Nga Halil Bregasi/
Ata i njeh Historia e Letërsisë Shqipe, por në opinionin publik të komunitetit cakranjot, për të mos thënë që nuk njihen, po përdor shprehjen: “njihen pak”. Unë në këtë shkrim, nuk dua të bëjë historinë e letërsisë shqipe, por vetëm të bëjë të njohur këto figura në rrethet intelektuale cakranjote, për aq sa kam mundur të hulumtoj rreth veprimtarisë së tyre poetike.
I pari, por dhe më i vjetri, në këtë fushë, njihet Nezim Frakulla. Të moshuarit e zonës së Cakranit, e dinë shumë mirë se në fshatin Kreshpan, familja feudale “Frakulla”, ka pasur dy shtëpi (Saraje), në të dy skajet e fshatit Kreshpan. Më i njohur në këtë familje u bë Alush Frakulla, që mendohet se është i biri Nezimit, për aktivitetin e tij antiosman dhe drejtues i kryengritjeve të viteve 1833 – 1835. Por le të flasim për Nezim Frakulla.
Lindja dhe formimi i rrymës letrare të bejtexhinjëve, ishte përfundim i dy faktotrëve në ecjen e kulturës e, në përgjithësi, në ecjen ekonomike e politiko – shoqërore të vendit gjatë shekullit të XVIII. Zhvillimi i ekonomisë monetare, fuqizimi i qyteteve, dhe lindja e shtresave shoqërore, rritën kërkesën për shkrimin e gjuhës së vendit. Autorët që asi kohe nisën të vjershërojnë shqip, duke shkruar në alfabet turko – arab, u quajtën bejtexhinj, nga fjala turke “bejt” që do të thotë “vjershë”. Përdorimi i shqipes në krijimet e tyre ishte një akt pizitiv. Prodhimi letrar i bejtexhinjëve shqiptar e bëri jetën fillimisht në gjuhën turke, por dhe në atë persiane dhe arabe, si është rasti i Nezimit. Fillimi qe i tillë por ai vazhdoi pastaj vetëm shqip, duke plotësuar nevojat e shtresës shoqërore..
Prodhimi letrar i bejtexhinjëve njohu dy faza. Autorët kryesorë të fazës së parë ishin Nezim Frakulla dhe Sulejman Naibi.
Sidoqoftë përmes krijimit poetik të bejtexhinjëve, letërsia jonë doli nga kuadri i ngushtë fetar dhe nisi të trajtojë temën laike. Letërsia e bejtexhinjëve u zhvillua më shumë në qytetet si Berati, Elbasani, Shkodra, por dhe Kolonja, Frashëri, Konispoli etj.
Me zhvillimet e lëvizjes sonë kombëtare, në pjesën e dytë të shekullit XIX, letërsia e rrymës së bejtexhinjëve nisi t`ia lërë vendin letërsisë së re të Rilindjes.
Nezimi lindi rreth viteve 1680 – 1685 dhe vdiq më 1760. Ai njihet me emrat: Nezim Frakulla, Nezim Berati, Nezim Ibrahimi, por ka lindur në konakët e familjes Frakulla, që ndodheshin në anën jugëperndimore të fshatit Kreshpan. Ai vinte nga një familje feudale. Pasi ka kryer ndonjë medrese (mendohet në atë të Beratit), vazhdoi studimet në Stamboll ku filloi të vjershëroi turqisht dhe persisht. Në gjuhën turke botoi dhe një divan (përmbledhje poezish).
Rreth viteve 1731 – 1735, shkroi dhe botoi një “Divan” në gjuhën shqipe, me gërma turke, si dhe një fjalor shqip – turqisht në vargje, shkroi dhe shumë poezi të tjera, disa prej të cilave u kënduan dhe disa ngelën dorëshkrime, apo humbën fare. Njihet si poeti i parë që ka shkruar në gjuhën shqipe. Poezia e tij është e hollë dhe ndikoi në hedhjen e bazave të poezisë shqiptare të më vonëshme. Kemi pak të dhëna për jetën e tij, por, si duket, pas disa udhëtimesh në vendet e lindjes, aty rreth viteve 1730 ai kthehet në Berat, si duket i varfëruar, prandaj u detyrua të futet në shërbim të një beu si qahaja.
Lulëzimi që kishte arritur Berati në atë kohë mund ta shohim edhe nga përshkrimi i udhëtarit turk Evlia Çelepi që e vizitoi këtë qytet më 1670 (rreth 60 vjet para se të vinte aty Nezimi). Çelepi e gjeti me 30 lagje, me pesë medrese, me hamame (banjo) të shumta publike dhe private, me shumë teqe e xhamia shumë të bukura, si ajo e Izgurit, e Mushkës dhe e Hysen Pashës, për të cilën thotë se s`e kishte shoqen nga arkitektura. Evlia Çelepi flet me nderim për të diturit dhe poetët e shumtë që kishte Berati. Ata mblidheshin në kafenetë buzë lumit dhe diskutonin për çështjet e diturive. Dhe në të vërtetë, më vonë në kohën e Nezimit, në Berat përmenden një sërë vjershëtorësh. Nezimi aty nisi të vjershëroi shqip, por mjedisi letrar, si e thamë, ishte i mbushur me shumë rivalë. Rivaliteti sidomos me myftiun e vendit, Mulla Aliun dhe me tregtarin izraelit beratas, Sollomonin, e detyruan që të largohet, dhe sipas një vjershe në gjuhën turke, shkoi në Stamboll, ku vendosi të shkruaj turqisht edhe shqip. Gjurmët e tija i gjejmë deri në Hotin e Besarabisë, ku është i internuar. I kthyer në Berat, poeti ra në mëri të sundimtarit të qytetit, Ismail Pashës, që ishte sanxhakbej i Vlorës, Beratit e Ohrit, prandaj iku pak vite në Elbasan. Si erdhi përsëri në Berat, duket u kap dhe u mbajt disa kohë në burg. Interesante është se sado në kushte të vështira, ai nuk e ul veten t`i bjerë kujt ndër këmbë.
Hajde le të jem si të jem,
Nukë qanj, pse të heq elem ;(mundime)
Veç në këtë fani alem, (bota e reme)
Aman kujtdo të mos t`i them.
Si e lëshuan nga burgu, nuk e lanë të rrijë në Berat, po e raportuan duket si njeri të rrezikshëm për qetësinë e vendit dhe e internuan në Stamboll. Aty, pas ca kohe, u fut në burg. I torturuar, dhe për shkak të moshës, nuk mundi t`u rezistoi torturave e vuajtjeve dhe, vdiq më 1760 (1173). Ky fund tragjik i Nezimit, i pikëlloi miqtë e admiruesit që kishte në Berat. Shokët e tij si Mehmet Akshiu, Fejziu etj., shkruan kronograme. Nga këta më prekës dhe guximtar është ai i Fejziut: “I parë ndër shumë dijetarë, krye ndër falëtarët, mbiemri i dashur Nezim, emri Ibrahim bej, i zoti në fushën e diturive, njohës i hollë i kuptimeve dhe dijetar i lartë. Fati e burgosi pa faj në Dhe` të huaj i torturuar vdiq dëshmor dhe u nis për në parajs”.
Nezimi botoi “Divanin” shqip me 110 vjersha, në të cilat ai nuk i qendroi besnik modeleve orientale, por u përpoq të pasqyronte dhe disa aspekte të jetës së kohës në Shqipëri. Një pjesë e mirë e vjershave të tij janë “gazele”, ku poeti i këndon bukurisë dhe dashurisë, flasin për miqësinë, çmimin e diturisë etj. Interes paraqesin ato vjersha ku autori ankohet për fatin e tij e për gjëndjen e rëndë të kohës. Ai kaloi një jetë të trazuar aq sa në një vjershë shprehet me dhimbje:
“Të më dihet halli që kam, qante edhe dushmani im”
Duke parë kontrastin midis jetës së atyre që vuanin dhe atyre që nuk dinin ç`ti bënin paratë, si njeri që nuk i eci fati, shkroi:
Unë vuaj e ti në gas,
Kështu qënka takdiri, (qënka thënë)
Pse s`pyet, o dhëmb elmaz, (gur i çmuar)
Në ç`hall është fakiri?
Në vjershat e Nezimit ka elemente dhe figura që burojnë nga realiteti shqiptar. Në këto raste, bejtet fitojnë natyrshmëri dhe origjinalitet, që aq shpesh mungon në krijimet e shumicës së bejtexhinjëve. Në mjaft poezi didaskalike çfaq mendime pozitive, fshikullon ashpër tipe negativë, lartëson punën, zanatin, diturinë, përball mburrjeve të kota për pasurinë dhe fisin.
Nezimi qe novator edhe në mjetet letrare, stilistike dhe teknike. Ai shkoi pas modeleve persiano – turke, gazeleve, kasideve e gjinive të tjera të këtyre letërsive, por këtyre gjinive u dha forma të tjera. Vargu që përdoret më shumë prej tij është tetërrokshi troik. Për t`i shpëtuar monotonisë, këtë varg e shoqëron me gjashtërrokshin e katërrrokshin.
Për Nezimin mund të flitet gjatë, sepse ka ç`farë të thuhet.
JUL VARIBOPA
POETI I PARE I TALENTUAR ARBERESH
Një figurë e ndritur e poezisë shqiptare me origjinë nga zona e Cakranit, është dhe Jul Varibopa. Ai u lind në një fshat të Kozencës në Itali që vendasit e quajnë “Mbuzat”. Sipas shumë autorëve që kanë shkruar për Varibopën, ai u lind në një familje me origjinë nga Mallakastra, dhe sipas Robert Elsie që ka botuar: ”Histori e letërsisë shqiptare” cilësohet nga Mallakastra e Shqipërisë jugore.Të njëjtën gjë e përsërisin në botimet e tyre: De Rada, M.Markianoi, Zef Skiroi, Albert Stratikoi, të cilët i përmënd dhe Akademik Shaban Demiraj, në një material për Jul Varibopën.
Ngulimet e arbëreshëve në Itali janë të periudhave të ndryshme, por sipas të gjitha të dhënave, thuhet se fshati San Giorgio Albanese e që vëndasit e thërrasin Mbusat, është themeluar rreth viteve 1467-1471, pra menjëherë pas vdekjes së Skënderbeut. Në shqiptimin e emrit ka pak ndryshim. Sipas Robert Elsie quhet Mbuzat, kurse sipas Ak.Shaban Demiraj thirret Mbusat. Duket e parëndësishme, por nga emri mund të përcaktohet edhe prejardhja, ose familja themeluese e fshatit. Nuk dihet në se familja Varibopa është themeluese apo ndër të parat, sepse Juli ka lindur rreth tre shekuj më vonë.
Qysh në fillim më duhet të them, se përse nisa të shkruaj Varibobën ?
Së pari.- Më bëri përshtypje mbiemri i tij, e që lidhet me emrin e fshatit nga është larguar kjo familje. Kishin kaluar me pak se tre shekuj nga emigrimi i tyre dhe ata mbanin akoma për mbiemër, emrin e fshatit të paraardhësve të tyre, e që u kujtonte se ishin nga Varibopi i Cakranit, gjë që do e vërtetojmë më vonë.
Së dyti.-Ky njeri, pra Jul Variboba, është cilësuar nga shumë autor si: ”Poeti parë Arbëresh i talentuar” nga R.Elsie; “Një ndër poetët më të dëgjuar të letërsisë arbëreshe”, nga Sh.Demiraj; ”Si autor i vërtet dhe krijues original” nga S.Hamiti; ”Poeti i parë i vërtet i krejt letërsisë shqipe”, thuhet në Fjalorin Enciklopedik letrar f.287, bot. 2001.
Nisur nga këto, mendoi të bëjë të njohura disa të dhëna për jetën e tij e disa mendime nga studjues të ndryshëm.
Pranohet nga të gjithë që ai ka ndjekur studimet në Seminarin Korsini në Shën Benedithi (San Benedetto Ullano). Ky seminar, sipas Robert Elsie është themeluar në vitin 1732 nga Papa Klementi XII, ndersa sipas De Rada cilësuar në veprën e vet: ”Antologji Albanese” f.59, e cituar dhe nga Shaban Demiraj thotë: Jul Variboba ishte i biri i kryepriftit të Mbusatit dhe i Vashia Kanadese dhe ka qënë një ndër nxënësit e parë të Kolegjit italo-shqiptar të San Benedetto Ullanos, që u themelua në vitin 1733 nga Felice Samuele Rodota, fisnik shqiptar nga San Benedetto Ullano. Pra kemi një ndryshim në vitin e themelimit dhe të themeluesit. Për mua qëndron varianti i dytë, sepse si do dali dhe më poshtë, ky kolegj është i ritit orthodoks dhe në se krijohej nga një Pap, duhej të ishte i ritit katolik, kështu që një fisnik vëndas i fesë orthodokse mund ta themelonte. Sigurisht që kjo ka pak rëndësi në shkrimin tonë, por më poshtë do ndeshemi për këtë problem me Julin.
