s p – Page 101 – Dielli

Për vendlindjen, komunitetin e kombin…

January 24, 2026 by s p

Valdete Cenalia Dida/

“Njeriu mund të largohet nga vendi i vet, por shpirti i tij mbetet i lidhur përherë me tokën që e lindi”. (Pjetër Bogdani). Kjo urtësi e lashtë merr një kuptim të veçantë kur flasim për dy djemtë e Hasit, Ilir Nabollin dhe Shefqet (Shef) Krajën, për të cilët mikpritja nuk matet me pasuri, por me zemër. Largimi i tyre nuk ishte zgjedhje, por domosdoshmëri. Edhe pse edne fëmijë ato morën me vete, vetëm shpresën dhe forcën e shpirtit hasjan. Varfëria e asaj kohe nuk kurseu shumë familje në Has edhe për Ilirin e Shefqetin emigrimi ishte njëkohësisht plagë dhe shpëtim.

Londra, ashtu siç është e ftohtë me klimën, po aq ftohtë i priti edhe këta dy të rinj hasjanë. Netë të gjata vetmie, punë të rënda, përgjegjësi që nuk i përkisnin moshës së tyre, çdo ditë ishte një sprovë dhe një dhimbje shpirtërore. Jeta profesionale u ndërtua ngadalë, gur mbi gur, siç ndërtohet një shtëpi e fortë, me themele të sigurta, mure të qëndrueshme dhe një çati ëndrrash që nuk thyhet.

Nga këto sakrifica lindi I&S Construction, jo thjesht një kompani ndërtimi, por një filozofi jete, ku puna e ndershme, fjala e mbajtur dhe respekti për njeriun janë themeli i çdo projekti. Çdo ndërtesë e përfunduar, çdo hap përpara ishte një fitore kundër varfërisë dhe një dëshmi se shpirtit hasjan nuk mund t’i vendosë kufij as largësia.

Por suksesi nuk mjaftonte. Malli për Hasin dhe dhimbja e largimit nga vendlindja u shndërruan në përgjegjësi morale.

Kështu lindi Diaspora Hasjane, një ide e dalë nga zemra, për bashkimin e hasjanëve në mërgim, për ruajtjen e identitetit, gjuhës dhe traditave, dhe për kthimin e suksesit në vepra konkrete për vendlindjen. Krahas Ilirit dhe Shefqetit, një rol të rëndësishëm për krijimin e Diasporës Hasjane, patën Edmir Dida, Mentor Bokçiu, Ermal Karakushi, Misin Dajçi, Mustafa Ahmati, Alfred Ferizolli, Fatmir Kastrati dhe Uran Derri i cili, edhe pse jeton në Shqipëri, është koordinator i Diasporës Hasjane. Të gjithë ndanë të njëjtin vision, që hasjanët, kudo që ndodhen nëpër botë, të mbeten një familje e madhe dhe e bashkuar.

Diaspora Hasjane u bë urë mes mërgimit dhe atdheut, bashkëpunim dhe kontribut nga gjithë hasjanët në mbarë botën kudo që jetojnë, një dorë e shtrirë për familjet në nevojë, një zë për ruajtjen e identitetit dhe një kujtesë se rrënjët nuk thahen po u ujitën. Kjo ishte mënyra e tyre për të thënë: “Ne nuk harruam nga vijmë”.

Iliri dhe Shefqeti kanë dhënë donacione për shoqatën “Ardhmëria” dhe disa shkolla shqipe, për mësimin e gjuhës shqipe në Mbretërinë e Bashkuar. Nga kontributi dhe bashkëpunimi i ngushtë mes hasjanëve në Mbretërinë e Bashkuar dhe kryetarit të Bashkisë së Krumës, Myftar Dauti, u siguruan 24 karrige elektrike dhe 2 krevate për të sëmurë që nuk lëvizin, si dhe ndihma me ushqime dhe veshmbathje për disa familje në nevojë në dyja anët e kufirit, Hasi i Kosovës dhe i Shqipërisë. Po ashtu, financohet ekipi i futbollit “Pashtriku” i Hasit.

Kur më 15 qershor 2025, Ilir Nabolli dhe Shefqet Kraja u nderuan me Çmimin e Ekselencës në Albanian Stars Gala, ajo ditë ishte më shumë se një vlerësim profesional. Ishte kurorëzimi i një rruge të gjatë sakrifice, i netëve pa gjumë, i mallit të pafund dhe i këmbënguljes së dy fëmijëve të Hasit që u bënë shembull për gjithë diasporën shqiptare. Ishte dëshmi se ndërtesat më të forta nuk ndërtohen vetëm me beton, por me zemër dhe shpirt.

