjetra apo procedura të skaduara. Procesi duhet të nisë nga e para: me një aplikim të ri, një projekt teknik të përditësuar dhe një vendim të ri komunal. Kjo u heq institucioneve lokale çdo justifikim burokratik dhe e zhvendos çështjen nga zona gri e paqartësisë në territorin e përgjegjësisë së drejtpërdrejtë.

Një element kyç në këtë fazë është krijimi i një komisioni të ri, jo simbolik, por funksional. Ky komision duhet të ketë mandat të qartë, afate konkrete dhe përbërje profesionale: përfaqësues të fondacionit iniciator, juristë të pavarur, arkitektë ose urbanistë, përfaqësues të diasporës dhe figura publike me kredibilitet moral dhe profesional. Politikanët aktivë duhet të qëndrojnë jashtë këtij komisioni për të shmangur politizimin dhe përdorimin elektoral të procesit.

Kërkesa drejtuar Komunës së Ulqinit duhet të jetë zyrtare, e dokumentuar dhe e shoqëruar me afat të përcaktuar ligjor. Komuna duhet të detyrohet të marrë një vendim brenda një periudhe të arsyeshme: ose miratim, ose refuzim të arsyetuar me shkrim. Heshtja administrative nuk duhet të tolerohet më si formë vendimmarrjeje.

Në rast se komuna vazhdon të heshtë ose të zvarrisë procesin, hapi i radhës duhet të jetë kalimi në nivel shtetëror. Ankesa formale pranë Ministrisë së Kulturës, përfshirja e Avokatit të Popullit dhe informimi i mediave kombëtare dhe ndërkombëtare janë mekanizma legjitimë për ushtrimin e presionit institucional. Heshtja duhet të ketë kosto publike.

Edhe roli i diasporës duhet të riformulohet. Ajo nuk duhet parë vetëm si burim financiar, por si faktor politik, moral dhe shoqëror. Përfshirja e saj e organizuar përmes deklaratave të përbashkëta, letrave të hapura dhe qëndrimeve publike të qarta e të kushtëzuara mund të ndryshojë ndjeshëm balancën e presionit.

Në thelb, ringjallja e kësaj iniciative kërkon ndryshim paradigme:

jo më pritje, por afate;

jo më lutje, por kërkesa institucionale;

jo më emocione, por mekanizma ligjorë dhe presion publik.

Vetëm kështu një ide e drejtë, e ligjshme dhe e mbështetur gjerësisht mund të kalojë nga sirtarët e administratës në hapësirën publike të qytetit.

Kjo iniciativë mund të ringjallet vetëm atëherë kur përgjegjësia bëhet publike dhe heshtja nuk tolerohet më.

Join us at Albanian Heritage Day at Yankee Stadium!

January 31, 2026 by s p

Each ticket includes a Limited Edition Yankees hat with the Albanian flag. Celebrate our culture and make history in the Bronx!

-Albanian Roots

May 19 | 7:05 PM | Yankee Stadium

Ticket link available on the Albanian Roots channel

https://www.gofevo.com/event/Albanianheritage2?fbclid=IwY2xjawPrLzZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFGd0VGc0t0WGhxTTlKQU5Lc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHrumIqfiA-ODj3iZdYL5sGI9vXV9GRHs3pf2DzO0R-Hrkp4ngcpkoQgMf2z4_aem_Q4aYIoSoLDneu5sB_vOgEg

