Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

NUREDIN BEJ VLORA AVOKATI I ÇËSHTJES SHQIPTARE

by

Prof. dr. Lavdosh Ahmetaj

Burra e patriot si Nuredin bej Vlora (1889– 1964) dhe të gjithë ata që mbrojtjën çështjen shqiptare në Konferencën e Paqes në Paris 1919 – 1920, duhen nderuar e kujtuar me nderim, në festën kombtare, çdo 28 nëntor.

Me rastin e 28 nëntorit 2021

Është detyrim dhe nder që t`i kujtojmë e nderojmë ata atdhetarë e politikanë, ndërmjet të cilëve shkëlqen figura e Nuredin bej Vlorës, që përfaqësonin mendimin politik shqiptar në atë Konferencë dhe që me shpirtin atdhetar, dhe përpjekjet e tyre, dhe mbi të gjitha me pasurinë e tyre shpëtuan Shqipërinë dhe që ende nuk kujtohen e nderohen sa duhet. 

Nga Enver MEMISHAJ

Patriot i shquar, veprimtar i shquar i çështjes sonë kombëtare, luftëtar i vendosur për mbrojtjen e

Pavarësisë Kombëtare dhe lirinë e vendit të tij deri në vitin 1944, kur dhe u detyrua të lërë atdheun e tij për të cilin kishte punuar e sakrifikuar gjithë jetën e veçanërisht kishte harxhuar pasurinë e tij të madhe.

Një ndër themeluesit e Organizatës nacionaliste Balli Kombëtar në vitin 1939, dhe anëtar i Komitetit Qëndror të kësaj organizate.

 “Kurdoherë gati që të vdes për popullin, për shpëtimin e Shqipërisë, se pa Shqipërinë, s`rrojmë dot”, shprehej ai. Në gjithë veprimtarinë atdhetare, Nuredin bej Vlorës, i është gjendur pranë gjatë gjithë jetës, bashkëshortja e tij, amerikania e bukur Karolinë Borden, që vinte nga një familje fisnike e pasur nga Fallriver të SHBA-ve. Nuk la trashgimtarë, por thoshte se pasurinë e tij të shumtë do t`ia linte Vlorës.

                                                    *        *       *

Nuredin bej Vlora është personalitetet i shquar i familjes së njohur Vlora dhe ka lindur po këtu më 25 shkurt 1889. Ishte diplomuar në Paris, me kulturë të gjerë, njohës i shume gjuhëve te huaja, intelektual me vizion perëndimor. U dallua si veprimtar i shquar për çështjen e atdheut, por edhe kur qe puna për të marrë pushkën për interesat e atdheut, ai u ndodh në vijën e parë dhe në udhëheqie për të mbrojtur Pavarësinë Kombëtare. Në maj të vitit 1914, ai u ndodh në Kurvelesh në ballë të luftimeve kundër bandave gjakatare greke. “Z. Ibrahim Abdullahu, Kryekatundar i Vlorës, edhe z. Nuredin Vlora, Muharrem Kokoshi, Mustafa Bimo Kanina, në ballë të vetdashësve u sulën në luftë për të nderuar dhe naltësuar atdheun e tyre”. 1)

Kur bandat antishqiptare të Haxhi Qamilit, mbytën Shqipërinë në gjak dhe shkelën flamurin kombëtar, burra si Nuredin Beu rrëmbyen pushkët për t`i dalë zot Atdheut. Më 12 qershor 1914, rreth 245 luftëtarë vlonjatë nën komandën e Nuredin bej Vlorës dhe Seit Qemalit, u ndodhën në ballin e luftës në kodrat e Fierit e të Lushnjës gjer në fshatin Karbunarë ku e ndaluan furinë e barbarëve. Në këto luftime të ashpra ra trimërisht Tafil Oshtima, u plagosën 29 vlonjatë e midis tyre edhe kryeshkronjësi i gazetës “Populli”, zoti Seit Qemali, që u plagos në të dy duart. Në këtë luftë mori pjesë edhe një pinjoll tjetër i familjes Vlora, Safa Vlora në atë kohë 14 vjeç. Në përpjekje për të çliruar Beratin nga rebelët antikombëtar, Nuredin bej Vlora ka luftuar së bashku me major Ahmet Lepenicën dhe Bexhet Asllanin.  2)

Në Amerikë dhe në Konferencën e Paqes në Paris.

Pas krizës së brendshme të Fedaratës “Vatra”, me inisiativën e Sevasti Dakos – Qirjazi, më 22 janar 1917, në Uorçerster të SHBA, u themelua Partia Kombëtare dhe Politike, me devizën: “Qëndron për qëllimin e

shenjtë: Shpëtimin e Shqipërisë”. Partia botoi gazetën “Albania”, në shqip, ku herë pas here botoheshin edhe artikuj anglisht. Programi i Partisë u botua në datën 28.2.1918 Kuvendi i parë i saj u mbajt 12-15 maj 1918 dhe Kryetari Nderi i Partisë u miratua Nuredin bej Vlora, kryetar ekzekutiv ishte Sevasti Dako (Qiriazi), bashkëshortja e Kristo Dakos, sekretar Dhimitër Bala nga Vunoi i Vlorës.

Kjo parti ka luajtur një rol të rëndësishëm në Konferencën e Paqes në Paris, ku falë përpjekjeve të patriotëve shqiptarë mundën ta shpëtojnë nga copëtimi këtë Shqipëri që gëzojmë ne sot. Në këto përpjekje ka meritën e madhe edhe Nuredin bej Vlora. Është kjo arsyeja që në shumë raste, ashtu si edhe në shkurt të vitit 1918, gazeta “Albania”, botonte në faqen e parë artikullin: “Tri fytyra të shkëlqyera, për shpëtimin e Shqipërisë: Ismail Qemali, Sevasti Dako (Qiriazi), i shkëlqyeri atdhetar Nuredin bej Vlora dhe fotografitë e tyre. 3)

Pra Nuredin bej Vlora vihej në një radhe me Ismail Qemalin, dhe cilësohej: “i shkëlqyeri atdhetar” Po kështu më datën 23.5.1918, kjo gazetë në faqen e parë botonte fotografinë e Nuredin bej Vlorës, hipur në

një kalë të bardhë.

“Kuvendi i Partisë më 12 mars 1919, votoi me zëra të përgjithshme dhe emëroj delegat të Partisë Kombëtare dhe Politike, në Konferencën e Paqes, shkëlqesinë e tij Nuredin bej Vlora… dhe i lutet ta pranojë… Shkelqesia e tij ka influencë në qarqet politike të Uashingtonit … Nuk mund të kemi tjetër shqiptar në Amerikë dhe në Shqipëri të pajisur me kualitete të bukura dhe të larta, siç është kryetari i nderit të Partisë sonë Nuredin bej Vlora… E themi pa frikë se ky luan i Shqipërisë i cili në kohën e rrezikut, nuk është kursyer për jetën e tij, dhe tani kur pritet të gjykohet fati jonë nuk do të kursehet aspak”, shkruan gazeta “Albania.

Ismail Qemali kishte planifikuar një vizitë në Amerikë, më datën 16 qershor të vitit 1918, i ftuar nga Partia. Kjo ditë u shpall dita e Ismail Qemalit, dhe u mblodhën ndihma financiare që ai do t`i përdorte si shpenzime gjatë kohës që do të qëndronte në Paris, si delegat i Partisë Politike. Me këtë rast, Nuredin bej Vlora bën një deklaratë me anë të së cilës lartëson figurën e Ismail Qemalit dhe kërkon ndihma. 4)

Përkushtimi ndaj çështjes kombëtare ishte qëllim i jetës i Nuredin Bej Vlorës dhe ai nuk u ndal në asnjë moment për të luftuar e punuar për këtë qëllim. Nuredin Beu e lartësoi emrin e tij përmes kësaj veprimtarie, që siç shprehej ai, duhej edhe të derdhej gjak për të mirën dhe shpëtimin e Shqipërisë. Sjellja e tij fisnike, si një ushtar në rradhë për çështjen e lirisë dhe Pavarësisë Kombëtare, u bë e njohur për të gjithë veprimtarët e tjerë duke i dhënë besim të veçantë çdo akti të tij publik.

Më 3 tetor 1918, ai iu bën thirrje shqiptarëve të Amerikës për të formuar një regjiment ushtarak për të luftuar në Shqipëri, në krye të të cilit do të ishte ai vetë.

Nuredin Beu u përpoq të argumentonte nevojën e pranimit të idesë së tij për ngritjen e regjimentit ushtarak të përbërë nga shqiptarë patriot. Regjimentin ai e shikon të domosdoshëm sidomos në kushtet e atëherëshme nëpër të cilat po kalonte politika botërore. Siç e dimë, sot e gjithë bota është në luftë, çdo shtet përpiqet që me gjak të fitojë të drejtat e shkelura, shkruan ai.5) 

Trimërinë Nuredin beu e kishte treguar herët, që në vitin 1914, kur luftoi kundër bandave greke, kur udhëhoqi trimat e Vlorës në luftë me rebelët antishqiptar të Haxhi Qamilit. Tani zëri i atdheut e thërriste

përsëri dhe ai s`mund të rrinte duarkryq. “Kurdoherë gati që të vdes për popullin, për shpëtimin e Shqipërisë, se pa Shqipërinë, s`rrojmë dot”, shprehej ai. 6)

Shtypi i emigracionit shqiptar shkruan se pa derdhur gjak, zëri politik i shqiptarëve në kohën e paqes nuk do te dëgjohej dhe as do të ketë të drejta të plota të kombit shqiptar.

Çështja e numrit nuk kishte shumë rëndësi, por mbi të gjitha, kjo iniciativë arriti të tërhiqte vëmendjen politike europiane dhe të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. 7)

Haxhi Murati, Çami, një nga patriotët më në zë të viteve 1918-1920, e vlerëson veprimtarinë e Nuredin bej Vlorës në mbështetje të zgjidhjes së çështjes shqiptare. Në një artikull, ai e paraqet Nuredinin si delegat të zgjedhur prej Partisë Kombëtare e Politike, në SHBA, i pëlqyer prej të gjithë oratorëve dhe përkrahësve të saj dhe që ai punon sipas fuqisë që ka dhe mënyrës që ai e pandeh për të mirë. 8)

Nuredin bej Vlora, është një nga përfaqësuesit kryesor që mbrojti çështjen shqiptare në Konferenca e Paqes, që i filloi punimet më 18 janar 1919. Kjo Konferencë është nyje gordiane në politikën globale, e cila përcaktoi në se pas sajë do të kishte Shqipëri, apo ajo, do të ndahej ndërmjet fqinjëve grabitqare ashtu siç ishte vendosur më 26 prill 1915, nga Anglia, Franca, Italia dhe Rusia.