Me mbarimin e këtij seminari apo kolegji, Jul Variboba u shungurua prift, kjo rreth vitit 1749, sipas R.Elsie, i ritit orthodoks.
Sipas Markianoit, të cituar nga Sh.Demiraj: ”Dialektet e Kalabrisë, të Pulias e të Siqelisë, janë pasqyrë besnike e të folurit të Toskërishtes”, por flitet dhe për koloni arbëreshe të ardhur nga vise të tjera të Shqipërisë së sipërme. Përsa i përket katundit Mbusat, gjuha e të cilit është një torkërishte me disa karakteristika të afërta me çamërishten dhe gjirokastrishten, mund të thuhet me siguri se do të jetë themeluar nga familje të shpërngulura prej Toskërie.
Një analizë më të plotë e me vlerë të leksikut të Varibopës ka botuar Prof. Maksimilian Lambertzi, që citohet dhe nga Sh.Demiraj, ku në faqen 47 të studimit të tij, ai shfaq mendimin se llagapi Variboba lidhet me emrin e fshatit Varibop, d.m.th. stërgjyshërit e Varibopës janë shpërngulur nga ai katund i Mallakstrës, emrin e të cilit e mbajtën si llagapin e familjes së tyre. Ai shton se toponimi Variboba është një nga toponimet e shumta sllave të Shqipërisë dhe do të thotë: ”Zieje groshën”. Mua, artikullshkruesin, ky spjegim nuk më bind e nuk më pëlqen. Më duket më i argumentuar e domethënës mendimi i Spiro N.Konda, i cili fjalën Varibop e spjegon me zbërthimin: Varri i Bobit, e që më duket më bindës. Ndoshta dhe Varri i babit që më vone ka evoluar në varri i bobit.
Përfundimisht, si dhe vërtetohet nga autor të tjerë, pra, nga fshati Varibop i Mallakastrës ku ka vetëm një të tillë, fshati Varibop i Cakranit, prejardhja e tij prej Cakranit është i argumentueshëm. Por le të flasim për veprën e tij…
Me mbarimin e kolegjit, Juli kthehet në fshat për të ndihmuar të atin e moshuar,Xhovani kryeprift i famullisë aty. Duket që ishte i apasionuar pas fesë, prandaj dhe krijoi aty një kongregacion, ku u grumbulluan vajzat më të ndershme të fshatit, që u quajtën: ”Bijat e Maries”.
Nuk dihet në se ishte e vërtet apo shpifje, por kundër Varibobës u hap fjala se paskësh pasur lidhje me një nga këto vajza. Kjo bëri që ai të largohet nga fshati dhe të vendoset në Romë. Aty mendohet se bëri jetë të mbyllur fetare duke iu lutur Shën Mërisë për mëkatet.
Stratikoi thotë se në Romë Jul Varibopën e nderonin shumë për sjellje të mirë dhe diturinë e tij dhe se ishte emëruar sekretar i një Urdhëri fetar, ku mendohet se ka kaluar ditë të mira. Mendohet se pëlqente më shumë ritin katolik të besimit sidomos në Rome.
Sipas gojdhënës të përmëndur nga Stratikoi, prindërit e Varibopës, me që e kishin bir të vetëm, donin ta martonin, para se të shungurohej prift, duke qënë se prifterinjtë arbëresh të ritit orthodoks lejohen të martohen, para se të fillojnë jetën e priftërisë. Sipas shënimeve të A.Chinigo në “Arbri i ri”,-Variboba në fillim kishte pranuar këtë dëshirë të prindërve, e prandaj u kishte thënë se do të shkonte në Napoli për të gjetur gruan më të bukur e fisnike. Kur ishte kthyer, kishte thënë se e kishte gjetur gruan, dhe për çudi të vëndasve që po e prisnin më nuse, ata paskëshin parë shtatoren e Shën Mërisë. Sido që ky tregim ka formën e një anekdode, ai hedh dritë mbi atë që Juli ishte i dhënë fort pas fesë, dhe kjo duket edhe në veprën e tij letrare.
Fakti që Varibopa ka ndjekur mësimet në San Benedetto Ullano e pastaj ka jetuar në Romë si sekretar i një Urdhëri fetar, na bënë të mendojmë se ai ka pasur dituri për kohën. Këtë na e vërteton dhe një anekdodë, që e tregon De Rada në “Antologjia Albanese”. Po e shkruaj shkurt: Kur në kryesinë e Kolegjit të San Benedetto Ullanos erdhi peshkopi Archiopoli, mori në katedrën e lëndëve humanitare një ish nxënës aty, i quajtur Avato, të cilin më vonë e zëvëndesoi me Jul Varibopën. Kjo tregon se Varibopa duhet të ketë pasur një farë kulture dhe inteligjencë të mirë, deri sa peshkopi Archiopoli ka menduar ta bëjë drejtor në këmbë të një tjetri, për të cilin De Rada thotë se ishte një nga nxënësit më të mirë të Kolegjit e me inteligjencë të rrallë.
Por ajo që e bëri Julin të njohur në qarqet letrare është vepra e tij: ”Ghiella e Shën Mëris Virgjër” (Jeta e Shën Mërisë Virgjër), botuar në Romë në vitin 1762. Siç thotë edhe vet poeti në parathënien e kësaj vepre, ai që kur ishte i ri i vinte ndore të shkruante për te qeshur, por e para vepër në gjuhën shqipe është vëllimi me vjersha fetare, që u botua me titullin e mësipërm. Megjithëse Zef Skiroi e ndonjë tjetër thotë se kanë patur në dorë një dorëshkrim me vjersha të tjera fetare të tija, por Skiroi nuk jep spjegim në se ka qenë shtypur ndonjë nga këto vjersha e kur, prandaj Varibopa, në historinë e letërsisë sonë njihet vetëm me veprën:”Gjella e Shën Mërisë Virgjër”.
Kjo poemë prej 4717 vargjesh, me një strukturë pjesësh jo fort te lidhura, e shkruar tërësisht në dialektin e Mbusatit, dëshmon më shumë për një tonalitet lirizmi e balade popullore, duke i shndruar personazhet besimtare të Dhjatës së Re në fshatarë truplidhur kalabrez të shekullit të tetëmbëdhjetë. Varibopa nuk e ka shoqin në letërsinë e vjetër shqiptare si për ndjeshmërinë e kthjellët e të thjeshtë poetike, ashtu edhe për larminë e shprehjes ritmike, ndonëse cilësia artistike e tij ka dallime të mëdha nga vargu në varg. Ajo është ndërthurur siç është me këngë popullore, qëndron madje në stilin realist e konkret. Nje nga pjesët më karakteristike, është Kënka e të zgjuarit, në të cilën Shën Mëria e zgjon të voglin e saj për të marrë adhurimin e barinjve të thjeshtë, Nikolle, Frangut, Xhuditës, Elizabetës, të gjith me dhurata nga fshati.
Si autor i vërtet dhe krijues original,Varibopa krijon lloje vargjesh e figurash krejt origjinale, që hyjnë në fondin e krijimit letrar.Gjithë vepra e tij ka strukturë letrare, trajtë shkrimi të njëhsuar, poezi-vargje dhe shkruhet për qëllime letrare.
Halil Bregasi
Redaktor i revistes “Cakrani”
Dita e diversiteteve gjuhësore dhe kulturore
Nga Arjan Th. Kallço/
Panorama e botës sot nuk është ajo e viteve të shekullit të kaluar, as e shekujve të kaluar, ku shpesh herë në emër të hegjemonive kombëtare, të hegjemonive racore, apo hegjemonive politike ndodhnin përplasje të mëdha mes fuqive për interesa të caktuara ekonomike. Një nga kapitujt më mizorë të përplasjeve mes tyre kanë qënë luftrat dhe në veçanti Lufta e I dhe e II botërore ku u shpalosën në plan ndërkombëtar të gjitha egërsitë e regjimeve dhe diktaturave ushtarake të kohës. U vranë, u gjymtuan dhe u plagosën miliona njerëz, u shkatërruan qytete, trashëgimi dhe punë e brezave që vetëm luftrat janë në gjendje t’i bëjnë. Një goditje të madhe mori edhe kultura me pasojat e pallogaritëshme të shkatërrimit që preku jo vetëm anën materiale, por edhe atë shpirtërore të popujve. Ajo kulturë që iku me luftrat është praktikisht e parikuperueshme, e paprodhueshme, e patransmetueshme. Kush llogariti vetëm interesin ekonomik, duket se harroi të vlerësonte se bashkë me të do të luftohej edhe e gjithë trashëgimi kulturore që krijon një popull. Në kohët e sotme të tjera kushte po e degradojnë kulturën, të tjera mjete po e shkatërrojnë atë, të tjerë njerëz në dukje të qytetëruar po e marrin në qafë. Edhe kjo është një luftë, por jo në dimensionet e përplasjeve me armë, por me të njëjtin efekt shkatërrues. Jemi dëshmimtarë sesi gjuhë dhe kultura në të gjithë botën po zhduken në emër të dominimit të një kulture që vetë krizat ekonomike, poltike dhe shpirtërore po përcaktojnë rrjedhën e ngjarjeve. Zgjidhja në shumë vende të prekura nga kriza po sheh gërshërën e buxheteve të bjerë fort mbi të. Por nuk ndalet këtu, pasi të tjera ide të çmendura po i serviren kulturës dhe këto jo pa qëllime, si privatizimi i tyre gjoja në emër të mbrojtjes. Zëri i intelektualëve të shquar për rrezikshmërinë e shkatërrimit duke se bie në vesh të shurdhër në qeveritë përkatëse të cilat para krizave janë dorëzuar gjithmonë. Edhe pse sot më shumë se kurrë po kërkohet një vlerësim dhe ruajtje e kulturës nga të gjitha institucionet ndërkombëtare, po shohim se plagët e vetëvrasjes po bëhen më të mëdha. Në këtë vorbull kaotike edhe Shqipëria nuk mbetet pas, ku edhe pse datat e rëndësihme të shpallura edhe nga Unesco-ja proklamohen dhe përkujtohen me forcë, shkatërrimet janë në rend të ditës, pak e nga pak çdo ditë të vitit asistojmë në humbjen e shumë vlerave të pallogaritëshme kombëtare. Në tunelin e errët shqiptar duket se një dritë shprese po hapet nga qeveria, por jemi ende larg nga mënyra sesi vendet rreth nesh apo edhe më larg përpiqen ta ruajnë dhe zhvillojnë kulturën. Është një mallkim tipik i yni që hamë vetveten sidomos në kohët e turbullta të tranzicioneve dhe kjo duket qartë në të gjitha këto vite ku dora e njeriut që e ndërtoi, po e zhduk në emër të një injorance që është mbjellë dhe po mbillet rëndom në shoqërinë tonë. Shoqëria është familja e madhe ku individët së bashku kanë një rol të madh jo vetëm ekonomik, por edhe kulturor, pasi jemi të gjithë bashkë që krijojmë trashëgiminë tonë kombëtare e më tej botërore. Nëse brezat nuk do të jenë në gjendje ta ruajnë atë që shekujt krijuan, atëherë do të gjendemi gjithmonë tek hapi i parë i qytetërimit, i përsëritshëm sa herë ndryshojnë kushtet, ndërojmë dhe krijojmë e më pas e shkatërrojmë, pra nuk jemi në gjendje ta ruajmë atë që vetë ne e krijuam. Jo gjithçka e krijuar ka vlera dhe detyrimisht nuk do t’i rezistojë kohës, por nuk mund të fshihet gjithçka që të parët tanë krijuan. Vlerat e reja të krijuara rishtazi ende nuk e kanë marrë vulën e trashëgimisë, duhet që koha ta provojë dhe ta vendosë në vendin që meriton. E nëse do të ndaleshim në krijimtarinë material dhe shpirtërore, nuk mund të mos kujtonim dy data : pak kohë më parë Dita e Diversiteteve gjuhësore dhe sot ajo e Diversiteteve kulturore. Kemi një gjeokulturë gati të njëjtë në shumë vende dhe të anashkalohen disa rregulla bashkëjetese mes popujve, ngjarjet tragjike nuk i shkaktojnë popujt, është gabimi më i madh dhe padrejtësia që peshon shumë në ndërgjejgjen e një kombi. Pakicat kombëtare të mbetura si thika në shpirtin e një kombi tjetër dikur tash kanë një vizion të ri, barazie dhe lirie, të sanksionuara edhe në Deklaratat e shumta të Unesco-s. Nga kaosi politik dhe epshi i shfrenuar i mentaliteteve dominuese lindi dhe u shfaq fenomeni i pushtimit dhe më pas i copëzimit, por kjo nuk do të thotë se këto gabime duhet të shkojnë më tej dhe të çojnë në asimilim me çdo kusht të kulturave të të tjerëve. Shovinizmi është qëllimi i fundit i një nacionalizmi fanatik, prandaj është e patolerueshme që ende në mendjen e të fuqishmëve të planetit të skicohen ide apo teori të tilla.
