Albin Kurti/

Në mbledhjen e fundit të qeverisë për vitin 2023, mbajtur më 27 dhjetor, pata kërkuar raportim lidhur me zbatimin e vendimit nga autoritetet e Serbisë për lejimin e lëvizjes së lirë të automjeteve me targa RKS në territorin e Serbisë nga data 1 janar 2024. Nga raporti i policisë sonë e cila ka monitoruar gjithçka me shumë vëmendje jemi njoftuar që kemi zbatim të plotë, dhe se nuk ka pasur incidente a pengesa. Andaj, bazuar në parimin e reciprocitetit si një premisë e rregullimit të marrëdhënieve të shteteve të pavarura, mbrëmë morëm vendim që njësoj të lejohen edhe automjetet që vijnë nga ana tjetër e kufirit me targa të Serbisë. Ky vendim i yni nis të zbatohet me t’u publikuar në Gazetën Zyrtare.

Në rast se Policia e Kosovës ndërkohë pranon raportime nga terreni për ndryshim të qasjes a sjelljes nga autoritetet e Serbisë për lejimin e lëvizjes së lirë të automjeteve me targa të Republikës së Kosovës në territorin e Serbisë, apo pengimin e lëvizjes së lirë në çfarëdo forme, ne do të njoftohemi me kohë dhe do të veprojmë.

Kjo situatë e re i shërben lëvizjes së lirë e të lehtësuar ndërmjet dy shteteve. Por ky vendim fillimisht po vjen pas përdorimit dy vjeçar të çështjes së targave si pretekst nga ana e Serbisë për të tensionuar situatën e sigurisë në veri të vendit tonë; dhe, tash së fundmi, si përpjekje për të ulur kritikat nga bashkësia ndërkombëtare mbi Serbinë pas parregullsive dhe mashtrimeve në zgjedhjet e 17 dhjetorit atje (sidomos në Beograd).

Çështja e targave në Kosovë në shtator të vitit 2021, përdorej për të kërcënuar Kosovën e rajonin edhe përmes aeroplanëve rusë Mig-29 të ngritur në qiell përreth kufirit dhe duke tentuar destabilizim në veri të vendit veçanërisht nëpërmjet 16 barrikadave të cilat ishin ngritur rrugëve të katër komunave veriore për tri javë rresht në dhjetorin e vitit 2022. Kurse në dhjetorin e vitit që porsa lamë pas 2023, ky vetëdiciplinim i Serbisë përdoret për të ulur presionin nga perëndimi demokratik (Bashkimi Evropian, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Mbretëria e Bashkuar) mbi Serbinë për zgjedhjet e manipuluara e jodemokratike, por edhe për të mbuluar refuzimin zyrtar të Marrëveshjes Bazike të Brukselit që i ka bërë letra e Kryeministres së Serbisë Ana Bërnabiq drejtuar Këshillit të BE-së me 13 dhjetor, e për të maskuar përgjegjësinë e tyre lidhur me sulmin terrorist e kriminal në Banjskë të Zveçanit me 24 shtator 2023.

Kështu duhet të lexohet ky veprim i Serbisë: manovër e një pushteti jodemokratik për mbijetesë vetjake.

Gjatë gjithë kësaj kohe, qëndrimi ynë për sa i përket çështjes së targave ka qenë i mbështetur në parimin e reciprocitetit, të standardeve ligjore të Bashkimit Evropian që rregullojnë lirinë e lëvizjes së qytetarëve dhe të automjeteve. Do të vazhdojmë të jemi parimor dhe konstruktiv.

See Insights and Ads

Create Ad

Like

Comment

Share

Koha per te menduar Hidroenergjine: SKAVICA-Ky projekt qe varros Dibren nen uje, a i duhet ne te vertete Shqiperise? 

Photo credit @Ferzileta Gjika

1. Zhvillimi i procedurave kompetitive

1.1 Ndërtimi i hidrocentralit “Skavica” ishte parashikuar nëpërmjet Western Balkans Investment Framework (tani e tutje WIBF), kodi i projektit PRJ-ALB-ENE-008, bankë e cila kishte dhënë grant në vlerën 1,507,500 Euro. Kontributi lokal ishte në vlerën prej 40,000,000 Euro, ndërsa projekti kishte siguruar dhe kredi nga Institucioni Financiar Ndërkombëtar EBRD, me kushte mjaft të favorshme, në vlerën prej 206,000,000 Euro.

Ky projekt, jo vetëm që nuk përmbyt sipërfaqen e përcaktuar për tu përmbytur nga projekti i ri i Sklavicës, por, më e rëndësishmja, është në përputhje të plotë me legjislacionin ndërkombëtar (MSA) por dhe me atë shqiptar lidhur me konkurrencën. Gjithashtu, ka një grant të alokuar si dhe një kredi të garantuar.