Në këtë pikëpamje, është detyrim dhe nder që t`i kujtojmë e nderojmë ata atdhetarë e politikanë, ndërmjet të cilëve shkëlqen figura e Nuredin bej Vlorës, që përfaqësonin mendimin politik shqiptar në atë Konferencë dhe që me shpirtin atdhetar, dhe përpjekjet e tyre, dhe mbi të gjitha me pasurinë e tyre shpëtuan Shqipërinë dhe që ende nuk kujtohen e nderohen sa duhet. 9)

Sapo u hap Konferenca e Paqes, Nuredin Beu, më 26 janar 1919, i drejton  Presidentit të SHBA Udrou Uillson një thirrje, ku i shkruan: “Zoti President! Jepmëni leje t`ju drejtoj këtë thirrje për atdheun tim

të vobekt, Shqipërinë, e cila ka nevojën e ndihmesës së SHBA. Vuajtjet tona kanë qënë shumë të këqia dhe të panumurta, më shumë se gjysma e vendit tonë u prish. Kjo u shoqërua me mijëra shqiptarë të vrarë, popullsi të përgjysmuar. Sot në Shqipëri nuk ka më shumë se një milion ndenjës…”10)

Kjo thirrje flet për përkushtimin ndaj çështjes shqiptare, për idetë e tij në mbrojtje të interesave të popullit shqiptar dhe e bën atë një fytyrë të ndritur të historisë sonë. Në thirrjen që i bën Uillsonit, i mëshon faktit se për më shumë se dymijë vjet, stërgjyshërit e shqiptarëve kanë luftuar në shekuj për lirinë e tyre, por në Konferencën e Londrës të vitit 1913, provincat më të mira e pjellore, si në Veri dhe në Jug, iu dhanë Serbisë dhe Greqisë. Njëkohësisht gjer tani indipendenca e Shqipërisë është e njohur prej të gjithëve… Shqiptarët e Shqipërisë dhe mijëra të tjerë shqiptarë që jetojnë në Amerikë, kërkojnë nga ju si President, të na mbroni në Konferencën e Paqes.

Diplomacia e tij, në përpjekje për të tërhequr vëmendjen e Uillsonit nuk është në fakt thjesht taktikë, por bindje e tij dhe e gjithë grupit që ai përfaqësonte: ai nxjerr me elegancë në pah se ne shqiptarët kemi shpresë, sepse tek ju do të gjejmë mbrojtësin më të madh të kombeve të vegjël, veçanërisht të Shqipërisë, e cila nuk ka ndonjë përkrahës tjetër në Paris. Në delegacionin e Partisë Politike shquante Parashqevi Qiriazi një grua e bukur, e kulturuar, folëse e shumë gjuhëve të huaja, e diplomauar në universitete me emër, e cila e zbuste shumë klimën e ashpër kundër kombit të shqipeve. Në shtypin e kohës është shkruar se ajo u mirëprit sapo vuri këmbë në Paris. Në mjediset e Ministrisë së Jashtme Franceze, diplomatja shqiptare u takua me anëtarët e komisionit të ngarkuar me çështjen shqiptare.

Duke përfaqësuar Partinë Politike, që e udhëhiqte Kristo Dako, ajo u dorëzoi atyre materiale dhe harta, që kishte përgatitur kjo parti, ku parashtroheshin kërkesat për çështjen shqiptare, kufijtë e Shqipërisë, si

dhe Memorandume, sipas këndvështrimit të asaj partie. Ndërkohë kishte mbërritur në Paris dhe delegacioni i Qeverisë Shqiptare, që përbëhej prej Kryeministrit Turhan Pashë Përmeti, Imzot Luigj Bumçi, At Gjergj Fishta, Luigj Gurakuqi, Mehdi Frashëri, Myfit Bej Libohova, Mustafa Kruja, Mehmet Konica dhe Dr. Mihal Turtulli. Është i njohur fakti se pjesa më e madhe e delegacionit të Qeverisë Shqiptare mbështesnin orientimin italian; ndërkohë që përfaqësuesit e kolonive shqiptare të Turqisë si Halil Pashë Gjirokastriti, Fuat bej Zëmblaku, Benedikt Blinishti; ata të Rumanisë si Pandeli Evangjeli dhe Dhimitër Berati; të Partisë Politike të përfaqësuar nga Parashqevi Qiriazi e Nuredin bej Vlora e shikonin si rrezik protektoratin Italian. Ndërmjet delegacioneve shqiptare, siç dihet, pati mosmarrëveshje të shumta edhe kundër interesave kombëtare, por Nuredin Beu qëndroi dhe luftoi me atdhetarizëm, me inteligjenc, dhe me përkushtim për çështjen kombëtare. Kështu Mihal Grameno më 12 prill 1919, i raportonte Partisë: “Rasih Dinua, Pandeli Stalea, Mid`hat bej Frashëri, protestuan nga Lozana veprimet imperialiste të Italisë në Shqipëri. Nuredin Beu është këtu dhe punon bashkë me shokët besnikë të programit kombëtar”. 11)

Ndërsa vetë Nuredin Beu më 10 prill 1919, i shkruante Partisë: “Kemi shpresa të mëdha për çështjen tonë. Për mbrojtjen e të drejtave unë do të mbetëm në Paris”. 12)

Gjatë kësaj kohe delegacioni duhet të përballonte edhe shpenzime të shumta të fjetjes, ushqimit, transportit, higjenës, shpenzime me miqtë etj. Ka shumë dokumenta që flasin për varfërinë dhe vështirësitë e delegacinit në Paris, po citojmë vetëm një letër të Parashqevisë që shkruan: “Nga të hollat jam shumë liksht. I bëra telefon Nuredin Beut dhe më thotë të mos bëhem merak aspak, nesër në mëngjes vjen të më shoh, është gati të më huaj sa të dua”. 13)

Personalitetet si Nuredin bej Vlora, veç atdhetarisë, trimërisë dhe  inteligjencës, falën për Shqipërinë edhe pasurinë e tyre dhe këta atdhetarë të shquar duhen vlerësuar e nderuar përjetësisht se pa paratë dhe pasurinë e tyre nuk mund të bëhej Shqipëria.

Le të shprehemi thjesht, në se nuk paguante Nuredin bej Vlora, me se do të udhëtonte Parashqevi Qiriazi, ku do të flinte, ku do të hante, shkurt ajo dhe gjithë të tjerët nuk kishin mundësi të mbronin të drejtat e Shqipërisë pa paratë dhe pasurinë e Nuredin bej Vlorës, të Fuat bej Dibrës (1886 – 1944) dhe burrave të tjerë të shquar si këta, prandaj e përsërisim këta burra sikur vetëm për këtë gjest duhen vlerësuar e nderuar përjetësisht.  Në veprimtarinë e Nuredin bej Vlorës, për çështjen tonë kombëtare, është gjendur gjatë gjithë jetës bashkëshortja e tij, amerikania e bukur Karolinë Borden, që vinte nga një familje fisnike dhe e pasur nga Fallriver të SHBA-ve. Kjo fisnike ka kontribuar për shkollën e vajzave në Korçë, pastaj është interesuar shumë për çështjen e Shqipërisë dhe ka bërë ç’është e mundur për t`i shtuar miqtë e Shqipërisë në SHBA.

*      *      *

Katër vjet pas Konferencës së Paqes në Paris, më 1924, Faik Konica do të shprehej në gazetën “Dielli”, se shqiptarët pasi të kuptojnë kontributin e Uillsonit në Konferencën e Paqes në Paris, do ti ndërtojnë një monument në Shqipërinë e tyre. Kjo ëndërr e Faik Konicës dhe e shumë atdhetarëve të tjerë, e sidomos e atyre të Amerikës u realzua në vitin 2012, kur Udrou Uillsonit iu ngrit nga qeveria shqiptare e prof. dr. Sali Berishës një shtatore madhështore në mes të Tiranës.

Kryetar i Bashkisë së Vlorës

Në dhjetor të vitit 1924, qeveria e Fan Nolit, e mundur nga forcat biellogardiste e sërbe të Ahmet Zogut, u tërhoq në Vlorë, duke thënë se do të luftonte deri në fund; por kur Mufid bej Libohova me pasusit e tij

në krye të një fuqie vullnetare shqiptare hyri nga kufiri jugor me Greqinë, ata u arratisën në Itali. Në Gjirokastër Myfit Beu u prit nga popullata e qytetit. Shumë vise të Shqipërisë jugore dërguan përfaqësitë e tyre për të uruar kthimin e Ahmet Zogut në fuqi, ajo e Vlorës kryesohej nga Nuredin bej Vlora, dhe përbëhej nga: Ali Beqiri ,  Kristo Karbunara, Arshi Halili,  Nako Qirko, Alem Tragjasi, Selim Oshtima, Ibrahim Abdullahu, Sadik Shaska, Dalip Peshkëpia, Osmën Haxhiu, Elmas Xhaferi, Zaçe Xhelo.14)   

Në janar të vitit 1925, sapo Ahmet Zogu mori fuqinë në dorë, pushoi të gjith nëpunësit që ishin anëtarë të shoqërisë “Bashkimi”, të Avni Rustemit dhe për të qeverisur Vlorën, emëroi besnikët e tij: Nuredin bej Vlorës ia shpërbleu besnikërinë duke e emëruar kryetar të bashkisë. Kapiten Bilal Nivicën e emëroi rrethkomandant të xhandarmërisë dhe zëvëndës prefekt. Në tetor të atij viti, prefekt u emërua Qazim Bodinaku dhe rrethkomandant Dulejman Çela nga Burreli. Kryenëpunës i botores u emërua Ali Mboria, i pushuar nga puna nga qeveria e Fan Nolit. Drejtor të spitalit u emërua doktor Fariu, asamblist. Mbi të gjithë qëndronte në roje vigjilente krimineli pa principe prej Dibre, major Taf Kaziu me mercenarët e tij, i cili me pretekstin e çarmatimit ushtroi mbi popull dhunë dhe terror. 15)

Më 22 janar 1925, parlamenti e shpalli Shqipërinë Republikë. Në Vlorë, po këtë ditë “ora 10 në të katër çipat e qytetit u shpall me tellall proklamacioni i Republikës së Shqipërisë. Populli i entuziazmuar mbylli tregun tue zbukurue me flamur gjithë qytetin për tre ditë… Populli i madh e i vogël u mblodh para Bashkisë, kleri musliman dhe ortodoks u prezantuan në Bashki.