Studiuesi me origjinë arbëreshe, Bruni, thotë se procesi historik është gërshetim i trashëgimisë dhe se gjuhët minoritare ruajnë histori dhe qytetërime të popujve. Janë një takim në realitetin e gjeografisë dhe politikave. Pakicat gjuhësore dhe identiteti, një raport që zë rrënjë në traditën e një kombi, por edhe në ndërgjegjen e një populli. Proceset historike që Italia ka jetuar kanë një rrënjë të artikuluar dhe komplekse që ka si rrënjë prioritare kulturën, sigurisht greko-romake, por në këto procese ka trashëgimi të thella mesdhetare që gjejnë tek Homeri një pikë të fortë referimi. Homeri nuk është vetëm kultura greke, ashtu si Virgjili nuk është vetëm i botës latine.
Në Shqipëri kohët e fundit po lindin shumë ide lidhur me gjuhën shqipe, me dialektet që duhet ta zëvendësojnë gjuhën standart apo edhe ide të tjera që zgjojnë tek disa orekse që sot nuk do të kishin kuptim. E nëse me ndonjë pakicë kemi bërë hapa të shkëlqyera edhe para viteve ’90, përmend këtu atë greke dhe maqedonase, qytetërimi shqiptar nuk duhet të ketë asgjë të përbashkët me histeritë kombëtare, kemi harruar dy të tjera të cilat mbijetojnë në sajë të vetë individëve, pa kurrëfarë përkujdesje shtetërore. Bëhet fjalë për atë rom dhe egjyptian, në vite të harruar dhe të lënë në kulmin e varfërisë. Edhe ata kanë një gjuhë dhe një kulturë që gjithmonë është parë nën një vështrim disi racist dikur dhe tash plotësisht i abandonuar, pavarësisht përpjekjeve të Europës që të ringjallë dinjitetin dhe identitetin e tyre. Krijimi i kushteve për formimin e njerëzve përkatës të ditur dhe më pas dëshira për t’i ndihmuar që ta shkruajnë gjuhën dhe ta zhvillojnë kulturën, janë sfidat e ardhshme me të cilat duhet të përballemi. Edhe Europa ka të njëjtin qëndrim për këtë problem, meqë një nga kushtet e statusit kandidat janë komunitetet në fjalë.
Më 21 maj, Dita botërore e Diversiteteve kulturore për dialogun dhe zhvillimin, është rasti i mirë që ta tregojmë këtë vullnet dhe tolerancë ndaj të drejtave të tyre të mohuara. Nuk është turp që në vëmendjen e shoqërisë sonë të jenë edhe ata, turp është të luash ende sot rolin e indiferentit. Kjo ditë është mundësi, e parë dhe nga vetë OKB-ja, për të reflektuar për kontributin e kulturës në arritjen e një zhvillimi të qëndrueshëm, të respektueshëm të personave dhe mjedisit, në shërbim të dialogut dhe paqes. Në përcaktimin e Unesco-s diversitet kulturor do të thotë : Shumësia e formave përmes së cilave kulturat e grupeve dhe shoqëritë shprehen, ajo reflektohet edhe përmes mënyrave të dallueshme të krijimit artistik, të prodhimit, përhapjes, shpërndarjes dhe vlerësimit të shprehjeve kulturore, pavarësisht teknologjive dhe mjeteve të përdorura. Kjo ditë u shpall nga OKB-ja në fund të vitit 2001 me rezolutën 57/ 249, në një moment të veçantë historik, me tension të madh ndërkombëtar, menjëherë pas ngjarjeve të 11 shtatorit në Amerikë dhe pasi Unesco-ja adoptoi Deklaratën Universale të Diversitetit kulturor. Kjo deklaratë njeh vlerën thlbësore të dialogut mes kulturave që të garantojë paqen dhe një bashkëjetesë të harmonishme mes popujve. Prandaj kjo datë nuk duhet përkujtuar vetëm një herë në vit dhe me ndonjë takim apo festë u mbyll gjithçka, por do të duhet çdo ditë e vitit që të arrihen objektivat e një qytetarie gjithëpërfshirëse. Por vetë Unesco-ja nuk u ndal këtu, pasi krioji edhe kuadrin e vet të plotë ligjor dhe në vitin 2005 u aprovua edhe Konventa mbi mbrojtjen dhe promovimin e diversiteteve të shprehjeve kulturore ku thuhet : Diversiteti kulturor krijon një botë të begatë dhe heterogjene në gjendje t’i shumëfishojë të gjitha zgjedhjet e mundshme, aftësitë dhe vlerat njerëore. Objektivi i parë është mbrojtja dhe promovimi i diversiteteve të shprehjeve kulturore, duke krijuar kushte që kulturat të mund të begatojnë dhe ndërveprojnë reciprokisht në një dinamikë shkëmbimi të lirë dhe prodhues. Sipas organizatorëve të Unesco-s këtë vit Dita botërore merr një kuptim edhe më të madh, sepse futet në kontekstin më të gjerë ndërkombëtar të afrimit mes kulturave gjatë së cilës, siç ka deklaruar edhe Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Ban Ki Moon, do t’i bëhet homazh diversiteteve kulturore dhe do të tregohet, sesi mirëkuptimi dhe dialogu ndërkulturor janë esencialë për të realizuar një botë më paqësore. Për më tepër do të nënvizohet roli themelor që kultura luan në kuadrin e zhvillimit. Koha që do kalojë do të na tregojë sesa të mençur jemi ne shqiptarët, në shekuj e kemi vuajtur superioritetin e kombeve të tjerë, duke mos rënë në të njëjtat gabime, sidomos tash që globalizmi po i fshin kufijtë. Çdo vlerë e krijuar nga shqiptarë apo pakica është pasuri kombëtare dhe si e tillë duhet të marrë të gjitha ndihmat dhe përkujdesjet e shtetit shqiptar.
Flet Gani VILA – Si e ngrita Televizionin e Shqiptarëve të Amerikës!
Me mbështetjen e fuqishme e të përgjegjëshme të komunitetit shqiptaro-amerikan dhe rrjetit të kolegëve në Detroit Michigan, i motivuar me dashuri e mirësi, i pajisur me individualitet profesional, z.Gani Vila, me mundim e sakrifca, duke sfiduar mes të bukurës e së përditshmes njerëzore arriti që brenda më shumë se një dekadë të ngrejë “Perandorinë Mediatike”, -nga më të shquarat të mediave shqiptaro-aemerikane të epokës postkomuniste në Diasporë -Televizionin e Shqiptarëve të Amerikës –ALBTVUSA!
Në këtë intervistë z.Gani VILA, aktualisht Drejtori i Televizionit të Shqiptarëve të Amerikës do të na dëshmojë për karakterin dhe cilësitë e ALBTVUSA, për jetën, sakrificat , sfidat e rradhës, larmishmërinë, temave interesante social-kulturore –politike dhe veprimtarinë e palodhur në shërbim të komunitetit, ruajtjes të vlerave e identitetit kombëtar shqiptar në të gjitha trojet shqiptare dhe në Diasporë.Për më shumë ndiqni bisedën:
Bisedoi:Raimonda MOISIU/
-Z.Vila, jeni një nga mediat televizive shqiptare jo vetëm e spikatur, por edhe MEDIA TOP e komunitetit shqiptaro-amerikan në SHBA-ës. Cilat janë kontaktet tuaja të para me botën e medias televizive?
Së pari ju falenderoj Juve znj.Raimonda për kohën që më kushtoni mua me këtë intervistë, po kështu edhe për konsideratën që keni për programet e albtvusa.
Kontakti im i parë me median vizive është që para 13 vjtëve me albtvusa.
-C’mund të na thoni për mekanizmin që ju coi në ngritjen e ALBUSATV? Si ju lindi mendimi se ka erdhur koha për ngritjen e një studio televizive në Michigan? Si morën udhë projektet tuaj në këtë drejtim?
Televizioni i shqiptarve të Amerikës është hapur më datën 20 maj 2000,si rezultat i një boshllëku që ekzistonte gati prej një shekulli në Diasporën Shqiptare të e Amerikës.Pra qëllimi i vetëm i hapjes të këtij Televizioni ka qënë dhe është që ti shërbejë Diasporës shqiptare në të gjitha fushat e jetës së saj.Televizori është hapur nga një grup bashkëatdhetarësh kryesisht malësorë të fismë, ku do të vecoja dy miqtë e mi Vatë Dedëgjonaj me origjinë nga Lezha i cili ishte edhe drejtor për disa vjet i këtij Institucioni si dhe sponsorizuesin patriotin dhe humanistin Nik Lulash Gojcaj nga Hoti i Malësisë i cili vazhdon edhe sot ta ndihmojë Televizorin..Unë i jam bashkëngjitur këtij grupi mbas disa muajve dhe fillimisht kam qënë zv/president i Televizionit.Kam rreth 8 vjet që jam Drejtor si edhe pronar i vetëm i ALBTVUSA.Nuk është ndonjë secretznj.Monda t’ju them se krahas detyrës si drejtor, kam 12 vjet që punoj edhe si gazetar dhe me krenari të lartë them se jam i pari dhe i vetmi gazetar i mediave vizive deri tani jo vetëm në USA por edhe në gjithë botën shqiptare në emigracion që kam zhvilluar me mijra intervista të cilat i kemi trasmetuar në Televizor.Kështu znj.Monda ndjehem tejet i kënaqur që ky projekt mori udhë të mbarë.
– Si një President i Bordit Drejtues të TV, si e vlerësoni gjendjen kur e hapët përherë të parë dhe asaj aktuale?
Janë krahësime të paimagjinueshme në të gjitha parametrat,në kohë e në hapësirë trasmetimi ,në teknologji,në strukturën programore,në nivelin cilësor të personelit e të bashkëpuntorve,në konceptimin dhe orientimin e drejtimit të ALBTVUSA, si një media e pavarur politikisht dhe ekonomikisht duke plotësuar kështu një standart të një mëdia me vision dhe strategji të qartë për ti shërbyer mbarë cështjës tonë kombëtare shqiptare.Për të arritur këto nivele dhe standarte kemi patur dhe kemi një mbështetje masive të komunitetit shqiptar, vecanërishtë të bisnesmenve shqiptarë,po ashtu na është dashur të përballojmë edhë të kalojmë me sukses pengesat e vështirësitë të cilat vazhdimisht janë të pranishme në punën tonë.
-A ka ndonjë dallim mes medias së shkruar dhe asaj televizive ? Janë këto të lidhura me njëra –tjetrën? Si morën udhë projektet tuaj ?
Faleminderit znj.Monda,kjo është një pyetje shumë e mirë e zgjuar dhe do ta shpjegoj përse.
Të gjitha mediat në pamjen e parë të dukën ndryshe, por nuk është kështu,pamvarsisht se ato tek njerzit vinë,nëpërmjet shkrimit,filmit,dhe dëgjimit,mbreti i të gjithë mëdiave në të gjitha kohërat është media e shkruar.Shkrimi është arteria mediatike që pa të nuk do ekzistonte media. Mediat televizive e përdorin median e shkruar si ajrin për jetën,kanë lidhje organike të pandashme.Në pamjen e parë dhe vecanrisht në jetën e përditshme ekzistojnë mentalitete se këto dy media kanë dallim me njëra tjetrën.Shpesh nënvleftësohën gazetarët që punojnë në tëlëvizion dhe në një sallë të përbashkët në një eveniment letrar,gazetarët televiziv nuk respektohen si pjesë e medias së shkruar.Këtu qëndron paradoksi pasi media televizive nuk mund të bëjë as edhe një emision një minutësh pa përdorur shkrimin.Krijimtaria artistike në emisionet televizive përcillet domosdoshmerisht nëpërmjet shkrimit.Një gazetar që punon rregullisht në një tëlëvizion shkruan më shumë se sa shkrimtarët që bëjnë romane,këtu duhet të shmangëni keqkuptimin me këtë krahaësim.Ndryshimi ndërmjët medias të shkruar dhe medias televizive,por qe nuk cënon raportin thelbësor të bashkëpunimit mes tyre, në pamjen e jashtëme duket i vogël, por në realizimin e punës është shumë i madh dhe i vështirë për mëdian televizive,pasi gazetarve televiziv ju mëngon” liria… “duke nisur që nga etika e të veshurit dhe e ambientit, pasi median e shkruar mund ta realizosh me pantallona të shkurtëra dhe kanatiere dhe në cdo ambientë…ndërsa të realizosh mëdia televizive kërkon kollaro e komoditete të tjera dhe nuk realizohet në cdo ambient.Gazetari televiziv ka liri në ide por është në “ censurë “ të vazhdueshme etiko morale,vecanrisht në komunikimin me publikun në realizimin final,pasi Gazetaria Televizive e ka pjesë të saj median e shkruar dhe duke i bashkuar me median televizive shkrihen në një dhe prodhojnë produktin televiziv sic është emisioni,filmi,dokumentari,reportazhi,reklama etj.