#AlbanianHeritageDay #AlbanianRoots #ProudToBeAlbanian

#YankeeStadium #yankees

ABAS KUPI, AKTIVITETI POLITIK NË EMIGRACION DHE NË SHBA

January 31, 2026 by s p

Dr. Paulin Marku/

Veprimtaria e Abas Kupit është e ndarë, sa në Shqipëri dhe sa në emigracion. Nepërmjet aktivitetit polik ai dallohet si një veprimtar i shquar që luftoi regjimin komunist dhe nuk u pajtua asnjëherë, deri në ditën e tij të vdekjes. Abas Kupi ishte kundërshtarë i hapur i regjimin komunist, të udhëhequr nga Enver Hoxha dhe dëshmoi oponencë në emigracion nëpërmjet Lëvizjes së Legalitetit. Ai kundërshtoi regjimin nëpërmjet lëvizjes së Legalitetit, bashkoi shumë bashkatdhetar të pakënaqur ndaj regjimin dhe bashkpunoi edhe me shumë organizata e grupime antikomuniste në diasporë. Abas Kupi ishte ushqyer me vlera atdhetare e nacionaliste dhe kishte dëshmuar guxim që në vitin 1914 kur kishte kundërshtuar lëvizjen Haxhi Qamilit, edhe pse atëherë ishte në moshë të re, vetëm 22 vjeç. Pas kundërshtisë së lëvizjes Qamiliste, evidentohet se kishte kundërshti e përplasje edhe me pushtetarët e asaj kohe në Shqipëri. Me mbretin Ahmet Zogu ndërtuan marrëdhënie bashkëpunimi dhe fituan besim të ndërsjellët dhe arritën të kenë raporte tepër të mira, deri në ditën e vdekjes të Ahmet Zogut. Po ashtu, Abas Kupi mbajti marrëdhënie të ngushta edhe me pasardhësit e familjes zogiste. Gjatë periudhës së Zogut, Abas Kupit iu besuan poste të rëndësishme në radhët e rendit dhe sigurisë publike dhe shërbeu në Krujë, Durrës, Vlorë dhe së fundmi komandat Abas Kupi gjendet në postet drejtuese në Durrës dhe bëri rezistencë me disa patriotë të tjerë, për të mbrojtur vendin nga pushtimi i Italisë, të 7 prillit 1939. Durrësi ishte qyteti i fundit bregdetar që u dorëzua, pasi më parë kishin rënë qytete si, Shkodra, Shëngjini, Vlora, Saranda etj… por falë rezistencës së Abas Kupit me shumë atdhetarë të tjerë pati rezistencë luftarake në bregdetin e Durrësit. Marrja e drejtimit të Shqipërisë nga komunistët me në krye, Enver Hoxhën do të shkaktonin një valë arrestimesh, persekutimesh, internimesh, me shumë vuajtje ku nuk kursyen as fëmijë, gra e pleq e plaka të cilët përfunduan nëpër kampe internimi. Gjithashtu, regjimi komunist shkaktoj traumë sociale, krizë ekonomike dhe shumë kundërshtarë të sistemit diktatorial të Enver Hoxhës përfunduan nëpër burgje dhe me eliminime fizike, disa prej tyre s’ju gjeten as eshtrat e tyre. Për këto arsye të lartpërmendura, e shumë forma dhune e persekutimi të tjera, pati një valë largimesh nga Shqipëria. Ata që nuk pajtoheshin me regjimin dhe ishin kundër sistemit, u detyruan të largoheshin nga Shqipëria, ku një ndër shumë të larguarit, ishte edhe Abas Kupi.