Të udhëhequr prej komisarit të Bashkisë Nuredin bej Vlorës, zv/ prefektit Bilal Nivica bandës së Bashkisë tue patur pranë ushtarët me major Taf Kaziun në krye hynë në xhami ku bënë lutjet fetare në gjuhën amtare…  dhe prej aty shkuan në kishën ortodokse ku i priti Hirësia e Tij Peshkopi Kisi…

Populli shkoi pastaj në prefekturë ku mbajti fjalë Jani Minga i ngarkuar nga ana e prefektit. Ai i shfaqi popullit rëndësinë e ditës…”, shkruan shtypi i kohës. 16)

Ahmet Zogu, u mundua të bënte një politikë pajtimi me shqiptarët,  kryesisht me vlonjatët, kundërshtarët e tij, prandaj me njerëzit e tij përgatiti komisione përfaqësuese të popullit për ta uruar për emërimin si President i Republikës, prandaj “pardje i paraqiti urimet Kryetarit të  Republikës, komisioni i Vlorës nën kryesinë e Nuredin Beut, të birit të Ferit pashë Vlorës, i përbërë prej: Ali Beqiri, Dalip Peshkëpia, Selim Hoshtima, Arshi Halili, Elmas Xhaferi, Sadik Shaska, Alem Tragjasi, Kristo Karbunara, Osmën Haxhiu, Ibrahim Abdulla, Nako Qirko, Zaçe Xhelo Ata i dhuruan një kuti prej metali të vlefshëm që përmbante 6 koka, një gërshërë e një penë të florinjtë të stolisur me brilante. Djalit që i shpuri ju dha bakshish 10 lira stërlina”. 17)

“Shkëlqesia e Tij Kryetari i Republikës pranoi në audiencë përfaqësuesit  e prefekturës së Vlorës… Në emër të kësaj prefekture Nuredin bej Vlora i paraqiti Shkëlqesisë së Tij, urimet dhe bindjet e popullit besnik të prefekturës së Vlorës dhe iu lut të pranojë si kujtim një kuti me metal të vlefshëm …

Shkëlqesia e Tij, Kryetari pasi falënderoi komisionin për urimet dhe për dhuratën e paraqitur, u përmendi me respekt rëndësinë e posaçme që ka Vlora që është djepi i lirisë e indipedencës dhe i siguroi se gjithë dëshirat e Vlorës që janë për të mirën e atij qarku do të përpiqet t`i realizojë menjëherë dhe i porositi që t`i komunikojnë popullit vlonjat të falat vëllazërore të tij”. 18)

Qytetarët vlonjatë patën besim te Nuredin Beu dhe vlerësuan punën e tij. “ Me inisiativën e z. Nuredin Beut qyteti po zbukurohet dita me ditë. Është kismet për Vlorën që të ketë në krye të Bashkisë z. Nuredin

Beun. Akoma djalë, me kulturë të naltë dhe të plotë me ide moderne dhe energji të jashtëzakonëshme. Nuredin Beu i premton shumë përparime qytetit tonë i cili e rrethon me një simpati të pakufizuar dhe të sinqert pa përjashtim feje dhe parti politike”. 19)

Ahmet Zogu e rimori pushtetin e humbur me luftë më 24 dhjetor 1924, dhe emëroi në administratë besnikët e tij, dhe për ta ligjëruar administratën, në dhjetor të vitit 1925, ai bëri zgjedhje parlamentare dhe lokale.

Në Vlorë zgjedhjet u zhvilluan nga data 11 deri më 13 dhjetor 1925, ndërmjet kritikave dhe pakënaqësive të shumta: “… Zgjedhjet përfunduan tepër ilegalisht dhe se ka pas intriga tepër të mëdha në çdo vend dhe në çdo pikëpamje aq sa me i mohue krykëput të gjitha të drejtat që i takojnë popullit të varfër, i cili pret drejtësi dhe sinqeritet… Nga data 11 deri më 13 dhjetor 1925, votuan në kuti gjithësej 1.031 vota, por në kqyrjen e votave… dolën 1036…”, shkruan shtypi lokal i Vlorës. 20)

Në vazhdën e ankesave, më 13 dhjetor 1925, paraqitën ankesë përpara prefektit, për rezultatin e zgjedhjeve: Nustret Llupa, S. Paskali dhe I. Gunëbardhi. Më 8 janar 1926, Nuredin bej Vlorës iu dorëzua dekreti i emërimit si kryetar Bashkie me gjithë kritikat që ka pasur për punën e tij. Këshilli Bashkiak sipas votave të fituara kishte këtë përbërje: Dhimitër Kolea,  Dalip Peshkëpia, Samuel Matathia, Aristidh Ruci, Hamza Isai Esheref Dano 21)

Më pas Nuredin bej Vlorës do t`i bëhen shumë kritika për punën e tij si mungesa e ujit, sidomos në lagjen Skelë, mungesa e pastërtisë së qytetit, mosfunksionimi i çentralit elektrik etj. Pavarësisht nga kritikat në ato kushte të vështira, Nuredin Beu u mundua t`i shërbente Vlorës. Gjatë ushtrimit të detyrës, ashtu si edhe Qazim Kokoshi, vazhdoi të nxirrte kartmonedhën e bashkisë, por tashmë me firmën e tij “Nuredin Vlora” 22)

Si një atdhetar e personalitet me kulturë e vizion perëndimor, Nuredin Vlora, problemin e parë që shqyrtoi, ishte arsimi dhe kultura. Vizioni tij për zhvillimin e arsimit dhe dashuria e tij për Vlorën del qartë në një realcion që ai i ka drejtuar Ministrisë së Arsimit dhe Prefekturës së Vlorës, në korrik të vitit 1925, ku ndërmjet të tjerava shkruan: “… Si në krahina dhe në qytet shkollat në vitin 1925 kishin arritur në një gradë shumë të poshtme… “

Më poshtë Nuredin bej Vlora, shprehte hidhërimin e madh të popullit  vlonjat për gjendjen e vajtushme të arsimit, i cili “në vend që të forcohej e të përhapej më tepër, po shkonte sa më poshtë e më poshtë”

Në këtë relacion, Nuredin Beu kërkon rihapjen e shkollës së mesme në Vlorë e cila që nga janari 1925, me mbritjen në Vlorë te forcave të kriminelit Taf Kaziu e përdorën konviktin e kësaj shkolle si fjetinë,

shkolla u shkatërrua dhe ishte mbyllur. Nuredin bej Vlora në relacion shprehte habinë për ngurimin që tregohej për hapjen e kësaj shkolle “kaq të nevojëshme, e gatshme, që mund të funksionojë me pak shpenzime dhe sidomos për këtë pjesë të Shqipërisë që sa nevojë të madhe ka për arsim, aq pas ka mbetur”

Relacioni përfundonte me fjalët: “që në fillim të vjeshtës së parë shkolla të ishte gati për të funksionuar”.

Mbi bazën e këtij relacioni të Bashkisë, Prefekti i kërkon Ministrisë së Arsimit: “formimin e liceut këtu në Vlorë i cili do të jetë tepër i nevojshëm për avenierin e brezit të ri shqiptar”

Në saje të interesimit dhe përpjekjeve të Nuredin bej Vlorës, shumë patriotëve, mësuesve vlonjat dhe veçanërisht të Vakëfit të Vlorës, më 21 dhjetor 1925, ra zilja e parë në Shkollën Tregëtare. Kjo ishte një arritje e madhe pasi kjo shkollë do të luante një rol të rëndësishëm në kulturën e vendit.

Këtë vit shkolla pranoi 50 nxënës: 25 nga Vlora dhe krahina, 10 nga Himara, 10 nga Kurveleshi, 5 nga Malësia e Tepelenës. Vihet re se me sa mënçuri jështë bërë plani i pranimit të nxënësve në shkollë, pra nga të gjitha krahinat. Drejtori i parë i kësaj shkolle ishte patrioti Leonidha Naçi. 23)

Gjatë mandatit të tij si kryebashkiak në Vlorën e prapambetur, në varfëri dhe vështirësi të shumta Nuredin Beu u mundua ta ndryshonte për t`i dhënë pamjen e një qyteti europian. Një nga veprat për të cilën ai pati

interes dhe arriti ta realizojë është vazhdimi i projektit të Qazim Kokoshit për ngritjen e Lulishtes në Sheshin e Flamurit, që kishte qënë pronë e familjes së Ismail Qemalit. 24)

Me rastin e 13 vjetorit të Pavarësisë, në vitin e parë si kryetar bashkie, ai finalizoi transformimin e qendrës së qytetit, me një mjedis të gjelbëruar mjaft modern, duke qënë edhe një nga donatorët kryesor të blerjes së truallit, por edhe i kontributit financiar, krahas vlonjatëve të tjerë.

Projekti ishte përgatitur nga specialistë italianë. Ishte një investim i madh për kohën, i pa papërballueshme nga pushteti vendor, por, si edhe në raste të tjera të ngjashme, elita e qytetit u tregua e gatshme për të mbështetur financiarisht këtë nismë.

Lulishtja e Flamurit ishte konceptuar në të gjithë sipërfaqen që zinin sarajet e Xhemil bej Vlorës së bashku me kopshtin, prej 40 mijë metra katrorë. Në vitin 1972 kur në Vlorë u ndërtua Monumenti madhështor i Pavarësisë, sipërfaqia e lulishtes u zvogëlua shumë. Për të simbolizuar vitin e ndërtimit, 1925, në të u mbollën 25 fidanë pishash, të cilat u sollën nga Italia, ashtu sikundër edhe lulet dhe materiale të tjera të nevojshme për ndërtim.

Lulishtja u promovua më 28 nëntor 1925, me rastin e 13 vjetorit të shpalljes së Pavarësisë.

Përfundimi i Lulishtes së Flamurit i dha një pamje krejt të veçantë dhe bashkëkohore sheshit që mbante të njëjtin emër. Ky mjedis i gjelbëruar, do të plotësohej në vazhdimësi edhe me elementë të tjerë, që lidheshin me datën 28 Nëntor të vitit 1912. Në vitin 1932 u ngrit Varri Monumental i Ismail Qemalit dhe në vitin 1937 u ngrit Shtiza e Flamurit.

Gjatë këtyre viteve që po ngrihej e ndërtohej shteti shqiptar në vështirsi të panumurta, një nga problemet e mëdha ishin sëmundjet e sidomos malarja, ndaj kryetarët e Bashkisë u angazhuan të bënin diçka edhe në

këtë drejtim. Nuredin Beu, ishte i ndieshëm ndaj vuajtjes njerzore, prandaj gjatë vitit 1926, për luftën kundër malarjes nxiti të vinte dhe punonte me përkushtin një humaniste e madhe kontesha Korarvon. Por do të duhej shumë punë dhe kohë për të zhdukur malarjen.

Bashkia u mundua gjithashtu të ndihmonte edhe vëllezërit kosovoar, të përzënë nga vatrat e tyre prej kriminelëve serb; ata nëpërmjet limanit të Vlorës shkonin në Turqi. Gjatë kësaj kohe u punua për pastrimin e qytetit, për organizimin e shfaqjeve të filmave në Shesh të Flamurit etj.

Në vitin 1925, në Vlorë, prefekt ishte Qazim bej Bodinaku dhe sekretar prefekture Tahir Dizdari nga Shkodra. Një person tjetër me ndikim gjatë kësaj kohe ka qënë edhe Kalorësi Dhionis Karbunara, kryeshkronjësi i Konsullatës italiane në Vlorë.

Në gusht të vitit 1925 në Nartë u bënë zgjedhjet lokale. Për të ruajtur dhe siguruar qetësinë prefekti krijoi një komision me këtë përbërje: Pavllo Sopiqoti, zv/prokuror; Hysni Shaqiri sekretar i prefekturës; Pandeli

Bezhani, Samuel Matathia, këshilltar të Bashkisë; Stefan Kedhi sekretar I Bashkisë; Toli Stavre, komisar i policisë së Bashkisë. 25)

Komisioni e kreu mirë detyrën e ngarkuar dhe zgjedhjet u kryen me rregull dhe në qetësi të plotë dhe u pranuan nga të gjitha palët. Në fillim Nuredin bej Vlora kishte përhapur fjalë se nuk do të merrte

rrogë nga Bashkia, por nga fundi i vitit 1925, u pa se ai merrte një rrogë të majme prej 30 napolona ari në muaj. Në vitin 1925, të ardhurat vjetore të Bashkisë u deklaruan 15.000 napolona në vit, ose 300.000, franga ari.

