Prof. Dr. Muhamet Racaj
Gjeneral Major në pension

HYRJE

Siguria në Ballkanin Perëndimor mbetet një nga çështjet më të ndjeshme të arkitekturës së sigurisë në Evropë. Rajoni vazhdon të jetë i ndikuar nga zhvillimet gjeopolitike, rivalitetet strategjike dhe proceset e modernizimit ushtarak të shteteve përkatëse. Në këtë kontekst, deklarata e presidentit të Serbisë, Aleksandar Vučić, se Serbia ka siguruar raketa supersonike CM-400 nga Kina, ka shkaktuar reagime të menjëhershme në rajon dhe në qarqet euroatlantike të sigurisë.
Reagimi i kryeministrit të Kroacisë, Andrej Plenković, i cili paralajmëroi konsultime me aleatët e NATO-s dhe të Bashkimit Evropian lidhur me këtë zhvillim, dëshmon se kjo lëvizje shihet si një çështje me implikime të drejtpërdrejta për stabilitetin rajonal.
Rritja e kapaciteteve raketore të ushtrisë serbe nuk është një fenomen i izoluar, por pjesë e një strategjie më të gjerë të modernizimit ushtarak dhe të forcimit të fuqisë goditëse në rajon. Në këtë kuadër, analiza e këtyre sistemeve dhe e ndikimit të tyre në sigurinë e Ballkanit, veçanërisht në raport me Kosovën dhe shtetet e tjera të rajonit, paraqet një domosdoshmëri strategjike.
PËRPUNIMI I PËRMBAJTJES
Modernizimi i ushtrisë serbe në vitet e fundit është përqendruar në zhvillimin e kapaciteteve raketore me karakter ofensiv, të cilat mundësojnë goditje në thellësi të territorit të kundërshtarit. Një nga projektet më të rëndësishme në këtë drejtim është sistemi raketor Shumadija/Vila, një platformë moderne vetëlëvizëse e bazuar në kamionë të rëndë me mobilitet të lartë operacional.
Ky sistem përdor raketat balistike Jerina-1, me rreze veprimi deri në rreth 300 kilometra dhe me kokë shpërthyese prej rreth 200–250 kilogramësh. Përmes teknologjisë së navigimit satelitor dhe sistemit inertial të drejtimit, këto raketa janë të afta të godasin me saktësi objektiva strategjikë si bazat ushtarake, aeroportet, depot logjistike dhe infrastrukturën kritike. Në të njëjtën kohë, sistemi përfshin edhe municionin loitering Vila-1, i cili mund të qëndrojë mbi zonën e objektivit për një periudhë të caktuar dhe të kryejë sulme të përsëritura me ngarkesë të konsiderueshme shpërthyese.
Një tjetër element i rëndësishëm i arsenalit raketor serb është sistemi PULS, i prodhuar nga kompania izraelite Elbit Systems. Ky është një sistem modern i shumëfishtë i lëshimit të raketave (MLRS), i aftë të përdorë një gamë të gjerë raketash – nga kalibri 122 mm me rreze rreth 40 kilometra deri te raketat taktike balistike me rreze deri në 300 kilometra, si modeli Predator Hawk. Sistemi karakterizohet nga modulariteti, shpejtësia e reagimit dhe integrimi me sistemet moderne të komandimit dhe kontrollit (C4I).

Një dimension tjetër i rëndësishëm është bashkëpunimi ushtarak i Serbisë me Kinën. Blerja e raketave supersonike CM-400 përfaqëson një rritje të konsiderueshme të kapaciteteve goditëse të ushtrisë serbe. Këto raketa janë projektuar për të goditur objektiva strategjikë me shpejtësi shumë të lartë, gjë që e bën interceptimin e tyre nga sistemet tradicionale të mbrojtjes ajrore shumë më të vështirë.

Karakteristikat taktike dhe teknike të raketës CM-400

Raketa CM-400AKG është një raketë moderne supersonike e zhvilluar nga industria ushtarake kineze. Ajo është projektuar për goditje precize ndaj objektivave tokësorë dhe detarë me rëndësi strategjike.
Nga aspekti teknik, raketa arrin një shpejtësi supersonike prej rreth Mach 4 deri Mach 5, ndërsa rrezja e veprimit varion nga 100 deri në 240 kilometra, në varësi të profilit të fluturimit. Koka luftarake ka peshë rreth 150 deri në 200 kilogramë, me mundësi përdorimi të ngarkesave shpërthyese ose penetrante kundër objektivave të fortifikuara.
Sistemi i drejtimit kombinon navigimin inertial (INS), navigimin satelitor dhe sensorë radarikë ose infra të kuq në fazën finale të goditjes, duke rritur ndjeshëm saktësinë e saj. Për shkak të shpejtësisë së lartë dhe profilit manovrues të fluturimit, kjo raketë konsiderohet një armë shumë e vështirë për t’u neutralizuar nga mbrojtja ajrore tradicionale.

