Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Rudyard Kipling, ky endacak tragjik dhe ëndërrtar i jetës, ai që predikoi “Në mundsh… të ruash arsyen kur bota humb fillin…”

by

Albert Vataj/

Sot, 160 vite nga lindja e poetit.

“Nëse mund të ëndërrosh dhe të mos e braktisësh veten pas ëndrrave; nëse mund të mendosh dhe të mos humbasësh në mendime… Nëse arrin të pushtosh minutën e paepur duke i dhënë vlerë çdo momenti që kalon, e jotja është toka dhe gjithçka që ndodhet në të”.

Laurat i Çmimit Nobel për Letërsinë në vitin 1907, Joseph Rudyard Kipling, përfaqëson në mënyrë krejtësisht unike atë moment magjik të letërsisë së kapërcyellit të shekujve XIX dhe XX. Ai e kalon jetën mes Indisë dhe Anglisë dhe përvojat që ka pasur gjatë fëmijërisë së tij në Bombei, ushqejnë shpirtin dhe imagjinatën e një ëndërrimtari të përjetshëm, i cili do të mbetet përgjithmonë i ndikuar nga mrekullitë e një toke, që në sytë e tij është konfiguruar si një përrallë e pafund. Një përrallë, nga e cila ai kap çdo moment dhe që, ende pothuajse tërësisht e paprekur, duket se dëshiron të kërkojë të tregohet. Në veprën e tij ato përvoja heterogjene jetësore, përkthehen në paraqitje të dinamizmit të veçantë dhe përkatës, në emocione sugjestive që ndikohen nga shijet misterioze dhe transcendentale të qytetërimeve orientale.

Vizione e tij të fuqishme të përkthyera me gjuhë të thjeshtë dhe të drejtpërdrejtë, në të cilat nuk mungon zhargoni, ato shoqërohen me aventura të jashtëzakonshme në misteret e xhunglës. Kipling mund të konsiderohet një endacak i jetës. Nuk ka të njëjtat ambicie si Dostojevski. Atij duket se nuk i intereson një paraqitje kritike e botës dhe e natyrës njerëzore. Ai thjesht dëshiron të tregojë për aventurat dhe leximi i veprave të tij. Na çon në një freski emocionesh të treguara me një stil të vrullshëm dhe të të cilave njeriu ndjen, edhe në ato më imagjinativen, një gjurmë autobiografike të aftë të na çarmatosë dhe të magjepsë për pafajësinë që shfaqet.

Joseph Rudyard Kipling u lind më 30 dhjetor 1865 në Bombei, në një familje të pasur. Kipling fillimisht iu besua kujdesi i një infermiereje indiane. Nga gruaja ai do të mësojë përralla dhe legjenda të shumta të atij vendi misterioz dhe magjepsës, në të cilin ai ka lindur. Tregime që do të ndikojnë ndjeshëm në të menduarit e tij dhe do ta çojnë atë në dënimin e kulturës monoteiste judeo-kristiane.

Në moshën 6-vjeçare ai u dërgua me motrën e tij në Angli, tek një çift i afërm të moshuarish, në mënyrë që të mund të “shijonte” një “edukim korrekt në anglisht”.

Ndarja nga prindërit dhe metodat mizore të përdorura nga “edukatorët” e tij të paaftë dhe sipërfaqësorë, do të shënjojnë thellë shpirtin dhe shëndetin e Rudyard-it .

Shkrimtari i ardhshëm në fakt do të preket edhe nga problemet e shikimit që do t’i shkaktojnë shumë obsesione, që mund të kuptohen lehtësisht në veprën e tij dhe veçanërisht në romanin e tij të mrekullueshëm, “Drita që u shua”.

Ai jeton në vitet në të cilat besimi i fëmijëve te të afërmit ose kujdestarët është një praktikë mjaft e shpeshtë. Por Rudyard nuk është një fëmijë i zakonshëm; ndjenja e thellë e hutimit dhe zhgënjimit të atyre viteve do të mprehë ndjeshmërinë e tij ekstreme, e cila do të gjejë një dalje në pasionin e tij për të shkruar. Rrëfimi i tij do të popullohet nga fëmijë të braktisur që jetojnë në kontakt me natyrën. Ajo natyrë që do të këndohet nga shkrimtari në mrekullinë e tij të rinovimit të përhershëm, krahas pasioneve të vërteta njerëzore dhe kontrastit të pandreqshëm mes së mirës dhe së keqes.

Në jetën e tij do të shihni gjithmonë një vello trishtimi që do ta shoqërojë deri në vdekjen e tij. Dhe jo vetëm për fëmijërinë e trisht; edhe nëse do të marrë nderime të të gjitha llojeve, jeta nuk do t’i kursejë vuajtjet.

Pas mbarimit të studimeve në Angli, Westëard Ho!, në moshën 18 vjeç, ai u kthye në Indi ku punoi si gazetar për një gazetë periodike në Lahore (qytet që tani është pjesë e Pakistanit). Që nga ai moment ai nuk do të jetë më në gjendje të përmbajë gëzimin e tij të pamasë të të shkruarit, i cili do të shprehet përmes historive të aventurave, kryesisht të vendosura në Indi. Por në produksionin e tij nuk do të mungojnë poezitë dhe romanet.

Rudyard Kipling, tashmë i famshëm në Indi, ai u shpërngul në Angli në 1889, ku do të ndeshet me shumë rezistencë nga kritikët letrarë, të cilët vuajnë me pakënaqësi të pambuluar dhe me rezerva të nënkuptuara suksesin e atij shkrimtari të ri, i cili, pavarësisht përpjekjeve të tyre për ta denigruar, arrin të emocionojë publikun.