Për Abas Kupin do të rifillonte sfida e jetës në emigrim, sa në Evropë, Azi, Afrikë dhe në Amerikë. Por ai as nuk u dorëzua dhe as nuk u inkurajua por u aktivizua në jetën publike politike dhe ishte aktiv në komunitetin shqiptar në emigracion nëpërmjet Lëvizjes së Legalitetit për të luftuar regjimin komunist në Shqipëri. Në diasporë u organizuan shoqata, komitete e lëvizje antikomuniste të shumta, të cilat funksiononin vepronin të ndara por në vitin 1949 filluan të bashkëpunonin për të qenë të bashkuar kundër regjimit dhe disa figura patriotike të kohës, si Mit’hat Frashëri, Abas Kupi, Zef Pali, Said Kryeziu etj…, mendonin se duhet patur një organizim të përbashkët, Komiteti Kombëtar “Shqipëria e Lirë”. Formimi i komitetit do t’ju jepte mundësinë të bashkonin opozitarët shqiptar dhe do të shkonin nëpër vende të Evropës, Gjermani, Francë, Angli, Itali, etj. Po ashtu, udhëtuan dhe në SHBA, së bashku me Mit’hat Frashërin, Said Kryeziun, Zef Palin, e Abas Kupi për të takuar shqiptarët antikomunist dhe për të lobuar me përfaqësues të vendeve të ndryshme. Ata punuan për ndërgjegjësimin e opinionit publik nëpërmjet shtypit të kohës, radiove me emisionet radiofonike, takimeve me bashkatdhetar në emigracion për të demaskuar komunizmin, kundërshtimeve ndaj politikës së ashpër shtypëse të Enver Hoxhës dhe grupit të tij që ishin të vendosur për eliminimin e kundërshtarëve politik të qeverisë së Tiranës me çdo formë (internime, persekutime deri në eliminimin fizik). Ata kundërshtonin regjimin nëpërmjet shtypit në emigracion “Shqiptari i Lirë” “Atdheu”, në gazetën “Dielli” e broshurave të ndryshme shtypur në emigracion. Lidhur me kundërshtarët politik të regjimit, Tirana Zyrtare kishte marrë informacion se Abas Kupi kishte vizituar Amerikën dhe Kanadanë në 1958 duke takuar të arratisur politik dhe se po vazhdonte përpjekjet për të bashkuar shqiptarë në Lëvizjen e Legalitetit.

Abas Kupi qëndroi në Romë Itali deri në 1957 dhe pastaj sa në nëpër Evropë sa në Amerikë e Kanada, deri në vitin 1968 që shënon largimin përfundimtar të tij nga Evropa dhe zhvendoset në New York, USA . Ai u mirëprit nga të afërmit (djemtë, nipa, të afërm, miq e shokë të shumtë), si dhe pati një pritje të ngrohtë edhe nga antikomunistët që jetonin në Amerikë. Veprimtaria e mërgatës shqiptare ishte aktive kundër regjimit komunist dhe i jepte mundësinë të kishte veprimtari politike dhe këtë mundësi e shfrytëzoi Abaz Kupi duke organizuar takime dhe manifestime të ndryshme me diasporën e Amerikës.

Në vitin 1952 “Vatra” nëpërmjet gazetës “Dielli” shprehej se një numër i madh antikomunistësh kanë ardhur në Amerikë dhe po bëjnë propagandë të fortë kundër regjimit komunist dhe se besojnë në principet demokratike. Qeveria shqiptare i frikohej bashkimit të emigracionit shqiptar të Amerikës. Gazeta Dielli kritikonte sistemin komunist të Enver Hoxhës. Vizita e Leka Zogut në Amerikë dhe mbajtja e një takim në Michigan me kryetarin e “Vatrës” dhe me përfaqësues të komunitetit shqiptar që ishin antikomunistë nxiti komunitetin shqiptar për të bashkëpunuar kundër regjimit të Enver Hoxhës. Editori i “Diellit” Xhevat Kallajxhiu kritikonte qeverinë e Tiranës dhe i kërkonte të ndryshonte qasje dhe të mos të mbetej e izoluar nga bota. Xhevat Kallajxhiu po sjelltë në shtypin e gazetës “Dielli” antikomunistët, Mit’hat Frasheri, Abaz Kupi, Vasil Andoni, etj …