Për pasojë, në analizat bashkëkohore të sigurisë, raketa CM-400 konsiderohet një armë me potencial të lartë ofensiv, e cila mund të përdoret për neutralizimin e bazave ushtarake, sistemeve radarike, infrastrukturës kritike dhe objektivave të rëndësishëm strategjikë.
Kur këto zhvillime analizohen në kontekstin rajonal, bëhet e qartë se Serbia ka krijuar një avantazh të konsiderueshëm në kapacitetet raketore krahasuar me shtetet e tjera të Ballkanit Perëndimor, si Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Bosnja dhe Hercegovina apo Maqedonia e Veriut. Kjo diferencë krijon një asimetrí strategjike, e cila mund të ndikojë në perceptimin e sigurisë dhe në balancën e fuqisë në rajon.

Në këtë situatë, reagimi i aktorëve ndërkombëtarë është i rëndësishëm për ruajtjen e stabilitetit rajonal. NATO dhe Bashkimi Evropian kanë një rol të veçantë në monitorimin e këtyre zhvillimeve dhe në ruajtjen e balancës strategjike në Ballkan. Për Kosovën, kjo situatë nënkupton nevojën për të vazhduar modernizimin e forcave të saj të sigurisë, për të forcuar bashkëpunimin me NATO-n dhe partnerët strategjikë, si dhe për të zhvilluar kapacitete të avancuara të mbrojtjes ajrore dhe të inteligjencës strategjike.

PËRFUNDIM
Rritja e kapaciteteve raketore të ushtrisë serbe dhe bashkëpunimi i saj ushtarak me Kinën përbëjnë një zhvillim me rëndësi strategjike për sigurinë në Ballkan. Sistemet raketore si Shumadija/Vila, PULS dhe raketat supersonike CM-400 përfaqësojnë armë me karakter të qartë ofensiv, të cilat potencialisht mund të ndikojnë në ekuilibrin ushtarak në rajon.
Megjithatë, stabiliteti i Ballkanit nuk mund të garantohet përmes garës së armatimit. Ai mund të ruhet vetëm përmes forcimit të bashkëpunimit rajonal, transparencës ushtarake dhe rolit të strukturave euroatlantike të sigurisë.
Në këtë drejtim, për Kosovën dhe shtetet e tjera të rajonit mbetet thelbësore forcimi i kapaciteteve mbrojtëse, thellimi i bashkëpunimit me NATO-n dhe zhvillimi i politikave të qëndrueshme të sigurisë. Vetëm përmes një kombinimi të mbrojtjes së fortë, diplomacisë strategjike dhe partneritetit ndërkombëtar mund të garantohet paqja dhe stabiliteti afatgjatë në Ballkanin Perëndimor.

Arben Iliazi/

Shkrimtari, kineasti dhe studiuesi i mirënjohur i artit, Luan Rama, vjen me një libër tjetër për piktorët francezë, që kanë pasur si tematikë shqiptarët, të titulluar “Shqipëria dhe shqiptarët në tablotë e piktorëve francezë të Shkullit XIX”. Një libër i formatit të madh, botuar nga “Albas”, falë mbështetjes së fondacionit Çamëria “Hasan Tahsini”. Rama do ta prezantojë nesër, datë 14 mars, këtë botim, (në ambjentet e Kalasë së Tiranës, ora 11), shoqëruar me një Ekspozitë, që do të qëndrojë e hapur më 13, 14 dhe 15 mars 2026). Libri vjen si pjesë e një kolane librash, vija lidhëse e të cilëve është piktura dhe Shqipëria.

Si “ambasador” i shkëmbimeve ndërkulturore, i “dënuar me ndjesi”, L. Rama ka dhënë e jep kontribute të vazhdueshme, me gjuhën e artit, me filozofinë dhe kulturën e tij, duke u frymëzuar pikërisht nga kjo lidhje e pikëtakim historish, brenda një kaleidoskopi që e quajmë kulturë. Jo pak lidhje kanë ekzistuar historikisht midis Francës e Shqipërisë, veçanërisht që nga shekulli XVI, kur stradiotët shqiptarë krijuan kalorësinë e lehtë franceze të quajtur nga historianët francezë “la chevalerie albanoise”.

Përmes “Shqipëria dhe shqiptarët në tablotë e autorëve francezë të shekullit të XIX”, lexuesit mund të gjejnë rikrijojnë jetën e shqiptarëve në trojet e tyre dhe përtej kufijve në rrugëtimet e gjata të historisë. Shqiptarët hynë gjerësisht në tablotë e piktorëve të huaj veçanërisht në vitet e para të shekullit XIX, kur pas Revolucionit francez e sidomos pas fitores së Revolucionit grek, një rradhë e madhe artistësh, shkrimtarësh, historianësh, arkeologësh etj., përshkuan Greqinë që të pikëtakonin jo vetëm heronjtë e kohëve të reja por dhe të shikonin rrënojat e vjetra të një qytetërimi të jashtëzakonshëm. Shqiptarët u shfaqën në tablotë e tyre me profile e karaktere të ndryshme: herë në pozicione luftarake e herë në pamje të qeta meditimi, apo portrete të lira, ku secili nga piktorët ka shprehur origjinalitetin dhe stilin e tij piktural. Etydet mbi karakteret, tipat dhe kostumet shqiptare janë më të shumta sesa ato tablo që u bëjnë jehonë figurave apo ngjarjeve historike.

