NGA GËZIM LLOJDIA/
1.Pas krahëve kemi lënë Ali Pashës dhe kalanë e tij ,udha zbret ndërsa një copë tabelë shënon:Bënçë-Komuna Kurvelesh. Progonat, Lekdush,Gusmar ,Nivicë, Rexhin.Duhet të ecësh buzë lumit të Bëncës .Asfalti sa pak të humbet nga sytë.Ke përpara udhën me çakëll të imtë, në një terren të thyer malor. Kjo hapësirë e pamat. Rruga ngushtohet. Dale po të shohësh më lartë ,më thonë. Dy qen stani i qepen mercedesit. Janë të egërsuar. Ç’bëhet kështu o Zoti im?Përse qentë i lënë zgjidhur në Labëri në pikë të diellit? Ndër idetë mund të konceptohet për të ruajtur bagëtitë që diku kullosnin aty.Po ç’kusur kanë këtë motoçiklistë që të bëhen pre e këtyre ujqërve mund të shqyrtojë se nga dhëmbët dhe egërsia e tyre shfaqej sheshit. Kishim cenuar udhën që ishte e të gjithëve .Atë copë zallishte ku automobili mezi cen me marsh të dytë.
2.Në strehë malesh e haruar me sytë gjithë trishtim,një ujësjellës i kohëve të largëta. Ujësjellësi ka rreth 20 këmbë ,katër këmbët e para ku shtrihet ujësjellësi janë me harqe. Katër këmbët e para janë dëshmi e kohës së ndërtimit të tij. Pjesa tjetër duhet të jetë rikonstruktuar madje jo shumë larg por në kohën e kooperativave besohet se duhet të jetë kryer. Tepelena.com të sjell këto të dhëna interesante për ujërat e zonës:Ujërat nentokesore përfaqësohen nga burimet masive karstike si Viet e Ftohte ne Tepelene, Hormove, Lekel, Bence, Gurra ne Progonat, Bambulli ne Dukaj ku shumica e tyre perdoret si uje i pijshem per fshatrat dhe dy qytetet. Po kështu janë ndërtuar edhe 14 uje, mbledhes si ne Krahes, Izvor, Komar, Gusmar etj. te cilet me sistem pompash ose vetrrjedhje vadisin siperfaqe te madhe te tokave bujqësore. Ujësjellësi i fshatit Bënçë gjendet në listën e shpallur monumente kulture për rrethin e Tepelenës:Ja vendimi :Rektorati i Universitetit Shtetëror të Tiranës, në mbështetje të nenit 3 të dekretit nr.586, datë 17.3.1948 “Mbi mbrojtjen e monumenteve të kulturës dhe të sendeve natyrale të rralla” si dhe të vendimit të Këshillit të Ministrave nr.130, datë 9.4.1995, në bazë të të cilit Universiteti Shtetëror i Tiranës autorizohet që të aprovojë në lista të posaçme monumentet e kulturës që vihen në mbrojtjen e shtetit dhe duke marrë parasysh vlerën historike, shkencore dhe artistike të monumenteve që përmendën në listën e bashkëngjitur.
XI.Rrethi i Tepelenës
1.kalaja e Tepelenës në qytetin e Tepelenës,“ e Leklit, në fshatin Lekël, e Matohasanajt, në fshatin Matohasanaj, e Qytezës, në fshatin Dukaj,“ e Kalivaçit, në fshatin Kalivaç“ e Nivicës, në fshatin Nivicë,“ e Zharës, në fshatin Dukaj.8.Ujësjellësi i Bençës, në fshatin Bençë.Një listim tjetër të monumenteve të kulturës që duhet të jetë kryer para viteve ‘90 është Kalaja në qytetin e Tepelenës.Kalaja e Qytezës në fshatin Dukaj.Kalaja në fshatin Lekël.Kalaja në fshatin Matohasanaj.Kalaja në fshatin Kalivaç.Kalaja në fshatin Nivicë. Kalaja e Zharës në fshatin Dukaj.Kalaja në fshatin Horë.Vendbanimi antik në fshatin Qesarat. Ujësjellësi i Bënçës në fshatin Bënçë.Rrënojat e Urës antiko-mesjetare mbi lumin e Vjosës ne Tepelene.Rrënojat e Kishës së Dashajt në Lagjen, Dashaj në Stanajt.Banesa e Myfit Kaçubajt në fshatin Nivicë.Shtëpia e Selam Musait në fshatin Salari.Mulliri në fshatin Nivicë.Duke sjellë në kujtesë monumentet kulturore të këtij rrethi përmenden kalat vendfortifikimet. Ajo e Mathoasanj është një qytete fortifikues që kishte si kryeqendër Amantian në Plocë të Vlorës. Arkeologu S.Anamali në vitin 1972 ka shkruar: “Prova e sjelle nga Ugolini se ne afërsi te Ploces, mungojnë rrënoja te tjera të lashta, sot nuk mund te përdoret si argument; ne vitet e pas çlirimit rreth Ploces janë zbuluar tepricat e tre qyteteve te tjera te fortifikuara, bashkëkohës me atë te Ploces, dhe pikërisht ne Matohasanaj ne lindje të Ploces, ne luginën e Vjosës, ne Cerje (Brataj) ne juge dhe ne Mavrove, ne perëndim, të dyja ne luginën e Shushicës.
Rrethi Tepelene
Duke udhëtuar për në Kurveleshin e sipërm ka monumente monumente natyre të cilat janë një atraksion i rrallë natyror si:
1-Shpella Mema e Ujit
2. Sterra e Cikes
3. Shpella e Leke Petes
4. Shpella e Ujit –Dhembel
5. Vrima e Shkembit
6. Ujevara e Progonatit
7. Shpella e Kasarit
8. Kanionet e Nivices
9. Lugjet e Dhemblanit
10. Lisi i Levanit
11. Buza e Bredhit – Luzat
12. Rrapi i Selam Musait
13. Shpella e Mezhgoranit
14. Shpella e Leklit
15. Burimet e Ujit te Ftohte
16. Pusi i Shendellise
17. Mogillat e Vasjarit
18. Tarraca erozive e Bençes
19. Shkembi i Prere Dukaj
20. Triavgat ne Gllave
21. Rrepet e Dervenit
22. Rrapi i Dames
23. Rapi i Progonatit
24. Rrapi i Qesaratit
25. Rrepet e Donies -Kalivaç
26. Rrepet e Ujit te Ftohte
27. Lisi i Luzatit
28. Rrapi i Hormoves
29. Mrezhda e Zhabokikes
3.