Sipas dokumenteve të arkivave të kohës, Ministria e Jashtme e Shqipërisë informohej rregullisht lidhur me emigracionin politik shqiptar në SHBA dhe për veprimtarinë e tyre dhe për aktivitetin e tyre kundër regjimit komunist. Dokumenti pohonte se citoj: “grupe të ndryshme të emigracionit reaksionar që ekzistojnë këtu, qendrat dhe shtypi i tyre. Raportonte se: “Gjatë gjysmës së parë të 1960-ës, gjendja në emigracionin politik në SHBA nuk ka pasur ndryshime me rëndësi. Numri i të arratisurve që ndodhen këtu ka ardhur duke u shtuar, se kanë vazhduar të vinë persona nga Evropa Perëndimore. 1. “Komiteti Shqipëri e Lirë”, 2. Grupi i Ballit Kombëtar, 3. Grupi i Bllokut Indipendent, 4. Grupet zogiste. 5.Grupet e “Legalitetit”. Këtu qëndrojnë disa nga krerët kryesorë të të dy grupeve zogiste si dhe disa nga ata zogistë që qëndrojnë të çkëputur. Konkretisht qëndrojnë këtu: Gaqo Gogua e Selim Damani të “Partisë Monarkiste”; Abaz Kupi i grupit të “Legalitetit” (ky ka bërë një seri lëvizjesh në qytetet të ndryshme si në Detroit, Çikago e Toronto, por nuk dijmë se ku qëndron tani); Nuçi Kota e të tjerë zogistë të çkëputur. Në relacionin e mëposhtëm drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme, lidhur me emigracionin ekonomik dhe politik shqiptar në SHBA dhe aktivitetin e tij gjatë muajve janar-korrik 1963, New York, më 10 gusht 1963 pasqyrohet veprimtaria dhe gjendja ekonomike e shqiptarëve në USA për periudhën janar-korrik 1963: Grupi i “Bashkimit shqiptar”, Lidhja e Prizrenit, Federata Pan Epirote e Amerikës, Organizata e “Vatrës”, Mbi Komitetin “Shqipëria e Lirë, Blloku Indipendent, Mbi Ballin e Bashkuar të Hasan Dostit dhe Ali Këlcyrës, Legaliteti dhe grupi monarkist. Ashtu siç paraqitet edhe në dokumentacionin e kohës veprimtaria e emigracionit shqiptar në Amerikë ndiqej me interes nga regjimi komunist.

Në fund të vitit të kaluar u bë riorganizimi i Legalitetit. Iniciatorët kryesorë të kësaj ishin Nuçi Kota dhe Selim Damani. Mbas shumë përpjekjesh, në fund të nëntorit 1962 në New York u mbajt kongresi i parë i organizatës kombëtare “Lëvizja e Legalitetit”. Delegatë të degëve të Legalitetit në shtete të tjera, por që nuk patën mundësi të merrnin pjesë në kongres, emëruan përfaqësues të tyre nga legalistët këtu. Vetëm nëpërmjet një procedure të këtillë u bë e mundur mbajtja e kongresit. Folësi kryesor në kongres ishin Nuçi Kota dhe Selim Damani, të cilët parashtruan platformën e organizatës të përpunuar në projekt programin dhe projektstatutin e Legalitetit. Për drejtimin e punimeve të kongresit u zgjodh Reshat Agaj.

Në kongres u zgjodh Këshilli Kombëtar i organizatës me kryetar Abaz Kupin, nënkryetar, Ferid Dervishin dhe anëtarë: Nusret Bejkosala, Reis Agaj, Hamza Drini, Hodo Kulla, Agim Sula, Kadri Sina, Ali Temali, Tahir Markia, Enver Shaska etj. U zgjodh gjithashtu edhe Këshilli Qendror i Legalitetit me Nuçi Kotën dhe Selim Damanin – sekretar dhe zv. sekretar të Përgjithshëm respektivisht dhe me anëtarë: Faik Bukmiri, Xhemali Bajrami, Arif Bylykbashi, Muhedin Haxhiu, Adem Hodo, Ragim Lohja, Lek Martini, Fuad Myftiu, Mazar Pustina, Ferdin Toptani etj. Në kongres morën pjesë të ftuar amerikanë, përfaqësues të organizatave të tjera të emigracionit reaksionar shqiptar, si dhe të emigracionit të vendeve të tjera.

Intelektualët dhe veprimtarët politikë jo vetëm nuk gjetën hapsirë për të kontribuar ne vendin e tyre por ata u përzunë nga regjimi komunist i Enver Hoxhës siç ishte Abas Kupi. Është një paralelizëm tragjik ku e njëjta gjë ndodh edhe sot me qeverinë e socialistëve ku rinia, intelektualet dhe elita e kombit është përzene nga atdheu prej qeverisë Rama. Patriotet nuk e harrojne kurre atdheun dhe ne çdo kohe do ta luftojne te keqen qe shkaterron shtetin, atdheun dhe kombin. Fatin e Abas Kupit edhe pas 50 vitesh e jetojnë tragjikisht mijëra patriotë shqiptarë të larguar larg atdheut nga regjimi monkratik i socialisteve në pushtet.