                                                         *      *       *

Nuredin bej Vlora e ushtroi detyrën e kryetarit të bashkisë deri më 19 shkurt 1927, kur u shkarkua nga detyra për arsye që nuk i njohim, por mendojmë siç treguan ngjarjet e më vonëshme se kanë qënë thjeshtë

mosmarrëveshjet me Ahmet Zogun. Mendimin tonë e përforcon edhe shtypi i kohës që shkruan: “Krytari i bashkisë së Vlorës, z. Nuredin bej Vlora, në bazë të artikullit 163 të ligjit administrativ të bashkive, u pushua dhe vendin e tij e zuri z. Zyhdi Karagjozi. Ndonse arsyeja e pushimit të tij është mbështetur në artikullin në fjalë, por neve jemi të bindur se nuk është ashtu, pse dimë fare mirë që z. Vlora është njeriu aktiv dhe energjik, pastaj është njeri me dije dhe kulturë të  gjerë. Duam të themi se z. Nuredin bej Vlora edhe në u pushua, por prapë duhet të jetë krenar se me përpjekjet e tij mundi që Vlorës t`i ndryshojë formën e vjetër dhe s`kish dyshim se do ta bënte për pakë kohë një qytet modern”. 26)

Gjithnjë i shqetësuar për fatin e shqipërisë

Nuredin bej Vlora dhe Qemal bej Vrioni ishin nga drejtuesit me peshë të Kryengritjes së Fierit të vitit 1935, si lëvizje antiqeveritare e opozitës. Organizata e Fshehtë e krijuar në Tiranë ashtu si edhe udhëheqësit e Lëvizjes së fshehtë të Vlorës të vitit 1932, kërkonin rrëzimin e Monarkisë dhe vendosjen e republikës me president Nuredin bej Vlorën. Nuredin bej Vlora kishte marrë pjesë në levizjen kombetare dhe dallohej si njeri me karakter të fort, sjellje të përzemerta dhe veprime politike te matura. Për keto karakteristika dhe meqënse rridhte nga familja e Ismail Qemalit mendohej nga Organizata e Fshehtë si kandidatur kryesore për President të vendit. Ai kishte shpirt demokratik dhe ishte kundër diktaturës dhe politikës që ushtronte Mbreti Ahmet Zogu, që pothuajse e kishte shitur vendin tek Italia.

Qeveria e Ahmet Zogut e zbuloi dhe e shtypi Kryengritjen e Fierit. U dënuan me vdekje: Nuredin bej Vlora, Ali Shefqet Shkupi, Uan Filipi, Mustafa Gjinishi, Hasan Reçi, Bektash Cakrani, etj.

Në gjyq Qemal Vrioni dhe Nuredin Vlora u mbrojten nga avokat Sezai Qemali, i biri i Seit Qemalit nga Vlora. Dënimet dhe veçanërisht dënimet me vdekje tronditën botën shqiptare dhe opinionin botëror dhe pati reagime të shumta. Bashkëshortja e Nuredin bej Vlorës ngriti peshë gjithë kanceleritë europiane dhe kështu Ahmet Zogu u detyrua t`i falte të dënuarit me vdekje. 27)

Në Luftën e Dytë Botërore

Pushtimi i vendit nga Italia fashiste më 7 prill 1939, bëri që edhe një herë Nuredin bej Vlora, ky patriot të dalë në udhëheqie të popullit të tij për të luftuar për lirinë e vendit, ashtu siç kishte vepruar gjatë gjithë jetës së tij. Ishte aktiv deri në përfundim të Luftës së Dytë Botërore, ishte një nga themeluesit e Organizatës së Ballit Kombëtar dhe anëtar i Komitetit Qëndror të kësaj organizate, deri në janar të vitit 1944, kur në Kongresin e parë nuk u zgjodh më. 

E ç`farë nuk është thënë, për patriotin e madh Nuredin bej Vlora, për  veprimtarinë e tij gjatë Luftës së Dytë Botërore, nga ana e papagallëve të Partisë Komuniste! Kur Ismail Qemalin, e pytën nëse ai kishte bashkëpunuar me Beqir Grebenenë, kundër shtetit shqiptar, ai u përgjegj:

-E si mendoni ju, unë punova tërë jetën dhe e bëra shtetin, si mundet që ta prish tani?

Kështu ishte edhe puna e nipit të tij, Nuredinit: Ai kishte punuar e sakrifikuar tërë jetën për këtë Shqipëri e si mundet tani ta prishte atë që kishte ndërtuar një jetë të tërë ?

Propoganda komuniste e ka akuzuar Ballin Kombëtar se bashkëpunimi i drejtpërdrejt me pushtuesit u kurorëzua me një “Protokoll Nderi’, që u nënshkrua, më 15 mars 1943, nga Ali Këlcyra dhe Nuredin Vlora, në emër të Komitetit Qëndror të Ballit Kombëtar dhe nga Renco Dalmaco, në emër të komandës eprore të trupave pushtuese italiane. 28)

Pas vitit 1990, këtë propagandë mashtruese e kanë hedhur poshtë me përbuzje shumë autorë, me botime dhe artikuj e tyre. Po i referohemi vetëm prof. dr. Muharrem Dezhgiut, në Institutin e Historisë, i cili thotë:

“Deri tani një dokument i tillë nuk është gjetur në arkiva dhe pretendimet e historiografisë komuniste mbeten të pavërtetuara. Autorët që i referohen letërsisë propogandistike të periudhës së luftës e jo dokumentave autentike, bëjnë propogandë dhe i largohen të vërtetës historike… Në maj të vitit 1950, kur njeri nga këta personazhe historikë Renco Dalmaco, mësoi për një gjë të tillë, nga libri i Vladimir Dedijerit “Gjaku i tradhëtuar”, me indinjatë e hodhi poshtë, duke pohuar, “se nuk ka pasur kurrë një marrëveshje të shkruar dhe të protokolluar konkretisht”. Më tej ai shton se “ajo që është parashtruar në trajtimin e Dedijerit është absolutisht e destinuar të rrëzohet”… Rezulton se bisedimet janë bërë me qëllim për të evituar operacionin fashist në zonën e Mallkastrës, por zhvillimi i situatës u bë aq shpejt, sa nuk qe e mundur të evitohej një konfrontim i të dy palëve… Historia duhet të shkruhet mbi bazën e dokumentave dhe jo të sajimeve propogandistike, për qëllime të caktuara politike”. 29)

Nga moria e pa fundme e dokumentave të armikut, fashizmit italian, po përmëndim disa prej tyre që flasin dhe tregojnë se sa pa baza janë akuzat e komunistëve:

Më 6 qershor 1943, Kastamajor i Parmës i shkruan organeve eprore, në Tiranë: “Vihet re një eksod i të rinjëve nga Vlora që iu bashkohen çetave të Mallakastrës që drejtohen ng  Ali bej Këlcyra, Nuredin bej Vlora dhe Bektash Cakrani. Pas takimit të Frontit Nacionalist në Trevëllazër, duhet të mbanin ligjëratë në Gjirokastër duke shfaqur nevojën e bashkimit shqiptar kundër armikut të përbashkët. Komisioni i Frontit Nacionalist (Balli Kombëtar E.M.), i drejtohet Mallakstrës, por nuk pritet nga komunistët sepse fajsojnë krerët se i janë shitur Italisë”. 30)

*

Sevaster-Mesaplik: “U mbajt mbledhja e datës 12 qershor, ku morën pjesë 200 persona si dhe krerët e Lëvizjes Nacionaliste Ali bej Këlcyra, Nuredin bej Vlora e Isuf Luzaj dhe kreu i çetës nacionaliste Av. Skënder Muço. 31)

* 

Nr. 5781, dt 7 gusht 1943: “Nuredin bej Vlora, përpara se të arrinte në  Mukaj ka mbajtur në Trevllazër konferencë me përmbajtje antiitaliane dhe ka kryer aktivitet propogandistik duke sensibilizuar popullin që të rebeloheshin në masë si dhe të ngrinin çeta të forta nacionaliste”. 32)

* 

Ministria Punëve të Brendshme Nr.6/192 datë 3.7.1943 Njoftim nga Prefektura e Vlorës drejtuar Kryesisë së Këshillit të Ministrave: “Thuhet se në Mallakastër janë grumbullue gati 800 ilegalë komunistë e ballistë, të ardhur nga vise të ndryshme. Për të evituar çdo sulm eventual duhen marrë masa serioze. Shpresa e çdo kompromisi për hesapin tonë është çduk, dhe qeveria qëndrore shqiptare duhet të ndërhyjë efektivisht në zgjidhjen e çështjes për të evituar gjakderdhjen katastrofale që po përgatitet me vrullin e saj të tmerrshëm. Ministri Kol Bib Mirakaj” 33)

* 

Nr 5781, dt 17 gusht 1943: “Av. Abaz Omari nga Fieri, i denoncuar në Gjykatë Speciale të Shtetit, do të kalojë në çetën e Nuredin bej Vlorës gjatë fillimit të muajit korrik në zonën e Mifolit me 50 persona që e kanë ndjekur kreun, që bën pjesë në qeverinë ilegale shqiptare, që tani e ka qëndrën në Mukaj”. 34)

* 

Nga rubrika e lajmeve të datës 23 qershor 1944: “Unioni nacionalist i shënuar në buletinin e datës 19 nuk erdhi në Sevaster, por përkundrazi në fshatin e Mesaplikut. Është mbajtur shënimi ditën e 12 dhe kanë marrë pjesë 200 persona dhe krerët e Lëvizjes Nacionaliste Ali Bej Këlcyra, Nuredin Bej Vlora, Isuf Luzaj dhe kreu i çetës nacionaliste Skënder Muço. 35)

* 

Me hyrjen e gjermanëve në Shqipëri Nuredin bej Vlorës iu propozua kanidatura e kryeminstrit, gjë që ai e refuzoi dhe nuk pati asnjë lidhje me gjermanët. Ky fakt del në disa telegrame që i deleguari special gjerman për Juglindjen e Ballkanit Nojbaheri dhe më pas Konsulli i Përgjithshëm i Gjermanisë në Tiranë, Shajger e Shlipi, i dërgojnë Ministrisë së tyre të Jashtme në lidhje me njerëzit e mundshëm të cilët do të merrnin përsipër barrën e drejtimit të qeverisë shqiptare nën pushtimin gjerman. Kështu në telegramin e datës 25 tetor 1943 thuhet: “Ju lus që Ministria e Punëve të Jashtëme vazhdimisht të informohet rreth individëve shqiptarë, të cilët në kohën e rendit të ri, po marrin detyra të rëndësishëme publike. Dërgoni shënimet biografike të Mehdi bej Frashërit, Fuat bej Dibrës dhe të fytyrave eminiente të rendit të ri shqiptar,  me qëllim që këta personalitete të popullarizohen këtu përmes shtypit. Ju lutemi që ta informoni Berlinin që a është ende në fuqi kandidatura e Nuredin bej Vlorës, për Kryetar të Qeverisë dhe e antarëve të zgjedhur për qeveri”. Nojbajeri.