Tepelenën e kanë përshkruar edhe autorë të huaj. Roberto Almagia dhe Gaetano De Sanctis.Roberto Almagia shkruan kështu Enciklopedia italiane (1937).“Tepeleni – Vendndodhja e Shqipërisë jugore, në bregun e majtë Voiussa, në një tarracë rreth 40 m në fund të luginës, 2 km. Ishte qendër e shquar në gjysmën e parë të shekullit. XIX, sepse ajo dominon rrugën që shkon deri Voiussa dhe të çon në Greqi..
Ndërsa Gaetano De Sanctis në Enciklopedia italiane (1929) shkruan për lumin Vjosë
“AOO. – Lumi në pjesën veriore të Epirit, sot Voiussa .Një betejë është luftuar midis mbretit Filip V të Maqedonisë dhe romakëve. Në fillim të një sezoni të mirë viti 198. C. Filipi, për të mbrojtur atë nga sulmet që romakët ishin të përgatitur nga bazat e tyre në Shqipërinë e sotme dhe në veçanti nga Apollonia, ai mori një pozicion mbrojtës në AOO pranë Antigonia, rrënojat e të cilit qëndrojnë pranë Tepelenës , në afërsi lugines lumit Aoo dhe Drino….
5.Duke parë këtë mrekulli të krijuar nga dora e njeriut në kohët e Ali Pashait,vrojton se ky ndërtim në anën e djathtë të tij është i vendosur mbi një urë me hark me dy këmba ku poshtë tij nanuriset lumi i Bënçës që rrjedh nga kationet e thella të Lekdushi e Progonatit. Ujërat, ujësjellësi i merte nga zona e kodrës .Këmbët e tij fillojnë me një lartësi më të vogël se të tjerat të tjerat vijnë duke u rritur për të arritur kuotën .Ka rreth 20 këmbë që mbajnë bazamentin e tij. 4 këmbët fundit të tij që përfundojnë në anën e djathtë të lumit janë me harqe dhe të vendosur përmbi një urë tjetër e cila përbëhet nga një hark i madh dhe tre të vegjël në anët e saj. Si një vepër inxhinjerike ,ky ujësjellës mund të quhet i përsosur për kohën e ndërtimit të tij. Ujësjellësi është ndërtuar nga Ali Pasha në kohën sundimit të tij. Sillte ujët nga njëri breg në tjetrin.
Lumi i Bençës rrjedh nga burime te ftohta ne malet e Lekdushit dhe Progonatit,thotë Ëikipedia, ai është i pastër ku munde te përdoret edhe për te pire pamvaresishte se fshataret nuk kane nevoje për ta përdorur për ujë te pijshëm mbasi aty ka shume burime te tjera dhe qe janë te një cilësie tepër te veçante ku furnizohet edhe qyteti i Tepelenës ne mënyre te pandërprere, ai pra lumi bashkohet me me lumin e Vjosës një kilometër ne veri te qytetit te Tepelenës dhe derdhet ne detin Adriatik.
6.
Ujësjellës i ndërtuar nga Ali Pashai në Bënçë.Ali Pasha 1740-1822.Katherine Elizabeth Fleming shkruan:Sapo morri titullin “pasha i Janinës” nisi një projekt ambicioz veprash publike, duke ndërtuar rrugë, lokale, duke permirësuar rrugt e komunikacionit dhe inkurajuar tregëtinë.Broughton shkruan: Ka ndertuar ura mbi lumenj, diga në këneta, ka hapur shumë rrugë, zbukurar fshatrat dhe qytetet me ndërtesa të reja. Me sa duket Aliu synonte të prezantohej si një guvernant shpirtgjerë dhe mbrojtës i popullit të vet, duke permirësuar nivelin e jetesës. Vepra të tilla shërbenin edhe su garanci në rast të ndonjë revolte nga ana e popullit. Aliu i njihte mirë fatet e një regjimi të decentralizuar, i izoluar nga territorret e veta dhe nga popullsia e vet. Në fund të fundi ai vet kishte marrë fuqinë edhe fal paaftësi së së qeverisë otomane për të kontrolluar edhe pikat më të largëta të Perandorisë. Përmirsimi i komunikacioneve ishte i leverdisshëm si për Pashain si për popullsinë e pashallëkut.Gjatë viteve të rinisë Aliu kishte mësuar ti njihte jashtzakonisht mirë tokat në të cilat më vonë ndërtoi pashallëkun e vet.Kjo njohuri, si dhe shumë të tjera të fituara në fitet e rinisë, ishte shumë e dobishme për pashain. Udhëtar të shumtë si Leak e Broughton vunë re se pashai shpeshherë nuk gjëndej në Janinë, dhe kalonte shumë kohë duke lëvizuar në territoret e veta.