Libri hapet me portretin e hershem të Skëndërbeut në kështjellën e Beauegardit. Vijon me gravurat e Jean- Jacques Boissard, (1581), pikturën e ushtarit shqiptar dhe atë të marinarit shqiptar, gruaja në brigjet shqiptare dhe bariu shqiptar, nga Jean- Baptiste Van Maur. Piktura “Shqiptar” nga Pierre Duflos, (1784), apo “Familje shqiptare” në Kalabri. “Luftëtarë shqiptarë” dhe “Grua shqiptare”, nga Jean- Baptiste Hilaire, 1776. “Familja arvanitase në udhëtim”, nga Alphonse L. Castellan. “Gruaja shqiptare”, nga F. Fauvel,” Një burrë dhe një grua shqipatre”, “Një suliot dhe një suliote”, nga F. de Pouqueville.

Pasojnë imazhet e shqiptarëve në tablotë e jashtëzakonshme të Lois Dupre-së: “Foto Xhavella”, “Suliot në Korfuz”, “Ali pasha në liqenin e Butrintit” (1825), “Dasmë te Arvanitët në Athinë”.

Dupre shkruante nga Korfuzi: “Rrugës takova disa grekë, tiprate dhe veshja e vecantë e të cilëve nuk ngjane aspak me ato të ayre që kisha parë….Ishin suliotët, vështrimi i të cilëve shikonte me trishtim nga brigjet pëballë, si të maste distancën që i ndante nga vendi i tyre”.

Vijon me “Etyd për një personazh suliot”, 1824, nga E. Delacroix, pikturë në vaj, që ndodhet në Muzeun e Luvrit. Si dhe: “Shqiptar i Sulit, Marko Boçari i plagosur për vdekje” dhe “Dy suliotë në breg të detit”.

Nga Alexandre Decamps (1803-1860) kemi tablon e famshme “Valltarë shqiptarë”, “Duel mes shqiptarësh”, “Gra shqiptare”, nga Ch. Gleyre (1840) “Shqiptari i Janinës”, “Ushtar shqiptar”, “Dy shqiptarë në Korfuz”, 1834.

“Portret shqiptari dhe greku”, nga D. Papety, që përshkoi Çamërinë dhe Sulin: “Pamje nga Qaf-Suli”. “Luftëtar shqiptar”, “Çift shqiptar”, “prijës shqiptar”, nga Th. Valerio,(1819-1879).

Epopenë heroike të suliotëve dhe të revolucionit grek e hodhi në telajo edhe piktoori Ary Scheffer (1795-1858). “Gratë suliote” është në koleksionin e Luvrit. Një pikturë të famshme me titullin “Luftëtar shqiptar” ka lënë edhe H. Vernet (1827). Kemi gjithashtu “Luftëtar shqiptar” dhe “Dy shqiptarë”, nga Alexandre Bida, (1813-1895). ‘Prijës shqiptar”, nga A. Deveria, litografi me ngjyra. “Djalosh nga Hidra”, nga Alfred de Curzon (1820-1895). “Shqiptarja”, e Corot-së, një tablo tepër e vecantë, e pikturuar në vitin 1872. Kjo është një tablo mitike për ne shqiptarët. “Në portretin “Shqiptarja”, – shkruan kritiku i veprës së Corot, Jean Selz, në librin e tij “Jeta dhe vepra e Camille Corot”, – është dhënë një meditim i padeshifrueshëm”. Nga J. L. Gérôme, kemi pikturën “Vallja pirike, si dhe tablonë e Marko Bocarit, 1854. Ndësa nga Alphonse- Antoine Monfort, “Luftëtar arvanitas”.

Duke parë gjithë këto tablo ikonike të piktorëve të shquar francezë të shekullit XIX, që kanë udhëtuar në mijëvjeçarë me të njëjtin solemnitet dhe madhështi, në “pasarelat” e kumteve shprehëse estetike, përfshihemi natyrshëm nga entusiazmi për këto vepra arti, që rrinë si brerore të shndritshme mbi kujtesën historike dhe identitetin tonë kombëtar.

Në këndvështrim eidetik, ajo që bie në sy, në rradhë të parë, është një lloj vitaliteti i karaktereve shqiptare të pikturuara nga mjeshtrat francezë, shëmbëlltyrat transhedente të heronjvetë amshuar, karaktere që nuk janë krijuar thjesht nga imagjinata, por nga një pikëtakim i drejtpërdrejtë i tyre me këta personazhe të diasporës shqiptare. Secila prej këtyre tablove ka diçka ndryshe në atë që e quajmë ligjërim krijues. Të gjithë elementët përbërës të piktuarve, idetë, trajtimi, tonaliteti i ngjyrave, larmia stilistike dhe zgjidhjet kompozicionale, janë në themel të dekodifikimit të shprehive dhe gjesteve. Si përfaqësues të Romantizmit, me intuitë dhe imagjinatë të përsosur, piktorët francezë kanë theksuar sublimen, ekzotiken dhe mistiken, duke eksploruar marrëdhëniet midis njerëzve, historisë dhe natyrës.

