Analiza – Page 330 – Dielli

DEBATI- Pence dhe Harris përplasen më qetësisht për pandeminë

October 8, 2020 by dgreca

Zëvëndës-presidenti i Shteteve të Bashkuara, Mike Pence dhe kandidatja demokrate për këtë post, Kamala Harris u treguan më të përmbajtur në debatin e tyre më 7 tetor.

Ata diskutuan për temat që përfshinin pandeminë e koronavirusit dhe kujdesin shëndetësor, ekonominë si dhe politikën e jashtme. Ata shmangën përplasjet të cilat e karakterizuan debatin e javës së kaluar, ndërmjet kandidatëve për president, të nominuarit nga ana e demokratëve, Joe Biden si dhe presidentit, Donald Trump.

Moderatorja e debatit, Susan Page, nga USA Today, shpesh duhej të paralajmëronte Pence për të folur më gjatë sesa koha e caktuar.

Debati u hap me pyetjen në lidhje me përgjigjen e administratës Trump ndaj pandemisë, të cilën Pence e mbrojti ndërsa Harris e kritikoi ashpër.

“Populli amerikan ka qenë dëshmitar i dështimit më të madh të çdo administrate presidenciale në historinë e vendit tonë”, tha Harris.

Pandemia ka shkaktuar më shumë se 211,000 vdekje në Shtetet e Bashkuara dhe ka infektuar më shumë se 7.5 milionë njerëz.

Pandemia gjithashtu ka shkaktuar një rritje të mprehtë të papunësisë për shkak të mbylljes së bizneseve dhe kufizimeve që synojnë të parandalojnë përhapjen e koronavirusit.

Pence mbrojti përpjekjet e administratës së Trumpit në luftën kundër sëmundjes COVID-19, që e shkakton koronavirusi, duke përmendur vendimin e Trumpit, i cili me këshillën e ekspertëve mjekësorë, në fund të janarit, kufizoi udhëtimet nga epiqendra e pandemisë në Kinë.

“Unë dua që populli amerikan të dijë se që nga dita e parë, presidenti Donald Trump e ka vendosur shëndetësinë në rend të parë në Amerikë”, tha ai.

Menjëherë pas debatit, Trump, shkroi në rrjetin social Twitter: “Mike Pence, fitore e madhe”.

Presidenti është ende duke u shëruar nga COVID-19. Përveç tij, në periudhën e fundit, janë infektuar edhe Zonja e Parë, Melania dhe zyrtarë të tjerë të administratës amerikane.

Më 7 tetor, përmes një videoje ai tha se po ndihet mirë dhe për këtë, sipas tij, meritë ka një trajtim me ilaçe eksperimentale. Pence është përballur me një presion për të ngritur nivelin e fushatës së Trumpit, të cilës i dha një goditje infektimi i tij me koronavirus. Në shumicën e sondazheve Trump qëndron pas Bidenit.

Si një shembull se si ka ndryshuar jeta në pandemi, e tregon edhe fakti se gjatë debatit, kandidatët për zëvëndës-president qëndruan 3.5 metra larg njëri-tjetrit dhe përpara kishin mburoja xhami.

Ndër çështjet që Harris ngriti – jashtë diskutimeve për pandeminë – kishin të bëjnë me ligjin e kujdesit shëndetësor dhe një raport të publikuar më parë që tregonte se Trump, si president, paguante shumë më pak në taksat federale të të ardhurave se shumica e amerikanëve.

Ajo sulmoi rezultatet e politikës së jashtme të tij, duke akuzuar Trumpin që u largua nga aleatët dhe u afrua me diktatorët në të gjithë botën.

Në anën tjetër, Pence tha se Biden do të rriste taksat e amerikanëve dhe do të përkrahte “Green New Deal” një propozim masiv mjedisor i mbështetur nga demokratët, i cili sipas tij, do të mbyllte vendet e punës.

Harris e mohoi këtë duke thënë se nuk do të kishte rritje të taksave për asnjë amerikan që fitonte më pak se 400,000 dollarë në vit.

Në politikën e jashtme si arritje ai përmendi vendimin e Trumpit që ushtria amerikane të shkatërrojë kalifatin e Shtetit Islamik dhe të mposht udhëheqësin e grupit militant, Abu Bakr al-Bagdadi. Por, gjatë debatit, tema e pandemisë rregullisht rikthehej në qendër të diskutimit, përfshirë zhvillimin e një vaksine potenciale, për të cilën Harris tha se do t’u besonte vetëm shkencëtarëve.