WBIF është një partner institucional i Shqipërisë, ku, nga 2009 ka mbështetur 44 projekte me një vlerë prej 3.2 miliard Euro si dhe ka dhënë 62 grante me vlerë 355,6 milion Euro.

Nga aspekti ligjor, shteti shqiptar nuk ka pasur asnjë arsye për të anulluar këtë projekt, i cili bazohet në praktikat më të mira Europiane, për ta zëvendësuar me një projekt tjetër, i cili, jo vetëm përmbyt sipërfaqe më të madhe, por dhe nuk i nënshtrohet marrveshjejeve ndërkombëtare të cilat ka nënshkruar vendi jonë, duke shmangur thelbësisht konkurencën dhe transparencën.

2. Humbjet në sistemin e shpërndarjes

2.1 Një ndër komponentët më kryesorë që ndikon në konsumin e energjisë elektrike në Shqipëri, është niveli i lartë i humbjeve në sistemin e shpërndarjes së energjisë elektrike. Për vitin 2022 humbjet në systemin e shpërndarjes ishin në nivelin prej 1,457,840 MWh, apo 19.7%.

Stacioni electrik i Fierzes

Photo Credit @Richard Burton

Duke konsideruar që vlera normale e humbjeve në sistemin e shpërndarjes është poshtë nivelit prej 10%, rezulton që, në rast se vlera e investuar për ndërtimin e hidrocentralit të Skavicës, në kombinim dhe me uljen e humbjeve në sistemin e shpërndarjes në nivelet e pranueshme të industrisë, do të passillte kursimin e një sasie vjeçare prej të paktën prej 717,819 MWh, sasi e cila është më e lartë se sasia e energjisë elektrike që do të prodhohej nga hidrocentrali i Skavicës.

3. Respektimi i acquis communautaire mbi mjedisin

3.1 Ndaj Shqipërisë, si anëtare e Traktatit të Komunitetit të Energjisë, ratifikuar nëpërmjet ligjit Nr. 9501, datë 3.4.2006 “Për ratifikimin e Traktatit të krijimit të Komunitetit të Energjisë”, janë iniciuar tre çështje të karakterit mjedisor, lidhur me mosrespektimin e parametrave dhe kërkesave ligjore të mjedisit, specifikisht çështja ECS-03/19, çështja ECS-06/19 dhe çështja ECS-13/21. Në të treja këto çështje, është evidentuar që Shqipëria ka dështuar të përmbushë kërkesat ligjore dhe mjedisore të acquis Communautaire, specifikisht të Direktivës 2011/92/EU të 13 Dhjetor 2011 “Mbi vlerësimin e efekteve të disa projekteve publike dhe private mbi mjedisin”, transpozuar në legjislacionin tonë nëpërmjet Vendimit të Këshillit Ministerial Nr. 2016/12/MC-EnC të 14 Tetor 2016.

3.2 Sa më sipër, nuk ka asnjë garanci që Shqipëria, nëpërmjet zhvillimit të një procedure pa konkurrencë, pa asnjë transparencë, dhe, duke konsideruar precendentët negativ në trajtimin mjedisor të projekteve me karakter të ngjashëm, të respektojë kërkesat mjedisore përgjatë zhvillimit të projektit të hidrocentralit të Skavicës. Siç qartësisht përcaktuar në Raportin Vjetor të Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë, 2022, Shqipëria ka dështuar të transpozojë një nga garancitë më të forta mjedisore, përkatësisht Direktivën 2004/35/EC të 21 Prill 2004 mbi përgjegjësinë mjedisore lidhur me paralandalimin dhe kurimin e dëmtimeve mjedisore.

Photo Credit @Amelie Huber

4. Përmbushja e Detyrimit të Shërbimit Publik të KESH sh.a. 

4.1 Korporata Eletroenergjitike Shqiptare (tani e tutje KESH sh.a) është përfituesi i projektit për ndërtimin e hidrocentralit të Skavicës. KESH sh.a., në alternim të nenit 5, të Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr. 456, datë 29.6.2022 “Për miratimin e kushteve për vendosjen e detyrimit të shërbimit publik, që do të zbatohen ndaj të licencuarve në sektorin e energjisë elektrike, të cilët ushtrojnë aktivitetin e prodhimit, transmetimit, shpërndarjes dhe furnizimit me energji elektrike” (tani e tutje VKM              Nr. 456), dhe aneksit 1, të Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr. 872, datë 27.12.2022 “Për disa ndryshime dhe shtesa në vendimin Nr. 519, datë 13.7.2016, të Këshillit të Ministrave “Për miratimin e modelit të tregut të energjisë elektrike” (tani e tutje VKM 872) ka detyrimin për furnizimin me energji elektrike vetëm të klientëve tariforë të Furnizuesit të Shërbimit Universal sh.a. (tani e tutje FSHU sh.a.) . 