Duket sikur autorët mendojnë si francezë dhe ndjejnë si shqiptarë përballë historisë dhe fatalitetit etnik. Po të vëresh me kujdes portretet, duket sikur piktorët kanë bërë një thurje të dukshme të shpirtit të tyre të padukshëm, që ka si konstitucion mendor lirinë dhe antropologjinë. Në fund të fundit, arti është domen i lirisë, që vjen nga thellësitë e kohës, për të dëshmuar mbi gjithëkohësinë e së tashmes së një komunikimi estetik.

“Ne s’do të mund t’i imagjinonim si duhej figurat e suljotëve pa pikturat e Louis Dupré, i cili i piktakoi ata në vitin 1819; ne s’do të mund të imagjinonim figurat e arnautëve pa pikturat e J. L. Gérôme, mishërimin e luftës së Marko Boçarit pa tablotë e Delacroix, fytyrën e së resë shqiptare pa tablonë e Corot, e cila u kthye në një tablo emblematike, ashtu siç u kthye dhe “Valltarët shqiptarë”. Kur Dupré mbërriti në Korfuz një nga mbresat më të veçanta të tij ishin suljotët me pamjen hijerëndë dhe veshjen e tyre që spikaste në atë mjedis. Si të gjithë artistët, Dupré kërkoi menjëherë t’i vizatonte ato figura epike dhe dramatike dhe ata nuk kundërshtuan edhe pse qëndrimi i tyre ishte hijerëndë, pasi dukej se kishin mbetur të braktisur nga bota, njerëz pa shtëpitë dhe tokën e tyre”, thotë Luan Rama.

Ka diçka ekzotike dhe romantike në këto portrete, që mund t’i konsiderojmë jo vetëm vepra të shquara të traditës artistike franceze, të romantizmit, por edhe pjesë të trashëgimisë sonë kombëtare. Ka një solidaritet të madh të përftuar nga ndjenja e flijimeve, që kapërcen dallimet e shekujve, të racave, apo kultuave, mbi cdo kufi shoqëror dhe historik. Ndaj këto vepra kanë një vlerë të shumëfishtë dhe po transmetohen brez pas brezi drejt epokës së artit universal. Në këto vepra, që lënë mbresa të rëndësishme për këdo që i sheh, lexohet atdhedashuria që personazhet historikë kanë bërë dhe janë të gatshëm të bëjnë.

Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Sigurisht, po e ndjek me vëmendje të shtuar dinamikën e luftës në Iran, ngjarje që vijon të mbetet në “top lajmet” të Kancelarive dhe Institucioneve të Sigurisë. Në pamundësi për përgjigje të dedikuar ndaj mediave të interesuara, në vijim gjeni përmbledhje rreth peshës gjeopolitike që mbart ndëshkimi shembullor i regjimit të Iranit jo vetëm për paqen në Lindjen e Mesme dhe interesat e ShBA-së por edhe për besimin në Rendin e Ri/Trump të Sigurisë Globale.

Pikësëpari, përkundër terrorit në studiot-TV nga analistë të gjithëditur, konspiracionistë të marrosur dhe strategjistë mëndjendryshkur, fatkeqësisht edhe gjeneralë të vetë(de)graduar, përfshi në Tiranë dhe Prishtinë, që bëjnë komente delinkuente dhe qesharake njëherësh: “për të pastruar bunkerët e Enverit, apo mbushur gavetat me rezerva ushqimore për ditën e kiametit”, çmoj se ka zero arsye për tu panikosur, pasi Irani ka zero motiv, shanse dhe kapacitete që të sulmojë me raketa territorin e Republikën e Shqipërisë !

Ndërsa edhe si kontributor teknik i negociatave për marrëveshjen e Policimit Ajror, konfirmoj se në mungesë të kapaciteteve për të ushtruar “më vehte”, Italia dhe Greqia (në emër të NATO-s, pra jo si marrëdhënie bilaterale) ushtrojnë 24/7 përgjegjësinë e mbrojtjes ajrore të RSh. E thënë më qartë, ose me termat e Nenit-5 (themeli i ngritjes dhe ekzistencës së Aleancës), nëse sulmohet me raketa Manza, Tirana, Konispoli, Vermoshi, jo vetëm do asgjësohen që në Ajër, por pasuesit e Ajatollahut, ose “djatë e rinj të Iranit”, do të marrin përgjigje vdekjeprurëse nga fuqia ajrore e USA/NATO. Asgjësimi nga NATO i 2 raketave drejtuar Turqisë [edhe pse frikacakët Teherani nuk i morën përsipër], e konfirmojnë këtë.