“Nëse mjekët na thonë se duhet ta marrim, absolutisht unë do të jem e para në radhë që do ta marr”, tha ajo.

“Nëse Donald Trump na thotë të vaksinohemi, unë nuk do ta bëj”, tha Harris.

Pence tha se “minimi i vazhdueshëm i Harris në besimin për vaksinën është i pandërgjegjshëm”, duke shtuar: “Unë thjesht ju kërkoj të ndaloni së luajturi politikë me jetën e njerëzve”.

Ai premtoi një vaksinë deri në fund të vitit.

Debatet për zëvëndës-president zakonisht nuk marrin shumë vëmendje, por mosha është një faktor në zgjedhjet e vitit 2020.

Pence, 61 vjeç, dhe Harris, 55, duhet të jenë më të përgatitur se çdo kandidat për zëvëndës-president para tyre, për të marrë presidencën duke pasur parasysh moshën e Trumpit dhe Bidenit – përkatësisht 74 dhe 77 vjeç.

Pavarësisht se cili fiton, Shtetet e Bashkuara do të kenë presidentin e tyre më të vjetër, gjatë katër viteve të ardhshme.

Ky është debati i vetëm që është planifikuar midis Harris, vajza e emigrantëve – babait të saj nga Xhamajka dhe nënës së saj nga India – dhe Pence, një i krishterë evangjelist dhe ish-guvernator i Indianas, i cili ka mbrojtur me vendosmëri Trumpin gjatë presidencës së tij.

Kortezi- Përgatiti: Kestrin Kumnova

CRITICISM MOUNTS, AND FACEBOOK THRIVES

October 8, 2020 by dgreca

by Rafaela Prifti-

Topics of police and justice reform dominate an already intense newscycle as the heavily trafficked platforms of social media particularly Facebook enjoyed record high stocks in the market while swimming in criticism and grievances from both sides.

THE SCALE

An estimated 600 million people see a news story on Facebook every week. The social network’s founder Mark Zuckerberg has been transparent about his goal to monopolize digital news distribution. Facebook’s news section operates like a traditional newsroom that reflects the biases of its employees and the institutional imperatives of the corporation. The company claims that the trending module provides lists of “topics that have recently become popular on Facebook” not acknowledging the imposition of human editorial values onto the items that an algorithm spits out.

ANTI-TRUST AND FAIRNESS

Mark Zuckerberg, founder and CEO of Facebook admitted to buying Instagram and WhatsApp to eliminate them as competitors. Yet Facebook insists both acquisitions have not harmed competition. On the question of fairness, Facebook Inc. is adamant that it does not play favorites. Longtime and former employees reportedly say that Zuckerberg isn’t easily influenced by politics. But he cares deeply about Facebook’s growth potential. The co-founder of Accountable Tech – an organization that makes recommendations to tech companies on public-policy issues – noted that Facebook, more so than other platforms, has gone out of its way to not ruffle feathers in the current administration. ” As long as the government is in pursuit of antitrust cases against big tech companies the President does have leverage over Zuckerberg who has been called by the regulators in Congress a few times. The pattern has come to light in countries around the world. The Wall Street Journal reported on the FB posts of a lawmaker in India calling for violence against Rohingya Muslim immigrants. The Facebook executive was accused of granting special treatment to the lawmaker from Prime Minister Narendra Modi’s Party. It was only after the reporting by The Wall Street Journal that the company banned it. On September 14 a memo from a Facebook former employee was published detailing how it had ignored or delayed taking action against foreign national governments using fake accounts to mislead their citizens.

IMMUNITY UNDER SECTION 230 OF THE COMMUNICATIONS DECENCY ACT OF 1996

In late May President Trump signed an executive order that threatens to revoke the immunity enjoyed by social media companies, including Facebook, if they showed political bias. Facebook responded by saying the move would restrict free speech. The order was an apparent threat to social networks like Twitter that censored posts from President Trump and his allies. The pressure is mounting for Facebook’s main rivals. The U.S.Department of Justice is preparing to file a case against Google, before Election Day. Another key competitor of Facebook, Chineses-owned TikTok, is facing ejection from the country it finds a US buyer. Oracle has agreed to become TikTok’s business partner. It is unclear whether the deal will satisfy the government officials on either side, who have indicated they intend to carefully review any new arrangement.