Faktin që gjermanët e kërkuan Nuredin Beun ta bënin kryeministër e konfirmon edhe Julian Amery . 36)

Në një listë të hartuar nga autoritetet gjermane të pushtimit me 72 personalitete të kohës, ndër të cilët Mehdi Frashëri, Aleksandër Xhuvani, Pater Anton Harapi, Ago Agaj, Kristo Floqi, Mihal Zallari, Shefqet Vërlaci, Ibrahim Biçaku etj., të cilët besoheshin nga gjermanët dhe merrnin pjesë në ceremoni e kremtime festash kombëtare, nuk figuron emri i Nuredin bej Vlorës dhe as i Mid`hat Frashërit, çka do të thotë se këta nuk kishin lidhje dhe marrëdhënie me pushtuesin gjerman e që hedh poshtë akuzat e komunistëve për bashkëpunimin e Nuredinit me gjermanët. 37)

Nga këto fakte del fare e qartë se akuza që komunistët i bëjnë Nuredin bej Vlorë për bashkëpunim me pushtuesit italian dhe gjerman, nuk ka bazë dhe nuk është e vërtetë. Theksojmë se në se Nuredin bej Vlora do të shikonte interesin e tij, ai e kishte udhën të hapur për të marrë pozitë dhe në fund edhe për të jetuar në lumturi jashtë vendit, por ky burrë nuk pa asnjëherë interesat e veta por mbi gjithëçka vuri interesin e atdheut te tij.

* 

Në shtator të vitit 1944, kur trupat gjermane po përgatiteshin të largoheshin nga Shqipëria dhe para ardhjes së komunistëve, fisi i madh i Vlorajve: Xheladin pasha, Eqerem beu, Safa beu, dhe Nuredin beu u

larguan nga Vlora për në Tiranë, por as aty nuk mund të qëndronin dot dhe u nisën për në Gjermani, duke qënë të detyruar të lënë në shtëpi gratë dhe fëmijët sepse ishte dimër dhe fëmija më i vogël i Eqeremit ishte vetëm disa muajsh. Pre e komunistëve mbeti jo vetëm gjithë ajo pasuri, por ç`ishte më e dhimbshme në duart e pushtetarëve vrasës dhe analfabetë mbetën koleksionet e artit, bibliotekat e çmueshme, shumica e dokumentave me vlerë të pallogaritshme, që komunistët nuk mund t`i kuptonin dhe vlerësonin. Shumë nga këto dokumenta u dogjën sepse ishin të bejlerëve dhe agallarëve dhe nuk i duheshin popullit!!!

Fillimisht Nuredin Beu u vendos në Vjenë dhe u ndihmua nga emigrantë të tjerë të kalonte vështirësitë e shumta . Me dekret nr. 2205, datë 5.1.1956, të Kuvendit Popullor, në numurin rendor 139, është shënuar emri i Nuredin bej Vlorës i shpallur armik populli dhe që i ndalohej hyrja në Shqipëri. Emëri i Nuredin bej Vlorës vazhdoi të përflitej pa baza edhe mbas çlirimit gjatë gjyqeve qesharake që zhvilluan komunistët kundër të ashtuquajturve armiq të popullit. Në vitin 1947, në gjyqin e deputetëve, që dolën si opozitë kundër Enver Hoxhës, Sulo Klosi akuzohej se që në vitin 1941 kishte pasur lidhje me eksponentë të Ballit Kombëtar, si Mid‘hat Frashërin, Hasan Dostin, Abaz Ermenjin, Nuredin bej Vlorën etj., me të cilët e kishte lidhur shoku i tij i ngushtë, inxhinier Andrea Xega.

* 

Nuredin Beu u shua në Hajdenberg të Gjermanisë në tetor të vitit 1964, larg atdheut të tij për të cilin kishte shkrirë gjithë jetën e tij heroike dhe pasurinë e tij të madhe. Shtypi antikomunist jashtë vendit vlerësonte lart veprën e tij atdhetare pas vdekjes: “Ai ishte simboli i pastër i burrërisë dhe patriotizmes shqiptare” dhe përmendet një thënie e tij: “Unë Kosovën e kam në zemër dhe do të përpiqem për çlirimin e saj, si për Vlorën time” Nuk la pasardhës dhe deklaronte se pasurinë e tij do t`ia falte Vlorës. 38)

Është një padrejtësi e madhe, që vepra atdhetare e Nuredin bej Vlores ende nuk është vlerësuar.

VLERËSIME DHE GJYKIME PËR NUREDIN BEJ VLORËN

Shkëlqesia e tij Nuredin bej Vlora dhe e nderuara, zonja e tij. Me gëzim të madh, po botojmë sot fotografitë e shkëlqesisë së tij Nuredin bej Vlorës dhe zonjës së tij të nderuar. Bashkatdhetarin tonë, të shkëlqyerin Nuredin bej Vlora, është e tepërt t’ua rekomandojmë lexuesve tanë, sepse emri i tij dihet prej të gjithëve, si brenda në Shqipëri, ashtu dhe përjashta midis kolonive shqiptare.

Ai vjen nga një nga më të shquarat familje të vendit tonë, biri i të ndierit Ferit Pasha, që ka qenë Vezir i Madh në kohë të Sulltan Hamitit. Shtëpia e tij, ka lidhje fisi me Khedivin e Misirit, Abaz Hilmi Pashën, me Myfit Libohovën dhe me shumë familje të tjera të shquara të Shqipërisë. Nuredin Vlora, mësimet i ka marrë në shkollat më të shquara të Europës dhe midis të tjerëve, ka patur si bashkënxënës, princin trashëgimtar të Rumanisë, Karolin II.

Shkëlqesia e tij është një patriot i rrallë. Urtësia, fjala e ëmbël dhe sjelljet fisnike janë stolitë e paçmuara të karakterit të tij të kulluar. Më 1914, në kohën e turbullimeve, Nuredin Vlora mori pjesë në luftën

kundër kryengritësve, në fushën e Myzeqesë, ku tregoi një trimëri të shquar. Në një sulm që bëri kundër rebelëve, iu vra kali, dhe pushka iu thye, por megjithë këtë, guximin nuk e humbi, por si një trashëgimtar

besnik i stërgjyshërve të tij, me revole në dorë luftoi për të mbushur detyrën kundër atdheut.

Pas kësaj, shkoi në Europë dhe me shumë atdhetarë të tjerë të shquar u vendos në Zvicër, duke mos pushuar së vepruari, për t’i shërbyer Shqipërisë. Në kohën e Konferencës së Parisit, Nuredin Vlora, bashkë me doktor Turtullin dhe me Pandeli Calen, dërguan një memorandum, i cili bëri një përshtypje të pëlqyer në Këshillin e Aleatëve. Më 20 tetor, Nuredin Vlora udhëtoi në vendin e lirë dhe mikpritës të

George Vashingtonit dhe mbas dy javësh, u martua me një zonjë nga më të shquarat familje të Nju-Jorkut, me të bijën e bankierit Eduard Kelly. Kjo zonjë e nderuar që kurse bashkoi jetën e saj me atë të bashkatdhetarit tonë, ka treguar një interes të veçantë në çështjen shqiptare dhe me shërbimet e sajë, i dha mjaft dobi kombit tonë dhe tregoi plot zell dhe atdhetari.” 39)

Nuredin beu ishte patriot i madh dhe shumë kryelartë.

“Ihsan Toptani u kthye … i shoqëruar nga Nuredin bej Vlora, miku i Kontit Karlo Fraso, mikpritësi ynë në Brindsi… bashkë me gruan e tij simpatike, e cila fliste frëngjisht… Ai kishte qënë për një kohë të gjatë, njeri nga përkrahësit më të flaktë të Partisë Rebublikane. Ishte patriot i madh dhe shumë kryelartë… Këshillat e tij peshonin rëndë mbi udhëheqësit politik të Tiranës, veçanërisht mbi krerët republikanë të Ballit Kombëtar… Nuredini ishte i hijshëm, fisnik dhe në të vërtetë mondan… Anglishten e fliste pa gabime dhe, duke e njohur mirë karakterin britanik na solli uiski…

Një mbledhje e tillë midis çifligarësh shqiptarë dhe oficerësh britanikë, një partizani do t`i dukej si një provë e gjallë, e intrigave të reaksionit ndërkombëtar…

Ai na tha se gjermanët, porsa i kishin propozuar të merrte kryesinë e qeverisë, ose të hynte në Këshillin e Regjencës. Instikti tij natyror, e kishte shtytur të refuzonte këtë funksion pa një të ardhme, por ai do ta pranonte, siç tha, nëse në këtë mënyrë do të ndihmonte kauzën aleate… Ai na tha se ballistët … do të ishin të gëzuar të bashkëpunonin me partizanët kundër gjermanëve, nëse Enver Hoxha do të hiqte dorë nga orvajtja e tij për të imponuar me forcë revolucionin shoqëror në Shqipëri… Në rast të kundërt, ata duhej të luftonin me të gjitha forcat për jetën dhe pronat e tyer që diskutoheshin të humbisnin…” 40)

Ishte personi ma me prestigj në botën e jashtme.

“Pinjoll i nji familje ma bujare e ma me nam në Shqipni, ishte i njoftun, jo vetëm për karakterin dhe trimninë e tij, por edhe si xhentëlmen. Kishte njohje të gjana me personalitete dhe shtëpi të ndigjueme të Europës dhe ishte personi ma me prestigj në botën e jashtme.

Kur u dënue me vdekje për pjesmarrje në Lëvizjen e Fierit 1935, kundër Zogut, reaksioni dhe ndërhymja në favor të tij e mbretënve, kryetarëve të shteteve, gazetave ma të njoftuna të Europës qe i madh. Ai konsiderohej si kryetar i republikës së ardhëshme shqiptare. Në luftat që zhvillohen në Shqipni, mbas shpalljes së Pavarësisë, Nuredin Vlora lufton kundër grekut dhe plagoset me rebelët.” 41)

  • F u n d  –

Festa e Pavarësisë së Shqipërisë: Rugova President i Kosovës, uronte gjithë shqiptarët e botës

by

-Dr. Ibrahim Rugova para 29 viteve – në  jubileun e 80 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë e Ditën e Flamurit – 28 Nëntor 1992 uronte gjithë shqiptarët e botës, për herë të parë si President i Kosovës: Një  URIM I MADH në këtë kremtim jubilar për të gjithë shqiptarët edhe në Shqipëri, edhe në Kosovë, edhe në viset e tjera etnike dhe në diasporë, duke filluar nga Zelanda e Re, Australia, Evropa dhe Amerika, të cilët gjithmonë kanë qenë të lidhur me Shqipërinë dhe me trojet etnike shqiptare dhe me çështjen shqiptare/

Gazeta DIELLI nga korrespondenti në Kosovë Behlul JASHARI

PRISHTINË, 27 Nëntor 2021/ Para 29 viteve – në 80 vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë – Ditën e Flamurit, në 28 Nëntor 1992, Presidenti historik i Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova, uronte të gjithë shqiptarët në botë.

“Një  URIM I MADH në këtë kremtim jubilar për të gjithë shqiptarët edhe në Shqipëri, edhe në Kosovë, edhe në viset e tjera etnike dhe në diasporë, duke filluar nga Zelanda e Re, Australia, Evropa dhe Amerika, të cilët gjithmonë kanë qenë të lidhur me Shqipërinë dhe me trojet etnike shqiptare dhe me çështjen shqiptare”.

Ky ishte urimi i parë për 28 Nëntorin i Dr. Ibrahim Rugovës si President i Kosovës i zgjedhjeve të para pluraliste të 24 Majit 1992 – vitit të 80 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, që e festoi në Vlorë.