Historia e tyre është rrëfim i fëmijëve që u bënë burra larg shtëpisë, i hasjanëve që nuk u thyen dhe i emigrantëve që ndërtuan jo vetëm jetën e tyre, por edhe shpresën e shumë të tjerëve. Sepse shpirti hasjan, edhe kur lind në varfëri, di të ngrihet lart pa harruar kurrë nga erdhi. Nga oborret e Hasit në rrugët e Londrës, u shpërndanë këta djem hasjanë për bukën e gojës, por Hasin në zemër dhe mallin për vendlindjen kurrë s’e lanë.

“Hasjani jeton kudo, por rrënjët i ka gjithmonë aty ku i ka lënë lotët e parë”. (Besim Muhadri)

Kur liria e njërit, bëhet burgu i tjetrit

January 24, 2026 by s p

Dr.Ilire Zajmi /

Miqësia është mbase një nga temat më universale në letërsi. Autorë të shumtë kanë shkruar për miqësinë, besnikërinë, sakrificën, tradhëtinë. Erich Maria Remarque te “Tre shokët” na tregon se si miqësia shërben si e vetmja strehë dhe kuptim në një botë të shkatërruar nga lufta. Te “Tre musketierët”, Alëksandër Duma me moton e famshme “Të gjithë për një dhe një për të gjithë”, krijoi një standard për miqësinë që bazohet te aventura dhe besnikëria deri në vdekje.

Khaled Hosseini te “Gjuetari i balonave” na rrëfen një histori prekëse për fajin dhe shlyerjen, ku miqësia mes dy djemve në Afganistan thyhet nga një akt frike, por mbetet forca lëvizëse e gjithë jetës së protagonistit.

Një histori miqësie në kohën e diktaturës dhe plagëve të saj e trajton libri më i ri i profesorit dhe ekspertit të shëndetit publik në SHBA, Pashko R. Camaj, i titulluar “Brenga” (botuar nga shtëpia botuese Onufri), duke sjell një këndvështrim sa njerëzor, aq edhe filozofik mbi koston e lirisë.

I botuar paralelisht në dy gjuhë (anglisht: “When Eagles Cry”), ky libër nuk është thjesht një kronikë arratisjeje, por një odise e shpirtit njerëzor midis dy poleve: lirisë në mërgim dhe prangave në atdhe.

Në qendër të romanit është historia e dy miqve të fëmijërisë: Tonin Mirakajt, një personazh real që arratiset nga Shqipëria komuniste në moshën 21-vjeçare, dhe Mark Ukës, një personazh imagjinar që paguan faturën e kësaj arratisjeje me 28 vite burg dhe internim.

Romani shpalos një urë dhimbjeje midis dy paradokseve: paradoksin e lirisë dhe të burgut, e dilema që ngre autori është rrëqethëse: A mund të bëhet liria e atij që ikën, burgu i atij që mbetet?

Kjo dilemë ekzistenciale e ndjek tërë linjën rrëfimore, ku përshkruhen vuajtjet, krajatat,e mizoritë e protagonistëve që jetojnë në dy realitete paralele.

Arratisja e Toninit ndodh në fshehtësi, pa i treguar as mikut të tij të shpirtit. Pasi në Shqipërinë e Enver Hoxhës “e vërteta ishte gjëja më e rrezikshme”. Këshilla e babait të Toninit, Zefit, para ikjes: “Askujt, as mureve të zhveshura mos u beso”, shërben si një uverturë për një jetë ku mbijetesa ishte çështje dite dhe heshtja ishte e vetmja mburojë.

Pasojat e kësaj ikje, bien mbi fatin e zi të mikut të tij, Markut.

Fatet e dy miqve këtu vulosen. Ndërsa Tonini me familjen arratiset me një mijë mynxyra në Kosovë, prej aty në kamp refugjatësh në Kroaci dhe më pas në Itali, për të shijuar më në fund aromën e shumëkërkuar të lirisë në Amerikë, Marku, miku i tij i fëmijërisë ballafaqohet me tortura çnjerëzore brenda mureve të burgut të Burrelit e në ferrin e Spaçit.

Marku nuk numëron vitet, por hapat deri te muri, fytyrat që zhduken dhe lutjet që veniten.

Camaj shkëlqen në përshkrimin e psikologjisë së personazheve.