Së dyti, sulmin vdekjeprurës të ushtrisë amerikane ndaj sundimtarit gjakatar (37 vjet), si dhe gardës revolucionare (në fakt terroriste) të Ajatollah-ut: “e gjej si sprovë të suksesshme të Rendit të Ri Global të Sigurisë, si dhe të fuqisë shkatërrimtare të Ushtrisë Amerikane”. Për më tepër, këtë demonstrim të forcës e gjej edhe si ndëshkim shëmbullor ndaj diktatorëve të ngjashëm, pra të dalldisur nga fuqia e mbi-pushtetit (Putinit, Kim Jong-ut), që ashtu si bandat terroriste kërcënojnë se, duke përdorur armët bërthamore: “do i bëjnë gjëmën jo vetëm Izraelit dhe ShBA-së, por njerëzimit, rendit global dhe vlerave të qytetërimit!”

Për të argumentuar “fuqinë e pakonkurrueshme dhe shkatërrimtare të SHBA-ve”, mjafton të përmendim dy nga sulmet më të suksesshme në historinë moderne të njerëzimit: (a) ndaj bazave bërthamore të Iranit në Qershor 2025, me: “6 avionë B-2 me kosto 2 bilion $ secili, 37 orë fluturim; 12 bomba me 14 tonë eksploziv secila dhe 60 m thellësi depërtuese, dhjetëra raketa dhe 125 avionë F-35”, si dhe (b) arrestimin spektakolar të Maduros, kur “mbi 150 avionë dhe dronë sulmuan njëherësh 20 baza ushtarake, zgjati më pak se 4.45’ dhe me zero humbje, duke nxjerrë jashtë luftimi sistemin e mbrojtjes Ajrore të Venezuelës”.

Asnjë shtet tjetër në botë (përfshi Kinën dhe Rusinë) nuk zotëron dhe nuk ka për të pasur në 100 vitet që vijnë, fuqi ushtarake për të realizuar operacione të përafërta me këto 2 shëmbuj! Prandaj këto sulme, si dhe asgjësimi i raketave që shkelën hapësirën ajrore të Turqisë, shërbejnë edhe si mesazh i forcës ndaj djajve të rinj të Iranit, etj, që: “nëse do të guxojnë të sulmojne integritetin e cilindo nga 32 vendet e NATO-s, do të ndëshkoheshin në mënyrë shëmbullore nga fuqia vdekjeprurëse e SHBA-ve, si dhe e Aleancës!”

Thënë sa më sipër, Izraeli, vendet e NATO/BE, por edhe iranianët dhe mbarë njerëzimi do duhet t’i jenë mirënjohëse fuqisë ushtarake të SHBA-ve dhe leadership-it të fortë të Presidentit Donald Trump!

Së treti, kuja turpëruese e medias zyrtare, si dhe militantëve të regjimit të Iranit pas vrasjes së Liderit Suprem, na kujton skenat me ulërima dhe përbetime mjerane (fatkeqësisht edhe me armë dhe uniformë ushtarake) të shoqatave të Enverit pas 20 Shkurtit 1991, për të rivendosur bustin e diktatorit, si dhe shpërfytyrimin e ngjashëm të koreanëve të Veriut për vdekjen e babait të Kim Jong-ut, në dhjetor 2011?!

Për më keq, reagimin e mbetjeve të regjimit, pra trashëgimtarët e Ajatollahut; anëtarët e këshillit të përkohshëm (presidenti kukull, kreu i gjyqësorit vrasës dhe një Jurist i oborrit), si dhe gjeneralët dhe garda e kamikazëve të regjimit, duke sulmuar: “ambasadat dhe bazat USA në Bahrejn, Egjipt, Irak, Izrael, Bregun Perëndimor, Jordani, Kuvajt, Liban, Katar, Arabinë Saudite, Siri, Emiratet e Bashkuara Arabe, Jemen; bazën e UK në Qipro, Azerbajxhanin, etj”, i gjej si qasje të dëshpëruara të një bande terroriste, ose të një gjarpri që i kanë prerë kokën. Dhe meqë jemi te pa-fuqia e Iranit për t’u përballur jo vetëm me USA/NATO, por edhe me vendet e rajonit, mjafton të përmendim reagimin e Emirateve të Bashkuara, ku: “nga 1,305 dronë, 1,229 u rrëzuan, ndërsa nga 221 raketa, 205 u shkatërruan në ajër dhe 14 përfunduan në det”.

Gjithësesi, përtej Sindromës së Stokholmit, shpresoj që vrasja e sundimtarit gjakatar (37-vjet), do të shërbejë [jo për t’u dhuruar në tavolinë pushtetin opozitës të Shah-ut në azil], por për të ndezur shpresën e lirisë së popullit, për të zgjuar përgjegjësitë e elitës fisnike të Teheranit si dhe misionin e gjeneratës së re të Iranit: “për ta çliruar dhe transformuar vendin në një shtet modern, që jo vetëm tejkalon krizën aktuale, dhe garanton sigurinë dhe bashkëjetesën paqësore mes mbi 90 milion bashkëatdhetarëve/iranianëve, por edhe që kontribuon si aktor me peshë për paqen dhe stabilitetin e rajonit dhe jo vetëm”!