4.2 Portofoli i FSHU sh.a. përbëhet nga konsumatorët shtëpiakë dhe konsumatorët e lidhur në tensionin e ulët (0.4 kV). Nga viti 2024, ky portofol parashikohet në vlerën prej 4,887,058 MWh.

Duke konsideruar që rritja e konsumit të energjisë elektrike në Shqipëri është në nivelin mesatar prej 1.7% në vit, rezulton që KESH sh.a ka detyrim ligjor për të përmbushur kërkesat e FSHU sh.a. në sasinë e energjisë elektrike prej 5,784,383 MWh në vitin 2033. Në çdo rast, në këtë analizë nuk është marrë në konsideratë ulja e konsumit të energjisë elektrike si rrjedhojë e fillimit të prodhimit të energjisë elektrike nga vetëprodhuesit, të cilët, bazuar dhe në parashikimet e ligjit Nr. 24/2023 “Për nxitjen e përdorimit të energjisë nga burimet e rinovueshme” , parashikohen që të marrin një zhvillim edhe më të rëndësishëm në vitet në vijim, duke përfshirë dhe konsumatorët e lidhur në tension të ulët në funksionimin e tyre si pjesë të komuniteteve energjitike.

Hidrocentrali i Fierzes

Photo credit @Richard Burton

Duke konsideruar që prodhimi mesatar shumëvjeçar i KESH sh.a. është në vlerën prej 3,800,000 MWh, ndërsa, në vitin 2022 ishte në vlerën prej 3,859,730 MWh (mesatarja e viteve 2009 – 2022 është 4,443,140 MWh), sasia shtesë që kërkohet është në vlerën prej ~ 1,000,000 MWh ose 2,000,000 MWh në vitin 2033.

4.3 KESH sh.a, për përmbushjen e detyrimit të shërbimit publik, ka kontraktuar energji elektrike dhe/ose ka në plan projektet, si më poshtë vijon:

a) në vitin 2023 futen në punë dy anijet lundruese në afërsi të TEC Vlora, me kapacitet 114 MW;

b) në vitin 2024 shtohen dhe 140 MW të shoqërisë Voltalia, projekti Karavasta;

c) në vitin 2025 futen në punë dy modulet e reja të TEC Vlora, me kapacitet 250 MW;

4.4 KESH sh.a, duke u bazuar në projektet e mësipërme, rezulton që në vitin 2025 të prodhojë/ketë në dispozicion si rrjedhojë e aseteve të reja dhe/ose kontratave afatgjata, sasinë e energjisë elektrike, si më poshtë vijon:

– dy anijet lundruese = 898,776 MWh;

– projekti Karavasta = 196,000 MWh;

– TEC Vlora = 1,971,000 MWh.

Prodhimi total i KESH sh.a., në vitin 2025, parashikohet në vlerën prej 6,865,776 MWh.

Kjo vlerë tejkalon ndjeshëm detyrimin e shërbimit publik të KESH prej 5,784,383 MWh në vitin 2033, duke e klasifikuar projektin e Skavicës si projekt me karakter të pastër tregtar, jashtë kuadrit të detyrimeve ligjore të KESH sh.a.

5. Potenciali i energjive të rinovueshme 

5.1 Shqipëria ka nje potencial jashtëzakonisht të madh lidhur me energjitë e rinovueshme. Gjithashtu, ka një nevojë imediate të diversifikimit të prodhimit të energjisë elektrike, për arsye të aplitudës mjaft radikale të prodhimit të energjisë elektrike nga kaskada e lumit Drin (2,917 GWh në vitin 2017 dhe 7,014 në vitin 2010), dhe jo vetëm. Prodhimi i energjisë elektrike nga HEC-et e kaskadës së lumit Drin kanë potencialin e tyre maksimal jashtë periudhës së stinës së verës, ndërsa, teknologjia fotovoltaike e ka pikun e saj (~70% të prodhimit vjetor) në këtë stinë.

Parku Voltaik, Fier photo Credit @VOA

Në “Planin e Konsoliduar Kombëtar të Veprimit për Burimet e Rinovueshme të Energjisë, 2019–2020”, miratuar nëpërmjet Vendimit të Këshillit të Ministrave           Nr. 580, datë 28.08.2019 (tani e tutje VKM Nr. 580), përcaktohen politikat e energjisë së rinovueshme. Në këtë plan, përcaktohet qartë domosdoshmëria e diversifikimit të burimeve të prodhimit energjitik:  

… 2.5. Kjo shpjegon edhe një herë faktin se Shqipëria bazohet kryesisht në prodhimin hidro të energjisë elektrike, prodhim i cili ka një impakt të konsiderueshëm në paqëndrueshmërinë e Objektivit Kombëtar të BRE…

3.1.3. Lidhur me prodhimin e energjisë elektrike, në rajon Shqipëria përbën një rast të veçantë, sepse sot, prodhimi në vend realizohet 100% nga hidrocentralet e mëdhenj, të mesëm dhe të vegjël. Por, fakti që Shqipëria mbështet bazën e konsumit të energjisë elektrike, në energjinë hidrike, e bën atë vulnerabël ndaj ndryshimeve të kushteve hidrologjike, dhe kjo gjë ka zvogëluar ndjeshëm sigurinë e furnizimit me energji elektrike…

Pavarësisht sa më sipër, Shqipëria ka tejkaluar ndjeshëm përqindjen e kontributit të energjive të rinovueshme në konsumin e energjisë, në 45.01% përkundrejt objektivit të 38%.