-Falë kujt ka ardhur një ngritje cilësore e tillë, kur ju vetë vini nga një fushë tjetër profesionale, dhe eksperienca juaj ka qënë ndoshta e pakët në median elektronike?
Po është e vërtet,për shumë vite kam punuar oficer në sigurimin e ushtrisë në rrethin e Korcës, kam kryer Shkollen e Lartë të Ministrisë të Punëve të Brëndshmë dhe Fakultetin e Drejtësisë,por shkolla dhe vecanërisht puna që kam kryer në atë periudhë më kanë ndihmuar shumë në punën si gazetar,jo vetëm për komunikimin me njerzit që është shumë i rëndësishëm,por edhe në skemën dhe strategjin e ndërtimit të emisioneve,të pyetjeve dhe realizimin e bisëdave.Në regjimin diktatorial komunist, talenti dhe pasioni për gazetari ka ekzistuar diku i” strukur”në shpirtin tim. Unë nuk jam i vecantë sepse kështu ka ndodhur me të gjithë.Shqiptarët deri në vitin 1990 kanë studiuar dhe punuar atje ku i caktonte Partia dhe shteti shqiptar i asaj kohe.Ndryshimi i sistemeve solli lirinë dhe krijoi mundësinë që në sistemin e demokracisë secili shqiptar të studiojë,të jetojë dhe të punojë atje ku ka pasion,dëshirë dhe mundësi,ja kështu ka ndodhur edhe me mua.Atdhedashuria e pasioni të gërshëtuara me punë të vazhdueshme dhe sakrifica të mëdha për të arritur objektivin që ALBTVUSA t’ju shërbejë sa më profesionalisht bashkëatdhetarve në emigracion. Janë kthyer në “magji “, që nuk të ndajnë për asnjë cast nga studioja ku punojmë nga 13 deri 18 orë në ditë, dhe ka raste që shumë net’ i gëdhijmë aty duke punuar.
Të gjithë shqiptarët kur mësojnë se ALBTVUSA-n e drejtoj unë që vij nga një profesion tjetër,këtë kontribut dhe sukses Ata ma faturojnë mua si vlerë,ndaj i falenderoj për këtë mirëkuptim qytetar e intelektual..
– Mendoni se gjatë këtyre viteve të aktivitet tuaj televiziv nën drejtimin tuaj keni jusifikuar jo vetëm përkushtimin, por edhe mesazhin që dëshironi të transmetoni nga ekrani në familjet e bashkëkombasve Tuaj?
Të bësh television në Diasporë është një lloj sikur të mbiellësh portokaj në malet me dëborë,megjithatë ne me vizionin se:” ne duhet të trasmetojmë tek shikuesit programe televizive jo cfarë ne mendojmë se ata duan,por cfar ata duan ”. Me këtë parim ne vazhdojmë të punojmë për 13 vjet rresht.Kjo është një teori sa aktuale aq dhe e domosdoshme, por është shumë e vështirë për tu realizuar.
ALBTVUSA është i pari dhe i vetmi televizor me një shtrirje në kohë dhe në hapësirë ( 24 ore live ) i Diasporës shqiptare jo vetëm në SHBA,por në gjithë botën ku ka shqiptarë.Kjo është një inisiativë private dhe të ngresh një media të tillë në emigracion duhet shumë punë dhe mund,shumë sakrifica dhe vecanërisht duhet të kesh një vizion,një strategji dhe objektiv të qartë mbarëkombëtar shqiptar.Zgjidhja me kujdes e përcaktimit të strukturës programore të Televizionit në një komunitet tepër heterogjen,në kulturë,moshëtraditë, zakone,shtresat e ndryshme të ardhjes të Diasporës në USA etj,kanë qënë sukseset e dështimet e punës tonë. Personalisht dhe familjarisht si punonjës në ALBTVUSA,duke nisur nga unë Gani Vilqn,bashkëshortja ime Valentina Vila( Redaktore e Televizorit ALBTVUSA ) si dhe fëmijët tanë,Ermir dhe Blerina Vila pamvarsisht humbjeve ekonomike,ndihemi krenarë për punën që kemi bërë dhe mendoj se së bashku me stafin tjetër të ALBTVUSA e kemi justifikuar përkushtimin e sakrificën tonë,ju kemi cuar shikuesve shumë gjëra që ju kishin munguar,duke bërë ndaj tyre jo gjithcka, por dicka.
– Cilat janë raportet me stafin e TV-it dhe funksionit që ju keni në këtë institucion?
E cuditshme, por e besueshme si ka ndodhur.Raportet e mia me stafin e Televizonit janë të shkëlqyera,për 13 vjet rresht unë nuk kam bërë asnjëherë mbledhje zyrtare me ta,kjo vjen për dy arsye.Së pari : sepse të gjithë puntorët kanë kontributin e tyre të pashlyeshëm në televizor,së bashku ne e kemi rritur atë si një fëmijë të përbashkët.Në studion e ALBTVUSA jemi si një familje të gjithë dhe e duan televizorin njëlloj si unë.Të gjithë punonjësit me kohë të plotë e kohë të pjesëshme kanë shumë vite që punojnë në televizor, Rafael Floqi është kryeredaktor i ALBTVUSA që prej 9 vjetësh, ai ka dhënë dhe vazhdon të jap një kontribut të madh në televizor.Ai është krahu i djathtë imi.Valentina Vila bashkëshortja time redaktore ka 6-të vjet në ALBTVUSA,mbas Rafaelit vjen rëndësia e punës së saj të gjithanshme,në ndërtimin e programeve dhe të strukturave programore, administrimin e archives të ALBTVUSA etj.Ilir Myftari,manaxher i përgjithshëm për prodhimin e programeve është motori televizorit,Astrit Kalibaqi ka 5 vjet që pasqyron me shumë profesionalizëm Rubrikën Sportive,Gjovalin Kacori gazetar politik dhe analist për mardhëniet e Diasporës me vëndlindjen dhe shquhet për nivelin e tij etiko-profesional,ka 4 vjet që punon në ALBTVUSA,Manol Xhafa montazhier dhe kameraman profesionist i talentuar në filmime ka 3 vjet që punon në këtë yelevizion, ,Manjola Tërshana( Degaj ) gazetare dhe prezantuese e programit më të shikuar Hitëpared është këngëtare,vazhdon traditën e familjes Tërshana ka 4 vjet që punon në ALBTVUSA.Korrespodenti në Shqipëri Agim Blloshmi Gazetar dhe kameraman i talentuar me një përvojë 20 vjecare në punë me mediat,bashkëpunon që prej 5 vjetësh më ALBTVUSA. Gjokë Dukaj gazetar në Tuz të Malësisë,bashkëpuntori i ALBTVUSA prej 4 vjetësh.Beqir Sina në Neë York korrespodent i prej 2 vjetësh e të tjerë korrespodentë e bashkëpuntorë.Pra sic shikohet personeli është me një stazh të gjatë experience pune dhe bashkëpunimi në ALBTVUSA.Djali im Ermir Vila ka 10 vjet që punon partime si kameraman,montazhier dhe marketing,po ashtu edhe vajza Blerina Vila ka 3 vjet që punon në zyrë si manaxhere për bashkëpunimet dhe lidhjet e ALBTVUSA me Institucione shtetërore dhe mediatike.
Së dyti,nuk bëj mbledhje me stafin se unë personalisht punoj 16-18 orë në ditë pra jam i pranishëm po thuaj në të gjitha evenimentet e aktivitetet e ALBTVUSA gjatë gjithë ditës dhe cdo gjë e riparojmë në punë e sipër ndaj mbledhjet në televizion nuk janë të nevojshme.Kjo gjithashtu edhe për mëritë të përsonelit, të cilët punojnë gjithmonë me përkushtim dhe profesionalizëm te lartë, e duan televizorin,ne jemi miq dhe shokë me të gjithë dhe meqënëse mu dha rasti dëshiroj t’i përshëndes dhe t’i falenderoj bashkëpuntorët dhe familjet e tyre për kontributin që kanë dhënë dhe vazhdojnë të japin për ALBTVUSA,pasi sukseset e tij janë 100% suksesi,merita dhe kontributi i tyre.
Këto dy fakte tregojnë marrdhëniet e mira institucionale dhe shoqërore që ekzistojnë mes bashkëpuntorve të stafit të televizonit tonë..
-Cili është reagimi dhe mbështetja e komunitetit shqiptaro-amerikan ndaj ALBUSATV?
Mbështetja e komunitetit shqiptaro-amerikan ndaj ALBTVUSA ka qënë dhe është i shkëlqyer.Komuniteti shqiptar i Michiganit e ka lindur dhe e ka rritur si fëmijën e vetë ALBTVUSA-ën.Suportuesit e parë dhe shumë të rëndësishëm për të kanë qënë dhe janë shikuesit e përditshëm të programit tonë,të cilët janë pjesë e komunitetit shqiptaro-amerikan.Ata janë të ndjeshëm ndaj programeve tona,kur nuk kënaqen na kritikojnë,na sygjerojnë dhe kur punët shkojnë mirë na lavdërojnë.Komuniteti Shqiptaro-Amerikan është trajneri dhe albitri i programeve tona.Mbështetje të fuqishme i ka dhënë dhe vazhdon ti jap Televizionit ALBTVUSA bisnesi shqiptar që është në Michigan.Bisnesmenët shqiptaro-amerikanë që bëjnë ose jo reklama në ALBTVUSA , ata e suportojnë që prej 13 vjet rrjesht televizonin tonë, andaj gjej rastin t’i falenderoj nga zemra në emrin tim dhe të stafit të Departamentit të ALBTVUSA, ,vecanërisht Malësorët e Malësisë së Madhë, të cilët e krijuan dhe vazhdojnë ta suportojnë atë,ndaj ju premtoj se cdo kontribut që do të japin për Televizonin do të shkojë në funksion të përmirësimit të programevë, në shërbim të cështjes mbarë kombëtare shqiptare.Për 13 vjet ju kemi shërbyer falas, për të gjitha shërbimet që kanë patur nevojë Institucionet Fetare të cilat në Michigan janë pesë,Kisha Shqiptare Ortodokse e Shën Thomait,Qëndra Islame Shqiptare,Teqeja Bektashiane e Baba Rexhepit,Kisha Katolike Zonja Pajtore si dhe Kisha Katolike e Shën Palit e cila është institucioni më i madh shqiptar në emigracion jo vetëm nga numuri i antarësuesve por edhe nga shkalla e zhvillimit të aktiviteteve me karakter fetar dhe atdhetar.
Kemi mbështetur dhe do të mbështesim të gjitha organizimet artistike e shoqërore që janë dhe veprojnë këtu në Amerikë. Mbështëtjen e komunitetit shqiptar për televizorin nuk duhet ta kuptojmë vec dollarë,por një vënd të rëndësishëm zënë edhe suportet intelektuale,profesionale,vërejtjet,sugjerimiet, kritikat me vënd e pa vënd etj.Të gjitha këto ne i konsiderojmë si kontribute dhe dhurata që intelektualë e njerës të thjeshtë të komunitetit shqiptaro-amerikan i bëjnë ALBTVUSA -s.Bashkëpunimi 13 vjecar me komunitetin na ka dhënë një eksperiencë dhe zemër që ta shikojmë të ardhmen me optimizëm dhe të mos i zhgënjejmë asnjëherë shikuesit e vecanërisht ata që na rrinë më pranë. ALBTVUSA është televizion i pa varur ekonomikisht dhe politikisht, është një televizion që me trasmetimet e tij programore ka pasqyruar vec dashuri,mirësi,suksese dhe vlera të shoqërisë shqiptarë vecanërisht të Diasporës.Strategjia,vizioni dhe qëllimi i programeve të ALBTVUSA-s është që t’i shërbëjmë dhe të suportojmë të mirën.Por që të mbash një media televizive të tillë duhët punë e madhe që nuk mund të arrihet nëse nuk ke mbështetjen e teleshikuesve.
-Na përshkruaj programin televiziv të një dite. Cfarë bëni ju për të tërhequr audiencën e teleshikuesve?
Më përpara dua tju shpegoj se ku trasmetohen programet tona:
1.Cdo ditë trasmetojmë 2 orë në Kompaninë më të fuqishme televizive me kejbëll në USA( Comcast )në kohën më të paguar 8:00 deri 10:00 pm, në mbrëmje.Ky program ka 13 vjet që tranmetohet në të gjithë shtetin e Michiganit.
2.Në paketën Shqip TV,në kanalin 10 ne trasmetojmë 24 orë program live ose të regjistruar.Ky program shifet në gjithë botën që prej 6 vjetësh.
3.Në paketën TVALB,në kanalin 52 ne trasmetojme 24 orë program live dhe të regjistruar.Edhe ky program shifet në gjithë botën që prej 2 vjetësh.