FREE SPEECH
Facebook executives say their only loyalty is to free speech. Nick Clegg, the head of policy and communications, claims that despite isolated cases, the systematic or deliberate political bias in Facebook decisions is not borne out by the facts. In 2016, a former journalist who was part of the project at FB reported the company workers routinely suppressed news stories of interest to conservative readers from the social network’s influential “trending” news section. Facebook executives often point out that the company was seen as overly friendly to Democrats during the Obama administration and that it takes plenty of heat from the Right. But the Gizmodo story emboldened the claims of anticonservative bias at social media companies. In response to the backlash, Facebook started to drift rightward, according to Bloomberg Businessweek reporting. The company flew conservative commentators to its California headquarters to reassure them that there was no need for concern about how Facebook operated.
Historically, Facebook had placed most of the decision-making about its products to the executives. In 2018 the company’s policy team seemed to have veto power. In January, Zuckerberg asked to reduce the prevalence of news in users’ feeds, especially from incendiary and untrustworthy outlets. An internal report around the same time touted Trump’s superior strategy with Facebook ads, noting that candidate Trump followed advice and training from the company that his opponent, Hillary Clinton, had rejected. Andrew Bosworth who ran the ads department at the time and is now head of augmented and virtual reality wrote in a memo to employees in 2018: “Trump “got elected because he ran the single best digital ad campaign I’ve ever seen from any advertiser. Period.” In the eyes of Facebook’s mostly liberal staff, the Republican relationship-building was the price of doing business. According to reports, Russia’s spread of election misinformation and failure to stop Cambridge Analytica’s data-gathering operation caused a shift among the rank and file. After the Kavanaugh hearings, employees began to notice that Kaplan of Facebook’s policy team seemed more concerned about critiques of bias from conservatives than from liberals. The product team tweaked the news feed. Upon review of test simulations by Kaplan’s team, the product change was causing traffic to drop more severely for right-wing outlets which tend to publish more incendiary content, noted the source. The engineers were ordered to tweak the algorithm a little more until it punished liberal outlets as much as conservative ones, before releasing the update to 2.5 billion users. As employees started to worry about Facebook’s proximity to the Right, Facebook’s Management seemed intent on pushing the company even closer to it. Faced with criticism about misinformation, the response of Facebook’s policy team as posted in a blog has been: “There is an election coming in November and we will protect political speech, even when we strongly disagree with it.”

ELECTIONS 2020

In the 2016 election, Russian operatives created fake accounts aimed at Black voters directing people who followed these accounts not to vote or do so by text message, which isn’t possible. In all, the Russian posts reached more than 150 million Americans. In response, Facebook’s election integrity and cybersecurity is charged with the task of rooting out fake content created by foreign national governments. Last year, Facebook removed 50 networks of accounts like the Russian one from 2016. The following year, Facebook did make rules against giving incorrect information about how to vote. But when Twitter had fact-checked posts containing election voter disinformation, Zuckerberg went on Fox News to criticize it. Later an outside civil rights auditor concluded that Facebook failed to enforce its own policies. Instead Zuckerberg came up with “the largest voting information campaign in U.S. history,” a plan to register 4 million voters. Facebook designed a “Voting Information Center,” a web page with facts about the election compiled from state authorities. The social media network has been promoting the page atop every user’s Facebook and Instagram feed and attaches a link to it with every post on the service that mentions the election process. Facebook’s head of cybersecurity policy, told reporters that the hub “ensures that people can see the post and hear from their elected officials… But users are not warned if the information is untrue—Facebook simply advertises an information center. Facebook has said that the suggestion that the company scaled down its voter registration plans for political reasons is “pure fabrication.” Meanwhile, conspiracy theorists abound on the site. In June Zuckerberg announced that he had rehired Chris Cox, Facebook’s Chief Product Officer, who had been active in Democratic politics since a high-profile departure from the company last year. In reference to a new future administration, Nick Clegg, Vice President of Global Affairs and Communications at Facebook said “We’ll adapt to the environment in which we’re operating.”