Tonini, një i arratisur në kërkim të lirisë, që e bart frikën me vete kudo që shkon, e mësohet të flas vetëm atëherë kur ndihet i lirë:

“ Në Shqipëri, heshtja dhe frika ishin si zinxhirë, – tha ai njëherë, – por këtu mësova të flas” – thotë Tonini.

Marku, një i syrgjynosur në burgjet mizore të diktaturës që është i gatshëm edhe të vdesë, i bindur se kujtimet nuk mund t’ia marrin kurrë, e s ‘do ta bëjnë asnjëherë gënjeshtar. Sepse asnjë regjim në botë, sado i egër që jetë nuk mund të komandojë besnikërinë dhe miqësinë.

Latimi psikologjik me kaq mjeshtri i këtyre dy personazheve, e fut lexuesin në botën ku qenia njerëzore herë na shfaqet e pafuqishme t’i kundërvihet një makinerie vrastare që zhvesh individin nga gjithçka humane, herë e bën atë aq të fuqishëm sa ti dal përballë kësaj lubie, në kërkim të lirisë e të ruajtjes së dinjitetit, moralit e shenjtërisë së miqësisë.

Një nga pikat më të forta të romanit është përdorimi i simboleve. Malet, që për djemtë e rinj dikur ishin simbol i mbrojtjes dhe traditës, ndërsa më vonë kthehen në dëshmitarë të pafuqishëm. Kurse muret bëhen skllavëruesit e rinj, duke i bërë të përjetojnë vuajtje, tortura e ferrin në tokë.

Dialogu i takimit pas 37 viteve midis dy miqve është kulmi emocional i veprës. Mark Uka, “fantazma” e asaj që mund të kishte qenë, nuk kërkon hakmarrje. Ai kërkon të drejtën për të mos u fshirë nga kujtesa.

“U përpoqën të më fshijnë… më morën vitet, ndryshimet e stinëve, ngjyrën e qiellit.”- thotë Marku.

Forca e kujtesës ishte mjeti i fundit i rezistencës kundër një regjimi që kërkonte të zhbënte identitetin dhe ajo që kishte përjetuar ai prapa gjembave, duhej të dëgjohej. E heshtja të shpërthente qiellin, të mësohej e vërteta. Të mësohej nga miku i tij Tonini, pas gati katër dekadash, por edhe nga bota që se njihte fytyrën e përgjakur e të shëmtuar të diktaturës enveriste.

Te rrëfimi i Toninit, sinonimi i kujtesës është atdheu, një atdhe që ngjason në diçka të humbur përgjithmonë:

“Tani kujtimi ishte bërë atdheu i tyre i vetëm dhe digjej brenda tyre me dhembjen e diçkaje të humbur përgjithmonë” .

Si përfundim, romani “Brenga” është një thirrje për katarsis. Ai na mëson se falja nuk është harresë, por një proces çlirimi.

Pashko Camaj ka arritur të ndërtojë një monument letrar për ata që vuajtën në heshtje, duke na kujtuar se e vërteta, sado e dhimbshme, është e vetmja rrugë që një komb dhe një njeri të marrë frymë lirshëm përsëri.

Prandaj, ky roman është një lexim i domosdoshëm për këdo që kërkon të kuptojë jo vetëm historinë e Shqipërisë, por edhe kufijtë e besnikërisë dhe forcën e pamposhtur të dinjitetit njerëzor.

Eleganca në mërgim – gruaja me mantelin e Shqipërisë

January 24, 2026 by s p

Alketa Burimi/

Dielli i Floridës frymon çdo mëngjes si një mik i vjetër — i ngrohtë dhe i heshtur, që zgjon butësisht pa kërkuar asgjë. Në mesditë ndizet më fort, si një pasion që nuk pyet, ndërsa në perëndim flet me shpirtin — me ngjyrat që shkrijnë horizontin dhe me heshtjen që përkulet mbi palma, si një premtim që kthehet çdo mbrëmje. Një spektakël i butë që na thotë natën e mirë me gjuhën e dritës që shkon të pushojë. Ajo kishte mbërritur nga Shqipëria — një vend i vogël në Europë, ku fjala peshon si gur dhe nderi vlen më shumë se pasuria. Këtu, në një tokë të re, gjithçka duhej të niste sërish. Dhe kjo e trazonte — në heshtje. Një valixhe, disa fjalë të huaja dhe një ajër që nuk i përkiste. Ajo mbante brenda një botë të tërë — një univers që priste të zbulohej. Nuk ishte vetëm. Ishte thjesht… ende e pashfaqur.