Në atë periudhë ai do të udhëtojë shumë, dhe jo vetëm në atë Lindje që pothuajse e mitizoi. Në fakt, ai kalon një periudhë kohore edhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku takohet me shkrimtarin Mark Tëain, i cili do të ndikojë në mënyrë vendimtare në prodhimin e tij letrar të mëvonshëm.

Më 18 janar 1892 ai u martua me Caroline Starr Balestrier, motrën e një gazetari amerikan me origjinë franceze, Ëolcott Balestier, një mik dhe admirues i madh i shkrimtarit. Dhe në Vermont, Kipling kalon disa vite me familjen e nuses.

Caroline, një grua e ndjeshme dhe e kujdesshme, arrin të qetësojë sadopak ankthet e shkrimtarit, e cila gjen tek ai një aftësi të rrallë për mirëkuptim dhe dashuri.

Ajo dëshirë e shqetësuar për të udhëtuar dhe për të njohur botën për Kipling pushon papritur dhe, pasi kishte punuar si korrespondent në Afrikën e Jugut gjatë luftës Anglo-Boer, ai u vendos me gruan e tij në Bateman’s, një vilë që ndodhet në Burëash, në East Sussex, sepse ai është tashmë i rraskapitur nga suksesi i shkrimeve të tij dhe i etur për t’i shpëtuar interesit të gazetarëve dhe admiruesve të tij. Në një nga orët diellore të Batman-it ai ka të gdhendur mendimin e mëposhtëm: “Është gjithmonë më vonë se sa mendoni .”

I konsideruar si një festues i imperializmit britanik, ai shpesh është veçanërisht i ekzagjeruar në lavdërimin e madhështisë dhe nderit të perandorisë angleze, megjithëse është detyrë të theksohet se ai është një fëmijë ëndërrtar i asaj perandorie, i lidhur me mitet e kohës dhe ekzaltimi i saj është për shkak të një vizioni të jetës të zhytur në fantazi. Një botë fantazie, të cilën shkrimtari ndoshta e tërheq për t’u larguar nga realiteti. Në fakt, ajo që është e pamundur të mos duash te Kipling është se ai është i sinqertë, që e nxjerr drejtpërdrejt nga zemra, atë sinqeritet gati fëminor edhe në lartësimin e imperializmit anglez.

Ai nuk i ka mbushur ende dyzet e dy vjet kur, në vitin 1907, iu dha çmimi Nobel për letërsinë me motivacionin vijues: “Duke pasur parasysh fuqinë e vëzhgimit, origjinalitetin e imagjinatës, forcën e ideve dhe talentin e jashtëzakonshëm për rrëfimi që karakterizon krijimet e këtij autori me famë botërore ”. Një çmim mjaft i përzier, sepse emri i tij as që është menduar në listën e shumë kandidatëve zyrtarë që Anglia insiston të prezantojë.

I pa vlerësuar nga shumica e kritikëve anglezë për stilin e tij që i kushton pak rëndësi formës dhe preferon të mos humbasë në përsosjet letrare, Kipling preferon, si në vargje ashtu edhe në prozë, një stil humanist dhe imagjinativ të orientuar drejt veprimit dhe jo detajeve, duke synuar kështu. drejt e në zemrën e lexuesit dhe duke lëshuar emocione të pamasë tek ky i fundit.

Ai nuk kujdeset për prerjen e vazhdueshme të punës së tij. Ai nuk shkruan për t’u vlerësuar nga shkrimtarët. Shkrimi i tij lind nga një nevojë e thellë e shpirtit. Interesi i tij i vetëm është të ngjall emocion dhe magjepsje tek lexuesit e tij.

Dhe, pavarësisht atyre që gjykojnë stilin e tij të vrazhdë, sipërfaqësor dhe retorik, ai fiton çmimin Nobel.

Stili gjuhësor, shpesh i nxjerrë nga gjuha e ushtarëve dhe lundërtarëve, arrin t’u japë një ngjyrim realist rrëfenjave të tij, ndërsa në tregimet drejtuar fëmijëve, regjistri gjuhësor ndryshon dhe mbështjell butësisht lexuesit e vegjël në hijeshinë e tij të thjeshtë dhe misterioze. Fama e tij lidhet kryesisht me trillimet, me dy “Librat e xhunglës”, me “Drita që u shua” , “Capitani Coraggiosi” dhe “Kim”.

Tregimtari i të gjitha veprimeve arrin t’ju marrë frymën për shkak të pranis së njëpasnjëshme të ngjarjeve të treguara, të cilat edhe pse s’mundën ta bënin të famshëm, siç guxoi një poezi e vetme, mbeten një lëndë qenësisht e tija.

Gjatë Luftës së Parë Botërore, në vitin 1916 humbi djalin e tij të vetëm, Gjonin, jo më shumë se 18 vjeç. Jeta e tij, tashmë e tronditur nga vuajtjet e thella, përfundon pas një sëmundjeje të gjatë, nga e cila ai nuk mund të shërohej, ndoshta për shkak të dhimbjes së asaj humbjeje. Vargu rrëfimtar thahet, por shkrimtari dhe poeti brenda tij nuk shuhet. Të shkruarit për autorin tonë është një mënyrë për të kapërcyer atë ndjenjë vetmie që e kaplojë atë. Të shkruarit është një mënyrë për t’u ndjerë i gjallë. Dhe ai do të vazhdojë ta bëjë këtë derisa vdekja ta kapërcejë atë më 17 janar 1936 . I varrosur në Ëestminster Abbey, ai ende konsiderohet si një nga shkrimtarët më të rëndësishëm anglezë.

KOSOVA, NJË SHEMBULL DEMOKRACIE– Mbështetja e popullit është çelësi për fitoren e zgjedhjeve

by

Zgjedhjet e lira dhe të ndershme përfaqësojnë nivelin më të lartë të demokracisë. Katër procese zgjedhore, përfshirë balotazhet, secili më i mirë se tjetri dhe pa probleme serioze, janë një arritje e jashtëzakonshme. Ato janë një shembull demokracie në Ballkan dhe Evropë. Populli i Kosovës dhe spektri politik kanë arsye të jenë krenarë. Përveç disa rasteve të izoluara individuale, gjithçka ka shkuar mirë. 