5.2 Shqipëria ka një potencial të jashtëzakonshëm të prodhimit të energjisë elektrike nga burimet fotovoltaike, specifikisht 1,900 MW në toka jo-pjellore.

Vetëm në rast të shfrytëzimit të këtij potenciali, Shqipëria lehtësisht mund të kthehet në vend eksportues, pasi prodhimi i energjisë elektrike vetëm nga kjo teknologji, do të arrinte vlerat e 2,660,000 MWh.

Ministria e Energjisë dhe Infrastrukturës ka publikuar shprehjen e interesit për zhvillimin e procedurave konkurruese për ndërtimin e parqeve fotovoltaike me kapacitet të instaluar prej 1,000 MW. Këto kapacitete parashikohen që të instalohen përpara vitit 2028, vit i parashikuar për ndërtimin e HEC Skavica.

5.3 Shqipëria ka një potencial të jashtëzakonshëm të prodhimit të energjisë elektrike nga teknologjia eolike. Enti Rregullator i Energjisë ka licencuar 16 shoqëri, me kapacitet të parashikuar për instalim prej 4,029.6 MW.

Duke konsideruar koefiçentin e shfrytëzimit prej 35% (standardi i industrisë), rezulton që vetëm nga kjo teknologji, Shqipëria mund të prodhojë 12,088,800 MWh në vit, sasi e cila tejkalon nevojat e të gjithë vendit.

6. “Domosdoshmëria” e ndërtimit të hidrocentralit të Skavicës

Në pikën 3.7, të VKM Nr. 580, qartësisht përcaktohet detyrimi për diversifikimin e burimeve të energjisë elektrike. 

Skavica, si një burim energjie nga uji, thjesht do të shtojë varësinë e Shqipërisë përkundrejt kushteve klimatike, dhe konkretisht prurjeve hidrike.

Energjia e parashikuar për tu prodhuar nga hidrocentrali i Skavicës, lehtësisht mund të prodhohet nga burime alternative, të cilat janë parashikuar dhe në “Planin e Konsoliduar Kombëtar të Veprimit për Burimet e Rinovueshme të Energjisë, 2019–2020”. 

Energjia e parashikuar për tu prodhuar nga burimet diellore dhe eolike, nuk ka asnjë kosto shpronësimi, pasi këto projekte zhvillohen, ose në tokë shtetërore, ose në toka private, nëpërmjet negociatave të bazuara në lirinë kontraktuale.

Dëmi i parashikuar nga ndërtimi i hidrocentrali i Skavicës, nuk mund të rikuperohet, pasi, në përfundim të ciklit të jetës (parashikohet rreth 100 vite), zona që hidrocentrali ka përmbytur do të kthehet në një zonë, jo vetëm të pashfrytëzueshme nga aspekti energjitk, por e parikuperueshme dhe nga aspekti mjedisor.

Pergatiti materialin: Shoqata “Kundershtimi ndaj diges se Skavices”

Gëzim Zilja/

Gjuha shqipe është nga më të vjetrat në botë e provuar kjo shkencërisht. Është e pasur dhe mund të shprehesh shumë bukur me të, në art, letërsi, publicistikë apo raporte pune e administrative. Çuditem me disa (pa i fyer) që shprehen se ky apo ai dialekt, duhet hequr e duhet vendosur ky tjetri se është më i plotë dhe më i saktë. Madje ka edhe që ulërijnë. Të gjithë popujt e kanë një variant zyrtar dhe ne e kemi. Ndoshta duhet përmirësuar dhe kjo është logjike. Por kur thonë që ky apo ai dialekt është më i bukur e më i pasur se ai tjetri më vjen të qesh. Unë lexoj në gegnisht romane e poezi. I shijoj pambarimisht. Është një dialekt që të mrekullon, gjithë tinguj e ngjyra, ku fjala zë vend, pa huazuar kërkund e që të befason. Mjafton të lexosh Gjergj Fishtën apo Ndre Mjedën. Me gegnishten mund të shprehësh gjithçka del nga shpirti, e shohin sytë e poetit, shkrimtarit apo zyrtarit.