Në aeroport, kur i thanë “Welcome,” ajo buzëqeshi. Por nuk ishte gati. U ndie e zbrazët për një çast, si një fjalë që nuk gjen kuptim në një fjali të re. Në supermarkete, kërkonte qumështin, por humbiste ndër raftet.

Në klasë, kur përmendnin Shakespeare, ajo ndjente mungesën e Fishtës — poetit që i kishte dhënë zë shpirtit shqiptar. Ky trazim nuk bërtiste, por gërryente nga brenda. Vinte nga një vend ku dritaret hapen përballë diellit, ku mikpritja është ligj i pashkruar dhe rrënjët rrinë thellë, edhe kur fryn largësia. Aty kishte lënë kujtime, një shtëpi që flet pa zë, ëndrra që murmurisin në shqip.

Në çdo çast të vetmisë së saj, ajo ndiente: drita që e rrethonte ishte e re, por e brishtë. Nuk mund ta fshinte dritën që sillte vetë — një dritë e ngrohtë dhe e qetë, që s’kishte nevojë të fliste për të ndriçuar. Por Naples-i e përkëdhelte me qetësinë e vet: perëndime të buta, lagje të gjelbra, ajër që nuk ngutet. Palmat — hijerënda, të heshtura, si roje të një paqeje të brishtë. Lulet, të bukura në mënyrën e tyre të qetë, sikur i thoshin pa fjalë:

“Mos guxo të më këpusësh — më shijo.”

Ky qytet nuk të fton me zhurmë, por me dritë që vjen ngadalë. Dhe ajo filloi të ndiente ngrohtësi — jo zëvendësim, por praninë e diçkaje të re që nuk e fshinte atë që mbante brenda.

Në atë qetësi, ajo e kuptoi:

e mbante Shqipërinë mbi supe — si një mantel të padukshëm, të endur me fije kujtese e krenarie. Një mantel që nuk ngroh trupin, por shpirtin; që nuk rëndon, por mbron.

Në korridoret e qeta të kolegjit, jehona e hapave të saj trazonte një qetësi delikate.

Shikime. Hamendësime.

Pastaj, pa u kërkuar, ndodhi:

“Një grua nga Europa…”

Çfarë e bënte ndryshe?

Ndoshta mënyra si qëndronte.

Eleganca e saj nuk ishte pamje — ishte prani.

Një fustan vere, poshtë gjurit — i thjeshtë, por me klasë.

Sandalet me taka trokisnin lehtë nëpër korridore,

duke thyer heshtjen jo me zhurmë,

por me butësi.

Dhe zëri i saj?

I qetë — si një prani që nuk imponon.

Në klasën e anglishtes, ajo ulej mes të panjohurve —

fytyra të lodhura, por plot gjallëri.

Zëra nga brigjet e Amerikës Latine.

Ata mbanin më shumë se libra —

mbanin peshën e ditës.

Naples ishte i bukur, por i kushtueshëm.

Jeta këtu nuk të përkëdhelte.

Ajo mbeti e heshtur,

e prekur nga ironia e jetës.

Hodhi vështrimin mbi fustanin e saj të çelët,

sandalet e zgjedhura me kujdes.

Nuk kërkonte të binte në sy —

por natyra e saj binte në sy vetë.

Eleganca nuk është pozë.

Është mënyra për të mos humbur veten.

Dhe aty, në atë korridor,

të gjithë ishin për të njëjtin qëllim:

të mësonin anglisht.

Por secili sillte me vete

gjuhën e vet të padukshme.

“Where are you from?”

Ajo u skuq lehtë, por buzëqeshi me qetësi:

“From a small country with a beautiful name — Albania. In Europe.”

Në atë buzëqeshje kishte më shumë se një përgjigje — kishte një qëndresë që nuk mburret, por që qëndron.

Shqipëria nuk ishte vetëm në hartë; ajo rrinte mes rrahjeve të zemrës së saj, si një këngë që nuk harron.

Ditët kaluan. Heshtja u kthye në bisedë.

Një djalë hapi hartën në telefon.

“Where is Albania again?”

Ajo tregoi një pikë pranë Adriatikut, përballë Italisë, dhe nisi të fliste — jo për të bindur, por për të shpalosur një copë shpirt.

Tregoi për byrekun me djathë e spinaq, për verën që pihet me miq, për dasmat që zgjasin tri ditë.

“Albanian table — a place where stories are shared with the heart.”