Abas Kupi nuk hoqi dorë nga aktiviteti politik dhe jeta aktive në komunitet në emigracion ku nëpërmjet Lëvizjes së Legalitetit punoi dhe veproi duke marre pjese në Kongrese e në festime të ndryshme në diasporë. Ai bëhet anëtarë i Federatës “Vatra” dhe merrte pjesë në aktivitete komunitare shqiptare në Amerikë. Vdiq më 9 janar 1976 në New York. Ai u përcoll në banesën e fundit nga të afërm, miq, legalist dhe bashkëkombës të shumtë për ti bërë respektin dhe nderime të merituara shqiptarit, luftëtarit, komandantin Abas Kupi. Po ashtu, familjes i mbërritën edhe shumë telegrame ngushëllimi nga Amerika, Kanadaja, Australia, Evropa, si dhe shkruajtën edhe disa gazeta për Abas Kupin. Varrimi u bë më 14 janar 1976.

Marksizmi, nostalgjia e sfumuar filozofike dhe praktike

January 31, 2026 by s p

Alfons Grishaj/

Sipas mendimit tim (pa cituar gjërat e stërpërsëritura), filozofia lindi nga mendimtarë që kurrë nuk u kënaqën me njohjen sipërfaqësore, e cila nuk i plotësonte nevojat e së tashmes dhe të së ardhmes. Praktika dhe vetëdija hapën portat e misterit, duke e prekur njohjen me dorë, ashtu si vjelësi i frutave që zgjat dorën për të zgjedhur frutat e pjekura. Pyetjet “pse” dhe kërkesat filluan të merrnin përgjigje dhe formë. Kështu, njeriu u shkëput nga shabllonizmi dembel i zjarrit dhe i çatisë. Trajta logjike iu përgjigj nevojës dhe dëshirës, duke pasuruar progresin e mendimit dhe të jetesës.

Zanafilla

Me Talesin e Miletit fillon filozofia perëndimore (pa hyrë në hemisferat e filozofisë lindore etj.). Ai ishte ekzemplari i parë logjik që u shkëput nga standardet mitologjike dhe legjendat grafike, duke ushqyer empirizmin. Talesi, racionalisti i parë, hapi rrugën e zhvillimit të një mendimi ndryshe, duke kërkuar pandërprerë zanafillën e gjërave përmes natyrës. Si paraprijës i filozofisë analitike, ai mendonte se uji ishte elementi kyç i bazës së ekzistencës së gjithçkaje përreth. Talesi kujtohet për thënien e famshme: “Të gjitha gjërat janë të mbushura me zota”. Ai pati meritën e themelimit të Shkollës Milesiane.

I fundit i kësaj shkolle ishte Anaksimeni i Miletit, i cili njihet si pionieri i parë i materializmit. Anaksimeni kishte të drejtë kur thoshte: “Ajri është burimi i gjithçkaje”. Ai e quante ajrin të shenjtë (panteizëm), por u nxitua kur pretendonte se “ajri krijoi format hyjnore, zotat dhe gjithçka tjetër”. Megjithatë, ndërgjegjja e tij krijoi hapësirë frymëmarrjeje dhe jo monoksid karboni, siç shpërtheu shekuj më pas nga mendja filozofiko-diabolike e Marksit, e cila nuk përkon askund me Filozofinë Morale të mëvonshme, edhe pse ai u përpoq ta shiste filozofinë e tij si të tillë.