Një udhëtar europian pohoi se kishte mësuar nga burime të sigurta se Aliu vizitonte, pa perjashtim, të paktën një herë në vit të gjitha fshatrat e veta.(Hobhouse 1813:121)1.Përveç se i vizitonte këto zona periferike Aliu kishte ngritur një rrjet të gjerë informatorësh lokal. Kështu Broughton dhe Byron që më 1809 po prejektonin një udhëtim drejt Peloponezit u habitën nga njohja perfekte e Aliut pë rrugën që duhet të përshkruanin. Ali Tepelena kujdesej shumë për centralizimin e pashallëkut dhe ishte shumë i kujdesshem dhe i kudogjendur ne tokat e tij, i kushtonte vëmëndjen më të thelle dhe zonave më të largëta. Ndërtimi i rrjetit rrugor të zgjeruar, hanet dhe magazinat kishin si synim kryesor lehtësimin e udhëtimeve të pashait. Rezidenca dytësore dhe verore u ndërtuan në të gjitha qytetet kryesore, qoftë për arsye strategjike qoftë për arsye dashurie.Ali ndërtoi një nga rezidencat dytësore më të pasur dhe madheshtore në vëndlindjen e vet, në Tepelenë. Këto ndërtime , më shumë se pashait, iu shërbyen popullsisë, tregtarve, artizanve dhe shtegëtarve të huaj. Punime të tjera të nisuara me urdhër të Aliut ishin dhe bonifikimi i kënetave. Ato në veri të Artës u thanë me supervizim të inxhenierve europin, dhe rritën ndjeshëm prodhushmërinë në këto zona. Këto vepra publike dhe siguria e padiskutueshme e territoreve ndihmuan në një zhvillim të paparë të tregtisë të brëndshme dhe internazionale. Pirateria e përhershme e Egjeut dhe Adriatikut bënë që interesi i tregarve t’i drejtohej transportit tokësor. Territoret e Aliut ishin mjaft të përshtatshme.Të gjithë këta element e bënë ekonomine e pashallëkut të fortë dhe në rritje kostante.
7.
Për të dhëna rreth lashtësisëë të kësaj zone .Në luginën e Bences, shkruan Engjell Shehu, kanË jetuar disa fise Ilire si : Bishqevi, Bathesi,Bukshi, Dilqni,Ludova dhe tola. keto emra jane te fiseve ilire dhe pikerisht banesat e tyre te hershme jane disa shpella qe i mbajne edhe sot e kËsaj dite emrat e tyre sic jane : shpella e Bishqemit, shpella e Bathesit , shpella e Bukshit, shpella e Toles dhe gryka e Dilanit. Keto fise themeluan fshatin me emrin BENCE . Ne keto shpella kane banuar fiset e lartpermendura ku ato kane bere nje jete primitive per vete kushtet e atehershme te shkeputur nga njeri tjetri duke jetuar ne natyre. Kjo periudhe qe une po pershkruaj ketu i parkete komunitetit primitiv. ..
8.
Qendra e sotme e fshatit është një rrëpirë me gjithë bukurinë e saj.Fshati përbëhet nga ndërtsa ku ndihet dora e amvisave.N jë kafene në qëndër punuar mjeshtërisht me gurë të gdhendur me grin dhe të bardhë. Mirseardhja është dëshira e kahershme,mirëpo porta e kycur.Kafe është mbyllur. Edhe këtu bënë vapë. Shprehja ndizet guri,besoj këtu ka lindur.Një tufë dhi e dhënë na zënë udhën. Bariu përshëndet. Paro dhe Goliku me sjellin ndër mend këngën e tyre :bijë çobanësh neve jemi/dhën e dhi kullotur kemi. Sipas të dhënave ky fshat ka 2225 ha pyje mbashtron dhinë, që i përshtatet zonës malore.
Bënca duhet të futete në hartat turistike. Klima,ujërat,largësia nga qyteti rreth 5-6 km. Turizmi malor këtu duhet të kishte filluar prej kohësh.Si problem kryesor është udha. Këto dreq udhë. Nuk shkohet në Labëri as me avion,as më det as me hekurudhë e vetmja për të shkuar atje është rruga automobilistike. Është në ndërtim e sipër autostrada e jugut. Një degë e saj fillon në Levan dhe gjarpëron anës Vjosës,tjetra ka filluar nga Memaliaj dhe shkon të takohet me pjesën tjetër. Cfarë do të zgjidhin këto arterie?Ardhjen e turistëve të huaj ,pakësimin e kohës,kursimin në goma, karburant etj. Por për të shkuar në Bënçë dhe më tej në komunën Kurvelesh me se duhet të udhëtosh?Kurveleshi si pjesë e Labërisë ka një histori të pasur:Ne lashtësi, Tepelena bënte pjese ne treven e Kaonise. Zona e Buzit lidhej me iliret e Antipatrese (Beratit), Krahesi me Bylynet (Mallakaster) dhe Lopesi me Amantinet (Plloca e Vlores). Ne fundin e shekullit te 9-te, Tepelena hyn ne Themen e Nikopopjes pastaj ne Despotatin e Epirit.Nga fundi i shekullit te 14-te, filloi depertimi i turqve ne Shqiperine e Jugut. Ne shekullin e XVI, Tepelena bente pjese ne sanxhakun e Vlorës.
Krenari shqiptare nga Brazili!
Në Kupën e Botës Brazil 2014 luajnë 7 shqiptarë, shqiptarët valojnë flamujt kuq e zi dhe të Dardanisë antike
Nga BEQIR SINA, Nju Jork/
BRAZIL : Ndërsa, po zhvillohen ndeshjet e Botërorit 2014, në Brazil, edhe pse mungon kombëtarja kuq e zi e Shqipërisë, nuk po mungon ndjenja e krenarisë shqiptare, mbasi atje botërori ka shqiptarë, aty është flamuri kuq e zi flamuri i Dardanisë apo ndonjë nga simbolet tona kombëtare.
Kjo, po tregohet në këtë botror jo vetëm me pjesëmarrjen e 7 futbollistëve, cilësorë shqiptarë në tri kombëtare të huaja…,(Zvicëra : Xherdan Shaqiri, Valon Behrami, Admir Mehmedi, Blerim Xhemaili dhe Granit Xhaka – Gjermania Shkodran Mustafi dhe Belgjika: Adnan Januzaj ) por edhe nga prania sado e vogël e tifozve shqiptarë, që kan fluturuar me mijëra mile, për në Brazil….
Kurse, anëtari i Përfaqësueses së Zvicrës, Valon Behrami, thotë se po e shfrytëzon në maksimum përzierjen e kulturave, që ka botërori. Behrami, theksoi se është një gjë pozitive për të që luan për Zvicrën, përderisa është nga Kosova.“Është një gjë pozitive. Unë kam karakter kosovar, por jam një zviceran në kokën time, në mënyrën e jetesës. Është një përzierje”, u shpreh Valoni dje për gazetën britanike “The Independent”.