Pastaj foli për Shqipërinë…

Jugu me riviera që magjepsin, Gjirokastra — qytet i gurit e legjendës; Berati — qytet dritaresh që përqafohen; Vlora, ku deti këndon lirinë; Korça — Parisi i vogël që vishet me art.

Qendra — Tirana që rreh si zemër për të rinjtë, Durrësi, qyteti që sheh nga deti dhe nga koha.

Dhe Veriu… male legjendare, gra me sy të pastër si Valbona — një lumë i kristaltë në Alpet e Veriut të Shqipërisë.

Ata e dëgjonin në heshtje. Pastaj një zë:

“Miss Albania… what are you doing here?”

(Kështu e kishte pagëzuar mësuesja e anglishtes — një zonjë në moshë, avokate me profesion. Kur merrte mungesat, nuk e thërriste me emër, por gjithmonë: Miss Albania.)

Ajo qeshi lehtë dhe tha:

“Gabove… jam thjesht një grua nga Albania — jo Miss Albania. Nuk vij nga ndonjë faqe bukurie.”

Dhe ata qeshnin me mirësi, si dy botë që mësojnë të kuptohen.

Mësimi në Shkollën Shqipe – Naples, Florida

Dhe një ditë, aty, pa e planifikuar, pa ceremoni,

fjala “mësim” mori formë tjetër. Deri atëherë kishte qenë studente — duke u përshtatur me tinguj që ende nuk i përkisnin plotësisht. Por pikërisht në atë proces, e kuptoi se diçka brenda saj po mungonte. Jo gjuha që po mësonte, por gjuha që nuk mund të lihej e heshtur.

Dhe kur e ndjeu këtë mungesë, roli ndryshoi natyrshëm.

Nuk hyri në një klasë si mësuese.

Hyri si dikush që mbante një gjuhë në duar —

të brishtë, të bukur, të rrezikuar nga harresa.

Në Naples, Florida,

mes fëmijësh që flisnin anglisht me shpejtësi

dhe shqipen me ndrojtje, e kuptoi se gjuha nuk më kishte ndjekur rastësisht.

Ajo kishte ardhur me të, sepse kishte nevojë të flitej.

Që kur filloi t’u mësojë fëmijëve shqip,

shpesh i kapnin të qeshurat —

ata gabonin në shqip,

dhe ajo në anglisht.

Te shkronja “Gj”, gjinkalla,

fjala i mungoi.

Atëherë foli me tingull —

dhe fëmijët qeshën pa fund.

Ata e ndienë himnin shqiptar me zemër,

edhe pse nuk e dinin ende në shqip.

S’kishte gëzim më të madh kur shikonte sytë e tyre të ndezur në dritë.

U mësoi fëmijëve shkronjat, por në të vërtetë u mësoi rrënjët.

U thoshte si quhet “nënë”,

si tingëllon “atdhe”,

dhe pse fjala “zemër” nuk përkthehet plotësisht.

Nuk u kërkoi perfeksion.

U kërkoi ndjesi, lidhje, kujtesë.

Në sytë e tyre pa Shqipërinë e nesërme —

jo si territor, por si vazhdimësi.

Të edukosh një fëmijë në gjuhën e tij ështe të mbjellësh rrënjë që nuk i shkul dot

as koha, as largësia.

Dhe kuptoi se manteli që mbante mbi supe

nuk ishte më vetëm i saj.

Ishte trashëgimi.

Epilog – Zëri im në heshtje

Sot, ajo nuk ishte më e huaja. Ishte ajo që gabonte në anglisht dhe qeshte me zemër. Kishte ardhur me një valixhe të lehtë dhe me një shpirt që nuk kishte frikë të ishte vetvetja.

Një ditë, dikush lexoi një pasazh të saj pa e ditur që ishte i imi dhe tha:

“Ka diçka ndryshe këtu… një zë që flet në heshtje.”

Atëherë u bë e qartë: disa gra nuk kërkojnë vëmendje.

Në heshtjen e tyre ka forcë.

Në butësinë e tyre ka dinjitet.

Rrënjët e mia nuk ishin më kujtim, por pjesë e këtij dheu të ri.

Sepse edhe mes të panjohurve, mbeta ajo që isha —

një grua shqiptare që mban Shqipërinë mbi supe.

Naples, Florida — një magji e papritur.

Një copë Shqipëri e fshehur mes palmave.

Një vend ku lulëzova — por me rrënjë nga dheu im.