Së katërti, për sa u përket pretendimeve cinike të Moskës, Pekinit, por “nën zë” edhe ndonjë udhëheqës perëndimor, për t’i marrë leje KS/OKB-së, kujtojmë përgjigjen denigruese që Trump i dha pinjollit të KGB/Putinit në rastin e Iranit dhe Venezuelës: “të ndalë sa më herët gjakderdhjen në Ukrainë”, ndërsa rikonfirmoi se: nuk do t’i marrin askujt leje (aq më pak KS/në agoni) për të përdorur fuqinë ushtarake ndaj çdo vendi që ekspozon kërcënim për jetesën e popullit amerikan, integritetin dhe interesat e SHBA-ve”.

Për më tepër, vrasja e Ajatollahut: “nuk është pushtim, thyerje e ligjit ndërkombëtar dhe as precedent i rrezikshëm, pasi SHBA-të kurrë nuk kanë synuar pushtimin e Iranit”. Në të vërtet: “SHBA janë në luftë vetëm me regjimin e Ajatollahut, për të mos e lejuar prodhimin e armëve shkatërrimtare që kërcënojnë me shfarosje Izraelin dhe prezencën dhe interesat e SHBA-ve, por edhe paqen jo vetëm në rajon”! Kështu, nuk gjej asnjë krahasim me agresionin neo-nazist të Rusisë, +4 vjet më parë, për pushtimin e Ukrainës, interesave dhe fuqisë ushtarake të Aleancës Euroatlantik.

Nga ana tjetër, siç edhe u gjithëpranua edhe në Konferencën e Mynihut: “ndërsa rendi global i ndërtuar pas Luftës së 2-Botërrore nuk ekziston më, mbetet domosdoshmëri kritike për të tejkaluar fundin pa lavdi të OKB-1945, agoninë burokratike të BE-së, demokracitë fasadë dhe shtetet e gjunjëzuara nga korrupsioni”. Kështu, sulmi për ekzekutimin e sundimtarit të Iranit; operacioni për arrestimin e Maduros (që e kishte kthyer Venezuelën në parajsën e narko-terrorizmit dhe interesave ruso-kineze), si dhe ngritja e Bordit të Paqes, vulosën fundin e rendit të vjetër, si dhe konfirmuan themelimin e “Rendit të Ri të Sigurisë, ose paqes së imponuar me fuqinë”, që meriton të skalitet me emrin e Presidentit Donald John Trump.

Në shtesë, përtej fundit të rezistencës së gardës terroriste në Iran si dhe luftës barbare të Putinit në Ukrainë, besoj edhe më fort se vetëm falë (super) fuqisë ushtarake të pakonkurrueshme të SHBA-së, si dhe leadership-it të fortë të Trump: “shpresa e paqes, rendi i ri global dhe vlerat e qytetërimit do të triumfojnë mbi mbetjet e Ajatollah-ut, neo-stalinistët dhe neo-millosheviçët, demokracinë burokratike dhe shtetet e dështuara, si dhe mbi-shtetet dhe organizatat apo bandat narkoterroriste”.

Ndërsa, duke përsëritur duartrokitjet e merituara për: “pjesëmarrjen e RSh/Kosovës në Bordin-Trump të Paqes; marrëveshjen mes Kroacisë, Kosovës dhe RSh-së; ndërtimin e Bazës Ajrore Kuçovë, rritjen e buxhetit të mbrojtjes dhe modernizimin e fuqisë ushtarake; projektin e Porto- Palermo-s (+Bondsteel-detar të USA/NATO), të ndërthurur me Korridorin-8; kontributet në interes të sigurisë kolektive dhe në mbështetje të Ukrainës; rolin lider në projektet e përbashkëta, si dhe procesin e integrimit euroatlantik të 6 vendeve të Ballkanit Perëndimor”, i çmoj si prova të forcimit të bashkëpunimit/besimit strategjik, fatmirësisht të ndërthurura me interesat gjeopolitike mes RSh-së dhe SHBA-ve në rajon dhe Mesdhe.

Autori: Gjeneral ® Piro Ahmetaj:

Senior Ekspert për Sigurinë dhe Mbrojtjen Kombëtare,

Ballkanin si dhe marrëdhëniet me USA/NATO.

Ndryshimi kryesor i rregullit në programin DV kërkon që të regjistruarit të përfshijnë informacionin e pasaportës së vlefshme dhe të paskaduar si pjesë të formularit të tyre elektronik të regjistrimit, ose të tregojnë ndryshe se janë të përjashtuar nga kjo kërkesë, në mënyrë që të dorëzojnë siç duhet një formular regjistrimi për lotarinë e diversitetit.

Të regjistruarit do të duhet të ngarkojnë një skanim të faqes/faqeve biografike dhe të nënshkrimit të pasaportës së tyre si pjesë të formularit të regjistrimit.

Do të ketë një tarifë regjistrimi prej 1 dollari për të gjithë ata që aplikojnë për Lotarinë e Vizave të Diversitetit duke filluar me ciklin e DV 2027.