(Nga 736 futbollistë që marrin pjesë në botërorin e sivjetmë, 82 nuk kanë lindur në vendin të cilin e përfaqësojnë, ndërsa mbi 210 syresh kanë dyshtetësi. Më së shumti lojtarë me dyshtetësi ka Argjentina: 20 nga gjithsej 23 të këtillë)
Siç dëshmojnë ata(tifozët) në rrjetin social facebook dhe twitter , në Brazil gjenden jo pak edhe tifozët shqiptarë, futbolldashësit, nga Shqipëria, Kosova dhe trojet etnike shqiptare, që këto ditë të ethshme botërori – janë në Brazil.
Ata kanë shfrytëzuar rastin – që të bëjnë fotografi me flamurin shqiptar dhe atë të Kosovës, të Dardanisë, dhe t’i postojnë menjëherë në facebook dhe twitter. Kjo tregon se ka edhe shqiptarë, që kanë mundur t’a “përfaqësojnë” Shqipërinë, si një pjesëmarrëse në mesin e pjesëmarrësve pikërishtë, në ngjarjen më të madhe të futbollit dhe të sportit në botë, në Kampionatin Botëror, Brazil 2014.
Megjithëse, edhe pse prania e përfaqësueses së zemrës së tifozëve shqiptarë në Kupën e Botës Brazil 2014 – pra Kombëtares së Shqipërisë , mbetet një ëndërr e pa realizueshme, të paktën deri tani, janë tifozët shqiptarë ata nuk mungojnë në Brazil por mbi të gjithë janë 7 yje me gjak shqiptari, që luajnë, për tre shtete të tjera në Brazil.
Dhe, besojë, që për të gjithë ne shqiptarët, ky do ishte padyshim kulmi i ndjenjave dhe emocioneve tona – që ta shikonin Kombëtaren tonë – Kuq e Zi, edhe ne në mesin e këtij manifestimi sportiv me përmasa të pallogartishme botërore, por “fati” ja që nuk e do…….dhe ne gjithmon vetëm ëndrrojmë ! Por, nuk i dihet! – You never Know! i thonë amerikanët
Mirëpo, ne shqiptarët kur jemi përkundër kombeve të tjera, që janë shumë më të mëdha se ne me popullsi dhe me futbollin – por që edhe ata e kanë, një ëndërr e të pa realizueshme, ne kemi aryse të fortë, si shqiptar këto ditë botërori – për tu krenuar më shumë, se sa ata.
Pikërishtë, për atë që të tjerët do të na kenë shumë lakmi dhe zili kur në stadiumet e futbollit në Brazil – tash ne shohin në çdo ndeshje pesë futbollistët e talentuar shqiptarë : Xherdan Shaqiri, Valon Behrami, Admir Mehmedi, Blerim Xhemaili dhe Granit Xhaka – si pjesëmarrës të drejtpërdrejtë të skuadrës së Zvicrës dhe Pajtim Kasami si rezervë në bankinën zvicerane.
Sa emocione na kan shkatuar dhe sa krenar na kanë bërë – deri tani ne si shqiptarë, kur shohim këtë spektakël madhështor sportiv – futbolli, Kupën e Botës Brazil 2014 dhe kur komentatorët sportiv nga të gjitha vendet e botës, në të gjitha gjuhët e botës, anglisht, spanjisht, rusisht, frengjisht, arabisht, kinzeçe, gjermanisht, italisht, thonë “SHQIPTARET” e Zvicrës.
Sa rëndësi ka kjo kur Kosova – po bën përpjekje për sa më shumë njohje, dhe, në Kombëtaren e Zvicërës, tani luajnë si titullar 5 shqiptarë nga Kosova, pjesmarrës në një ngjarje kaq të madhe botërore, e cila gjithësesi lidhet diçka, edhe me rëndësinë e futbollit – dhe Kosovën në këtë proces të njohjes së saj.
Dhe, me të drejtë më së shumti simbas rrjeteve sociale facebook dhe twitter janë tifozat shqiptarë, ata që ndjekin kombëtaren e Zvicrës, ku luajn 5 shqiptarë dhe janë “bërthama” e Helvetëve dhe shpresa e vetme që mund të “ndihmojë” Zvicrën, tani të kaloi grupin duke shpresuar për të mundur Hondurasin.
Helvetët, siç quhen ata nga tifozët e tyre, deri tani qenë ata të cilët mrekulluan Zvicrën, duke u kualifikuar për Kupën Botërore, dhe çuar Zvicrën në Brazil – Shumica e simpatizuesve helvetik, i japin shumë merita trainerit të tyre aktual me famë internacionale Otmar Hicfeld,. Dhe, kjo erdhi pas një gare të fortë në grupin europian, ku kuq e bardhët e Zvicrës, u kualifikuan – për në stadin final të një konkurrimi kaq të madh futbollistik ndërkombëtar, ku të gjithë djemtë e saj – kanë meritë të madhe.
Por, kur jemi tek tifozët, duhet cekur se tifozë shqiptarë në Brazil, janë shumë – shumë të paktë në numër, fare të “pa-llogaritshëm” dhe shumë pak të dukshëm në ekranin e televizorit, ashtu si i shikojmë kombet e tjera me ndonjë simbol kombëtar ose flamur –
Fakti është se kjo vjen nga largësia, ekonomia “e dobët” ose si njihet ndryshe “kriza ekonomike”, apo edhe arsye të tjera – teknike, të cilat e bëjnë, edhe të vështirë praninë e shumë shqiptarëve në Brazil – ku po zhvillohet Kupa e Botës.
Një shqiptaro amerikan Gazmend Kërkuti, emigrantë nga Dibra e Madhe dhe që jeton në Staten Island Nju Jork, së bashku me një shokun e tij – i takon grupit më të “vogël” të tifozëve shqiptarë, në Kupën e Botës Brazil 2014 I cili, ka shpërndarë foton e tij në rrjetin social facebook me shënimin :”Nëse Kombëtarja jonë(Shqipëria) nuk arrin të shkoi në Brazil… të paktën Dibranët, atje do ti gjeni – Përshëndetje, miq nga zemra e Amazonit, Manaus, në Brazil, ku luan shtëpia jonë e dytë në grupin e saj SHBA.