Sepse edhe në heshtje, një grua që mban Shqipërinë në shpirt, flet me gjithë botën.

Ato janë gjithandej…

> Ajo që mban shallin e nënës në Paris, si kujtim.

Ajo që pastron shkallët në Athinë, por i reciton djalit vargje shqip.

Ajo që fshin pluhurin në Berlin, por jo emrin e vet.

Ajo që kërcen vallen e vetme në kuzhinë në Oslo, si akt krenarie.

Ajo që ka lindur në Bronx, por i dridhen buzët kur dëgjon emrin e gjyshes.

Ajo që shkruan letra çdo natë në shqip, jo për t’ia dërguar dikujt, por për të mos humbur vetveten.

Janë të heshtura, por të pranishme.

Të huaja, por rrënjë të vetes.

Dritë — edhe kur nuk flasin.

Gra shqiptare.

Një atdhe mbi supe.

Pa pasaportë.

Çfarë na ka mbetur nga trashëgimia e Ismail Qemal Vlorës?

January 24, 2026 by s p

Nga Evarist Beqiri/

“Historia është gjykatësi suprem, para të cilit të gjitha sekretet dalin përfundimisht në dritë.” – Ismail Qemal Vlora (24 janar 1844, Vlorë, Shqipëri – 26 janar 1919, Peruxhia, Itali)

Ismail Qemal Vlora në këtë 182-vjetor të lindjes nuk ka nevojë për lavdinë tonë. Ne kemi nevojë për trashëgiminë e tij. Figura e Ismail Qemal Vlorës në historinë e Shqipërisë, mishëron vrullshëm idenë e shtetit, dinjitetit kombëtar dhe vizionit europian. Ai nuk ishte vetëm njeriu që ngriti flamurin në Vlorë më 28 Nëntor 1912. Ai është arkitekti i shtetit shqiptar të pavarur të orientuar drejt Perëndimit.

Sipas fjalëve të burrështetasit të shquar grek nga familja e njohur Levidis, ish-kryeparlamentari, autori dhe oratori i mbiquajtur “bilbili i parlamentit” grek Nikolaos D. Levidis (1848-1942): “Është mysliman nga feja, por armik fort fanatik i turqve. Ka të rritur në vehte, në gradën më të lartë, ndjenjën e rracës së tij. Ëndërron komb shqiptar me lidhje dhe vëllazërim me kombin grek. Ismail Qemal beu, greqishten e flet si grek intelektual, meqenëse ka studiuar në shkollën “Zosimea” të Janinës. Është politikan i dorës së parë, figurë politike me rëndësi të madhe, që di tërë çështjet që i interesojnë Ballkanit.”

Por më shumë se një shekull më pas, pyetja që shtrohet vetvetiu është se çfarë ka mbetur nga trashëgimia e tij?! Ismail Qemal Vlora nuk e shikonte shtetin shqiptar si një zgjatim të Perandorisë Osmane, as si një krijesë të brishtë ballkanike, e cila mbijeton mes fqinjëve grabitqarë. Përkundrazi, ai e konceptoi Shqipërinë si një komb modern, të aftë të ndërtojë institucione, të garantojë liritë qytetare dhe të bëhet pjesë e rrjedhës së qytetërimit perëndimor.

Ai ishte i vetëdijshëm për rreziqet e pangjermanizmit e pansllavizmit, për intrigat e fqinjëve dhe për fragmentarizimin e brendshëm shqiptar. Por, ai nuk pa aty arsye për dorëzim. Ai pa aty detyrimin për bashkim. Sot, kur shohim realitetin shqiptar, vërejmë një kontrast të dhimbshëm. Trashëgimia e Ismail Qemal Vlorës nuk duhet të reduktohet vetëm në një datë kalendarike dhe në ngatërrimin e ditëlindjes çdo vit!

Nuk ekziston asnjë vend tjetër që ta ketë trajtuar “Atin Themelues”, në të njëjtën mënyrë si ne. Realiteti tregon se, sot që po flasim nuk ekziston asnjë muze në Shqipëri që të kremtoj jetën e themeluesit të shtetit modern shqiptar. Kjo sepse, historikisht në Shqipëri përvjetorët e Pavarësisë janë shfrytëzuar më tepër për të kremtuar kultit të individit të rradhës, sesa për të nderuar veprën e rilindësve.