4.Ne websajtin www.albtvusa.com shikon programin tonë 24/live.
5.Në you tube www.albtvusa.com kemi programin tonë ku mund të shikoni pafundësi emisionesh.
Përsa i përket pyetjes se cfar ne trasmetojmë në një ditë do të thosha se ne kemi ndërtuar strukturë programore në Paketat Shqip TV dhe TVAlb,pra cdo orë, ditë, javë ka program të vecantë ku këtu përfshihen edhe 2 orët që trasmetohen në kejbëll në Comcast të cilat i trasmetojmë në të njëjtën orë 8:00 deri 10:00 pm edhe në këto dy paketat që trasmetojnë program 24/7 live.Programi është i larmishëm,nga jeta në komunitet,lajme nga komuniteti,nga Amerika, Shqipëria, trevat shqiptare Kosovë, e në tërë botën etj.Filma,emisione nga të gjitha fushat e jetës,teatër,dokumentarë të cilët i prodhojmë edhe vetë,muzikë,emisione për fëmije,për të moshuar,emisione rinore,sportive,politike,sociale,debate etj
-A keni patur mysafirë në TV tuaj, figura të njohura të fushave të ndryshme nga komuniteti shqiptaro-amerikan , por edhe personalitete të shoqërisë shqiptare dhe Diasporës të riprezantuar nëpërmjet ALBUSATV?
Po në ALBTVUSA kanë qënë të pranishëm personalitete te rëndësishmë të politikës dhe të jetës amerikane e shqiptare.Le të përmënd disa prej tyre:Zv.Presidenti Bajden,kongresmenët,Eliot Engell,Sandër Levën,Gery Piters,David Banjer,senatorët Karl Leven,Jozef Diguardi,gjenerali Ëesley Clark,Nicholas Burns ,Charles Schumer,Ëillson Kokalari,Ambasadorin e Shteteve të Bashkuara në Shqipëri….ish-presidentin Alfred Moisiu,President Bamir Topi,I ndjeri President I Kosovës Ibrahim Rrugova,President Fatmir Sejdiu,Kryeministri Sali Berisha,Kryeministri Hashim Thaci..fotografi Fadil Berisha,modelistja Emine Cunmulaj,nobelisti Ferrit Murati,regjizori Sten Dragoti e shumë artista të artit e të kulturës të kombit shqiptar,si këngëtarët Kastriot Tusha,Aurela Gace,Merita Halili,Eli Fara,Bujar Qamili,Sinan Hoxha,Artiola Toska,Gezim Kaso,Ylli Baka,Sherif Merdani,Ardit Gjebreja,Ledina Celo,Manjola Nallbani,Ermira Babaliu,Poni,Valbona Mema ….aktorët Fadil Hasa,Cekja,Bujar Mere,Rita Larti,Gëzim Kruja,Rajmonda Bulku ….,Parodistet e Vlorës,Sandër Ruci,Arben Dervishi,..etj.Motoja në punën tonë është se ALBTVUSA është shtëpia e artistave.
-Keni bashkëpunim me TV-t e kulturave të tjera në komunitet?
Bashkëpunimi në punën tonë është shumë i frutshëm vecanëërisht me tëlëvizionet tona në vëndlindjë,si Top Chanal,Klani,TVSH, e me disa televizione lokalë në Shqipëri ku shkëmbejmë materiale. Po ashtu kemi mardhënie të mira edhe më televizozionet e kulturave të tjera në USA,me TV Italian,dhe TV amerikane,ku nga eksperienca e tyre ne kemi fituar shumë.
-A transmetoni emision enkas për fëmijë në gjuhën shqipe, për ruajtjen e gjuhës, traditës, vlerave kombëtare dhe identitetit shqiptar?
I gjithë programi tonë,në kejbëll dhe programet 24 orë ka për qëllim dhe mission që ti shërbëjë komunitetit Shqiptar për ruajtjen,forcimin dhe trashgimininë të vlerave tona kombëtare,si gjuhën,artin,kulturën,traditat,etj,vecanërisht këto tek brezat e rinj dhe sidomos tek fëmijët të cilët janë vazhdimësia e kombit tonë.
Programet për fëmijë i kemi trasmetuar që ditën e parë që kemi filluar trasmetimet tona.Ditën e Hënë,të Mërkurë dhe të Shtunë kemi program për fëmijë.Ka programe televizive që vazhdojnë me javë ose me muaj si filma,përralla,emisione për probleme të ndryshme.Kemi tre vjet që ne trasmetojmë për nëntë muaj rrjesht mësimin e gjuhës shqipe për fëmijë nëpërmjët televizionit etj. Shpesh bëjmë emisione në TV që nxisim dhe suportojmë familjet,prindërit të cilët janë të Parët që janë të interesuar që fëmijët e tyre të mësojnë gjuhën,traditën dhe të trashëgojnë vlërat dhe identitetin tona kombëtar.
– Si themelues I këtij Institucioni por edhe si shqiptar; A e shihni rolin e tij efikas jo vetëm në anën komerciale të tij por edhe atë të integrimit të kulturës shqiptare në Amerikë?
Mediat në përgjithësi në botë nuk janë bisnes dhe aq më tepër televizionet.Thonë se media është fuqia e katërt në pushtet dhe kjo është e vërtet,por fuqinë media nuk e merr nga ekonomia.Pushteti mediatik vjen, si një fuqi mistike që kur ndeshet me karakterin dhe botëkuptimin e brëndshëm njerëzor merr fuqinë“ atomike “ e krijuar nga njeriu si domosdoshmëri për shoqërinë njerëzore.
ALBTVUSA është një televizor i hapur në emigracion e për rrjedhojë që në fillim ka kufizimet dhe vështirësitë e veta pasi komuniteti shqiptar është i shpërndarë në të gjithë shtetet e Amerikës , kështuqë fuqia e tij nuk është e madhe vecanërishtë kur flasim për median dhe suportin e saj.Globalizmi si një fenomen i ri ju ka dhënë mundësi të mëdha njerëzve që të rrojnë me ngrohtësi shpirtërore edhe pa televizoret.
Duhet të kuptojmë se ALBTVUSA së bashku me televizionet e tjerë në emigracion janë nisma dhe vazhdimësi 100% investim intelektual e shoqëror në shërbim të botës shqiptare, që nuk kanë lidhje aspak me fitime ekonomike.Ja p.sh.një milioner në Detroit megjithse me ndihmonte ndonjëherë,rrinte e rrinte e më pyeste po a fiton dollar ti Gani?! Ja shpjegoja dhe kur ishte me mua më besonte kur kishte kontakte me njerëz të tjerë i ndryshonte mëndja nuk besonte megjithë se ne rronim me ndihma. Prapë se prapë nuk besonte se ne shqiptarët e ardhur mbas viteve 90-të investonim për cështjen kombëtare. Për të justifikuar në opinion hapjen e televizonit të tij para bashkëatdhetarve shfrytëzoi një ngjarje të ndodhur në Michigan në Mars 2010 e hapi dhe filloi luftën kundra televizionit tonë.Bleu aparatura moderne,disa puntore i solli që nga shqipëria,fliste e propagandonte me të madhe se Ai me atë televizion do të shpëtonte shqiptarët.Krijonte incidente në aktivitete të ndryshme me puntorët e televizionit tonë etj, veprime të pa moralshme aspak qytetare. Cfar ndodhi,Milioneri i Michiganit,jo vetëm që nuk fitoi, por humbi edhe 400-500 mijë dollarë së bashku me to edhe” lavdinë” e tij.
Troc komuniteti shqiptar në Amerikë,në vendlindje e kudo që jetojnë duhet të respektojnë kontributin e të gjithë televizioneve shqiptare, që janë si ALBTVUSA, pasi këto institucione mediatike janë ngritur dhe mbahen nga puna dhe kontributi në radhtë të parë i familjeve tona si dhe nga bisnesmenët e komunitetit shqiptar në emigracion.Përsa i përket efektevitetit të integrimit të kulturës shqiptare në botën amerikane mendoj se komentet janë të tepërta,ndiqni programet tona dhe konkluzionin do ta nxirrni vetë.
Dua të theksoj se ne si televizion duke u mbështetur nga bashkëatdhetarët kemi fituar fizionomin sociale,pra jemi shumë afër halleve,problemeve dhe ngjarjeve të komunitetit.
Para 4 Vjetësh ALBTVUSA mblodhi në komunitetin e Michiganit $ 50.000.00,për një djalë nga Hudënishti i Pogradecit Olgert Lena dhe ja cuam familjes për kurimin e tij.Shërbime të tilla nëpërmjet lajmërimeve të televizionit tonë deri tani janë mbledhur në komunitetin e Michiganit $ 320.000.00.Njoftimet për raste bamirësie apo ndihmash ne i trasmetojmë falas.Të gjitha rastet e lajmërimeve mortore i kemi trasmetuar falas.Shoqatave të ndryshme,individëve krijues në komunitet ju kemi shërbyer falas.Kemi marrë inisiativën dhe kemi mbledhur ndihma për raste të ndryshme fatkeqësish në vendlindje apo këtu në komunitet etj.Këto raste e të tjera përcaktojnë fizionominë sociale bam,irës të ALBTVUSA.
-Z.Vila, ky vit është viti i 100 vjetorit të Pavarësisë.Cfarë pergatitjesh në programet tuaja televizive jeni duke bërë në vigjilje të kësaj feste kombëtare?
Është vit jubilar,trasmetojmë cdo ditë siglën kushtuar 100 vjetorit.Kemi gati një vit që mbi 60% të emisioneve tona ja kushtojmë këtij jubileu.Trasmetojmeë historinë e popullit tonë nëpërmjet filmave,dokumentarëve,emisioneve,intervistave duke cuar mesazhin tek shqiptarët se 100 vjetori është festa më e madhe në tërë historinë ë popullit tonë,ajo është festa e cdo shqiptari e cdo familje në të gjitha trojet shqiptare dhe komunitet shqiptare në Amerikë e botë, jo vetëm zyrtare si në sistemin komunist.Sipas mundësive ne pasqyrojmë cdo aktivitet që zhvillohet në komunitetin tonë në Michigan e në shtete të tjera.Më këtë rast ju uroj gjithë lexuesve : gezuar 100 vjetorin e pavarsisë të Shqipërisë!
-Mesazhi që dëshironi të jepni për audiencën e teleshikuesve?
Shikuesit dhe vecanërishtë sponsorizuesit e ALBTVUSA e në emër të stafit të këtij televizioni i siguroj se ne do të punojmë vazhdimisht,do t’i shërbejmë si deri tani komunitetit shqiptar,duke suportuar,bisnesmenët,intelektualët,fëmijët dhe të gjithë fushat e tjera të jetës në emigracion dhe në vëndlindje.
Home
www.albtvusa.com
Albanian Television of America – Televizioni i Shqiptarëve të Amerikës
Ju Faleminderit!
Bisedoi:Raimonda MOISIU
Apelim i vetëdijes
Nga Vilhelme Vranari Haxhiraj/
Kupola qiellore këtë mbrëmje ka veshur një mantel transparent ngjyrë gushëpëllumbi. As unë nuk di përse më përngjan me një velë të hollë argjendor, i cili duket se e përkëdhel me shumë dashuri trupin e hajthëm e tekanjoz të natyrës. Gjithsesi brenda kornizës së kësaj tabloje magjepsëse dhe kryeneçe, se ç’ka diçka të ftohtë drithëruese e madje, madje rrëqethëse, që depërtohet tek unë. Ndoshta kjo ftohtësi përcillet tek të gjithë ata që e kanë përqëndruar vëmendjen tek kjo natë kristaline grivoshe, ndërsa sjellin ndërmend dhe kujtojnë sa e sa ndodhi të freskëta apo…
Në një pikë të hapësirës së pafundme, ndoshta në atë më kulmoren e saj, si një biskajë harkore, si vetulla gajtan e vashëzës sime, një dukuri feksi si e skalitur nga magjistarja “natyrë”. E skicuar mjeshtërisht, si kurrë ndonjëherë, doli në pah një profil i ngushtë e i ndritshëm fytyre, gati-gati e padukshme,jo plotësisht e qartë. Një pamje e tillë ishte aq e papërfillshme për shikuesit e zakonshëm, sa vetëm një sy i kujdesshëm e i stërvitur e vinte re. Kjo ishte hëna e rilindur.
Gjithçka e rilindur është e jashtëzakonshme. Është një përtëritje e asaj që iku, të cilën e tashmja e ka lenë pas shpine. Veçse nuk duhet të harrojmë se ende ekzistojnë në mënyrë të pamohueshme, të gjalla e të pashlyeshme gjurmët e hapave tanë, të cilat i rishohim me sytë e së djeshmes. Po të zhbirosh me pak mund, ato i gjen në pluhurin dhe baltën e kohës, në rrugët e drejta apo tinzare, në udhëkryqet fushore ose me pengesa apo në rrugët pa vazhdimësi, përgjatë një rrugine me dritë apo me labirinte të errëta…Ndërsa sodisja mrekullinë që më dhuronte çasti, ndjeva haplehtën, gojëmblën, time shoqe, të cilën ende e quaja si dikur, si në kohën e pafajësisë së rinisë sonë, kur për herë të parë i thirra:”vashëz”, e cila m’u afrua dhe më përkëdheli ëmbël si atëherë.