Më tej ai shkruan se shoku i tij – Afrimi, ka qendruar tërë ditën të përgatisë flamurin kuq e zi, të valvitet në ndonjë pjesë të stadiumit, që ta kapin ndoshta kamerat, botërore dhe t’a fiksojmë edhe flamurin kuq e zi në Kupën e Botës Brazil 2014 .
Tifozat më të mirë në botë
Nga Uk Lushi/New York/
Çdo katër vjet kur fillon dhe derisa mbaron Kampionati Botëror i FIFA-s në Futboll planetin tonë e përfshijnë ethe të këndshme gare dhe vapa e verës bëhet disi më e durueshme se zakonisht. Botërori 2014, që po mbahet në atdheun e pyllnajës më të madhe në botë Amazon, është në udhë të mirë të jetë ndër më të bukurit e të gjitha kohërave. Si asnjëherë më parë në konkurrimin për kupën më të dëshirueshme në futbollin e shteteve marrin pjesë nëntë shqiptarë ose 81.82 për qind e një ekipi në fushën e blertë. Bashkëkombësit tonë përfaqësojnë Zvicrën, Belgjikën, Gjermaninë dhe Greqinë, ndërkaq që Kombëtarja jonë nuk ka arritur të kualifikohet. Prania e kaq shumë shqiptarëve dhe mungesa e skuadrës sonë kombëtare në turneun më me prestigj është një lloj ndjenje ku përplasen fuqishëm shija e ëmbëlsisë dhe hidhësisë. Por, pavarësisht kësaj dhe faktit që djemtë tanë në Brazil nuk kanë mundur apo dashur të luajnë për ne, ata duhet të përkrahen pa rezervë, sepse në Brazil ata megjithatë përfaqësojnë edhe shqiptarët.
Sigurisht që cilësia e lojtarëve luan rol parësor në sukseset e një skuadre, mirëpo, siç po dëshmon edhe ky Botëror, lojtari i 12-të apo tifozët e kombëtareve kanë një rëndësi gati aq të madhe sa futbollistët. Simpatizuesit brazilianë të “Seleção”, italianë të “Azzurri”, gjermanë të “Die Mannschaft”, argjentinas të “La Albiceleste”, francezë të “Les Bleues”, kolumbianë të “Los Cafeteros”, koreanë të “Tageuk”, amerikanë të “The Yanks”, meksikanë të “El Tri”… apo holandezë të “Oranje” këto ditë të nxehta në stadiumet e Brazilit janë duke mbështetur klubet e tyre nacionale në mënyrë madhështore. Por unë mendoj që ne shqiptarët në realitet kemi tifozë më të mirë se çdo kombëtare e kampionatit Brazili 2014, e bile edhe në botë. Pse?
Nuk besoj që ka shqiptar(e) që nuk i kujtohen momentet emocionale ndërsa në ndeshjen me Ukrainën me 9 shkurt 2005 në Tiranë simpatizuesit e Kombëtares të njohur si Tifozat Kuq e Zi (TKZ) shpalosin flamurin kombëtar më gjigant në një stadium ndonjëherë. Flamuri pas takimit u transportua me aeroplan në Prishtinë dhe iu dhurua familjes së heroit Adem Jashari. Ishte një rast i paparë. Fansat kuqezi të Shqipërisë ka më shumë se një dhjetëvjeçar që tregojnë përkrahjen e pakompromis për Kombëtaren, qoftë në fitore qoftë në momente ligështimi. Në fillim ishin një grusht— Antoni, Artori, Burimi, Faruku, Valentini, Dardani, Fatosi, Fitimi, Luani, Fisniku dhe dy-tri toga çunash dhe çupash entuziastë. Sot janë me mijëra e mijëra.
Tifozat Kuq e Zi funksionojnë si orë zvicerane, edhe pse nuk kanë kryetar apo kryesi, por vetëm grupe punuese. Ekonomikisht janë të qëndrueshëm dhe të pavarur sepse vetëfinancohen. Globalisht shtrihen në krejt planetin sepse, përveç hapësirës shqiptare në Ballkan, kanë përfaqësues në secilin kontinent. Vështirë mund të gjesh simpatizantë të një kombëtareje tjetër ku dashamirët e saj të flaktë kanë ndihmuar Federatat e tyre të Futbollit duke përcjellur dhe kontaktuar futbollistë me potencial nëpër botë për t’ ja rekomanduar Zyrës së Talenteve e cila i ka lutur të luajnë për mëmëdheun. Si rezultat Kombëtarja ka zinxhirin U17, U19 dhe U21 më të fortë se kurrë dhe me lojtarë nga të gjitha trevat shqiptare dhe Diaspora. Tifozët e Shqipërisë kanë ditur të jenë edhe kritikues si p.sh. kur kanë arritur që të ndikojnë largimin nga posti për rezultate të dobëta të trajnerit të U21, Artan Bushati, dhe vendosjen e Skënder Gegës në vend të tij. Në këtë aspekt ata duhet të vazhdojnë të jenë kërkues edhe ndaj patronizimit të FSHF-së prej disa personave që janë ulur aty dhe klloçitin pa bërë asnjë ve.
Vizionariteti dhe mençuria e djemve dhe çikave të TKZ-së është vënë re edhe kur ata nuk kanë kundërshtuar anëtarësimin e shtetit të Kosovës në FIFA dhe UEFA si strategji për krijimin e një Kampionati dhe Lige Mbarëshqiptare të Futbollit, e cila do të forcojë konkurrencën, ngrit kualitetin dhe përgatitë lojtarë kulminantë për Kombëtaren e Shqipërisë dhe Përfaqësuesen e Kosovës. Tash, pasi që Republika e Kosovës është lejuar të luajë miqësore në arenën botërore, Tifozat Kuq e Zi duhet masivisht të pushtojnë stadiumet ku loz ekipi ynë i dytë dhe aty të valëvisin flamurin tonë kombëtar krahas atij shtetëror të Kosovës.