Në këto 114-vite Shqipëri, vendosja e portretit të Themeluesit në zyrat e shtetit shqiptar në vitin 2013, është akti më vlerësues ndaj veprës së tij. Ndërkohë, vlonjati më “durim-madh” që ka njohur historia jonë, pret prej 114-vitesh ngritjen e një monumenti dinjitoz në kryeqytetin e shtetit të themeluar prej tij. Ndërkaq edhe rrugët apo sheshet e çdo qyteti apo fshati shqiptar, do të ishin më të nderuara po të mbanin emrin e tij. Sepse, Ismail Qemal Vlora ishte shqiptar kur nuk kishte Shqipëri.

Ne shqiptarët kemi vuajtur boll këto 114-vite nga sindroma “që gjithçka fillon nga mua”. Sot, ne duhet të shkëputemi prej saj. Me qëllim ndërtimin e një të ardhmeje të begatë ne duhet që t’i edukojmë brezat nën shembullin e njerëzve të mëdhenj. Nëpërmjet lidershipit të Ismail Qemal Vlorës, ne mund të kuptojmë se si mund të ndërthuret më së miri racionaliteti dhe empatia në zgjidhjen e problemeve të kohës tonë. Sikur të gjithë ata që e kanë drejtuar Shqipërinë në këto 114-vite, do ta kishin pasur si “Yll Polar” trashëgiminë e Ismail Qemal Vlorës, ju garantoj që ne sot do të kishim një Shqipëri shumë më të begatë.

Institucionet tona nuk po arrijnë akoma që të pasqyrojnë idealin e tij të shtetit të së drejtës. Demokracia jonë shpesh ngjason më shumë me një lojën e mbijetesës politike sesa me kulturën e lirisë. Europa mbetet horizonti ynë. Por, shpesh kjo keqpërdoret si slogan. Në vend që të kemi udhëheqës që frymëzohen nga guximi i Ismail Qemal Vlorës, ne shohim politikanë të thyer përpara interesave të ngushta vetjake.

Trashëgimia e Ismail Qemal Vlorës është Bibla dhe Kurani i shqiptarizmës. Trashëgimia e tij është udhërrëfyesi ynë politik e moral. Aty ne duhet të mësojmë, kurajën për të menduar shtetin mbi interesin personal. Vullnetin për të ndërtuar institucione e jo për t’i shkatërruar ato. Orientimin perëndimor si zgjedhje strategjike e kombit, jo si mjet propagande. Kulturën e kompromisit kombëtar përballë interesave të ngushta personale.

Sot, kur vendi përballet me largimin masiv të të rinjve, me dobësinë e institucioneve, me polarizimin politik dhe pabarazinë sociale, trashëgimia e Ismail Qemal Vlorës na fton që të reflektojmë. A kemi bërë ne gjithçka për ta ndërtuar Shqipërinë sipas ëndrrës së tij?!

Ismail Qemal Vlora nuk kërkonte nderime. Ai kërkonte që Shqipëria të jetonte me dinjitet mes simotrave të saj europiane. Detyra jonë sot nuk është thjesht të kujtojmë “Themeluesin”. Detyra jonë është që të ringjallim vizionin e tij në politikë, në shoqëri dhe në institucione. Sepse nga trashëgimia e Ismail Qemal Vlorës, mbetet vetëm aq sa ne jemi në gjendje që ta mbajmë gjallë me vepra, jo me fjalë.

Ka 114 vite që Shqipëria lindi si shtet, dhe emri i Ismail Qemal Vlorës mbetet i lidhur pazgjidhshmërisht me themelin e saj politik, institucional e diplomatik. Ai nuk ishte thjesht Shpallësi i Pavarësisë, por krijuesi i një vizioni për shtetin modern shqiptar, të ndërtuar mbi ligjin, dinjitetin dhe përfaqësimin kombëtar.

Por sot, a e kemi ruajtur ne thelbin e kësaj trashëgimie?! Apo kemi ngecur tek simbolika e thjeshtë, ndërkohë që shpirti i vizionit të tij harrohet?! Sa herë kemi guxuar ne që ta matim veten me standardin e tij?

Ismail Qemal Vlora jetoi me bindjen se Shqipëria nuk mund të mbijetonte pa institucione të forta dhe pa një elitë që i shërbente kombit, jo vetes. Sot, ne shumë shpesh, shohim të kundërtën, institucione të dobësuara nga korrupsioni, politika të zhytura në konflikt interesi, dhe një shoqëri që largohet gjithnjë e më shumë nga besimi tek shteti.