Dr. Rugova vlerësonte arritjet e shqiptarëve dhe theksonte aspiratat e idealet shqiptare:

“Në këtë moment jubilar dhe të rëndësishëm mund të them se sot shqiptarët, pa marrë parasyshë kufijtë aktualë, janë më të bashkuar se asnjëherë dhe sot, pas 50 vjet ndjekjesh dhe persekutimesh që përjetuan edhe në Shqipëri e edhe në Kosovë dhe represionit që kemi këtu, kremtojmë së bashku këtë festë kombëtare, e mund të themi edhe me rezultate të mëdha, sepse Shqipëria aktuale këtë vit ka hyrë definitivisht në proceset demokratike, gjithnjë e më shumë po bëhet një vend i hapur edhe në pikëpamje politike e edhe në pikëpamje ekonomike dhe po integrohet në proceset evropiane dhe ndërkombëtare, ndërsa Kosova, me shpalljen e pavarësisë së saj shtet i pavarur dhe neutral, po afirmohet gjithnjë e më shumë në planin ndërkombëtar, po ashtu edhe trojet e tjera etnike të shqiptarëve në Maqedoni, si grupacion i dytë nacional, pastaj në Mal të Zi dhe në Serbinë Jugore. Mund të themi se me politikën e rezistencës dhe të qëndresës paqësore, shqiptarët e Kosovës dhe të viseve tjera janë afirmuar sot në botë. Në kohën kur po shkatërrohet e që u shkatërrua ish-Jugosllavia e po ashtu edhe në kohën e një organizimi të ri në Ballkan, edhe shqiptarët e Kosovës e të viseve tjera etnike kërkojnë vetëvendosje për ardhmërinë e tyre.

Në këto momente të rëndësishme, Shqipëria si shtet ndihmon mjaft çështjen e Kosovës dhe çështjen e shqiptarëve në përgjithësi në planin diplomatik dhe në planin politik dhe mbron interesat e shqiptarëve.”

Presidenti historik Rugova ka folur kështu në një deklaratë ekskluzive për gazetën e rezistencës “Bujku”, kryeredaktor i parë-themelues i së cilës isha, që kishte nisë të dalë nga 18 Janari 1991, pjesë e lëvizjes e luftës për liri, pavarësi e demokraci, me orientim e përcaktim të fuqishëm properëndimor euroatlantik, e që sfidonte ndalimin e dhunshëm nga Serbia të gazetës Rilindja – të vetmes së përditshme shqipe në atë kohë në Kosovë.

Me titullin “Shqiptarët sot janë më të bashkuar se asnjëherë” deklarata ekskluzive gazetës “Bujku” botohej në numrin e 28 Nëntorit 1992 në ballinë, ku me titullin “Urojmë që përvjetorët e ardhshëm t’i festojmë bashkërisht” botohej edhe përgëzimi i Presidentit të Kosovës Dr. Ibrahim Rugova  Presidentit të Shqipërisë Sali Berisha:

“I dashuri President,

Sot, në ditën e 80-vjetorit të shpalljes së Pavarësisë shqiptarët festojnë kudo. Më 28 nëntor mbushen plot 80 vjet kur në Vlorë Ismail Qemali ngriti Flamurin e Kastriotit, Flamurin  shqiptar. Ishte ditë e Pavarësisë së Shqipërisë, ditë e çlirimit dhe ditë për të hyrë në jetën e lirë shqiptare e qytetare. Por, për fat të keq, Shqipëria u nda dhe Kosova e trojet e tjera etnike ranë prapë në robëri. Të gjithë shqiptarët nuk e gëzuan pavarësinë dhe lirinë.

Shqipëria demokratike dhe e lirë sot po bëhet një faktor i integrimeve kombëtare dhe i stabilitetit në Ballkan. Ajo Kosovës po i jep ndihmë të madhe politike dhe diplomatike në rrugën e saj të Pavarësisë, po i mbronë interesat e të gjithë shqiptarëve.

Urojmë që Shqipëria të bëhet një shtet edhe më i fortë edhe më i zhvilluar ekonomikisht, Urojmë që përvjetorët e ardhshëm t’i festojmë bashkërisht.

Zoti e bekoftë Shqipërinë!

Kryetari i Republikës së Kosovës,

Dr. Ibrahim Rugova”

Në 28 Nëntor 1992, “Në mbarë Shqipërinë manifestime madhështore” ishte kryetitull balline i raportimit nga Tirana i gazetës “Bujku”, e cila  në numrin vijues raportonte edhe se, Presidenti i Republikës së Kosovës Dr. Ibrahim Rugova ishte në Shqipëri në kremtimin e 80 vjetorit të Pavarësisë.

“Dr. Rugova mori pjesë së bashku me presidentin e Shqipërisë dr. Sali Berisha në solemnitetin qendror të përvjetorit jubilar në Vlorë, ku 80 vjet më parë Ismail Qemali ngriti Flamurin e Pavarësisë…Në kuadër të vizitës në Shqipëri, dr. Rugova zhvilloi bisedime me presidentin Berisha dhe me udhëheqës të tjerë të Shqipërisë”, shkruante gazeta “Bujku” që dilte në Prishtinë.

Ditën e Flamurit e të Pavarësisë së Shqipërisë – 28 Nëntorin  Dr. Ibrahim Rugova e festoi në Vlorë në 80 vjetor për herë të parë si President i parë Kosovës po në atë vit kur u votua në zgjedhjet e para pluraliste presidenciale e parlamentare të 24 Majit 1992.

Në Kosovë Dita e Pavarësisë së Shqipërisë dhe e Flamurit Shqiptar festohej edhe kur ishte e ndaluar, festohej edhe me demonstrata në vitin 1998 në Prishtinë e qytete tjera me kërkesa për Kosovën Republikë, për Kushtetutë, për Universitet e të tjera për të drejtat e shqiptarëve. Atëherë, marshi i  fillimtarëve të demonstrates, ndër të cilët isha edhe unë nxënës i klasës së tretë të Shkollës Normale nisi në orët e pasditës  nga Fakulteti Filozofik (tash Fakulteti Filologjik i Univerisitetit të Prishtinës), dhe më pas deri natën vonë u mbushën përplot demonstrues rrugët dhe sheshet e kryeqytetit të Kosovës. Për ato demonstrata në 24 vjetorin e tyre “Nata që bënte dritë” ishte titulli i shkrimit tim në gazetën “Bujku” të 28 Nëntorit të 80 vjetorit të Pavarsisë së Shqipërisë, ku në legjendën e fotografisë theksoja: “Pas Krujës, Vlorës…edhe në Prishtinë, në demonstratat e vitit 1968, në prag të Ditës së Flamurit, u ngrit flamuri për pavarësinë shqiptare…”

“Valonin shumë flamuj kombëtarë shqiptarë, valonin edhe për Festën e Flamurit që ishte e ndaluar bashkë me flamurin”, përshkruaja pamjet madhështore…Tregoja edhe se si në 28 Nëntorin 1968  për  demonstrat shqiptare në Kosovë dhe për Flamurin Shqiptar në ditën e madhe historike kisha shkruar vargje – vjershën “Himni i Flamurit”, të cilën ma botoi gazeta studentore “Bota e Re”…

Nga të gjithë shqiptarët, edhe në demonstrata, përkujtohej e edhe sot e përgjithmonë historia jonë shkruan e flet edhe se Heroi Kombëtar, Isa Boletini, në Nëntorin e madh 1912 nga fshati Boletin në rajonin e Mitrovicës – nga Kosova me 400 bashkëluftëtarët e tij shkoi në Vlorë në krah të Ismail Qemalit për shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë.

Në Vlorë, Isa Boletini me bashkëluftëtarët nga Kosova përbënin forcën e parë ushtarake të Qeverisë së parë Shqiptare të kryesuar nga Kryetari i saj Ismail Qemali, themeluesi i Shtetit Shqiptar, firmëtari i parë i Deklaratës së Pavarësisë Shqiptare.

Edhe nga Vlora, edhe në festimet e urimet nëpër vite të 28 Nëntorit Presidenti Rugova theksonte edhe mesazhin se Pavarësia e Kosovës është plotësim i Pavarësisë Shqiptare.

 “Kosova e pavarur në NATO e në BE dhe në miqësi të përhershme me SHBA”, “Pavarësia e Kosovës është e mira e të gjithë qytetarëve dhe do ta qetësojë rajonin” dhe “Politikë globale që sa më parë të bjerë muri mes shqiptarëve”, janë titujt e tre nga intervistat ekskluzive që kam zhvilluar nëpër vitet e rezistencës, luftës e lirisë me Presidentin historik të Kosovës Dr. Ibrahim Rugova, derisa isha kryeredaktor i gazetës Rilindja dhe korrespondent në Kosovë i Agjencisë Shtetërore-Zyrtare të Lajmeve të Shqipërisë.

Këto tre intervista janë ribotuar në gazetën tradicionale të Kosovës Rilindja, e cila për 17 Shkurtin historik 2008 doli numër i jashtëzakonshëm festiv me kryetitullin me shkonja ngjyrë ari: Kosova shpalli pavarësinë bota e njeh shtetin më të ri.

Po në ballinë, nën imazhet e nënshkrimit të Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës, të Flamurit e Stemës së shtetit të ri evropian dhe fishekzjarreve të festimeve në Prishtinë, Rilindja shkruante poashtu me shkronja ngjyrë ari: 17 Shkurti 2008 dita më e madhe shqiptare pas 28 Nëntorit 1912 të Pavarësisë së Shqipërisë.

Lart te logoja po në faqen e parë shkruante: Rilindja ju uron shpalljen dhe njohjen e Kosovës Shtet i Pavarur.

SHPALLJA E MËVEHTËSISË SË SHQIPËRISË

by

– MOMENTI KUR KOMBI NJESOHET ME PROBLEMIN E VET KRYESOR-

Eugjen Merlika 

Çështja kombëtare qe barra më e rëndë që politika shqiptare, që në aktin e themelimit të Shtetit, e mbarti gjithmonë në supe e në shpirt, madje ajo u bë masa e vlerësimit të forcës e dobisë së saj.

Shqipëria e cunguar që në lindje, me pohimin e gjymtimit në maj 1913 në Londër, u bë strumbullari rreth të cilit do të vërtiteshin gjithmonë shqetësimet e politikës së saj. Çështja kombëtare, çështja e Kosovës, e Dibrës, e Çamërisë, e trevave shqiptare në Malin e Zi, e qyteteve të Jugut, e Janinës, Prevezës, Artës u bënë guri i provës për atdhetarët shqiptarë të çdo prirjeje a simpatie kundrejt vendeve e kulturave të ndryshme. Ajo çështje qe barra më e rëndë që politika shqiptare, që në aktin e themelimit të Shtetit, e mbarti gjithmonë në supe e në shpirt, madje ajo u bë masa e vlerësimit të forcës e dobisë së saj. Shqipëria nuk mundi të ketë një ecje normale, të mendonte për rrugët e zhvillimit të saj me qetësi, duke vënë në lëvizje të gjitha mundësitë e saj, të tokës, të natyrës, të njerëzve, të mendjeve të tyre, sepse mendimi i vetëm ishte ai i trojeve të ndara. Çdo hap, çdo përpjekje, çdo aftësi vihej në shërbim t’atij mendimi, që ishte si një pykë e futur në trurin e atij kombi. Kështu kombi u njëjtësua me problemin e tij kryesor dhe ideologjia e tij nuk u huajt nga përvojat e të tjerëve, sa i përket modeleve të zhvillimit e të qeverisjes, por u pagëzua nacionalizëm apo kombëtarizëm.