Në toskërisht fjala buron, e rrjedh si përrenjtë e lumenjtë e kulluar kur përcjellin ujin e dëborës së porsa shkrirë, lartësohet si kodrinat e malet e gjelbëruara që rrethojnë labërinë e kullojnë mjaltë. Mjafton të lexosh poezitë e Naimit apo Çajupit. Lexoni folklorin tonë, epikën dhe lirikën e Jugut, e të Veriut. Ka aty materiale burimore të paprekura, që vijnë nga thellësitë e shekujve. Dallohet që atje tej që është gjuhë shqipe. Po jap për ilustrim dy poezi kushtuar gjuhës shqipe njëra shkruar nga Naim Frashëri dhe tjetra nga Ndre Mjeda. Nuk mund të ndash dot muzikalitetin, anën artistike, dashurinë e madhe për gjuhën shqipe e atdheun. Aty janë të gjitha të bukura, tingëllojnë hyjnore në të dy dialektet dhe nuk mund t’i ndash dot duke duke bërë krahasime pa vend e të kota.

Gjuha jonë

Nga Naim Frashëri

Gjuha jonë sa e mirë

Sa e ëmbël sa e gjerë

Sa e lehtë sa e lirë

sa e bukur sa e vlerë

*

Kjo ‘shtë mëm’ e mirësisë

Që bije qytetërinë

Gasthin e vëllazërinë

Njerëzin’ e miqësinë

*

Pa shihni ç’gjuh’ e mirë

Sa shije ka e hije

Ç’e bukur’ edh’ e lirë

Si gjuhë perëndie.

*

Se njerëstë gjithë vdesin

Po jeta s’mbetet shkretë

Gjuha, Mëmëdheu mbesin

Të patundurë për jetë.

Gjuha shqype

Nga Ndre Mjeda

Përmbi za që lshon bylbyli,

Gjuha shqipe m’shungullon;

Përmbi er’ që jep zymbyli,

Pa da zemren ma ngushllon.

Ndër komb’ tjera, ndër dhena tjera,

Ku e shkoj jetën tash sa mot,

Veç për ty m’rreh zemra e mjera

E prej mallit derdhi lot.

Nji kto gjuhë që jam tue ndie,

Jan’ të bukra me themel

Por prap’ kjo, si diell pa hije,

Për mue t’tanave iu del.

Geg’ e tosk’, malsi, jallia

Jan’ nji komb, m’u da, s’duron;

Fund e maj’ nji a Shqipnia

E nji gjuh’ t’gjith’ na bashkon.

Ngjyrimet e krahasimet ndryshojnë por janë aq të bukura, aq të afërta, sa tablotë e piktorëve të mëdhenjë, që trajtojnë të njëjtën temë por me ngjyra krejt të ndryshme. Nuk duhen harruar për asnjë çast dialektet e mrekullueshme të Çamërisë e të Arbëreshëve të Italisë, që veç nostagjisë, përcjellin vlera të tjera të paçmuara. Nëse gjuhëtarët e shohin të arësyeshme është punë e tyre ta ndryshojnë e ta përsosin gjuhën zyrtare. Po të marrësh përsipër të vërtetosh se ky apo ai dialekt duhet hequr e ky tjeri duhet vendosur e sidomos kur e politizojnë problemin kjo më duket energji e harxhuar kot. Mund të shkruash e krijosh në çdo dialekt, kjo vetëm mirë i bën gjuhës shqipe dhe e pasuron më tej atë.