Siç dihet, Filozofia Morale (që unë e kam shumë për zemër) shpjegohet kështu: nëse ndonjë fushë e filozofisë pretendon të jetë “praktike”, ajo është filozofia morale. Ajo prek çështje emocionale dhe të diskutueshme të jetës. Ndërsa filozofët janë shqetësuar për të zbuluar se si duhet të jetojmë, filozofia morale kuptohet më së miri si përpjekja për të menduar në mënyrë kritike (jo dhunuese) dhe reflektive rreth së drejtës dhe së gabuarës, së mirës dhe së keqes. “Treshja e Madhe” Sokrati, Platoni dhe Aristoteli mbetet shkolla themelore e zhvillimit dhe kultivimit të virtytit: drejtësisë, logjikës, kurajos dhe zgjuarsisë. Ata ishin dekoruesit e filozofisë morale.

Manifesti i Partisë Komuniste dhe materializmi dialektik

“Proletarë të të gjitha vendeve, bashkohuni! Nuk keni asgjë për të humbur përveç zinxhirëve tuaj.” Se ku ishin këta zinxhirë, vetëm ata e dinin. Pikërisht këtu fillon sofistika hipokrite e materializmit dialektik: pamfleti politik i urrejtjes klasore, i shpronësimit, i dekulturizimit borgjez, i demonizimit të Zotit etj. Materializmi dialektik i Karl Marksit dhe Friedrich Engelsit shtron përpara lexuesit ligjin e parë të dialektikës marksiste: “Uniteti dhe konflikti i të kundërtave” (filozofi hegeliane), i cili në gjuhën marksiste përkthehet si: “Lufta (jo konflikti) midis të kundërtave nxit zhvillim, ndryshim dhe, në shumë raste, progres”. Ky konsiderohet ligji i parë i materializmit dialektik.

Marksi plagjiator

Marksi pranoi hapur se filozofia e tij ishte një përmbysje e Hegelit: “Filozofinë e Hegelit, që ishte me kokë poshtë, e ktheva me kokë lart”. Ai përvetësoi citate të autorëve të tjerë pa referencë të qartë. Shprehja “Homo sum: humani nihil a me alienum puto” i përket Terencit (165 p.e.s.), ndërsa “De omnibus dubitandum est” i përket Kierkegaardit, jo Marksit,etj…

Marksi “playboy” dhe gruaja e fortë

Marks, si njeri i “varfër” (siç thonë dijetarët e internetit), kishte shërbyese. Madhështia dhe “morali i tij i madh” e lejoi të flinte me shërbyesen. Tradhtia ndaj gruas solli një situatë të vështirë mes Xhenit dhe tij. Sidomos kur ajo mësoi se Marksi bëri një fëmijë me shërbyesen e shtëpisë, Helen Demuth. Megjithatë, Xheni ishte një grua e zgjuar dhe e fortë, prandaj ia mbuloi aferën “derrit të egër”. Për të gjithë ishte e qartë kush ishte mburoja dhe mëkatari. Gratë e forta kanë një zgjuarësi protective-superiore të lindur,që në raste flagrante sakrifikojnë në mbrojtje të familjes deri në sublimitet. Prandaj gruaja e fortë, krijon kullën e fildishtë, ku përkund breza të zotë dhe të zgjuar. Marks si gënjeshtar dhe manipulator u justifikua tek e shoqja, sikur Engels kish shkuar me të…Dhe Engels, për të shpëtuar nderin (e panderë) mikut tij, e mbajti këtë barrë të rëndë dhe atësinë e fëmijës, Frederik Demuth, deri në vdekje. Po, a mbulohet dielli me shoshë-thotë populli? Jo!
Për të gjithë ishte e qartë, kush ish mburoja dhe mëkatari.

E vërteta kontradiktore e Marksit

Mendimtarët patën mundësi të thonë fjalën e tyre që nga Talesi, Derrida, Julia Kristeva, deri te neo-marksisti slloven Žižek.Sigurisht, filozofia pati zig-zaket e veta, por “Derri i egër”, siç e quante Xheni të shoqin, ishte ndryshe, ai ngjante si dy pika uji me 666-n te Libri i Zbulesës. Padyshim, në kohën kur u shkrua Manifesti, bota ishte e kufizuar në zhvillim industrial dhe dije, prandaj manipulimi dhe demonizimi i masës ishte i lehtë. Vetë rrethanat e shekujve kishin krijuar një shkëputje, një disproporcion midis pronarëve dhe punëtorëve. Megjithatë, çfarë kuptimi do të kishte sikur të gjithë të ishin të barabartë? Sikur të gjithë të ishin të pasur, kush do të punonte? Anasjelltas, nëse të gjithë do të ishin punëtorë, kush do të ishte punëdhënësi? Sikur të gjithë të ishin engjëj, kush do të ishte taksambledhësi?