Politika shqiptare duhet të vlerësohet e të matet së pari me peshoren e çështjes kombëtare, me dobinë, indiferentizmin apo dëmin që prodhon në lidhje me të. Historishkruarja, në gjykimin e ftohtë të gjykatësit të paanshëm, duhet t’a ketë kriter bazë të vlerësimit të ngjarjeve apo personazheve atë të përputhjes së motiveve shtytëse të të parëve dhe veprimtarisë së të dytëve me interesat e vërteta, të hapta apo të fshehta, të dukshme apo të padukshme, të çastit apo të perspektivës, të  Vendit në kontekstin kohor të caktuar i cili merret në shqyrtim. […] Nuk mund të themi se vlerësimet ishin gjithmonë objektivë në vorbullën e luftës politike e të përleshjes së interesave të ndryshme. Gjykimet qenë shpesh të nxituara, herë herë radikale e jo të drejta me pasoja shpesh edhe rrënuese për protagonistët e ngjarjeve. Shpesh kjo është shfaqja e zakonshme e politikës, jo vetëm në Shqipëri e në Ballkan, por edhe në pjesët e tjera të botës, shprehje më shumë e interesave të pjesëmarrësve se sa e parimeve të tyre, ndërthurje motivesh nga më të ndryshmet që përcaktojnë zhvillime shtetesh, bashkësish  e epokash në gjithë tërësinë e tyre dramatike e shpesh edhe tragjike. 

Që në lindjen e Shtetit u kristalizuan rrymat e ndryshme të mendimit politik që, megjithë ndryshimet e mundshme, mbeteshin në kuadrin e nacionalizmit, i cili ishte i vetmi projekt programatik me përparësi. Por ky projekt, për të patur shpresë sendërtimi, duhej të inkuadrohej në aleanca me Vendet e fuqishme e të zhvilluara, me Fuqitë që vendosnin fatet e popujve. Rruga e Shtetit tonë të ri kalonte nëpër shtigjet e interesave të Vendeve të tjera afër ose larg nesh. Kështu edhe qeveria e Vlorës, veprimtaria e së cilës nuk i kapërceu shumë caqet e asaj krahine, u përball që në fillim me ata probleme. Ismail Qemali e Luigj Gurakuqi, në udhëtimin e tyre për në Vlorë, u ndaluan në Vjenë e në Romë, ku morën miratimin për Shpalljen e Pavarësisë e një farë premtimi për të gjetur mbështetjen e përkrahjen. Fatkeqësisht, në politikën e shteteve, premtimet kanë jetën e shkurtër. Ata shtete, disa muaj më vonë, nuk ishin në gjëndje të siguronin në Londër kufijtë natyrorë të Shtetit shqiptar, kufij të respektuar për gati pesë shekuj nga perandoria otomane.

Krahas përpjekjeve për të siguruar mbështetjen e Vendeve t’Evropës e të botës, duhej përballuar e zhvilluar dialektika normale e mendimeve të ndryshme politike. Duket se Ismail Qemali dhe Qeveria e Përkohshme e kanë shterrur forcën e tyre shtytëse, jo aq për mungesat e tyre sa për faktin se Kuvendi i Vlorës  u organizua në një kohë shumë të shpejtë, për shkak të rrethanave të brendshme e të jashtme në të cilat u zhvillua, duke mos arritur të sigurojë përfaqësimin e të gjitha krahinave e bashkësive shqipfolëse. Abdi Toptani e Mustafa Kruja dërgohen në Tiranë për të sheshuar mosmarrëveshjet e pakënaqësitë që kishin lindur në këto anë, “për t’u ardhun rreth ngatrresave t’Esad Pashës.”“Mustafa Kruja në historinë shqiptare” OMSCA 1 Tiranë 2012 Faqe 199

Në vëllimin e cituar ka një letër të hartuar nga Mustafa Kruja e të firmosur nga Avdi Toptani, drejtuar “Së naltës Ministri të Punvet të Mbrêndshme Vlonë”. Kjo letër që nuk ka datë të saktë, por vetëm muajin maj 1913, është një dokument i rëndësishëm që hedh dritë mbi bisedat e dy të dërguarvet qeveritarë me mjediset politike në Tiranë, veç atyre me Esat Pashën. N’atë letër flitet për tri ditë bisedash të ngjeshura me parinë e Tiranës dhe të krahinave të Matit e të Dibrës me në krye Ahmet Beg Zogollin, në të cilat u rrahën shumë mendime mbi gjendjen e vështirë që ishte krijuar nga pakënaqësitë e lindura e të nxitura nga Esat Pasha kundrejt Qeverisë së Vlorës, dhe rrugët për të shëndoshur gjëndjen.

“Veçse mbas tri dit bisedimesh e kuvêndimesh të gjata, në të cilat kanë shtrydhun trût sa kanë mundun, posë meje, edhe Fuad Beu, Murat Beu e Z. Mustafa, sidomos Kaçorri qi âsht mundue për këtë qëllim mâ mirë se të gjithë na dhe Ahmet Beu qi ka hŷmë në mes me nji mendim pajtues, tue marrë para sŷsh çdo farë gjasash dhe pandehjesh, kemi gjetun si të vetmen rrugë për me pritun rreziqet, qi ndryshe kishin me na ndodhun me doemos, pranimin e kuvendit të përgjithshëm në nji formë e me kushte qi na ka marrë mêndja për të mirën e atdheut e janë këto:

  1. Qeveria e Përkohëshme të grijshë me u mbledhun pësëri dhe me të shpejtë Kuvêndin e përparshëm tue e quejtun se ka qênë në pushim.  
  2. Të gjejmë mënyrën qi të marrin pjesë në Kuvênd edhe disa zotní, të cilët, ndonse njihen ndër elementat me rândsí të Shqipnís nga shumë pikëpamje, s’kanë pasë mundun të gjinden atje për shkaqe qi s’ishin në dorë të kurrkuj.
  3. Në Kuvênd të marrin pjesë edhe qeveritarët si delegetën.
  4. “Qëllimi kryesor i Kuvêndit të jetë bashkimi i atyne elementave dhe pjesve të Shqipnís qi koha e kalueme dhe ndodhít e soçme i kanë largue prej shoqishoqit e bâmë si të huej ndërmjet tyne. ”

Qe në këto  pika përmblidhet themeli i punës qi na kemi pranue e qi kemi bâmë të pranohet edhe prej anës tjetër. Përmbi hollsít kemi edhe shumë sende për t’ju thânë. Sidomos kemi përpilue nji rradhue t’atyne zotnive qi duhet t’u shtohen misevet të përparshëm të Kuvêndit, të cilin duhet t’a pëlqejë Qeveria. Këtê kemi me Ju a paraqitun….” 

Letra është një dëshmi e bukur e aftësisë së atyre personalteteve që merrnin pjesë në një “mexhliz”, që kishin mendime të ndryshme, por që arrinin të gjenin emruesin e përbashkët të ideve të tyre me një propozim në dritë të diellit, larg intrigave të oborreve e të politikës, drejtuar Qeverisë së Përkohëshme në Vlorë. Duhet vënë në dukje se përfundimi i bisedave të Tiranës u bë me pjesëmarrjen nga ana e Qeverisë të Nën/kryetarit të saj, imzot Kaçorrit, të Ministrit Avdi Toptani e të kryesekretarit të Këshillit të Ministrave, Mustafa Kruja. 

Por Qeveria nuk e mori shumë në konsideratë atë mundësi. Ismail Qemali udhëtonte nëpër Evropë me Luigj Gurakuqin dhe Isa Boletinin. Veprimtaria e Kryeministrit ishte më e rëndësishme në kanceleritë e huaja, ku Shqipëria priste të merreshin vendimet për njohjen e kufijve të saj zyrtarë. Mufid Libohova, që zëvëndësonte Kryetarin, parapëlqeu më shumë të merrej vesh drejt për së drejti me Esad Pashën se sa të shqyrtonte propozimet e të dërguarve të qeverisë së tij në Tiranë. E parë në largësinë e më se njëqind viteve ajo dukuri më duket se ka qenë një rast i humbur. Po të ishte thirrur ai Kuvend n’atë periudhë të trazuar të shtetit të ri, në të cilën politika ishte robe e luhatjeve dhe vështirësive të panumurta, ndoshta do të kishte patur një efekt çudibërës në t’ardhmen e Shqipërisë.

 Së pari ai Kuvênd do të ishte një sofër më e gjërë se ajo e Vlorës, ku do të shpalosej mendimi politik i gjithë krahinave. Në të do të diskutoheshin me qetësi e gjakftohtësi të gjitha problemet që shtroheshin para kombit të coptuar e Shtetit të porsalindur. Që aty do të dilte një Qeveri e përcaktuar që do të përfaqësonte të gjithë vullnetin e krahinave të ndryshme të Shqipërisë, edhe t’atyre që nuk kishin patur mundësi të ishin të pranishme në Vlorë më 28 nëndor 1912. Kjo do të zgjeronte shumë autoritetin e saj në të gjithë Shqipërinë, do t’i bënte pritë shumë rreziqeve që vinin nga prirje vetiake për të marrë pushtet, nga intriga e përpjekje për të krijuar tarafe që vështirësonin shumë punën e Qeverisë. Një Kuvend i tillë do t’i shëmbëllente Lidhjes së Prizrenit, do të ndihmonte krijimin e idesë së bashkimit e të qëndrueshmërisë së shqiptarëve e, pa dyshim, do t’i jepte një autoritet mbarëkombëtar organeve drejtues që do të dilnin prej tij. Ndoshta ajo do të kishte qenë në gjëndje t’i shmangte Shqipërisë rrezikun e rebelimit filo-turk të Haxhi Qamilit e Musa Qazimit, që i dha goditjen dërmuese përfytyresës së saj në opinionin e Evropës, duke detyruar të largohej nga Vendi Princ Wiedin, të cilin Evropa, me kërkesën e shqiptarëve, e kishte njohur si kryetar të shtetit të ri. Largimi i tij nga Shqipëria qe një formë vetëvrasje e kësaj të fundit, sepse e la atë në mëshirë të dallgëve të luftës së Parë botërore, pa asnjë mbrojtje.

Në fund të letrës shënohen edhe disa nga emrat e atyre personaliteteve, “elementa me rândsí të Shqipnís nga shumë pikëpamje”, që duhej të ftoheshin për të marrë pjesë në atë Kuvend e që kanë patur role të dorës së parë në ngjarjet e mëvonëshme të politikës shqiptare. Bëhet fjalë për një listë prej 45 vetësh, ndërmjet të cilëve shquhen Preng Pasha, Markagjonj, Isuf Elezi, Aqif Pashë Biçaku, Shefqet Vërlaci, Esat Pashë Toptani, Bajram Curri, Hasan Prishtina, Syrja Vlora e të tjerë pari krahinash, por edhe klerikë të njohur si Imzotët Serreqi, Bumçi, Koleci, Shllaku, Bianchi, Abati i Mirditës, Sheh Sula i Dibrës etj. 