Fitorja bindëse, me mbi 50%, e LVV-së në koalicion me Guxo, Alternativa dhe PSHDK është plotësisht e merituar. Kryeministri Kurti e bindi popullin se puna dhe veprimet e qeverisë së tij ishin në interes të qytetarëve, në interes të zhvillimit dhe të forcimit të shtetit. Populli e shpërbleu atë me votë.

Humbësit e zgjedhjeve—PDK, LDK, AAK dhe NISMA—ishin të këqij në pushtet dhe u bënë edhe më të këqij në opozitë. Ata kanë hyrë në një labirint të errët dhe nuk janë në gjendje të gjejnë rrugëdalje. Ata kishin nevojë për një nokaut klasik për të reflektuar, për t’u kthjelluar dhe për të dalë nga ky labirint i pafat. Shpresoj se e kanë nxjerrë mësimin.

Mësimet që dolën nga këto zgjedhje për të gjithë janë të qarta.

Populli voton për ju që të mbroni interesat e tij dhe të shtetit tuaj, jo për të zbatuar urdhrat e diplomatëve ndërkombëtarë. Ata kanë interesat e tyre dhe disa mund të korruptohen nga armiqtë tanë. Të gjithë janë të përkohshëm. Vetëm populli është i përhershëm. Grenellët, Hillët, Escobarët, Lajçakët dhe Borrellët nuk kanë të drejtë vote në Kosovë. Bashkëpunimi dhe koordinimi me miqtë, pa përulje, është e vetmja rrugë e qeverisjes.

Nëse jeni parti opozitare dhe qeveria e shtetit tuaj ndodhet në një përballje të ashpër me armikun, duhet të merrni anën e qeverisë suaj, e jo ta kritikoni atë. Pushteti nuk fitohet duke e dobësuar shtetin. Dhe nëse, rastësisht, qëndrimet tuaja përputhen me ato të armikut, ndryshoni shpejt, sepse karriera juaj politike ka marrë fund.

Pushteti nuk fitohet përmes fyerjeve, sharjeve, shpifjeve dhe kritikave të pabazuara ndaj kundërshtarëve politikë, por përmes programeve konkrete qeverisëse dhe sjelljes konstruktive. Duket se opozita ende nuk e kupton se për ta mposhtur Kryeministrin Kurti dhe koalicionin e tij, duhet të bëhen më të mirë se ata, jo më të këqij.

Bllokada e krijimit të institucioneve, e orkestruar nga opozita nën direktivat e ish-ambasadorit amerikan Richard Grenell, ishte goditja përfundimtare për ta. Ata shkuan deri aty sa të refuzonin votimin e buxhetit të shtetit dhe të buxheteve të disa komunave, si dhe kredive të vlefshme ndërkombëtare, me shpresën se do ta nxisnin popullin e Kosovës kundër Kryeministrit Kurti dhe do ta merrnin pushtetin pa vota, në mënyrë të paligjshme.

Humbësi më i madh i këtyre zgjedhjeve është Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK). Deklaratat e udhëheqësve të LDK-së se nuk kanë problem me Listën Serbe, por me Kurtin; se Kurti po e keqtrajton pakicën serbe njësoj si Miloševiqi dhe Rankoviqi shqiptarët; dhe se diçka duhet t’i jepet Serbisë, ishin gabime fatale. Refuzimi i tyre për të hyrë në koalicion me LVV-në për të zhbllokuar situatën e vulosi humbjen e tyre.

Këto dhe shumë gabime të tjera në organizimin e brendshëm—si kontrolli absolut i strukturave partiake, largimi i kuadrove të aftë dhe devijimi nga rruga e Rugovës—e bëjnë reflektimin nga udhëheqja e LDK-së të domosdoshëm. Duke i marrë parasysh të gjitha rrethanat, dorëheqja e kryetarit dhe e kryesisë së partisë është minimumi i nevojshëm për të filluar ndryshimet e domosdoshme për ecjen përpara. Kosova ka nevojë për parti të forta konstruktive opozitare.

Pas fitores bindëse, Kryeministri Kurti përballet me shumë detyra për ta kthyer shtetin në një gjendje normale. Formimi i shpejtë i institucioneve, plotësimi i ministrive me kuadro të aftë, miratimi i buxhetit dhe shumë çështje të tjera janë të një rëndësie jetike. Zbutja e diskursit politik dhe afërsia më e madhe me opozitën, me qëllim realizimin e shumë projekteve të rëndësishme shtetërore, janë thelbësore.

Me rëndësi të veçantë është arritja e konsensusit me partitë e tjera për zgjedhjen e Presidentit në prill të këtij viti dhe shmangia e zgjedhjeve të tjera të jashtëzakonshme. Do të ishte një gabim i pafalshëm nëse Presidentja Vjosa Osmani nuk do të zgjidhej në këtë post të rëndësishëm. Kualifikimet e saj për pozicionin e Presidentit janë të padiskutueshme. Performanca e saj gjatë pesë viteve të fundit ka qenë mbresëlënëse

Vërejtjet e disa opozitarëve dhe shtypit të shitur se ajo ka favorizuar partinë LVV janë të pabaza. Presidentja ka detyrë të bashkëpunojë me të gjitha partitë, por më së shumti me partinë në pushtet. Ajo ka të drejtë të ketë simpati. Nëse partitë e Kosovës duan një President plotësisht të pavarur, kushtetuta duhet të ndryshohet dhe ai/ajo duhet të zgjidhet nga populli. Kushdo që voton kundër Presidentes Osmani duke e çuar vendin në zgjedhje të reja do të përballet me ndëshkim edhe më të madh nga populli i Kosovës.

Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane, e udhëhequr nga Presidenti Joe DioGuardi dhe Këshilltarja për Çështjet e Ballkanit Shirley Cloyes DioGuardi, e mbështet plotësisht Kryeministrin Kurti dhe Presidenten Osmani. Ne nuk mbështesim parti politike, por udhëheqës që dëshmojnë se interesat shtetërore dhe kombëtare i vendosin mbi interesat personale dhe partiake.

Personalisht, si Drejtor Ekzekutiv i LQSHA-së, drejtpërdrejt përgjegjës për ndihmën ndaj situatës në Kosovë dhe qeverisë aktuale në rrugën e duhur të ndërtimit të shtetit dhe kombit, jam shumë i lumtur me arritjet e Kosovës, veçanërisht në përballjen me Serbinë, që kulminuan me rezultat zgjedhor tepër të favorshëm për Kosovën. Mbështetja e komunitetit dhe e shumë bashkatdhetarëve anembanë botës për punën time dhe të Ligës është e jashtëzakonshme.

Puna jonë, në bashkëpunim me qeverinë e Kryeministrit Kurti, partitë që punojnë për interesa shtetërore dhe kombëtare, si dhe organizatat e komunitetit shqiptaro-amerikan, në promovimin dhe avancimin e interesave të vendeve tona dhe të kombit shqiptar në Kongresin Amerikan dhe në të gjitha nivelet zyrtare në Washington, vazhdon.

Urime Kryeministër Albin Kurti!                                                                                                          

Urime për zgjedhjet madhështore, Kosova jonë dardane!                                                                       

Zoti e bekoftë Kosovën dhe kombin shqiptar!

Agim Aliçkaj, Drejtor Ekzekutiv i LQSHA                                                                                            

Nju Jork, 30 dhjetor 2025

FRANK SHKRELI, ZËRI I NDËRGJEGJES SHQIPTARE NË MBROJTJE TË DEMOKRACISË

by

Prof. Dr. Gjekë Marinaj/

Në një kohë kur fjalët shpesh humbasin peshën e tyre nën zhurmën e interesave të përditshme, kur liria keqpërdoret e e vërteta relativizohet, emri i Frank Shkrelit ngrihet si një kujtesë e gjallë e misionit të gazetarisë së vërtetë: të shërbejë si ndërgjegje publike, si zë i arsyes dhe si mbrojtëse e palëkundur e vlerave demokratike. Prej dekadash, ky gazetar, publicist dhe intelektual shqiptar ka mbajtur ndezur dritën e fjalës së lirë në hapësirat shqiptare e përtej tyre. Veprat e tij, e sidomos libri Demokracia nuk pret, përfaqësojnë jo vetëm një bilanc të përvojës profesionale, por edhe një testament moral për brezat që vijnë.

Frank Shkreli është bir Shkreli i Malësisë së Madhe, një krahinë ku ndjenja e dinjitetit dhe dashuria për lirinë janë po aq të thella sa rrënjët e lisave të maleve. Ai u formua në një mjedis ku fjala kishte peshë, ku të drejtat e njeriut nuk ishin të garantuara, dhe ku dëshira për t’u dëgjuar ishte një akt guximi.

I riu Shkreli, i pajisur me këtë ndjenjë të brendshme të lirisë, u largua nga vendlindja drejt Perëndimit, në kërkim të një hapësire ku fjala mund të thuheshe pa frikë. Fati e çoi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku do të niste një kapitull të ri në jetën e tij — atë të gazetarit profesionist në shërbim të së vërtetës. Në Washington D.C., ai iu bashkua redaksisë së Zërit të Amerikës, një institucion që për shumë shqiptarë kishte qenë dritarja e vetme drejt botës së lirë. Brenda këtij tempulli të gazetarisë së pavarur, Shkreli gjeti jo vetëm profesionin e tij, por edhe misionin e jetës. Për më shumë se tridhjetë vjet, ai punoi me përkushtim për të përcjellë lajme, komente dhe analiza që ruanin një standard të lartë etike dhe një ndershmëri intelektuale të pakrahasueshme. Nga ai mikrofon që për dekada jehonte në shtëpitë shqiptare, puna e Shkrelit u bë sinonim i besimit, i maturisë dhe i profesionalizmit.

Pas përfundimit të karrierës në Zërin e Amerikës, Frank Shkreli nuk e pa pensionin si një ndalesë, por si një mundësi për t’u shprehur më lirshëm e më thellë. Ai nisi të shkruante për mediat shqiptare dhe ato të diasporës, duke përfshirë revista, portale dhe gazeta të ndryshme që vlerësonin mendimin e pavarur. Shkrimet e tij janë pasqyrë e një vëzhguesi të mprehtë dhe të drejtë, që nuk ndalet te pasqyrimi i ngjarjeve, por depërton në domethënien e tyre morale dhe politike. Në çdo rresht, lexuesi gjen një përpjekje për t’u kthyer te thelbi: te njeriu, liria, përgjegjësia dhe e vërteta.

Kështu lindi ideja për të përmbledhur një pjesë të këtyre shkrimeve në tre vëllime që do të përfaqësonte më shumë se një koleksion artikujsh: Demokracia nuk pret. Titulli vetë është një deklaratë, një kushtrim. Ai shpreh urgjencën morale të kohës sonë — se demokracia nuk është një objekt i ekspozuar në muze, as një dekor që vendoset në programe politike; ajo është një proces që kërkon veprim të menjëhershëm, përgjegjësi të përditshme dhe guxim qytetar. Ky libër është një përmbledhje e përvojës intelektuale dhe shpirtërore të autorit. Ai përfshin artikuj, komente dhe reflektime që përbëjnë një mozaik të mendimit të tij mbi zhvillimet politike, morale dhe kulturore të botës shqiptare. Në thelb të çdo faqeje qëndron një mesazh i qartë: demokracia është një projekt që kërkon pjesëmarrje, jo vetëm vëzhgim. Liria nuk është një e drejtë që fitohet njëherë e përgjithmonë; ajo duhet mbrojtur, forcuar dhe ushtruar çdo ditë.