Ndryshimet shtesë në rregulloren përfundimtare ndikojnë në udhëzimet dhe instruksionet për Programin e DV-së, duke përfshirë zëvendësimin e termit “gjini” me “seks” dhe zëvendësimin e termit “moshë” me “datëlindje” për të pasqyruar me saktësi informacionin e mbledhur.

Rregullorja percakton se këto ndryshime do të zbatohen me Programin e Vizave të Diversitetit (“DV-2027”) të vitit 2027. Departamenti i Shtetit ka shtyrë fillimin e programit DV-2027 dhe ende nuk e ka konfirmuar datën e fillimit për periudhën e regjistrimit.

See: Federal Register / Vol. 91, No. 47 / Wednesday, March 11, 2026 / Rules and Regulations 11891.

Ky njoftim është vetëm për qëllime informative. Nëse keni ndonjë pyetje, ju lutemi kontaktoni Metuku Law P.C.

Hasan Metuku, Esq.

Metuku Law P.C.

39 Broadway, Suite 1450

New York, NY 10006

Phone: 212-480-4242

Fax: 212-566-4088

Email: Hhm@metukulaw.com

Website: www.metukulaw.com

Studiues profileve të ndryshme shkencore të cilët janë marrë me raportët e ndryshme shoqërore të shqiptarëve, kanë spikatur një dukuri e cila është e veçantë tek kombi ynë. Fjala është për tolerancën fetare, qe lidhet me besimin. Pra, kemi të bëjmë me një bashkëjetesë pa armiqësi e konflikte të besimtarëve me fe të ndryshme

Nail  Draga

Dihet historikisht se besimi tek shqiptarët fillon me Ilirët, ku nga paganizmi përmes romakëve pranuan krishtërimin në shek.IV, ndërsa më pas me ndarjën e Krishtërimit në vitin 1054, shqiptarët i përkasin Bizantit, përkatësisht ortodoksizmit, ndërsa nga shek.XV, e më pas me paraqitjen e Perandorisë Osmane në Siujdhesën Ilirike, pjesa më e madhe e shqiptarëve kaluan në islamizëm. Ishin këto periudha të veçanta, me plot intriga, presione  dhe kushtëzime të ndryshme, ku për të mbijetuar shqiptarët ishin të detyruar t´iu përshtatën rrethanave të kohës. 

Konvertimi në kontekst të kohës

Andaj, edhe dukurinë e konvertimit në fe të kohës duhet kuptuar në kontekstin kohor, për arsy politike e etnike. Pikërisht në lidhje me këtë çështje kemi raste të shumta nga klasa politike e kohës. Tashmë dihet se Balshajt në vitin 1369 nga ortodoks kaluan në katolik, pastaj ngjajshëm vepruan edhe Skurajt, Muzakët e Zahariajt. Ndërsa sipas rrethanave politike Gjon Kastrioti, i  ati i Skënderbeut, ishte katolik si aleat i Venedikut më 1407, ortodoks si aleat i Stefan Llazareviqit më 1419-1426, mysliman si aleat i Muratit II më 1430-1438 dhe vdiq si katolik më 1443.Rastet e tilla te asaj kohe por edhe më pas janë të mjaftueshme për të kuptuar tolerancën fetare e cila vazhdimisht ka qenë dhe mbetet preokupim i studiuesve të profileve të ndryshme shkencore.

Pikërisht në lidhje me këtë çështje, studiuesi i njohur i etnologjisë Kahreman Ulqini  kohë më parë opinionit  i paraqitet me librin Toleranca fetare e shqiptarëve në zigzaget e historisë, botuar nga Fiorentia, Shkodër, 2016.

Autori çështjen e tolerancës e trajton në kompleksin e organizimit të vjetër shoqëror të shqiptarët, duke filluar me familjen fshatare, dokeve, duke e  mbyllur me popullsinë qytetare dhe trajtimit të veçantë  në shqiptarizëm. Në pjesën e dytë vend të rëndësishëm zën shtojca, e cila sjell argumente nga çështjet e trajtuara nga vise të ndryshme shqiptare, që janë dëshmi të pakontestuara, për tolerancën fetare  në kohën përkatëse.

Temë komplekse

Duke parë se kemi të bëjmë me një temë komplekse me një periudhë të gjatë kohore autori me të drejt konstaton se hulumtimet rreth tolerancës fetare të shqiptarët  patjetër duhet  që argumentet dhe analizat e të dhënave  dhe metodat e punës të jenë të afërta me  ato të disa disciplinave  shkencore si historia, etnologjia e sociologjia.Vetëm në këtë mënyrë mund të arrihet në përfundime te qendrueshme shkencore, ndaj një teme e cila është intriguese për studiuesit e profileve te ndryshme shkencore.Po ashtu një qasje e tillë është me e pranushme edhe për studiuesit e huaj, të cilët këtë çështje e kanë pothuaj të panjohur sa e si duhet, sepse shqiptarët janë model për botën bashkëkohore sa i përket tolerancës fetare, si pjesë e vetëdijës kombëtare gjatë shekujve.