Mos pranimi i propozimit që erdhi nga Tirana çoi në dhënien e përgjegjësisë së Ministrisë së Brëndshme Esat Pashë Toptanit, që u bë më vonë varrmihësi i Qeverisë së Vlorës.     

“Rravgime te lira ne shtigjet e historise shqiptare”, Adrion Ltd, 2021

Dëshira e fundit e Pjetër Shinit

by

Naum Prifti/

Shkopinjtë trokitën me një ritëm nervoz mbi lëkurën e tendosur të daulles dhe në sheshin e pazarit të Shkodrës u vendos qetësia. Qytetarë e fshatarë, blerës e shitës dhe vizitorë të rastit i prenë fjalët dhe mbajtën vesh. Lajmërimet me tellall qenë kumtime ogurzeza, qëkurse Arbëria qe pushtuar nga osmanlinjtë. Çdo ditë pazari lajmëroheshin masat shtrënguese për dorëzime të armëve dhe kuajve, paralajmërime për popullsinë që ushqente apo strehonte kaçakët dhe të arratisurit nga kampet turke, dhe kërkesa për ndihma e krahë pune për ngritjen e xhamive dhe karakollëve. Turqit kishin arritur te ndaluan tregtinë e kripës dhe të lëndës së drurit, dhe te kufizuan lundrimet në det nga frika e ndonjë marrëveshjeje midis shqiptarëve dhe republikave të huaja.

Tani qe familja e Skënderbeut qe shpërngulur në Napoli, flitej se i biri i tij, Gjoni, po përgatiste forca që do ngrinin në këmbë popullsinë arbërore kundër pushtuesve. Populli mezi priste të kthehej koha e lavdisë dhe respektit për derën e Kastriotëve. Po ndërkohë kapedanët shqiptarë mbanin të gjallë shpirtin e rezistencës në tokat arbërore. Kur turqit më në fund arritën të pushtonin Shkodrën, Gjergj Golemi ende luftonte në Sopot dhe trupat osmane nuk kishin mundur ta merrnin kështjellën. Shumë kapedanë arbër, që kishin qenë djemuri në kohën e betejave nën Prijësin e Madh, ishin rritur maleve dhe burrëruar luftrave, dhe tani njiheshin nga i madh e i vogël për trimëritë e tyre që i tmerronin turqit dhe mbushnin me shpresë shqiptarët.

Tellalli po lajmëronte: “Kush e kap dhe e dorëzon Pjetër Shinin të gjallë a të vdekur, sadrazemi Ursun Bintash i fal taksën e dhjetë katundeve për shtatë vjet dhe zonjën e bukur, të shoqen e Pjetër Shinit, si skllave”. Njerëzit u panë sy në sy dhe buzëqeshën. Katër muaj që tellalli përsëriste të njëjtën shpallje. Por nga qershori në vjeshtën e parë, vetëm numri i katundeve rritej si shpërblim për kapjen e kapedanit. Po kapej veriu? A mbërthehet era?  A zihet në çark rrezja e diellit? Çdo javë kishte një pritë a sulm kundër postave turke e karvanëve të tyre në qytete a në fshatra, në monopat a shteg mali, me shokë a i vetëm, më këmbë a kaluar, njerëzia thoshin se aty pari ishte parë Pjetër Shini dhe fjala merrte dhenë.

Pjetër Shini kishte thënë se ai do të luftonte sa t’i regëtinte zemra, sa t’i kishte forcë krahu e sa t’i shihte dritë syri. Cilido që i thoshte vetes arbër dhe e donte atdheun të lirë ishte bashkë me të në beteja kundër turqve si dhe në çdo odë shqiptari që donte lirinë. 

Shkoi një mot e shkuan dy e kështu me radhë, ranë gjethet, u zhveshën drurët, farëzat u bënë pemë e çikëzat u bënë nuse. Pjetër Shini me shokët e tij besnikë nuk i nënshtroheshin sundimit osman. Mes betejave hodhi shtat e u burrërua, mes betejave u martua. Për krushq shpuri shokët e vet dhe disa edhe pandehën se tani që u martua do të shtrohej e s’do të flinte më me gunë krahëve staneve e shpateve. Të tjera thoshin bota, tjetër mendje kishte trimi. 

As një javë s’ndenji me grua, ngjeshi shpatën e pazmoren e sërish doli në mal.

– Ç’u martove o Pjetër Shini kur ti kishe këtë mendje? – e pyetën.

– Më pëlqen të kem fëmijë.

– Po për gruan, a mendon? E ke lënë vetëm në shtëpi. I kanë rënë gjithë hallet mbi kokë. Shtëpia e fëmija dhe ty s’të ka pranë për një punë a për një ndihmë.

– Gruaja ime edhe babën kaçak e kish. Bij kaçaku e nuse kaçaku.

– Po baba iu vra. Në iu vraftë dhe burri?

– Ani. atëhere do të jetë nënë kaçakësh!

E kishte gjetur edhe gruan si veten Pjetër Shini; të bukur e trimëreshë. Dhe e shoqja e Pjetër Shinin qe krenare për të se emrin e tij e mbanin në gojë të gjithë, miq e armiq. Turqit i kishin premtuar falje, ai qe përgjigjur se s’kishte bërë ndonjë faj. Ata i kishin ofruar ta gradonin e ta mbanin komandant të forcave të tyre ushtarake, ai qe përgjigjur se nuk e këmbente gjakun me grada. I kishin thënë të dorëzonte armën dhe të bënte ç’të donte ku të donte, ai ju tha: “Arma dhe nderi qëndrojnë bashkë”. E kishin kërcënuar, i kishin ngritur kurthe, e kishin ndjekur me koshare e suvarinj, por ai ju shpëtonte çdo herë. Pjetër Shini nuk bëhej as erë, as zog. Atë e mbronte gjithë populli i krahinës, atë e njihnin barinjtë dhe çilimijtë, druvarët dhe farkëtarët, peshkatarët dhe amvisat.

Pjetër Shinin s’do ta kishin zënë kurrë sikur të mos e kishte tradhtuar një prift. At Shtepani kur mori vesh se Pjetër Shini po mjekohej te një xherah, shkoi në zyrën e sadrazemit dhe e kallëzoi.

– Ç’do prej nesh, – i thanë priftit Shtepan, -veç atyre që të takojnë? Do kënaqesh me gruan e bukur të Pjeter Shinit. 

– Zot na ruaj nga mëkati? Unë jam prift e nuk martohem.

– Zgjidh katundet më të mira e merr taksën për shtatë vjet.

– Nuk i dua, – tha ai. -Po e morën vesh fshatarët, do më hanë të gjallë.

– Fol, ç’do atëherë! – ia ktheu Sadrazemi.

– Vetëm mirënjohjen tuaj – ju përgjigj prifti me lajka.

Prifti përpara e turqit pas shkuan te vendi ku strehohej Pjetër Shini dhe e kapën të gjallë. Ja lidhën duart prapa qafës dhe e ngritën në këmbë.

Sytë e Pjetër Shinin vetëtinë si shkëndija.

– Siç ke rason, e paske edhe faqen!- i tha priftit.

Sadrazemi po dridhej nga padurimi për ta parë përpara tij atë kaçak që i kishte nxjerrë aq shumë telashe dhe e kishte munduar për vite me radhë. Urdhëroi të sillnin një fron për Pjetrin. Vetë u ul në një stol të stolisur. Kaçaku s’dukej as i ligështuar, as i trembur. Vështrimi i tij qe i rreptë e burrëror e sadrazemi s’dinte si të dukej impozant rrethuar nga ornamentet e tij.

-Pjetër Shini të erdhi fundi! – i tha. -Dorës së padishahut nuk i shpëton askush. Ajo të gjen kudo që të futesh dhe të ndëshkon siç e meriton. Po padishahu ka edhe mëshirë për ata që pendohen.

Pasoi një heshtje e shkurtër. Pjetër Shini nuk foli.

– Ç’ke për të thënë?

– Sadrazem unë bëra ashtu si ma desh zemra e si më tha mendja. As jam penduar për ato që kam bërë, as kam ndër mend të pendohem, – tha i vendosur Pjetër Shini.

– Pjeter Shini, në këta vjet që je sjellë maleve e brinjave si kaçak, sa turq ke vrarë e ke plagosur? – e pyeti sadrazemi.

– Unë nuk di të bëj llogari me shumë numra. Nja njëqind ushtarë në vit t’i kam vrarë e t’i kam prerë. Kam njëzetekatër vjet që luftoj. Sa është numri llogarite vetë.

– Dy mijë e katërqind shërbëtorë të padishahut. Dy mijë e katërqind njerëz nuk janë më ngaqë i ke vrarë ti. Ç’do më thuash për këtë?

– S’ka vrarë njerëz, Pjeter Shini, sadrazem. Pjetër Shini ka vrarë armiq. Luftova për nderin e gjakut tim dhe për lirinë e vendit tim.

– Ç’do të bëje po të të liroja tani? Më jep fjalën se do të shkosh në shtëpi e do merresh me tokë e gjë? Fjalës tënde i besoj. Ajo është fjalë burrash.

– As toka, as gjë e gjallë s’ka ç’i duhet Pjetër Shinit. Po më lirove, fjalë burrash, do luftoj si gjer tani.

– Atëhere s’kam ç’të bëj. Njëzetekatër vjet ke luftuar njëzet e katër ditë do të le varur në një dru atje tutje në det.

– Si të duash, o sadrazem. Unë mëshirë nuk lyp, – i tha Pjetër Shini.

– Cila është dëshira jote e fundit?

– Po të më varësh në det, asnjeri nuk do të të besoj.

– Mirë thua. Ku do ti të varesh? – pyeti sadrazemi me kureshtje.

– Unë dua të më varësh në mes të qytetit. Të më shohin të gjithë.

– Aty do të të var! – i tha i vendosur sadrazemi.

– Shpatën ngjishma brezit, kësulën në kokë dhe mburojën në dorë.

– Oh sa do kënaqem kur të shoh të tundet ai litar rreth qafës, – i tha me cinizëm sadrazemi.

– Sa herë të fryjë erë, shpata ime do vringëllojë dhe parzmorja do trokasë aq sa t’i shtjerë frikën turkeshave me fëmijët në gji, që do t’ju luten burrave të tyre të mbyllen në shtëpi se edhe aty nuk do kenë shpëtim nga Pjetër Shini.

Sadrazemi ngriu në vend dhe nuk mund t’i hiqte sytë nga Pjetër Shini. Luftëtarët e lirisë si ai mund të binin në duart e turqve por ata nuk i prekte vdekja sepse ishin bërë pjesë e legjendave të një populli që aspironte për lirinë e vet dhe atë nuk mund ta vrasë asnjë perandori sado e fortë dhe e armatosur të jetë.  

MESSAGE FOR ALBANIAN INDEPENDENCE DAY

by

It is a blessed coincidence that Thanksgiving Day as celebrated by the American colonists and Puritans, and Albanian Independence Day, are commemorated in the same week. These anniversaries have been a blessing to our religious communities and our national interests for nearly a century. Therefore, let us pray, rejoice and share with our compatriots in freedom, these compassionate joys as the month of November closes, and as we approach the celebration of the Lord’s birth in December.


Very Reverend Chancellor Emeritus Father Liolin

Saint George Albanian Orthodox Cathedral

Boston