-Sonte, i zhytur në mrekullinë e magjisë me emrin “mbrëmje”, më dukesh si një djalë i ri që bisedon me kohën, duke iu drejtuar hënës. Me gjithë afshin e shpirtit dhe me ëndje, i flet fjalë zemre, më të bukurat, ato që tingëllojnë më ëmbël në të gjitha gjuhët e botës. Po më xhelozon pak, i dashur…Ç’të jetë ky intimitet me universin?! Mos vallë ke rënë në dashuri me atë trup qiellor që merr pjesë në gjithë ëndrrat, dëshirat, ndjenjat dhe ndryshimet kohore të gjithë botës universale?!
-Eh, vashëza ime …sikur vërtet ai satelit i tokës sonë të ishte një trup që frymon dhe nëse mund të më dëgjonte, do t’i kisha shprehur gjithë lëmshin e pazgjidhshëm që kam në shpirt dhe gjithë mendimet e koklavitura që ziejnë në trurin tim të verbër, duke më krijuar vetëm ankth. Do t’i kërkoja ndihmë të më shplekste gjithë litarët që më kanë lidhur këmbë e duar, që më kanë shndërruar në një trup inert. Ajo që më dallon e më ndan nga sendet apo trupat pa jetë, është frymëmarrja ime, që më bën të ndihem i gjallë mes të të gjallëve. Kam ngelur i zbrazët, i ngjashëm me një skelet të zhveshur pa mish, pa inde, pa gjak e pa nerva…
-Shëëët…! Mos ia prish magjinë kësaj mbrëmjeje të pakrahasueshme.Të lutem, leri mënjanë të gjitha mendimet…Ato të plakin para kohe, i miri im.
-E dashur, ndihem i lodhur, tejet i drobitur…i zhgënjyer nga koha, nga njerëzit, ndoshta edhe nga vetvetja. Nuk di më se cili isha dje, cili jam sot dhe cili do të jem nesër, nëse…
-Nëse…?!
-Poqese do ta kaloj paq këtë fazë… Më duket sikur nga e vërteta, me të cilën duhet të përballem dhe ta njoh në thelb, më ndan një humnerë e pakapërcyeshme. U futa në një valle që nuk dija ta kërceja…
– Unë të njoh dhe e di që do t’ia dalësh. Edhe pse në dukje e brishtë, apo frymëzuese, kjo atmosferë mbrëmjesore, është e mbarsur me lagështi. Ndaj eja të hyjmë brenda.
-Faleminderit për aperitivin e freskët. Ti shko se nesër je në punë.Unë po qëndroj edhe pak. Nuk do të mërzitesh…,se kam nevojë të tërhiqem brenda guaskës sime. Ndoshta vetmia do të më qartësoj…
-Bëj si të të duket më e mira për ty. Po të sjell diçka që ta hedhësh krahëve, se këtu në veradën tonë fryn nga të gjitha drejtimet.
***
Ime shoqe më hodhi një triko të hollë krahëve, ndërsa unë isha zhytur në një botë tjetër.
“Kjo natë kaq e heshtur, duket sikur gjurmon e përdjek mendimet e mia të hallakatura.
I gjori baba! I ndrittë shpirti atje ku i prehen eshtrat! Përvoja e kishte bërë të mençur, ndaj dhe ka lenë një thesar me fjalë të urta. Por këto thënie të mençura, tejet të goditura, të mirëpërshtatura, nuk duhen ruajtur vetëm si relike,por duhet të gjejnë shprehjen e tyre në kohën dhe vendin e duhur, ndryshe iu bije vlera. Nëse një mendim i mirëpeshuar, që i kundërvihet së keqes, nuk vihet në zbatim sa herë paraqitet rasti, është pa vlerë. Një individ që e di kuptimin e shprehjes apo fjalës së urtë dhe nuk e vë ujët në zjarr, atëherë ai është i ligu i vetes. Pa e kuptuar një ditë të bukur, do të jetë varrmihës i vetes së tij. ‘Mos u gëzo,o i gëzuar, as me shëndetin, as me paratë dhe as me fëmijët!’
Biri im,zakonisht sinqeritetin e të ndershmit e quajnë “Idiotri”,të cilën me kohë, i pandershmi e shndërron në një njeri mediokër,pjellë e fantazisë së tij. Sa keq që virtytin e njeriut të mirë e pa vese, bastardi e quan…budallallëk. Pse vallë? Mos nga që i besoi fjalës së tij? Kjo paaftësi e sajuar që s’sheh dot tej hundës, shfrytëzohet nga mendjet e talentuara për dinakëri e shfrytëzim,nga njerëz që rendin pas famës farse. I tilli që varet mijëpërqind nga fitimi dhe mjerisht është në funksion të parasë apo të servilit që s’lë gjurmë këpuce pa lëpirë me gjuhë, i cili paturpësisht para lekut përkulet deri në tokë, i duket vetja gjeni . E në këtë rast cinizmi dhe hipokrizia, duke fshirë pluhurin e palltos së tjetrit, i nxjerrin gjuhën të virtytshmit. Ndërgjegjja që ka zgjedhur rrugën e të paudhit, të lajkos e të lavdëron deri në atë masë sa ti bëhesh me krahë. Arrin në atë pikë sa nuk ecën me këmbë mbi tokë, as me kokën mbi supe, por fluturon në hapësirë me trurin e hipnotizuar se ke arritur majën më të lartë të universit. Mendja euforike ngre kështjella rëre në stratosferë pa e prekur fare realitetin, të cilin duhet ta ndjekësh hap pas hapi, ndaj duhet të arrish shkallën më të lartë të njohjes që më pas këtë ta vësh në shërbim të jetës,apo të të mirave materiale. Jetojmë në shekullin e ri, në qytetërimin e njëzetenjëjtë dhe nuk dimë të reagojmë ndaj gënjeshtrës e hipokrizisë, mashtrmit e vjedhjes, që duke na hedhur hi syve me dogma të deklaruara përmes një fjalori “të ri modern”, pompoz e të bastarduar në shpirt e në ndërgjegje, kanë injektuar heshtjen e heshtur…Si i verbëri para dritës,apo i drejti që beson në shenjtërinë e vërtetësisë së fjalës së thënë, vepron i bindur se është duke hedhur hapin e duhur në jetë… Duke qenë tejet i sinqertë brenda qenies së tij, si shpirtërisht dhe ndërgjegjësisht, beson se edhe ai tjetri që i është përbetuar se e ka mik kaluar mikut nërì ditë të mira dhe të vështira, jo vetëm për taverna e dollira, i kënaqur thotë:”Ky po, që është mik për kokë…”
…dhe babai im vazhdonte e vazhdonte …” -Djalo,të rrallë janë shokët e mirë. Besa është fjalë e lashtë, e cila ka lindur me njeriun bashkë. Kurse shokë ngelet ai me të cilin je rritur dhe ke kaluar të mira e të këqija. Edhe ai provohet gjatë kapërcimit të vështirësive që ke hasur në jetë, ke provuar se ai nuk është stepur, nuk të ka sjellë cytjet smirëzeza të të tjerëve, po u ka bërë ballë vetë,pa e tronditur dëlirësinë dhe qetësinë e shpirtit tënd. Atë njeri që nuk e sheh shoqërinë me ty si interes, besoje, se ai është miku që të duhet.
Në moshë madhore zakonisht lidhjet miqësore bëhen për interes. Nga përvoja dimë se miqësi të tilla nisin papritur e pakujtuar dhe forcohen me hapa galopante sidomos në politikë, ku lind nevoja për mbështetje, lindin në biznes, si dhe kur ke pasuri të madhe. Në rastin e fundit më bajatja dhe më e pështira…, dikush nis miqësi me ty”kur ke gruan e bukur”. Pse jo kur ke vajzën në moshën për të krijuar lidhje të reja krushqie. Kujdes nga një njeri i tillë që pasi të të ketë mjelë mirë, pastaj do të ta marrë erzin nëpër këmbë. Kur të jetë poziciouar dhe të ketë pushtet në fushën ku investoi me mashtrim, do të të flakë tej me neveri si një lëvere,duke të të nxjerrë gjuhën pas shpine…” -Këto porosi të tim Atit i kisha mësuar përmendsh. Madje kur bëheshim bashkë rreth një tavoline disa të njohur apo të afërm, i tregoja me mburrje si shembuj virtyti. Po a i vura në jetë thëniet e babait? A e pyeta ndonjëherë ndërgjegjen, përse arrita në këtë gjendje? Kurrë.
“Kur të vijnë mendtë, nuk t’i hanë as qentë.” Pa u thelluar se nga lindi ky njeri, deri dje i panjohur. Çfarë e shtynte atë drejt afrimit me mua. Më kujtohet mirë, sikur ka ndodhur sot…
Një ditë po hyja i pavëmendshëm në një bar. Teksa ngjisja shkallët, pa dashje më ndodhi një përplasje e vogël me dikë. Në atë çast një paketë e vogël u rrokullis në të tatpjetën e shkallëve. Prej zhurmës që dëgjova, ktheva kokën, pa e ditur se isha unë shkaktari. Tani që e mendoj them, se incidenti ishte sajesë e krijuar prej tij, sepse ai nuk i kishte duart prej qulli.
– Ishte ndonjë gjë me vlerë? U dëmtua? -pyeta teksa ai po e hapte paketën.
– S’ ka gjë…,s’ka gjë…Nuk ishte faji juaj.Unë duarthari e kam fajin. Ishte një dhuratë e vogël për nipin. Po ia riblej.
-Meqënëse shkaktari jam unë, ju lutem më thoni çmimin.
-Ç’është ajo fjalë?! Ne jemi burra e nuk jemi fëmijë.
-Ejani ju lutem dhe ma tregoni…- me gjithë kundërshtimin e tij, e binda të ringjiste shkallët.
E ftova të ulej në tavolinë. I shkujdesur e la paketën mbi xhamin e tryezës.
Përfitova nga rasti dhe e hapa . Ishte skulpturë mermeri,një kalë që ishte dëmtuar duke u ndarë në dy-tri copa. Më erdhi keq se jo vetëm ishte e bukur, por aq më tepër ishte dhuratë.
-Sa kushton?
-Nuk ka rëndësi…pastaj s’ishte faji juaj…
-Atëherë shkoni bashkë me shoferin në dyqan dhe merrni një tjetër të njëjtë.
-Jeni shumë i sjellshëm.
-Më duket se bëra gjënë e duhur.
-Jo kudshdo e bën një gjë të tillë. Duket që jeni bujar. Me këtë rast njihemi: -Artani…
-Gëzohem!…-Kurse unë…Indridi.
Qysh nga ajo ditë nuk ma kishin zënë më sytë atë njeri. Madje e kisha harruar edhe si ndodhi…
***
Një mëngjes isha duke dalë me makinë nga shtëpia. Po prisja të vinin fëmijët për t’i çuar në shkollë. Papritmas Artani më del përpara makinës si fanti spathi. Më bëri përshtypje sjellja e tij, që la përshtypjen sikur ishim njohur prej një jete.
-Tungjatjeta! Si jeni miku im? Duket se nuk më mban mend, hë…, -dhe nisi të bilbiloste si malli pa doganë.
-Si nuk të mbaj mend? Porse nuk më kujtohet se kur kemi qenë miq! Çudi! Me sa duket më je fshirë nga kujtesa. Gjëra që ndodhin.
-Urime! Paskeni shtëpi të bukur, – anashkaloi vërejtjen time.
-Ka edhe më të mira. Gjithsesi nuk qahem…, – ndërkohë erdhën fëmijët. E përshëndeta dhe u nisa. Ai ngeli si hu gardhi, ende i përkulur, duke më ndjekur me sy me përgjërim. Qofsha i gabuar, por m’u duk sikur priste diçka nga unë… “Sa e vogël është bota! Ndoshta ishte rastësi ritakimi me Artanin,” – porse nuk isha shumë i bindur për këtë të papritur. Se ç’ më la një shije jo të mirë
Shumë raste të tilla, ashtu siç shfaqen, edhe po aq shpejt harrohen…por me këtë tip ndodhi diçka jo e zakontë. Të nesërmen në mëngjes e në ditët në vijim u përsërit e njëjta histori. Të shtunën që fëmijët e kishin pushim, Artani nuk e pati për gjë që të më hapte e madje edhe ta mbyllte portën e shtëpisë sime duke mos më lenë të zbrisja fare. “Për deri sa po më shërben me kaq përulësi dhe zell, me siguri që ka diçka në këtë mes”, – mendova vetëtimthi dhe pa hezituar e ftova të futej në makinë.