Sfidë ndaj paragjykimeve

Autori në këto botim na sjell episode të ndryshme që tregojnë tolerancën fetare të besimeve të ndryshme, kryesisht katolikë e musliman, nga krahina të ndryshme etnografike shqiptare por edhe qytete më të kaluar të bujshme historike sikur ishte Shkodra. Ishte kjo ndjenja e solidaritetit të gjakut dhe etnisë për të përballuar rrethanat e kohës.Veprimet e tilla ishin sfidë edhe ndaj elementëve të ndryshëm konfliktuoz të cilët kishin paragjykime të ndryshme apo ishin në shërbim të strukturave të huaja në hapësirën shqiptare. Edhe pse në themel të shoqërisë shqiptare me natyrë konservatore, qendronte parimi i ruajtjës së traditës, ku toleranca fetare mbeti si kod i pranimit të te tjerëve fetarisht,mos fyerjen e besimit të tyre, respekt për praktikat e shfaqjet publike, bashkëjetesë normale në familjet me dy besime dhe pa paragjykime fetare në bashkësi të ndryshme shoqërore. Ishin këto tipare të ngulitura me shekuj në vetdijën e shqiptarëve, dukuri kjo e cila na bën të mburremi në krahasim me popuj të tjerë të cilët janë fetar me fanatizën ekstrem sikurse janë ortodokset fqinjët tanë të cilët si në të kaluarën dhe në ditët tona janë intolerant ndaj çdo kishe apo riti tjetër duke qenë përsekutues të vazhdueshëm nacional.

Shqiptarët model për popujt tjerë

Me këtë botim përveç konsultimit të  literaturës profesionale selektive, autori  dëshmon se gjatë hulumtimeve të tia gjysëm shekullore  ne terren rreth organizimit të vjetër shoqëror e të drejtës popullore  të shqiptarët, ka mbledhur një lëndë me vlerë shumëplanëshe nga trashëgëmia e kultura jonë popullore, ku toleranca fetare paraqet një nder vlerat etnike me sublime të popullit shqiptar. Pikërisht kjo dukuri  është hetuar edhe nga të huajt të cilët kanë kanë vizituar viset shqiptare nga mesjeta e vonë e më pas. Madje ata kanë qenë të befasuar me ketë qendrim të shqiptarëve të cilët edhe pse popull me tre besime, ishin dhe janë edhe sot model për popujt e tjerë.

Andaj duke marrë parasysh rëndësinë qe ka toleranca fetare për të sotmën dhe të ardhmën, është  për tu përshëndetur propozimi i autorit e  qe një lëndë e tillë të mblidhet dhe të botohet në një vëllim të veçantë, si vlerë autentike e trashëgimisë sonë kulturore ndër shekuj. Një botim i tillë do të ishte si testament edhe për brezat që do të vijnë, duke dëshmuar  se shqiptarët kanë se me çka të mburrën, me një vlerë unikate e cila iu mungon popujve të tjerë. Rastet  e tilla janë të shumta, ku disa autori na i sjell episode apo fragmente që kanë vlera autentike të tolerancës fetare.Andaj iu mbetet institucioneve përkatëse shkencore  që një propozim të tillë ta realizojnë në praktikë, sepse është obligim moral dhe profesional për të kaluarën tonë gjatë zigzagëve të historisë, sepse ka ndodhur ajo që është e shkruar.

Përfundim

Një botim i tillë do të ishte i obligueshëm jo vetëm për studiuesit dhe individët e pasionuar pas trashëgimisë kulturore por sidomos  për  studentët e katedrave te ndryshme, ku trajtohen çështje nga antropologjia e kultura popullore. Vetëm në këtë mënyrë  toleranca fetare do të mbetet  pjesë e identitetit tonë kombëtar, si vlerë e veçantë e popullit tonë në te kaluarën dhe në ditët tona.Dhe është pikërisht kjo tolerancë fetare e cila na shfaqet kudo në të gjitha veprimtaritë e ndryshme shoqërore, duke dëshmuar në praktikë një dukuri me vlera të mëdha sa shoqërore dhe kombëtare, duke na bërë unikat për popujt e tjerë në botën bashkëkohore.

Madje ky është edhe mesazhi i këtij libri i cili do të jetë i domosdoshëm për  historianët, etnologët  e  sociologët si  dhe për të gjithë ata që dëshirojnë të kenë njohuri  për këtë dukuri shoqërore dhe kombëtare të shqiptarëve, në të kaluarën dhe në ditët tona. 

(Ribotohet me rastin e vdekjës së  Kahreman Ulqinit (1935-2026) studiuesit, historianit e  etnologut të shquar shqiptar, i vlerësuar si një nga figurat më të respektuara  të studimeve albanologjike)

Kahreman Ulqini, TOLERANCA FETARE E SHQIPTARËVE NË ZIGZAGËT E HISTORISË, Botoi:FIORENTIA, Shkodër, 2016