HASAN  GREMI/

Studiuesja Klara Kodra nuk ka lënë jashtë vëmendjes së saj edhe kryeveprat e letërsisë botërore për fëmijë si “Pinoku”, “Piter Pani”, dhe  “Liza në botën e çudirave”, ku ajo fokuson mishërimin e vlerave të personazhit dhe shijen estetike, që ndikojnë jo vetëm në botën e ndjeshme të fëmijëve, po japin mesazhe të qarta edukuese edhe për prindërit, se letërsia për fëmijë, ndofta më tepër se letërsia për të rritur, mbështetet te personazhi i cili mishëron heroin e kësaj letërsie dhe në letërsinë shqiptare, pas dështimit të “heroit pozitiv” të realizmit socialist, ndihet mungesa e personazheve që përfaqësojnë vlera në letërsinë për fëmijë.                                                          Tri modele të fuqishme dhe tërheqëse në letërsinë europiane dhe botërore që i përbëjnë heronjtë si “Pinoku”, “Piter Pani” dhe “Liza në botën e çudirave” vijnë në botën e lexuesit të vogël me ndikim të fortë emocional.                                                                                                            Këta janë heronj që i kanë qëndruar kohës me karakterin e tyre tipik, si dhe me individualitetin e vet të papërsëritshëm që jep iluzionin e një jete të veçantë të këtyre personazheve, më realë se vetë realiteti.                                                                                                                                         Në këtë letërsi janë personazhe fëmijë që shkrijnë realen me fantastiken si “Pinoku”, kukulla fëmijë, “Piter Pani”, fëmijë zog, ose shfaqen si fëmijë realë në një kornizë fantastike, “Liza në botën e çudirave”.  Këto krijesa të pavdekshme të lindura njeri nga një shkrimtar italian, dy nga shkrimtarë anglezë, mund të luajnë rolin e modelit si për fëmijët shqiptarë ashtu edhe për shkrimtarët shqiptarë për fëmijë që sapo kanë nisur të krijojnë tipa të tillë frymëzues si “Çapaçuli” i Dionis Bubanit, botuar në vazhdimësi me një rubrikë të veçantë në revistën e fëmijëve “FLLAD*”,  “Derrkuci  Çufo” i Gaqo Bushakës, tri personazhet fëmijë të Bedri Dedjes “Kokëdruthi”, “Kokëtapa” dhe “Kokëfirifiu”.  Në vëllimin e studiueses dhe shkrimtares Klara Kodra “Pinoku”, “Piter Pani” dhe “Liza”, tre shembuj të figurës së fëmijës në letërsinë botërore, janë vënë në qendër pikërisht këto figura që kanë tërhequr për më tepër se një shekull fëmijët e të gjithë botës dhe analizohen në disa rrafshe kuptimore dhe formale duke zbërthyer kështu unitetin estetik të veprave, protagonistë të të cilave këto personazhe janë. Këto personazhe fëmijë bashkohen nga një veçori, autonomia prej prindërve që u mungojnë apo nga të cilët janë larguar. Studiuesja merr shkas nga kjo veçori për të analizuar problemin e marrëdhënieve prindër-fëmijë që shtrohet në këto vepra, aspiratën e fëmijëve për autonomi dhe liri dhe raportin midis disiplinës dhe respektimit të lirisë së fëmijëve që lidhet me autoritetin e prindërve dhe marrëdhëniet e tyre me fëmijët. Studiuesja ka parasysh një literaturë të gjerë që është shkruar rreth këtyre veprave nga studiues dhe shkrimtarë të ndryshëm, po përpiqet të japë edhe mendimin e vet origjinal.                                                                                                     Veprave në fjalë, në harkun e gjërë kohor që e ndan lindjen e tyre nga koha e sotme (dy nga veprat i takojnë shekullit XIX, njëra fillimit të shekullit XX) u janë bërë lexime të ndryshme që lidhen me ecjen përpara të pedagogjisë, psikologjisë dhe letërsisë artistike. Pra, nuk është e lehtë të orientohesh në tërë këtë labirint mendimesh ku ndeshen ithtarët e një edukimi të rreptë me ithtarët e një edukimi tepër liberal dhe njëkohësisht synohet të zbulohet mesazhi i tre shkrimtarëve, pa e deformuar atë në bazë të ideologjisë së lexuesve kritikë. Studiuesja përpiqet, pra, të kapë mesazhin e autorëve duke e miratuar apo duke polemizuar me të dhe njëkohësisht të solidarizohet apo të debatojë me studiuesit apo kritikët e ndryshëm. Objekt të analizës së saj bëhet edhe realizimi artistik i tre heronjve të letërsisë për fëmijë, realizim që shpjegon forcën e tyre ndikuese. Gjithashtu analizohen edhe drejtimet letrare që u kanë dhënë jetë këtyre tipave (romantizmi, realizmi, natyralizmi, simbolizmi, surealizmi). Edhe për këtë çështje të fundit studiuesja ka mendimin e vet dhe përpiqet ta argumentojë me të dhëna konkrete nga vepra duke  iu shmangur, me sa është e mundur, subjektivizmit.                                                                     Studiuesja është e vetëdijëshme për rëndësinë e formës në veprat letrare për fëmijë, formë që nuk mund të shkëputet nga mesazhi dhe rrezikun që paraqet gjithnjë në veprat e letërsisë për fëmijë fryma didaktike dhe zgjidhjet artificiale si “fundi i lumtur”,  me çdo kusht, duke thyer logjikën e ngjarjeve apo karaktereve.                                                                                                   