Futbolli është sporti më popullor në botë me rreth 3.5 miliardë fansa, një miliard më shumë se sa kriketi dhe një e gjysmë se sa hokeji. Në dy kampionatet e fundit të FIFA-s, në Gjermani me 2006 dhe Afrikë të Jugut 2010, vetëm audienca televizive ishte 30 dhe 40 miliardë shikues respektivisht. Ndeshjet e kampionatit në Brazil pritet që deri pas finales me 13 korrik të shikohen nga afër 50 miliardë njerëz. Nuk duhet shumë të menduar për të realizuar se sa signifikante janë futbolli dhe pjesëmarrja e një kombi në një Botëror.
Tifozat Kuq e Zi kanë treguar që janë legjislatorët sportiv të popullit shqiptar dhe një dimension i dalluar i kulturës sonë. Futbolli shqiptar pa këta tifozë shembullorë nuk do të ishte dhe nuk do të jetë i suksesshëm maksimalisht. Siç e thonë tifozët vetë: të jesh anëtar i TKZ-ve nuk ke nevojë për rezervim hoteli sepse kudo që do të udhëtosh, sidomos në vendet shqiptare, do të kesh shokë apo shoqe që do të të ofrojnë kulm mbi krye, bukë e kryp, e shumë zemër. Kombi ynë duhet të sheh të shkëlqyeshmit në mesin tonë, pranoj të arriturat dhe t’u bashkohet atyre që tregojnë sukses. Të gjithë, dikush direkt e dikush indirekt, duhet të bëhemi pjesëtarë të Tifozava Kuq e Zi, këtij grupi të shqiptarëve të mrekullueshëm, dhe të përkrahim Kombëtaren tonë që të kualifikohet për Kampionatin e ardhshëm Botëror të Futbollit me 2018. Atëherë, në vend të animit herë për një komb e herë për një tjetër, do të mund të bëjmë tifo për kombin tonë dhe Tifozat Kuq e Zi do të mund të demonstrojnë se janë tifozët më të mirë në botë ndërsa stadiumet e Rusisë do të mbushen me jehonën e thënies inspiruese: “O sa mirë me qenë Shqiptar, o hej!”
ulushi@msn.com
TV TOP CHANNAL NË SHTËPINË E VATRËS
PARADA E PARË E SHQIPTARËVE TË AMERIKËS ËSHTË ORGANIZUAR NGA FEDERATA VATRA, 45 VITE TË SHKUARA, ME 29 NËNTOR 1969, NË BASHKËPUNIM ME ARBËRESHËT E ITALISË/
Të Dielën me 22 Qershor në Shtëpinë e Vatrës ishin për një vizitë Gazetari Marin Mema dhe kameramani Denian Sevi, të cilët janë në SHBA me ftesën e Shoqatës të të rinjëve shqiptaro-amerikanë “Albanian Roots”, “Rrënjët Shqiptare” me president Marko Kepi. Mysafirët shoqëroheshin nga Marko Kepi dhe bashkëpunëtorët e tij të Rrënjëve Shqiptare nga Nju Jorku dhe Texasi.
Mysafirët u pritën nga editori i Diellit, Dalip Greca. Përmes pamjeve fotografike vizitorët u njohën me historinë e Vatrës. Mysafirëve u tërhoqën vëmendjen një cikël fotografishë të zmadhuara nga Parada e parë e Shqiptarëve të Amerikës, organizuar me 29 Nëntor 1969, me rastin e 60 Vjetorit të Gazetës DIELLI. Përvjetori i gjashtëdhjetë i gazetës më të vjetër të shqiptarëve të Amerikës, ishte kthyer në një manifestim të shkëlqyer i bashkimit të shqiptarëve të Amerikës dhe arbëreshëve të Italisë, përfshi dhe nacionalistët e ikur pas Luftës së Dytë Botërore në Itali, me në krye shkrimtarin dhe politikanin Ernest Koliqi. Një vit para këtij manifestimi kishin qenë arbëreshët ata që kishin ftuar vatranët në Romë për festimet e 500 vjetorit të heroit Kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Vatra ishte përfaqësuar nga kryetari i saj Anthoni Athanas, Peter Chikos, Christo Thanas, dr. Hamdi Uruci, Selahedin Velaj dhe Van Christo. Ky festim ishte shkaku i gjallërimit të lidhjeve mes shqiptarëve të Amerikës dhe gjakut të shprishur të Arbërit.
Arbëreshët zbritën në Aeroportin e Bostonit me 20 Nëntor 1969 dhe për dhjetë ditë ishin mysafirë të vatranëve. Ndër veprimtaritë e atij manifestimi të përbashkët kulturor ishte dhe Parada që nisi nga Rockfeler Center deri në Snt Patrick. Ishte një paradë vezulluse, ku shquheshin kostumet karakteristike arëbëreshe të femrave dhe veshjet e bukura të shqiptareve të Amerikës. Ndër banderolat që mbanin ndër duar lexohej”Ëe are Proud Americans Albanian Heritage!”. Në krye duket Profesoresha shqiptare Lume Juka, në një grup të mëtejshëm janë fëmijët e z. Agim Karagjozi, pak më tej Prof Rexhep Krasniqi dhe personalitete të tjerë të mërgatës shqiptare. Rreshti I manifestuesëve është tepër i gjatë.Amerikanët për herë të parë shihnin shqiptarët të manifestonin kaq të organizuar në një Paradë të vetme.
Kështu pra parade e parë e Shqiptarëve të Amerikës është organizuar nga Federate Vatra në bashkëpunim me arbëreshët e Italisë me 29 nëntor 1969, plot 45 vite të shkuara. Le të shpresojmë se Shqiptarët e Amerikës, të shtuar shumë në numër dhe me përvojë në rritje këto vitet e fundit në paradat e përvitshme të emigrantëve-ndoshta do ta organizojnë një ditë edhe një paradë vetëm të tyre.Ndoshta në Ditën e Flamurit!