-Ku do të zbresësh? – e pyeta pasi kishim bërë nja dy a treqind metra rrugë.
-Ti kujdesu që mos të të prishet ty puna, pa unë…
-Më habit që këto kohët e fundit të kam ndeshur thuajse çdo ditë. Dikur s’të kam parë kurrë në këtë zonë. I njoh banorët e rajonit, sepse është i populluar nga familjet më të vjetra të qytetit. Kurse ti..nuk më…
-Kam pak që jam vendosur në pallatin përballë shtëpisë suaj. Jemi aq afër, sa shoh çdo lëvizje të familjes suaj…
“E bukur kjo histori?! Po ky mos më është vënë pas…? Po përse vallë?”- pyeta veten dhe në atë çast sikur u kujtova për diçka…
-Më fal Artan,por këtu më duhet të të zbres se do të kthehem për të zgjidhur diçka të lenë pezull.
Ai sikur hezitoi pak, pastaj vendosi të zbriste.
Edhe pse i shmangesha takimit me të, ai më ishte qepur si rrodhe dhe nuk më shqitej. I kudogjenduri Artan, më dilte përpara kudo e kurdo, me kohë dhe pa kohë. Ishte i pafytyrë të më ndalte për të më përshëndetur me cilindo të isha.
-Artan, ku punon ti, se nuk të kam pyetur.,- e pyeta një mëngjes kur po pinim kafe.
-Jam diplomuar për menaxhim biznesi dhe punoj në dy-tri biznese të vogla si financier.
-Besoj se të del mirë, apo…?
-Jo keq, por më pëlqen të punoj me ndonjë ndërtues të fuqishëm se kam aftësi për një punë të tillë që ka volum, ku fjala peshon.
-Ku i dihet, ndoshta të buzëqesh fati ndonjë ditë…
***
Tashmë pas kaq vitesh biznesi im ishte rritur dhe kisha ekonomi të mirë. Natyrisht kjo ishte një arritje me punë e sakrificë, porse nuk duhet të harroj se drejtoja një nga firmat e para të ndërtimit. Bashkëshortja ime merrej me financën e biznesit, gjë që ishte një garanci për mbarëvajtjen. Por tani ishte shtatzënë me fëmijën e tretë. Në muajin e pestë ishte rënduar dhe nuk mund ta mbaja në punë deri në kohën e lindjes. Ishte krim ndaj shëndetit të saj si dhe ndaj bebit që do të dilte në jetë.
Duke kapërditur gllënjkat e vogla të kafesë, mendoja se si do ta zgjdhja problemin e zëvendësimit të punës së saj. Ndërkohë syri më kapi Artanin që hyri në bar dhe u drejtua në një tavolinë tjetër. I dërgova kamerierin që e lajmëroi të vinte në tavolinën time.
-Artan, mund të shkëputesh dot nga puna që ke? Natyrisht pa prishur as punën tënde dhe as të atyre që të kanë punësuar.
Papritur ai zgjati qafën çuditshëm, si nepërka kur është gati të sulmojë, picërroi shikimin, kurse dimensioni i bebes së syrit iu zvogëlua dhe retina iu zgjat vertikalisht si objektivi i aparatit fotografik me qëllimin efikas për të fotografuar sa më qartë dhe sa më larg. Në këtë rast hapësira pamore për të kishte kuptimin e largpamësisë…
“Cila është e mira që do të më sjellë lenia e punës që kam? Varet nga propozimi i tij,” -mendoi Artani dhe në çast u transformua në një skuth. Një psikolog ndryshimin e tij do ta krahasonte me masat mbrojtëse të iriqit që nga zhurma apo zërat fsheh kokën dhe këmbët, duke nxjerr në pah gjembat e tij si mjetin mbrojtës më të përshtashëm.
-Nëse e lë punën, çfarë më propozoni, zoti Indrid?
-Kam nevojë për një ekonomist që të zëvendësojë për disa kohë financieren.
-Nuk po përgjigjem sot, aq më tepër pa njohur kushtet e punës, pagën etje …
Një nënqeshje vetëgrykësie iu ravijëzua në gjithë qenien e tij prej “inteligjenti cinik” . Kjo vetëknaqësi dukej më së miri veçanërisht në çehren e fytyrës që papritur i ndryshoi si ajo e kameleonit. Për një hop ngela pa fjalë. Kurrë nuk më kishin zënë sytë një ndryshim të befasishëm të temperamentit, brenda pak sekondash, më shumë se dy herë. Jo se po rrëfehem tani dhe mbase duket se e tepëroj, por ishte vërtet një tip i rrallë, ndoshta një ekzemplar që ka nevojë të merret si model studimi, pse jo… Ose, ose s’më kishte rastisur të takoja njëherësh tek i njëjti person, njeriun me disa fytyra apo me temperament të dyzuar. Këtë analizë të vonuar të karakterit të tij po e bëj, jo për mungesë aftësie njohëse nga ana ime, porse i jam futur punës së biznesit, duke vënë në shërbim gjithë shqisat, njohuritë dhe gjithë energjinë fzike, mendore dhe shpirtërore. Natyrisht pa lënë pas gjendjen materiale, pa të cilën nuk do të arrija në pikën ku mbërrita.
Këto dukuri të befta të karakterit të tij i anashkalova për çastin. Madje sjellja e tij e rrëshqitshme si ngjalë më pëlqeu. Ky lloj peshku që jeton në ujëra dhe vezët i lëshon në tokë, siguron vazhdimësinë e saj si specie. Atëherë shkathtësia e tij m’u duk e përshtatshme për punën që do të kryente. Më duhej një njeri i tillë, i zhdërvjellët, që të mos ia merrnin arrët nga duart, që ta përballonte ngarkesën e madhe të biznesit.
Së pari duhej ta bëja të kuptonte se e besoja. Mungesa e sinqeritetit ka shkatërruar ekonomi, familje, pse jo,… edhe shtete. Kjo ndodh kur mes të mëdhenjve të politikës shtetërore nuk ka mirëkuptim, mirëbesim, kur mes tyre ka smirë, e cila po të kishte qenë mikrob do të kishte infektuar, apo molepsur dhe do të kishte shuar gjithë botën. Gjithsesi duke e punësuar realizoja mangësinë time në punë dhe i jepja atij një mundësi. Por kisha harruar diçka të rëndësishme, se dora e lirë të bënë gjëmën. Sot çfarë nuk na shohin sytë. Janë korruptuar njerëz me pozita të rëndësishme politike, në sferat e larta shtetërore, apo në drejtësi, e jo më në një firmë private që nuk bëhet fjalë.
***
Besoj se për të rritur vlerat e vetes, Artani vetëm pas një jave më dha përgjigje pozitive. Ime shoqe qëndroi një javë a më shumë me të sa, e njohu me ecurinë e punës. Asaj i ishte dukur inteligjent, orientohej shpejt dhe dinte ta kryente detyrën apo të dilte shpejt nga situata të vështira. Përsa kohë dokumentet i kontrollonte gruaja, gjithçka shkoi normalisht si më parë. Pas lindjes ajo nuk e përballonte dot një gjë të tillë. Mendimi i saj ishte se Artani ia ka marrë dorën detyrës. Fjalët e saj ishin bindëse, gjë që më qetësoi.
Më pëlqente rregulli i tij në zyrë, se si i mbante dosjet dhe dokumentet. Kjo mbarëvajtje e kishte bërë me krah Artanin. Sjellja e tij përulëse ndaj meje, që më dilte sa përpara…,mbrapa, që më tërhiqte karrigen kur ulesha, apo më hapte derën e makinës ose të zyrës apo Barit, m’u neverit aq sa, një ditë nuk durova dhe…
-Artan, ti ndoshta e ke “edukatë” një sjellje të tillë, por mua nuk më pëlqen. Unë jam njeri i thjeshtë. Jam mësuar ta bëj çdo gjë vet. Deri para se të vije ti, punën me ndërtimin e kemi përballuar ne të dy, unë me gruan. Nëse e ke vënë re edhe makinën e ngas vetë. Jo se nuk kam, por paratë venë e vijnë… Kurse karakteri duhet të ngelet i qëndrueshëm. Unë dua të jem “Ai” që kam qenë dhe “Ky”që jam. Kur të largohemi nga kjo botë, nuk marrim pasurinë me vete, por admirimin apo urrejtjen dhe duke lenë pas një emër të mirë apo të njollosur. Këtë bisedë po e mbyll këtu dhe dua të ngelet këtu.
Unë bëj punën time, kurse ti bëj punën tënde. Të dy për atë që bëjmë dhe për përgjegjësitë që mbajmë, marrim shpërblimin… Apo e kam gabim? Të ngelesh “Njeri” është një epitet i ndritur apo një fjalë e bukur që përdoret nga të gjithë. Një përdorim gjithëpërfshirës më duket i padrejtë. Pse?- do të pyesësh ti.
Sepse të jesh gjallë, të marrësh frymë, të punosh apo…të kesh familje, të jesh prind e gjithçka tjetër, nuk do të thotë se je njeri. Qenie frymore janë si kafsha edhe njeriu, si i moralshmi edhe i pamoralshmi, si ai që thotë të vërtetën edhe gënjeshtari, si i besueshmi edhe hajduti, si paqësori edhe krimineli. Pra jo të gjithë këta e meritojnë emrin e bukur “Njeri”.I dhunshmi që sjell shqetësime, shkakton dëme, kryen krime, që mashtron, gënjen, vjedh, spiunon dhe korrupton, që nuk shikon punën e tij, por që ha bukën e vetë dhe boshatis xhepin e tjetrit, quhet shtazë ose përbindësh. Po në këtë kategori hyn edhe servili edhe hipokriti. Ndaj në kohë vetmie, në kohë kritike, si: shëndetësore, gjatë marrëdhënieve njerëzore, në kohë krize financiare, morale apo mendore, secili duhet të mbyllet brenda qenies së tij dhe t’i bëj apel ndërgjegjes.
-Më falni z.Indrid! Sot mora një leksion të mirë nga ju… Më duhej një mësim i tillë,- belbi nën zë.
-Këto quhen dackat apo shuplakat e jetës për të cilat ka nevojë çdo njeri. Vetëm këto përplasje kujtojnë këdo se ku është, në ç’gjendje është, se çfarë është i zoti të bëjë dhe të pyes veten nëse ka bërë gjënë e duhur apo jo. Një fjalë goje e thënë pa mend, një veprim i pastudiuar mirë, prish gjithçka të mirë dhe të bukur. Ndaj kanë thënë: “Gjuha tule është, por kocka thyen.” Mos harro se edhe ajo fjalë që dikujt i duket e bukur, rëndon. Nganjëherë është e kundërta e të vërtetës.
-Kurrë s’më ka shkuar ndërmend t’ju lëndoj e t’ju fyej as me veprime dhe as me fjalë, përkundrazi…
-Artan, edhe tepërimet në sjellje apo në të shprehur, janë si një mal mbi shpinë. Nuk është nevoja të deklamosh para askujt se jemi “miq të mirë”. Kjo është tepëri.
Se në çfarë niveli qëndron miqësia jonë, do ta tregojë koha. Aty ku ka sinqeritet, aty ku nuk merren për bazë thashethemet që lindin nga xhelozia apo smira për shkak të marrëdhënieve të mira mes individëve, miqësia është e gjatë. Ndryshe farsiteti i një miqësie të sipërfaqshme, bën që ajo të shuhet si vesa para rrezeve të diellit. Madje më shpejt se sa e mendon. Artan, më duhet të të kujtoj se miqësia jonë është marrëdhënie pune. Nesër kur koha mund të na ndajë, nuk besoj se do të kemi më lidhje. Do të jemi veçse dy qytetar të njohur si gjithë të tjerët.
Ai qëndroi edhe pak ashtu i ngrysur. Tani që e solli rasti, më kujtohet mirë se pamjen e tij e mbuloi një hije trishtimi ngjyrë hiri. Pas pak u ngrit dhe doli. Atë çast dukej si moti në shtërngatë. Poqese do t’i afrohej dikush, me siguri që do të dëgjonte kërcitje nofullash dhe dhëmbësh.
Gjithsesi marrdhëniet në punë i vazhduam normale. Me kohë u vu re një rënie e nivelit të shitjeve të apartamenteve.
-Epo gjëra që ndodhin. Pastaj shitja varet edhe nga tërësia e nivelit ekonomik kombëtar. Indrid, i ke verifikuar të gjitha dokumentet?- më pyeti ime shoqe kur i shpreha shqetësimin.
-I kam parë…Gjithashtu jam dakord për rënien e përgjishshme të biznesit, por…Ja do të shohim në ditëlindjen e djalit. I kam ftuar të gjithë, natyrisht edhe Artanin. Madje me gjithë fëmijët apo nipat dhe mbesat e tyre.