Shkreli e sheh demokracinë jo si një sistem të përsosur, por si një proces që funksionon vetëm kur qytetarët nuk e braktisin. Ai paralajmëron për rrezikun që sjell indiferenca, për ngurtësimin institucional dhe për krizën morale që shpesh e gërryen shoqërinë nga brenda. Në këtë kuptim, Demokracia nuk pret nuk është thjesht një libër politik, por një libër etik. Ai nuk i drejtohet vetëm politikanëve, por çdo qytetari që beson se vendi i tij meriton më shumë se një fasadë pluralizmi.

Stili i Frank Shkrelit është i matur dhe i kthjellët. Ai nuk ngutet në përfundime, por ndërton argumentin me kujdes, me një qartësi që rrallë gjendet në publicistikën moderne. Shkrimet e tij mbartin elegancën e fjalës së përpunuar, por edhe një ndershmëri të çiltër që buron nga përvoja. Ai nuk flet si ideolog, por si qytetar. Nuk predikon, por nxit reflektim. Dhe pikërisht ky është sekreti i ndikimit të tij. Në çdo faqe, lexuesi ndien se Shkreli nuk shkruan për të bindur, por për të zgjuar ndërgjegjen. Ai e trajton lexuesin si bashkëbisedues, jo si ndjekës. Kjo e bën veprën e tij të ndershme dhe njerëzore. Në një mjedis ku diskursi publik shpesh bie në vulgaritet apo retorikë boshe, shkrimi i Shkrelit është një frymëmarrje intelektuale: ai kujton se gazetaria është edhe një formë edukimi, një mision moral, një detyrë ndaj së vërtetës.

Një nga meritat më të mëdha të Shkrelit është mënyra se si ai e trajton demokracinë jo thjesht si sistem politik, por si kulturë qytetare. Për të, demokracia nuk përkufizohet nga zgjedhjet, por nga vetë mënyra se si një shoqëri sillet me të vërtetën, me përgjegjësinë dhe me ligjin. Ai beson se nuk mund të ketë institucione të forta pa qytetarë të ndershëm, e as liri të qëndrueshme pa moral publik. Në këtë kontekst, libri i tij është një ftesë për vetë-analizë kombëtare: një thirrje për të parë në pasqyrë dhe për të pyetur veten jo çfarë na mungon, por çfarë nuk bëjmë.

Në shumë shkrime të tij, Shkreli përdor përvojën amerikane si pikë krahasimi — jo për ta idealizuar, por për të treguar se demokracia nuk është dhuratë, por rezultat i një pune të përditshme, i një përkushtimi të pandërprerë ndaj ligjit dhe institucioneve. Përmes kësaj qasjeje, ai e vendos debatin shqiptar në një kontekst universal: lufta për liri dhe drejtësi është e njëjtë kudo, ndonëse veshur me ngjyrat e kohës dhe vendit.

Në të gjitha veprat e tij, Shkreli ruan një standard të lartë profesional, të mbështetur në tri shtylla: ndershmërinë, respektin dhe përgjegjësinë. Ai është ndër ata gazetarë që nuk ka pranuar kurrë kompromis me të vërtetën, as me përfitimin personal. Në karrierën e tij, nuk ka ndjekur asnjë grupim politik, asnjë interes, përveç atij të lexuesit dhe të publikut. Kjo e ka bërë figurën e tij të besueshme dhe të respektuar, madje edhe nga ata që nuk ndajnë të njëjtat qëndrime. Ndaj, gazetaria e Shkrelit është një gazetari që kërkon lartësi, jo sensacion. Ai beson se fjala duhet të ngrejë njeriun, jo ta ulë. Në këtë kuptim, ai është vazhdues i një tradite të mirëfilltë të mendimit kritik shqiptar, që shkon nga Faik Konica te Sami Repishti, nga Ernest Koliqi te Martin Camaj — një linjë mendimtarësh që kanë parë fjalën si përgjegjësi morale, jo si mjet pushteti.

Sot, kur politika shpesh ndërhyn në çdo hapësirë të jetës publike dhe kur gazetaria shpesh e humb funksionin e saj kritik, figura e Frank Shkrelit mbetet e nevojshme. Ajo na kujton se gazetari i vërtetë nuk është ai që ndjek ngjarjen, por ai që e kupton atë. Shkreli e ka bërë këtë gjithmonë: ka parë më tej se lajmi i ditës, ka kërkuar kuptimin pas fakteve, ka shënjuar prirjet dhe rreziqet që të tjerët shpesh i shpërfillin. Por mbi të gjitha, ai ka ruajtur shpresën. Edhe kur kritikon, ai nuk bie në pesimizëm. Edhe kur denoncon, nuk mohon mundësinë e përmirësimit. Në çdo analizë të tij ndien se beson ende te njeriu, te shoqëria, te forca e fjalës. Kjo e bën librin Demokracia nuk pret një vepër optimiste, pavarësisht kritikës së ashpër që përmban. Në fund të fundit, ajo është një thirrje për dashuri ndaj vendit — jo në kuptimin sentimental, por në atë etik: dashuri si përgjegjësi.