PARADA SHQIPTARE NE NEW YORK: Të gjithë Kemi Rrënjët Shqiptare
Nga Beqir SINA/*
NEW YORK CITY : Të shtunën, më 21 qershor në mesditë, u zhvillua në Nju Jork, një paradë e njohur si Parada Ndërkombëtare e Emgrantëve – e cila mblodhi disa komunitete emingrantësh nga kryq tërthor botës, të konvergojnë në Bulevardin Amerika, me qindra pjesëmarrës nga më shumë se 10 grupe multikulturore nga New Yorku dhe zonën e Tri-Shtetshit. Ata do të parakalonin për të treguar , kulturën, traditën dhe bukuritë e tyre natyrore.
Organizuar nga Fondacioni Ndërkombëtar të Emigrantëve, kjo paradë, tani është në vitin e tij të 30-të, me radhë. Dhe, është një ndër aktivitetet, që po ua mundëson komuniteteve, të marrin pjesë për të festuar dhe të shkëmbejnë kulturat e tyre, të shprehin unitetin përmes diversitetit dhe për të kontribuar për të bërë për Amerikën. Këtë e bëjnë nëpërmjet kombeve të ndryshme, me mozaikun e tyre kulturorë unikë, duke marshuar përgjatë bulevardit, që të gjithë të gëzojnë komunitetet e tyre, prej nga vinë.
Organizatori i kësaj parade, është një organizatë joqeveritare në Kombet e Bashkuara, me president zotin Edward Juarez-Pagliocco. Tema e Paradës është: “Festim Nëpërmjet Unitetit dhe Diversitetit”.Parada për të 5-in, vitë me radhë, orgnizohet në kujdesin organizatës Rrënjët Shqiptare, me president zotin Marko Kepi dhe udhëheqësit e tjerë të kësaj organizate : Endrit Topalli, Adrian Tahiri, Dorian Nasto, Besmir Hoxha, Mir Rudi, Bujar Gjata .
Kjo, paradë, është e krenarisë shqiptare – revysë së veshjeve tradicionale dhe e shoqëruar ngado me ngjyrat kuq e zi, tingujt emocionues të ritmeve të këngëve dhe valleve dhe muzikës shqiptare, nga të gjitha krahinat, të cilat krijojnë një spektakël madhështor, duke u mundësuar mijëra shikueseve, në të dy anët e bulevardit, një paradë të paharrueshme, shqiptare.
Ku një lumë shqiptarësh vetëm kuqezi u derdhë, për disa orë me gjithë bukurinë e saj mahnitëse – përgjatë bulevardit të famshëm “America Avenue” – ku nuk munguan as grupet e fëmijëve të vegjel me kostumet e tyre popullore, kostume shumëngjyrshe.
Më së shumti ata që gëzojnë në këtë paradë, janë fëmijët shqiptarë të lindur në Amerikë, nxënësit e studentë shqiptarë, në shkollat amerikane, artistët, afaristët, biznesmenët, lider të komunitetit, veprimtarë të dalluar, njerëz nga më të suksesshmit në Amerikë –
Dhe, që të gjithë, mbajnë një numër amze, të gjithë sjellin me vete një copëz Shqipëri, nga vendorigjina e tyre : nga Tirana, Durrësi, Shkodra, Vlora, Korça, Fieri, Lushnja, Elbasani dhe Berati, nga Tetova dhe Dibra, Ulqini e Tuzi, Prishtina, Gjakova e Prizereni, Lugina e Preshevës, nga Filati dhe Preveza, dhe në zemër, të gjithë mbajnë vetëm një emër – “O SA MIRE ME QENE SHQIPTAR !”.
Janë këta shqiptarë në Amerikë, që janë duke shkruar në Nju Jork, për çdo vit një faqe të librit të historisë së tyre, në jetën kulturore, traditën, dhe çdo gjëje shqiptare, duke shpalosur edhe në këtë Paradë të paharruar, ato vlerat më të mira dhe më të bukura të kombit tonë.
Duke i dhënë Shqipërisë, Kosovës, Çamërisë, dhe të gjithë shqiptarëve në trojet e tyre Etnike, dhe shqiptarëve ngado që janë, një shkëlqim të rrallë, e të pazakontë në metropolin më të madh botëror, Nju Jorkun – Kurse, publikut amerikan dhe turistëve të pafund e të shumtë në të dy anët e bulevardit “America Avenue”, një erë të këndëshme të Shqipërisë dhe shqiptarëve në më të mirën e imazhit të tyre, në botë.
Kjo pardë ishte edhe një mundësi tjetër e shqiptarëve të Amerikës, për të demostruar para publikut amerikan diçka për çështjen kombëtare.
Shqiptarët, që marshonin me shumë dinjitet dhe krenari nëpër bulevardin Amerika, në Paradën Ndër-kombëtare të Emigrantëve – në qytetin e Nju Jorkut, mbanin një parull ku shkruhej se Çamëria është Shqipëri – jo e Greqisë, një realitet ky që i takon vetëm Shqipërisë. Në këtë pikë Rrënjët Shqiptare dhe pjesëmarrsit në përkujtim të 70 Vjetorit i Masakrës ndaj popullsisë çame, thanë se përkujtuan 2600 çamë, të cilët humbën jetën nga etja uria, dhe torturat, të përzënë me forcë nga tokat e tyre, prej ushtrisë greke, dhe gjeneralit famëkeq Zevra .
Ndërsa, me këtë rast Rrënjët Shqiptare, me Fondacionin Plavë e Guci dhe Shoqatën Ana e Malit ishin kujdesur, që të ngrisin zërin e shqiptarëve të Amerikës, edhe për Çështjen e papërfunduar e të drejtave të Shqiptarëve në Mal të Zi , faktorizimin e shqiptarëve atje, liritë dhe të drejtat e tyre, dhe që ata të mos trajtohen më si qytetarë të dorës së dytë, e ndoshta më keq se në kohën e Millosheviqit.
Presidenti i organizatës Rrënjët Shqiptare, Marko Kepi, në fillim të fjalës së tij, i është falenderuar organizatave dhe shoqatave të komunitetit, për gjithë mbështetjen e dhënë në të gjitha aktivitetet, e kësaj organizate, si dhe në mënyrë të veçantë DJ EDI H, reperit Damjon Marcus, këngëtares Albërie Hajdargjonaj dhe Miss Kanadaja Zerina Derveni .