Trashëgimia e Ismail Qemal Vlorës nuk është vetëm Pavarësia. Është ideja se shteti duhet të jetë i denjë për qytetarët e vet. Pyetja që duhet t’i bëjmë vetes është e thjeshtë, a kemi ne sot guximin dhe karakterin që ai tregoi në kohën më të vështirë të kombit tonë?! Apo jemi bërë thjesht konsumatorë të historisë, duke harruar misionin e saj?

Zgjedhjet tona janë pasqyra e shpirtit tonë. Një dhunti kjo e falur nga Zoti. Nëse duam ta nderojmë me të vërtetë trashëgiminë e Ismail Qemal Vlorës, duhet që të rindërtojmë besimin tek shteti. Të përforcojmë institucionet. Të vendosim meritën përpara klientelizmit. Të vendosim të mirën e përbashkët përpara interesit vetjak. Vetëm kështu trashëgimia e tij mund të shndërrohet në një kujtesë të gjallë të Shqipërisë që ai ëndërroi. Një shtëpi e denjë për qytetarët e saj.

Përkujtojmë në ditën e lindjes poetin, shkrimtarin dhe dramaturgun e shquar Viktor Eftimiu

January 24, 2026 by s p

#AShSh

#ViktorEftimiu

Viktor Eftimiu është poet dhe dramaturg rumun me prejardhje shqiptare.

Lindi në Boboshticë të Korçës më 24 janar 1889. Në moshën 9-vjeçare ishte i detyruar ta linte vendlindjen e të merrte rrugën e mërgimit bashkë me familjen. U vendosën në Rumani, ku asokohe kishin vajtur shumë bashkatdhetarë. Kolonia shqiptare e Bukureshtit, u shqua si pishtar i vërtetë i përhapjes kulturore jashtë dhe brenda Shqipërisë.

Shkollën fillore e kishte filluar në vendlindje në gjuhën greke, sepse shkolla shqipe ishte e ndaluar gjatë pushtimit të egër osman. Viktori e vazhdoi shkollimin në Bukuresht, në gjuhën rumune. Atje u ballafaqua me vështirësitë e jetës, kështu që u detyrua të punonte dhe, njëherësh, të shkollohej.

Në moshën 16-vjeçare botoi vjershën e parë në revistën “Shpresa” dhe emri i tij kishte filluar të shfaqej gjithnjë e më shpesh nëpër faqet e gazetave e të revistave rumune të kohës.

Vepra e Viktor Eftimiut është e përmasave të mëdha. Në sajë të talentit të tij të rrallë, ai shkroi në të gjitha gjinitë, poezi, poema, drama e komedi, aforizma, ese, portrete e kujtime, artikuj kritikë, romane të panumërta, madje dhe libra për fëmijë. Është dramaturg me shumë pjesë të vëna në skenë. Eftimiu shkroi në gjuhën rumune, botoi dhe i vuri në skenë veprat e tij në teatrin e Bukureshtit dhe më pas disa u përkthyen në gjuhën shqipe, u botuan dhe u vunë në skenë edhe në Tiranë. Dramat dhe komeditë e tij janë përkthyer dhe ngjitur në skenë edhe në gjuhë të tjera, në kryeqytete të Europës e më gjerë. Nuk ishte më shumë se 30 vjeç, kur u emërua si drejtor i përgjithshëm i teatrove të Rumanisë. Atij i caktuan një lozhë të veçantë e të përhershme në Teatrin Nacional të Bukureshtit.

Veprat e periudhës para Luftës së Dytë Botërore, sikundër edhe ato të mëvonshmet, përshkohen nga fryma atdhetare e humanizmi i thellë shoqëror, si romani “Dy kryqe”, novelat: “Risto Dardha”, “Katelina”, “Smail Dënusha” etj., si dhe vjersha të shumta, të cilat i përshkon malli për vendlindjen dhe për bashkatdhetarët, me të cilët kishte pasur rastin të çmallej gjatë vizitës së tij të fundit që kishte bërë në Shqipëri, në maj të vitit 1972.

Për ndihmesën shumë të madhe e të çmueshme që i ka dhënë letërsisë rumune, Viktor Eftimiu është nderuar me tituj të lartë, si akademik, kryetar nderi i Lidhjes së Shkrimtarëve të Rumanisë. Ka qenë anëtar nderi i disa akademive europiane dhe ka qenë shkrimtari i vetëm në Rumani, të cilit i është ngritur busti në të gjallë të tij.

Viktor Eftimiu ishte martuar me aktoren e famshme rumune, Anxhepsina Makri.

U nda nga jeta në Bukuresht, më 27 nëntor të vitit 1972.