Nëse gazetaria shqiptare e së nesërmes kërkon modele, ajo i gjen te njerëz si Frank Shkreli. Ai përfaqëson tipin e gazetarit që e di se profesioni i tij është më shumë se një zanat — është një shërbim publik. Ai na kujton se roli i gazetarit nuk është të mbajë anë, por të mbrojë të drejtën e secilit për të ditur. Në këtë kuptim, puna e tij është shkollë për brezat e rinj: një kujtesë se etika dhe profesionalizmi nuk dalin kurrë nga moda. Kështu libri Demokracia nuk pret është, në thelb, një manual për përgjegjësinë qytetare. Ai na kujton se demokracia nuk ecën vetë, se ajo kërkon njerëz që ta mbajnë gjallë me vepra, me fjalë, me kurajë. Dhe në këtë udhëtim të gjatë, zëri i Frank Shkrelit mbetet një busull që tregon gjithmonë drejtimin e duhur: drejt lirisë, drejt dinjitetit, drejt së vërtetës.

Në horizontin shpesh të mjegullt të fjalës publike shqiptare, Frank Shkreli është një dritë që nuk shuhet. Ai nuk është vetëm dëshmitar i kohës së vet, por edhe pjesëmarrës aktiv në ndërtimin moral të shoqërisë. Veprat e tij janë një thirrje për të mos pritur — sepse siç na kujton vetë titulli i librit të tij, demokracia nuk pret. Ajo kërkon që secili prej nesh të marrë pjesë, të flasë, të kundërshtojë, të ndërtojë. Kërkon guximin për të mos heshtur, për të mos u pajtuar me padrejtësinë, për të mos e lënë lirinë të shkojë dëm.

Frank Shkreli e ka bërë këtë gjithë jetën e tij: me penë, me zë, me bindje. Dhe për këtë arsye, emri i tij nuk do të mbetet thjesht në faqet e gazetave, por në kujtesën e një kombi që ende kërkon të mësojë se si të jetojë me dinjitet në liri.

             Tre vëllimet (I, II, III) Demokracia nuk pret të autorit Frank Shkreli

                                       Prof. Dr. Gjekë Marinaj, djathas

Albanian Soul, Electric Heart – Rozita Fishta’s Music Explorations

by

Rafaela Prifti/

Rozita Fishta, a Boston-based solo violinist, invites audiences to be part of her music that “carries emotion, gives hope, and embraces vulnerability by being genuine and real. I want them to feel seen, comforted, and also be inspired, as if the music is holding their hand for a moment reminding them that they are not alone, even in chaos.” But how does Rozita stay anchored in the face of her rising career? Is the memory of the little violin-playing girl from Albania with her on stage today? Her schedule this December was overloaded with solo performances at Christmas and end-of-the-year celebrations, corporate events, “a major performance at MGM, a venue that represents a milestone in my professional journey,” she says, and, last week, a high voltage collaboration with Mc Kresha, Albanian singer-songwriter. Having previously performed on sets with other influential artists like Alban Skenderaj, Ledri Vula, she values these moments “for their cultural connection, pride and shared identity through music.”

Family Heritage – The Tirana-born violinist got her classical music training from Preng Jakova school in her parents’ hometown of Shkodra. The first glance at her aunt’s piano ignited the spark of a lifelong exploration into music. Since her long fingers were deemed to be best suited for playing violin, by her teachers, Rozita immediately got “string- attached” since the age of 5. The classical music gave her a sense of being rooted in the family heritage and, in the teenage years, it provided consolation when her father, Tonin Fishta, passed away. “I grew up hearing stories from him about Gjergj Fishta – how he regularly visited our home and considered our family, that came from the same village, like his own. In our house, we still have the wooden chairs where he used to sit nearly 90 years ago. I believe the childhood stories have given me a deep sense of identity and, later, the artistic responsibility, as if music and poetry are in my blood. My father, who everybody called Ton, was my best friend. He taught me the meaning of strength, honesty, and sacrifice from a very young age. The memory I hold closest to my heart is the look in his eyes – filled with tears of pride – as he watched me perform at my High School graduation.”

Tirane – Rome – Boston – From a very young age, Rozita was an active performer traveling to different European cities. At the age of 18, she won a full scholarship to the Conservatory of Music Santa Cecilia in Rome, Italy, where she continued her studies in Violin Performance. After six years in Italy, she moved to Boston in 2013. Throughout her career, she has performed with prestigious orchestras. “In Rome, I performed with the Santa Cecilia Orchestra under the world-renowned conductor Antonio Pappano. In Boston, I played with the New England Philharmonic and the Kendall Square Orchestra, where I served as concertmaster from 2016-2020.”

Rozita Goes Electric – Determined to turn music into a career, Rozita’s next spark gained momentum when she stepped out as an electric violinist solo performer. “Although it is the same instrument, it is a whole different level of production,” notes Arens Leka, a well known violinist and music producer in Albania and New York City. The UK-based Bond Girls, the original and best-selling electric string quartet of all time, got Rozita “plugged in”. She says that “Unlike the orchestra’s first violinist, which embraces a powerful sense of unity, a solo performer is an experience much more personal and vulnerable. This is a much greater responsibility and simultaneously a more intimate dialogue. I deeply value both experiences, yet I feel that I truly find myself, my voice and my soul, when I perform as a soloist.”

Radio Maria Anthem & the forging of her Artistry- Joining the Boston music landscape and standing out while refining your signature style are daunting tasks for any artist. Rozita is driven by her artistic independence and individuality as she brings her art to the public. It is a challenging path in terms of financing, recording, networking, branding, marketing. But these trials have only hardened her resolve. Currently, she is pursuing a degree in Independent Recording and Production at Berklee College of Music in Boston. Recalling that her flair for artistic independence traces back to when she was 18 in Albania, Rozita shares how she was invited to compose a song for Radio Maria, a Catholic Radio Station in Shkodër, Albania. “I wrote the music, played the violin, and recorded my own voice. The song eventually became the anthem of the radio station. When I turned on the radio and heard my own song playing, it is a feeling that is still with me to this day. It was my first real sense that my music had a life beyond me. I was paid $100 at the time, which was my first and biggest payment for my music, and it meant everything to me.”