Studiuesja është gjithashtu e bindur që lexuesi fëmijë ka një shije tepër të hollë që e bën të shmangë çdo artificialitet, prandaj ushqimi letrar që duhet t’í jepet duhet të jetë tepër i zgjedhur, siç është në fakt në rastin e këtyre tri veprave dhe tre protagonistëve të tyre që i kanë bërë ballë gjyqit më të vështirë dhe më objektiv, gjyqit të kohës.                                                                        Në studimin e Klara Kodrës ka një koncept të drejtë për letërsinë që u drejtohet fëmijëve, e cila larg së qenuri një letërsi dytësore, është një letërsi në thelb elitare, çka nuk e përjashton popullaritetin e saj. Vepra  është strukturuar në mënyrë të goditur në disa kapituj, i pari është një kapitull hyrës “Tre shembuj të figurave të fëmijëve në letërsinë botërore” ku vihet theksi mbi faktin se figurat e fëmijëve në veprat që analizohen, janë vendosur në qendër; pasojnë dy kapituj që trajtojnë çështje të mesazhit në vëllimet që studiohen “Problematika dhe mesazhe të shprehura përmes tre protagonistëve të këtyre tri romaneve-përrallë” dhe “Marrëdhëniet me prindërit edukatorë”. Katër kapitujt që pasojnë, u kushtohen çështjeve të formës, “Fantazia dhe realiteti, dimensioni heroik dhe humori në këto romane”. “Tipizimi dhe individualizimi i tre heronjve”: A është e mundur të inkuadrohen këto tri kryevepra në drejtime të caktuara letrare?”; “Pinoku”, “Piter Pani” dhe “Liza” si shembuj të llojit të romanit-përrallë”,  Në këta kapituj, pra, trajtohen çështje nevralgjike të romanit për fëmijë si vendi që i takon fantazisë dhe fantastikes në këtë lloj, disa çelësa për të depërtuar në shpirtin e fëmijëve si dimensioni heroik dhe humori; marrëdhëniet midis tipikes dhe individualizmit në krijimin e personazheve plot gjallëri jetësore, roli i drejtimeve letrare midis të cilave kanë vendin e tyre drejtime që i japin rëndësi ëndrrës në art si romantizmi, simbolizmi dhe surealizmi; së fundi çështje të tipologjisë së romanit për fëmijë ku një vend të rëndësishëm e zë romani-përrallë, pikërisht lloji të cilit i përkasin veprat e lartpërmendura.                                                                                                                                    Studiuesja ndalet edhe në kapërcimin e skematizmit bardhë e zi, të ndarjes midis “të mirëve” dhe “të liqve” në romanin për fëmijë. Tipat që janë protagonistë të romaneve të analizuara, u përkasin disa kategorive të veçanta fëmijësh, “fëmijë të vështirë” dhe fëmijëve me natyrë artistike të prirur ndaj.ëndërrave dhe fantazive. “Pinoku” i përket kategorisë së parë dhe “Piter Pani” kategorisë së dytë; “Liza” është një fëmijë antikonformist dhe me logjikë të mprehtë, po jo aq rebele sa “Pinoku”.                                                                                                                        Studiuesja nënvizon edhe një tipar të këtyre veprave, tregues i fillimit të krizës së vlerave, luhatjen midis  moralit fetar që anon nga dashuria dhe mëshira dhe moralit pragmatik borgjez, madje flitet edhe për një kundërmoral, karakteristik për një shoqëri ku u takon të pafajshmëve të shkojnë në burg dhe jo kriminelëve .Studiuesja shtron edhe çështjen a është apo jo “Pinoku”  “roman formimi” si mendojnë disa kritikë dhe a ka një thyerje të karakterit në fund të veprës? Pyetjes së parë i përgjigjet “po”, së dytës “jo” dhe i argumenton këto përgjigje. Në këtë studim zbatohet metoda komparativiste, tri veprat e analizuara krahasohen me njera-tjetrën dhe evidentohen ngjashmeri dhe dallime.                                                                                                   Studimi dallohet për konçizitet maksimal: një larmi çështjes trajtohen vetëm në pesëdhjetë faqe. Secili problem i trajtuar mund të zgjerohet dhe të thellohet dhe, megjithatë,  shfaq një lloj plotësie.                                                                                                                                                           Stili është i gjallë dhe i rrjedhshëm, stil shkencor që huazon disa veçori të stilit letrar. Vepra dy gjuhëshe, shkruar shqip dhe italisht, me rrjedhshmëri në të dyja gjuhët.                                             Studimi është, padyshim, origjinal në tezat e shprehura dhe i gjallëruar nga debatet. Ai spikat në studimet e pakta të krahasuara të letërsisë së huaj për fëmijë të shkruar nga autorë shqiptarë, madje do të thoshnim se vlerat e tij mund të spikasin edhe në kuadrin e kritikës europiane për fëmijë, siç dëshmon fakti se ky studim kishte dalë finalist në një konkurs të kritikës për fëmijë i nivelit ndërkombëtar i mbajtur në Itali (konkursi “Rolando Anzilotti”,  më 1993-in, në nderim të emrit të kritikut të shquar dhe politikanit italian), ku u fokusuan disa vlera pa pretenduar se është thënë gjithçka.                                                                                                                                                Kjo vepër u botua më 1998-ën nga shtëpia botuese  “Elite”. Do të ishte e dëshirueshme që të ribotohej në një kohë që letërsinë për fëmijë e ka përfshirë kriza në marrëdhënie me lexuesin që dallon letërsinë për të rritur. 