-Organizuam një festë të bukur fëmijënore. Nganjëherë edhe të rriturit duhet të bëhen pak bebe, që fëmijët të ndihen të barabartë dhe të vlerësuar.
Tani që janë ndërtuar qendra argëtuese për fëmijët, realizohen festa të bukura, mjafton të paraqesësh një projekt për moshën. Veç t’i shihje kur ata luanin dhe realizonin ëndrrat dhe imagjinatën e tyre foshnjarake. Kurse prindërit i gëzohen ekzistencës dhe rritjes së tyre nën tringëllimën e gotave.
Ishte gati në të përfunduar festa. Papritur Artani mori një mirësi të çuditshme në adresë time, për të cilën nuk ishte as koha dhe as vendi. Menjëherë pasi rrëkëlleu gotën me një frymë, m’u drejtua mua dhe njëkohësisht gruas. Besoj se tani financierja kryesore do të kthehet në punë. Këtu detyra ime si zëvendësues mbaroi…
-Jemi të mendimit që djali të rritet nën kujdesin e nënës. Na bëhet mirë edhe për dy fëmijët e mëdhenj. Këto tre vite që kanë qenë në mbikqyrjen e saj, kanë pasur përparësi në shkollë. Ti do të jesh në vendin tënd të punës. Ndaj mos e prish aspak grupin e gjakut .
-Duke menduar se tani që djali juaj u bë për të shkuar në kopsht, kam kohë që interesohem dhe kam gjetur një vend pune.
-Nëse të intereson, shko…unë nuk të ndaloj dhe as nuk të mbaj me zor.
Kjo ishte mbyllja e festës së trevjetorit të djalit tonë. M’u duk se gjithçka kishim organizuar aq bukur, u fshi me zero. Ai e bëri si lopa, që pasi e mbush vedrën, i jep një shkelm dhe e derdh.
Të nesërmen paraqiti dorëheqjen. Dorëzimet ia bëri gruas, e cila e la djalin me dadon. Derisa të gjeja një zëvendësues, do të punonte ajo. Gjatë kontrollit ajo vuri re disa shkelje ligjore, që nuk iu dukën të rënda. Gjithsesi kur ka mospërputhje të dhënash, duhet kërkuar shkaku.
Një ditë fare papritur, na trokiti në zyrë një blerës, të cilit nuk i ishte dorëzuar dokumenti i pronësisë. Por ajo që na bëri përshtypje të dyve ishte çmimi i blerjes së apartamentit më i lartë se çmimi real. I kërkova ndjesë klientit dhe i premtova se do ta kishte në dorë Çertifikatën e pasurisë. Menjëherë kërkova të takoja Atanin për sqarim. Më ra këmisha nga krahët ku rmësova se ishte larguar nga qyteti dhe se nuk kishte lenë adresë. Nuk kisha më nevojë për sqarime. Iu drejtova organeve përkatëse dhe kërkova një kontroll nga ekspert ligjor, më tepër për të vënë në vend dinjitetin tim që e nëpërkëmbi një sharlatan, një lustraxhi i paskrupullt, sesa doja hakmarrje ndaj mashtrimit tij.
Ndërsa kontrolloja postën elektronike, më kishte ardhur një E-mail çuditshëm përmes internetit. Ishte një foto me pamje të llahtarshme, ku mezi dallohej kufoma e sakatosur e një gruaje dhe një vajze të vogël e të pafajshme. Të dyja ishin të shfytyruara dhe të gjakosura.
Nën të shkruhej diçitura: “Mos të duket si skena e një filmi të frikshëm? Jo, jo, jo…Nuk do ta besosh?Të duket diçka e pamundur? E ke gabim nëse mendon kështu. Nuk është çudi dhe as që e merr dot me mend se një gjë e tillë mund të të ndodh edhe ty?! S’është për t’u habitur gjëra që ndodhin fare papritur… Bile atëherë kur as nuk e pret dhe pa e ditur se nga të vjen.”- ishte një kërcënim.
Ky mesazh më shqetësoi, se ishte shkruar nga një dorë vrastare. Shumë shpejt istitucioni hetimor më dha përgjigje të saktë për Artanin. Jetonte në një nga qytetet e mëdhenj të vendit, ku kishte nisur punë. Ishte ortak në një biznes, me një sekser, po në ndërtim.
Pasi ia tregova gjithë ndodhinë e mësipërme ekspertit ligjor, ai buzëqeshi dhe pyeti.
-Ato fjalët e urta të babait, i ke zbatuar ndonjëherë?
-Kisha besim te vartësit e mi, aq më tepër me financierin.
-Çfarë mase kërkon për të?
-Ligji të bëjë punën e vetë, gjithmonë nëse ekziston drejtësia. Unë u tregova naiv. M’u paraqit si “mik i përgjëruar”, i besova gjithë ekonominë time, duke e quajtur një profesionist brilant
-Beso dhe kontrollo. Indrid,nuk ka mik në pasuri. As vëllai nuk të do më mirë se veten. Ai që ka gjenet e një babai me ty, që keni lindur dhe jeni ushqyer nga e njëjtë nënë, nuk të do turpin dhe vdekjen, por po të jesh disa shkallë më poshtë se ai në të gjitha sferat e jetës, fle i qetë…e bën gjumin si qengj.
-Jo,nuk ka mundësi.Unë jap jetën për vëllanë. Besoj se edhe ai…
-Nuk e di një gjë të tillë ? Sa keq që beson verbërisht! – ishin fjalët e ekspertit.
“Nuk u shpreha me fjalë, por me ndërgjegje i dhashë të drejtë. Të mos dish nuk është mëkat. Veçse kur di dhe e nënvleftëson aftësinë tënde njohëse, është e pafalshme, madje është krim ndaj vetes.”
Ishte në të aguar. Këndezat me kohë kishin lajmëruar për rilindjen e dritës, të diellit e të një dite të re, ndoshta e mbarsur me plot të papritura. Lagështia e natës më kishte hyrë në embrionin e çdo qelize të trupit.Por unë isha aq i mpirë mendërisht sa nuk ndieja asgjë. Veç drithmat që më përshkuan trupin, më kujtuan se kisha përgjuar një natë të gjatë e të lodhshme. Gjatë saj, në prani të vetmisë dhe errësirës, bëra bilancin e një gabimi, apo të një pakujdesie që e lashë të zvargej tre vjet para syve të mi. Pësimi bëhet mësim dhe të tregon se mikut, për ta nderuar, i lëshon njërën qoshe të oxhakut të shtëpisë , por asnjëherë të dyja, sepu i mirë… në kohë të vështirë.” se vjen një ditë dhe ta merrë edhe atë, duke të të nxjerrë jashtë saj. “Sa keq… që s’ e di!” Ndaj herë -herë kemi nevojë për një vetgjykim, i cili apelon sjelljen tonë në jetë e korregjon gabimet apo lëshimet me apo pa dashje.”Miku i mirë… në ditë të vështirë”
“Shqiptarët i shpëtuan moralin Evropës”- Johanna Neumann
Prof.dr. Eshref Ymeri/
Para pak ditësh dhe pikërisht më 14 maj, lexova në internet shkrimin mjaft interesant të publicistes së talentuar, zonjës Elida Buçpapaj, me titull:
“Takim me zonjën Johanna Neumann, e cila i tregoi botës se moralin e Evropës e shpëtuan shqiptarët”.
Në atë shkrim fort prekës dhe me një domethënie mjaft të thellë, flitet për zonjën 84-vjeçare Johanna Neumann, e cila mundi të shpëtonte nga zhdukja fizike e nazizmit gjerman, falë humanizmit dhe besës proverbiale të popullit shqiptar.
Shkrimi i zonjës Elida më la shumë mbresa dhe më bëri të përsias gjatë me veten time. Para se të filloja t’i hedhja në faqet e kompjuterit përsiatjet e mia, mendova se titullit të shkrimit të zonjës Elida mund t’i shkonte shumë mirë edhe nëntitulli: “Në gjurmët e një të vërtete të braktisur nga Tirana zyrtare”.
Qëndrimi aq fisnik, aq i besës, aq burrëror i popullit shqiptar ndaj hebrenjve në vitet e luftës së Dytë Botërore, kur, as edhe në një rast të vetëm, askush prej tyre nuk ra në duart e nazistëve gjermanë, dëshmon për kodin moral të shqiptarëve që nuk mund të krahasohet me kodin moral të asnjë populli tjetër evropian.
Por ky qëndrim kaq i madhërishëm i popullit shqiptar ndaj hebrenjëve, i cili u bë për ta mburojë e sigurt përballë egërsisë naziste për zhdukjen e tyre, u shoqërua me heshtjen paradoksale gati gjysmëshekullore të Tiranës zyrtare, e cila, me të drejtë, kishte se çfarë t’i tregonte jo vetëm Evropës, por edhe botës mbarë se çfarë aktesh heroike kishin kryer shqiptarët e thjeshtë për të shpëtuar jetën e hebrenjve Kjo e vërtetë, po ashtu, duhej të ishte dokumentuar me rrëfime të familjeve që i strehuan hebrenjtë, familje këto që vunë veten në rrezik, vetëm e vetëm që asnjë hebre të mos binte pre e mizorisë naziste. Këto rrëfime, të dokumentuara edhe me pohimet e vetë hebrenjve që asokohe ishin strehuar në Shqipëri, pas mbarimit të luftës, duhej t’u bëheshin të njohura të gjitha institucioneve ndërkombëtare, deri edhe në Këshillin e Sigurimit dhe në Organizatën e Kombeve të Bashkuara, në mënyrë që bota ta mësonte se ç’vlera të larta morale e karakterizojnë kombin shqiptar, se ç’dimensione befasuese përfton instituti i besës në formimin psikologjik të kombit shqiptar.
Në periudhën e sundimit komunist në vendin tonë, Izraeli, si një shtet që gëzonte përkrahjen e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, vlerësohej si shtet armik i Shqipërisë. Prandaj edhe heroizmit të pazakontë që manifestuan familjet e thjeshta shqiptare për t’i strehuar hebrenjtë në vende të sigurta, komunizmi enverian i vuri përsipër një gur të rëndë. Kjo ishte edhe arsyeja që temës së heroizmit të popullit tonë në mbrojtje të tyre, nuk iu kushtua asnjë fletëpalosje, asnjë album, asnjë libër artistik, asnjë pikturë, nuk u xhirua një film artistik për be, nuk u përgatit asnjë libër i posaçëm me mbresa dhe me kujtime të vetë hebrenjve dhe të familjeve që sakrifikuan veten e tyre për t’i shpëtuar nga barbaria gjermane, libër që të përkthehej edhe në gjuhë të huaja dhe të shpërndahej në mbarë Evropën dhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Në bibliotekën e tim biri, Plarentit, në Santa Barbara (Kaliforni) gjeta albumin interesant, për të cilin bën fjalë zonja Elida, të botuar në gjuhën angleze. Albumi titullohet: “BESA. Myslims who saved jews in World War II” (BESA. Myslimanë që shpëtuan hebrenj në Luftën e Dytë Botërore). Syracuse Unicersity Press. New York 2008”. Autor i këtij albumi mbresëlënës është hebreoamerikani Norman H. Gershman, me profesion fotograf. Punimet e tij në artin e fotografisë janë paraqitur në mjaft muze në mbarë botën. Fotografitë e tij kanë qenë të ekspozuara në Izrael dhe në Organizatën e Kombeve të Bashkuara në Nju Jork. Fotografitë që ai ka bërë në Kosovë dhe në Shqipëri, kanë shërbyer si subjekt për përgatitjen e një dokumentari me titull “God’s House” (Shtëpia e Zotit).
Nga ky album, që autori edhe në anglisht titullin ia ka lënë “BESA”, me qëllim që të nxjerr në pah faktin se hebrenjtë shpëtuan nga vdekja për forcë të institutit të besës që karakterizon shqiptarët, mësova se kanë qenë 58 familje shqiptare që kanë pas strehuar hebrenj gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore. Mes atyre familjeve të nderuara dhe të respektuara, ishte edhe familja e Abaz dhe Zade Sinanit nga Lushnja, prindërit e të njohurve të mij të vjetër, Agim Dhe Petri Sinani. Në album, në faqen 81, ishte botuar fotografia e zotit Agim Sinani, të cilin autori e kishte nxjerr në një pozicion të tillë, ku ai mbante në dorë fotografinë e të atit, të vendosur pranë zemrës.
Këtë album duhej ta kishin përgatitur me kohë e me vakt autoritetet komuniste shqiptare. Por ato, për fatin e keq të mbarë kombit shqiptar, mendjen e kishin te miqësia e pamoralshme me sllavizmin, te lufta e egër e klasave, te shtypja e lirive dhe e të drejtave më elementare të njeriut, te varfërimi kriminal i popullit shqiptar, i cili në vitet ’80 të shekullit të kaluar mori përmasa katastrofike, dhe te forcimi i pushtetit të tyre diktatorial.
Tiranë, 20 maj 2014