Well Reviewed and Recognized – Rozita Fishta has received honors and recognitions as a solo artist and in her ongoing academic studies, as well as featured in a few magazines. She has performed in prestigious venues such as the Wang Theater and Agganis Arena, has shared the stage with celebrated artists including Ledisi, Q-Tip, Gilberto Santa Rosa, and was invited to perform as a guest of honor at the Annual Dinner Party at the Edward Kennedy Center, a deeply meaningful moment for her as a musician. She wishes to write various genres of music from classic to pop to electronic. “My goal for the future is an album that blends these three in one.” One of the favorites in her repertoire right now is Rosalia’s new album LUZ. “The way she blends genres is incredibly inspiring and has begun to influence the sound and vision of my own upcoming album.”

Recognition that Matters Most – “The confirmation of my artistry is important to me, but the greatest joy doesn’t come from the recognition itself. It comes from seeing the pride in my son’s and my nephews’ eyes. Knowing that they feel proud of me, as an artist and as a person, is the most beautiful reward of all,” says Rozita.

Refining her Signature Style as a Performer – Coming into her own as a performer involves staying incredibly disciplined and devoted to her career path. On stage she blends her music styles including pop, rock, EDM, jazz, hip hop, blues, dance, Latin American music etc. But off the set Rozita likes to write poems, paint and sing opera. As a solo electric violin performer, skills and stage presence are crucially important. In addition, there is significant physicality and technical know-how such as electronic output of the sound, speakers, and then, hair, makeup and wardrobe – in short, a lot goes into the show well before the first bow ever hits the strings. Seeing her perform last August and then in October 2025 at the AFC fundraisers in Boston, https://albaniansfightingcancer.org/ Rozita made all of it look easy. She fused classical training with high energy contemporary music and, then, wowed the crowd with her interpretation of Albanian ballads and traditional songs. Regardless of the genre she performs, the music conversations in “each event brings a different energy, yet the same responsibility: to show up fully, musically and emotionally for every audience,” she says.

Words to Live by – “Five-year-old me picked up the violin and practiced for hours driven purely by love and curiosity. More than three decades later, when I feel overwhelmed and demotivated, that little girl serves as a reminder to not lose sight of my goal, to keep moving forward with integrity, resilience and inspiration.” Rozita Fishta’s electric path reflects both her past and her strings-attached future! https://www.instagram.com/rozita_violin/

#RozitaFishta#musician

Ukraina si poligon i armëve të vjetruara globale: Donacionet ushtarake, gjeopolitika e Fuqive të Mëdha dhe perspektiva e paqes së qëndrueshme

by

Prof.dr.Muhamet Racaj
Universiteti”Nënë Tereza”,Shkup
Foto: Reporter.al/

Lufta në Ukrainë ka tejkaluar përmasat e një konflikti rajonal, duke u shndërruar në një arenë globale ku testohen doktrina ushtarake, sisteme armatimi dhe strategji gjeopolitike të fuqive të mëdha. Ky punim analizon tezën se Ukraina është shndërruar në një poligon të armëve të vjetruara botërore, përmes donacioneve masive ushtarake nga SHBA-ja, NATO-ja dhe Bashkimi Evropian, si dhe përmes aktivizimit të kapaciteteve të saj të prodhimit vendor. Në fokus janë pasojat afatgjata të këtij realiteti mbi sigurinë rajonale, stabilitetin evropian dhe perspektivën e paqes. Argumentohet se grumbullimi i mbetjeve të armatimit dhe militarizimi i vazhdueshëm i territorit ukrainas e bëjnë paqen afatshkurtër pothuajse të pamundur.

• Hyrje

Që nga shpërthimi i luftës Rusi–Ukrainë, Ukraina është shndërruar në epiqendrën e përplasjes gjeopolitike ndërmjet Perëndimit dhe Federatës Ruse. Konflikti nuk përfaqëson vetëm një luftë territoriale, por një përballje strategjike ku Ukraina shërben si terren operacional për konsumimin e kapaciteteve ushtarake globale. Në këtë kontekst, shtrohet pyetja thelbësore: a është Ukraina duke u shndërruar në një poligon të armëve të vjetruara botërore dhe çfarë nënkupton kjo për paqen dhe jetën normale në rajon?

• Donacionet ushtarake si instrument strategjik

2.1 Roli i SHBA-së
Shtetet e Bashkuara kanë qenë donatori kryesor i ndihmës ushtarake për Ukrainën. Një pjesë e konsiderueshme e kësaj ndihme përbëhet nga sisteme armatimi të prodhuara dekada më parë, të cilat në kushte normale do të kërkonin çmontim ose modernizim të kushtueshëm. Dërgimi i tyre në Ukrainë i shërben njëkohësisht:
zbrazjes së depove ushtarake amerikane,
testimit real të efikasitetit të armëve në kushte lufte,
dobësimit strategjik të Rusisë pa përfshirje direkte.

2.2 NATO dhe dimensioni kolektiv

Për NATO-n, Ukraina është shndërruar në një zonë tampon ku doktrina e mbrojtjes kolektive zbatohet në mënyrë indirekte. Aleanca ka transferuar armë të gjeneratave të mëparshme nga shtetet anëtare të Evropës Lindore, duke i zëvendësuar ato më pas me sisteme moderne perëndimore. Ky proces ka thelluar militarizimin e Ukrainës, duke e shndërruar atë në një depo të hapur të armatimit të konsumuar.

2.3 Bashkimi Evropian dhe dilema morale
BE-ja, megjithëse e ndërtuar mbi parimet e paqes dhe diplomacisë, ka hyrë në një fazë të re ku financimi i armëve shihet si domosdoshmëri strategjike. Megjithatë, dërgimi i armëve të vjetruara krijon rrezik afatgjatë për sigurinë civile, mjedisin dhe rindërtimin pas konfliktit.