-Kosova Shtet me Pavarësinë e shpallur në 17 Shkurtin historik 2008, 15 vjet pas – në 2023-tën me Buxhetin për Mbrojtje – Ushtrinë e vet arriti nivelin e kritereve për shtetet anëtare të NATO-s dhe kjo është ngjarje e vitit/

Gazeta DIELLI nga korrespondenti në Kosovë Behlul Jashari

PRISHTINË, 29 Dhjetor 2023/ Kosova pret Vitin e Ri të çerek shekulli Liri e 16 vjet Pavarësi. Në 2024-tën festohet 25 vjetori i Ditës së Lirisë – 12 Qershorit 1999 kur nisi të hyjnë në Kosovë NATO – forca ushtarake më e madhe planetare, prirë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Nga kolona e tankeve të para të NATO-s që hynte në Kosovë raportoja për Agjencinë Shtetërore Zyrtare të Lajmeve të Shqipërisë dhe për Radio Televizionin Shqiptar…

Në Kosovë liria po vinte më pak se tre muaj pas 24 Marsit 1999 të fillimit të ndërhyrjes së aviacionit të NATO-s me bombardimin e pozicioneve të forcave kriminale serbe të kasapit të Ballkanit, Milosheviç, i cili përfundoi në Gjykatën Ndërkombëtare për Krime Lufte në Hagë. Lufta e përfunduar kishte bilanc tragjik të masakrave, spastrimit etnik e gjenocidit kundër shqiptarëve: Mëse 12 mijë të vrarë, rreth 6 mijë të zhdukur, shumë prej tyre të groposur në varreza masive, edhe të fshehura në Serbi, e afër 1 milion të dëbuar – shumica drejt Shqipërisë…

Kosovës i vinte era tokë e djegur, forcat serbe ua kishin vënë flakën mëse 400 fshatrave e qyteteve, 120 mijë shtëpive të shqiptarëve…

Lufta përfundoi me Marrëveshjen e Kumanovës (qytet në Maqedoni i banuar edhe me shqiptarë), ndërmjet NATO-s dhe RFJ-së, që u nënshkrua në 9 Qershor e hyri në fuqi në 11 Qershor 1999.

Sekretari i përgjithshëm i NATO-s në atë kohë, Havijer Solana, në 10 Qershor 1999 kishte lëshuar urdhërin për ndalimin e bombardimit dhe Këshilli i Sigurisë së OKB-së miratoi Rezolutën 1244, sipas të cilës në Kosovë u dërguan 37.200 ushtarë të forcës paqeruajtëse e shpëtimtare të NATO-s – KFOR-it nga 36 shtete.

Misioni ishte i ndarë në pesë zona të përgjegjësisë, që i përkisnin KFOR-it Amerikan, Anglez, Francez, Gjerman dhe Italian. Gjenerali britanik Michael Jackson ishte komandanti i parë i forcës paqëruajtëse të NATO-s në Kosovë – KFOR.

Kosova Shtet me Pavarësinë e shpallur në 17 Shkurtin historik 2008, 15 vjet pas – në 2023-tën me Buxhetin për Mbrojtje – Ushtrinë e vet arriti nivelin e kritereve për shtetet anëtare të NATO-s dhe kjo është ngjarje e vitit.

Në 13 Dhjetor 2023, Kryeministri Albin Kurti, në fillim të mbledhjes së Qeverisë së Republikës së Kosovës, theksoi se shuma e përgjithshme e buxhetit të alokuar për mbrojtje në 2023-tën tejkalon nivelin prej 200 milionë euro, apo mbi 2% të Bruto produktit Vendor, kriter ky për shtetet anëtare të NATO-s.

“Ndër vendimet tjera, sot kemi edhe vendimin për ndarjen e buxhetit shtesë për Forcën e Sigurisë së Kosovës në vlerë prej 40 milionë euro, dhe me këtë ndarje, shuma e përgjithshme e buxhetit të alokuar për mbrojtje sivjet tejkalon nivelin prej 200 milionë euro, apo mbi 2% të Bruto produktit Vendor, kriter ky për shtetet anëtare të NATO-s.

Arritja e këtij niveli për herë të parë në historinë e re të ushtrisë sonë, tregon se si Qeveri jemi të përkushtuar drejt arritjes së synimit tonë të përbashkët për t’u bërë shtet anëtar në Partneritetin për Paqe, drejt anëtarësimit në NATO”, tha Kryeministri Kurti, cituar në komunikatën e dërguar nga Kryeministria.

Kreu i Qeverisë së Kosovës theksoi se, “sot është mbledhja e 178-të me radhë, e parafundit për këtë vit. Kjo do të jetë mbledhja me më së shumti vendime deri më tani dhe më e gjata në këta 33 muaj qeverisje”.