Marksi e njohu dobësinë e vet dhe urrejtjen e tij ndaj të pasurve e hodhi në letër si zaret në tavolinën e një kazinoje të madhe, ku dobësia e çastit krijon shpresë të rreme. Ai krijoi instrumentin-njeri, proletarin sipas formës së vet, duke e lëshuar si mekanizëm lërues nën thirrjen “këpusni vargonjtë”, kur ata ishin qytetarë apo fshatarë të një bote të lirë. Pa e kuptuar, proletari i frymëzuar ra në grackën e skllavit politik dhe u bë njëkohësisht i varfër i përjetshëm, ku prona u kthye në mollë të ndaluar, qoftë edhe një kasolle.
“Feja është opiumi i popullit” ishte thirrja për të verbuar besimin dhe shpresën e një kujdesi hyjnor që disiplinon, ruan familjen, ngushëllon dhe frenon dëshirat mëkatare. Finalja ishte zvetënimi i Krijuesit dhe i sakrificës së Tij.

Marksizmi si filozofi dhe praktikë vdiq, por fantazma e tij vegjeton. Ai ende studiohet nëpër shkolla si mendim ndryshe që tronditi civilizimin botëror. Sigurisht, studiohet, përhapet e respektohet edhe nga njerëz të spitalit të tij institucional, që ende u ka mbetur ora atje, të cilët evokojnë dhe ruajnë rrënojat e “civilizimit marksist”. Shembull është edhe neo-marksisti Mondani, që shoqërohet nga “të varfërit liberal” që posedojnë miliona, por nën flamurin fantazmorik të Marksit. Ata nuk e kanë idenë që marksizmi nuk mund të implementohet në Amerikë, në vendin që kushtetuta amerikane dhe monedha e saj janë të printuara në emër të Zotit: “In God We Trust”. Pra, ky është Marksizmi i errësirës, që edhe nëse ke sy, t’i verbëron.

Filozofia politike marksiste mbeti vegël e rënë përdhe, instrument i dobët i manipulatorëve të logjikës regresive. Kurse filozofia kapitaliste është në “Qiellin e Gjashtë”, atë qiell që na sjell Enoch. Por për të shkuar atje duhet të kalosh disa qiej, nëse ke shans purifikimi dhe faljeje. Krahasimi im për kapitalizmin dhe marksizmin është ky: kapitalizmi është si Honey Badger, ndërsa marksizmi si Black Mamba, që sado që kjo e fundit ta pickojë Honey Badger, krijesa misterioze pas turbullirës së helmit kthehet dhe përfundon drekën e shijshme, e ha atë.

Das Kapital nuk i solli civilizimit ndonjë mendim të kualifikuar matematik-shkencor, dhe ky nuk është mendimi im, por i gjithë matematicienëve shkencëtarë në Perëndim. Gjithashtu, Marksi, edhe pse e nisi rrugën si poet, nuk ndriti me ndonjë specifikë ekstra në fushën poetike si shkencë. Përkundrazi, në disa poezi që ka shkruar (që unë fatkeqësisht i kam lexuar origjinal), kritikët e quajnë të akullt, pashpirtë, mekanik dhe materialist. Ai mbeti eseist dhe gazetar, por jo filozof i ndritur që t’i shërbente njerëzimit me dashuri. Filozofia e tij ishte thellësisht politike dhe e mbushur me urrejtje klasore. Ai frymëzoi “lumpenproletariatin” (dhe jo proletariatin siç thoshte ai), kundër qytetërimit dhe prodhoi një sëmundje ideologjike që përfshiu një të tretën e planetit, që ishte më shkatërrimtare se lufta e dytë botërore, e barabartë me “Black Death”!