• Prodhimi vendor ushtarak i Ukrainës
Në kushtet e luftës së zgjatur, Ukraina ka aktivizuar dhe zgjeruar kapacitetet e saj të prodhimit ushtarak. Kjo përfshin:
riparimin e armëve të dëmtuara,
prodhimin e municioneve,
adaptimin e teknologjive ekzistuese për nevoja të menjëhershme.
Megjithëse ky zhvillim rrit autonominë mbrojtëse të vendit, ai e ngulit Ukrainën edhe më thellë në një ekonomi lufte, duke e bërë tranzicionin drejt paqes jashtëzakonisht të vështirë.
• Ukraina si depo globale e mbetjeve të armëve
Territori ukrainas po grumbullon një sasi të jashtëzakonshme të:
armëve të dëmtuara ose jashtë funksionit,
municioneve të pashpërthyera,
mbetjeve toksike ushtarake.
Këto mbetje përbëjnë rrezik serioz për popullsinë civile dhe do të kërkojnë dekada për pastrim dhe neutralizim. Përvoja nga konfliktet e mëparshme tregon se rajone të tilla mbeten të paqëndrueshme për një kohë shumë të gjatë.
• Perspektiva e paqes dhe jetës normale në rajon
Duke marrë parasysh nivelin e militarizimit, sasinë e armëve të pranishme dhe interesat gjeopolitike të aktorëve ndërkombëtarë, perspektiva e një paqeje të qëndrueshme në Ukrainë mbetet e zymtë. Edhe në rast të ndalimit formal të luftimeve, prania masive e armëve do të vazhdojë të prodhojë pasiguri, kriminalitet të armatosur dhe tensione të reja rajonale.

3.Të Dhëna Statistike për Armatimet dhe Ndihmën Ushtarake për Ukrainën

3.1. Ukraina si importues kryesor i armëve në botë (2020-2024)
📌 Sipas Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), midis viteve 2020 dhe 2024, Ukraina mori 8.8 % të importeve globale të armëve — duke u renditur si importuesi më i madh në botë për këtë periudhë.
Kjo tregon një rritje historike të kërkesës për armë gjatë luftës së vazhdueshme.
SIPRI
📌 Nga armët që iu dërguan Ukrainës, 45 % erdhën nga Shtetet e Bashkuara, 12 % nga Gjermania dhe 11 % nga Polonia.
Kommersant Ukraine
2. Rritja e importeve evropiane dhe ndikimi amerikan
📊 Në periudhën afër 2019-2023, Ukraina përbënte rreth 23 % të importeve të armëve të Evropës, duke u bërë importuesi më i madh kontinentit dhe i katërti në botë për importet e armatimit.
IntelliNews
📌 Sipas analizave, 71 % e armatimit amerikan të dërguar në Evropë për Ukrainë ishte marrë nga depo ushtarake ekzistuese, pra shumë prej këtyre armëve janë të përdorura ose të vjetruara — një indikator i qartë për tezën se Ukraina shërben si poligon për “armë të dorës së dytë”.

Defense News

3. Ndihma ushtarake totale (vlera monetare)
📌 Instituti Kiel ka mbledhur të dhëna të ndihmës për Ukrainën që nga fillimi i luftës:
Deri në fund të qershorit 2025, vendet e Evropës kishin alokuar të paktën €35.1 miliardë në ndihmë ushtarake për Ukrainë — më shumë se SHBA-ja gjatë të njëjtës periudhë.
United24 Media
📌 Ndërkohë, sipas raporteve të tjera, ndihma totale ushtarake amerikane që nga fillimi i luftës është shumë e lartë dhe përfshin miliona runde artilerie, sisteme raketore, tanke dhe mjete të tjera.
Business Insider
4. Shifrat e transferimit fizik të armatimit amerikan
📦 Transportet e SHBA-së për Ukrainë që nga fillimi i luftës përfshijnë:
rreth 3 milionë runde artilerie dhe
mbi 471 milionë runde armë të vogla deri në janar 2025.
Këto të dhëna janë të mbledhura nga Statista—një platformë e bazuar në burime të DoD dhe të tjera të besueshme.
Statista
5. Transferime të mëtejshme dhe transparenca
📊 Sipas ATT Monitor 2024, të paktën 26 shtete transferuan armë në Ukrainë vetëm në vitin 2022, me 118 transferime të ndryshme duke përfshirë armë të lehta, artileri dhe tanke.
attmonitor.org
📌 Si t’i Përdorësh këto të Dhëna në Artikullin Akademik
Kur të përfshish këto statistika në punimin tënd, mund t’i paraqes si:
Shembull teze me fusnota
*Ndërmjet viteve 2020-2024, Ukraina mori rreth 8.8 % të importeve globale të armëve, duke u bërë importuesi kryesor në botë — me 45 % të furnizimeve që vinin nga SHBA-ja, 12 % nga Gjermania dhe 11 % nga Polonia.*¹
*Për më tepër, 71 % e armatimit amerikan të transportuar në Evropë për Ukrainën ishte marrë nga depo ushtarake ekzistuese për shpejtësi dorëzimi.*²

• Përfundime

Ukraina sot përfaqëson më shumë se një shtet në luftë; ajo është shndërruar në një poligon global të armëve të vjetruara dhe interesave strategjike ndërkombëtare. Donacionet ushtarake nga SHBA-ja, NATO-ja dhe BE-ja, të kombinuara me prodhimin vendor, e kanë futur vendin në një cikël të thellë militarizimi. Në këto rrethana, paqja e qëndrueshme dhe rikthimi i jetës normale në rajon mbeten sfida afatgjata, që kërkojnë jo vetëm armëpushim, por edhe një strategji gjithëpërfshirëse çmilitarizimi dhe rindërtimi.