Me këtë rast ai veçoi disa nga sponsorët kryesorë të kësaj parde: Albanian American Civic League, kompaninë R.E.M.Residental, kompaninë Black Eagle, Shoqatën Ana e Malit dhe Fondacionin Plavë e Guci, THE CAKANI LAW, kompaninë Bajraktari Realty Group LLC – Realtor, dhe Peter Fluids,
“Ne sot ndihemi krenarë, tha Kepi, duke shtuar ngaqë jemi shqiptarë dhe le të parkalojmë në këtë paradë, me plot dinjitet dhe krenari të gjithë së bashku – pa dallim feje bindje apo krahine nën thirrjen, “JEMI NJË”, tha ai.
Me këtë rast ata nderuan me një skulturë e kristaltë, aktorin shqiptarë të Hollivudit Mike Dusi , asamblesitin e parë në shtetin e Nju Jorkut, Mark Gjonaj, kryetarin e Fondacionit Plavë e Guci, zotin Esat Gjonbalaj, dhe gazetarin e njohur të Top Chanell Marin Mema.
Kryetari i degës së Michiganit Endrit Topalli, i cili drejtojë ceremoninë e hapjes, ftojë të këndoi hymnin Amerikan Ansamblin e fëmijëve “Vallja Shqiptare” me drejtuese Pranvera Çobon dhe Gjergj Kovaçin.
Paradën e përshëndetën kryetari i shoqatës Plavë e Guci, Esad Gjonbalaj, gazetari i Top Chanell Marin Mema, asamblesiti Mark Gjonaj, Aida Gashi, e kompanisë R.E.M dhe Radio Emigrantit dhe aktori hollivudian Mike Dusi dhe Reshat Matit. I cili është një fëmijë veçse 15-vjeç, dhndoshta e ka takimin e parë me komunitetin shqiptarë. Ky ishte një rast mjaft i mirë për t’a prezantuar, atë si një fëmijë tjetër shqiptarë. Fëmijë, nga at që po çuditë, Amerikën dhe po shkëlqen në sportin Amerikan,. Ai tha është krenar të dalë në ringun amerikan me bluzën me flamurin kuq e zi. Reshat Mati, është i njohur këtu në SHBA, si “Albanian Bear – Ariu Shqiptarë”, që tashmë është një kampion bote, në Kickboxer, Muay Thai dhe “luftëtar” në Grappler, në Shtetet e Bashkuara, kampion kombëtarë në boks fitues i Dorezave të Argjenta (nëpërmjet vlersimit të MMA TKO)
Pas përshëndetjeve të rastiti presidenti i organizatës Rrënjët Shqiptare, Marko Kepi, ftojë të gjithë pjesëmarrësit, shumica e tyre të rinjë e të reja shqipëtare, nxënës dhe studentë, aktivistë dhe veprimtarë të komunitetit, nga Kosova, Shqipëria, Mali i Zi, Maqedonia, Lugina e Preshevës dhe Çamëria, që edhe në këtë aktivitet, ata të ishin promotorët në marrshim nëpër rrugën America Avenue.
Kudo në shesh shikoje vetëm simbolet tona kombëtare; bluzat e kuqe me hartën etnike, flamuri kuq e zi, këngët e vallet nga të gjitha krahinat, që i dhanë sheshit America, një imazh të gjallë, entusiast dhe të larmishëm, shqiptarë, përgjatë segmentit që ndanë rrugët 43 street dhe 58 street.
Në këtë Paradë, shqiptarët duket se ishin më të organizuar se heret e tjera. Me pjesmarjen e shumë grupeve dhe organizatave të tjera shqipëtare, që operojnë jo vetëm në New York, por në gjithë SHBA-të. Dallohej grupi i të rinjëve nga Detroiti – dega Rrënjët Shqiptare me kryetar Endrit Topalli, grupi i Teksasit me kryetar Besmir Hoxha, ata nga Bostoni, dhe Fondi i Përbashkët Shqiptar i Patersonit, Shoqata Shqiponja e Lirë, Federata PanaShqiptare VATRA, Shoqata Kombi, Shkollat Shqipe në Staten Island & Brooklyn, Shkolla Shqipe në Bronx, dhe New Jersey, sollën së bashku të gjitha vlerat tona kulturore dhe folklorike të tilla si kostumet, vallet dhe këngët tona nga treva të ndryshme shqipëtare.
Në paradë ka qenë edhe një grup të rinjësh që ka prekur zemrat e shumë shqiptarëve, por edhe të atyre që qëndronin spektatorë në dy anët e sheshit Amerika, përgjatë marshimit në sheshin ku u zhvillua parada. Ai ishte i atyre të rinjëve që mbanin në duar pankarta ku shkruhej : “Ethnic Albania – Shqipëria Etnike – Shkupi – Ulqini, Çamëria Kosova” dhe një tjetër në të cilën ishte pikturuar një hartë e Shqipërisë Etnike si dhe : “Malësi, Çamëri, Mitrovicë, Lugina e Preshevës, Sanxhaku, Dardania – Iliria – Arvanite”, Chameria,.
Tre banner të mëdhenjë prinin marshimin shqiptarëve në sheshin në zemër të New Yorkut – Jemi Një dhe Albanian Roots Rrënjët Shqiptare, ndërsa përrreth tyre dy flamurë kuq e zi gjigandë, qëndronin në mes të pjesmarrëseve. Kurse grupe djemësh e vajzash, veshur me bluza të kuqe, kërcenin dhe këndonin në shesh me një performancë të veçantë.
Mbas marshimit përgjatë rrugës Amerika, me këngë e valle shqiptare nga të gjitha krahinat, u mbajtë një party në lokalin Turtle Bay në Manhattan New York. Të rinjtë e të rejat shqiptare u mblodhën në një klub duke festuar nën atmosferën festive të këngës dhe valles shqiptare.
PS: Falenderojme gazetarin e palodhur Beqir Sina, qe ne nje kohe et shkurter pergatiti kroniken.Nje reportazh nga editori I Diellit, qe e ndoqi Praden, do ta lexoni ne Diellin e printuar.Ndersa fotografite mund t’i shihni ne Facebook.