KORONAVIRUS: JA PËRGJEGJËSIA E KINËS

October 7, 2020 by dgreca

KORONAVIRUS: JA PËRGJEGJËSIA E KINËS

Nga Milena Gabanelli dhe Luigi Offeddu- Përktheu Eugjen Merlika –

Ndodhi edhe me pandeminë e Coronavirusit: Kina, antare e Këshillit të Sigurimit të OKB-së nga 1945 me të drejtë vetoje, hesht ose mohon gjithmonë kur i kërkohet llogari për atë si i respekton të drejtat njerëzore, në këtë rast lirinë e informimit. Këtë herë heshtja e saj paguhet nga shumë Vende të tjera.

South China Morning Post, e përditëshmja historike e Hong Kongut, sjell më shumë se njëherë njoftime nga burime qeverie: infektimi i parë i mikrobit të ri është regjistruar në Kinë më 17 nëndor 2019. Njoftimi ndaj OBSH-së duhej t’ishte i menjëhershëm, por autoritetet presin 31 dhjetorin para se t’i njoftojnë zyrës përkatëse të saj një “polmonit të çuditshëm” të shfaqur në Wuhan në tregun e kafshëve të gjalla. “Wet market” ishin treguesit e para-ardhësit Sars – Cov 1 të vitit 2002. Por vetëm më 9 janar 2020 Pekini flet për një “koronavirus të ri” t’afërt me Sarsin e mëparshëm. Më 30 janar OBSH lëshon piskamën ndërkombëtare.

Ndërkaq biznesi dhe turizmi botëror shkojnë e vijnë nga Kina sikur të mos kishte ndodhur asgjë. Vetëm në muajin e dhjetorit e vetëm me Evropën ka patur 5.523 fluturime (të dhënat e Eurokontrollit). Simbas burimeve të Enac – Enti kombëtar italian i aviacionit civil – më 13 janar, ndërsa përgatitet lockdown-i Wuhanit, Pekini firmos me Italinë (që nuk di asgjë) një përkujtesë marrëveshjeje për një shtesë deri në 164 fluturime javore për secilin, nga të cilët 108 me fillim të menjëhershëm. Më pas u ndaluan. Çmimi i atij muaji e gjysmë heshtjeje është i pallogaritshëm. Kina mohon çdo përgjegjësi e kundërvepron ndaj humbjes së besueshmërisë me shtypjen e lirive në Hong Kong, me synimet e reja strategjike në Detin e Kinës Jugore, me grushtin gjithënjë e më të rëndë mbi pakicat etnike, mbi lirinë e brëndëshme të shprehjes, me akullin në marrëdhëniet me kishën katolike, me kërcënime arrogante ndaj shteteve sovrane.

Arrestimi i Jimmy Lai-t

U mbajt i fshehtë deri pak orë para botimit, natën e 30 qershorit: shtatëmijë fjalë, 66 nene. “Ligji i ri mbi sigurinë” ndëshkon me dënime deri në të përjetëshme hamëndje të krimeve si “ndarje, përmbysje apo veprimtari armiqësore, marrëveshje me Vënde të huaja për të kërcënuar sigurinë kombëtare”. I përpunuar në Pekin, i dha fund një viti e gjysmë protestash në Hong Kong, sot krahinë administrative e veçantë, por që me paktin Pekin – Londër duhet të ruante disa liri qytetare themelore deri në 2047: “një Vënd i vetëm, dy sisteme”. Protestat kishin filluar sepse Kina mëtonte të dënonte në gjykatat e Pekinit të paditurit për krime të hamendësuara (edhe politikë) të kryera në Hong Kong. Mëtimi më pas u tërhoq, por ndërkaq “Pekini – shpjegon një burim – ka përfituar nga hutimi i Perëndimit, i shkaktuar nga pandemia, për të miratuar ligjin mbi sigurinë kombëtare”. Kështu, të shtyra një vit zgjedhjet e parashikuara për gjysmën e shtatorit (hulumtimet jepnin opozitën liberale në 60” të miratimeve), të ikur në mërgim drejtuesit kryesorë demokratikë, qindra arrestime vetëm në ditët e para, në pranga edhe botuesi liberal Jimmy Lai, me dy bijtë, zyrtarisht për “marrëveshje kunër bashkësisë së Shtetit kinez”. Dymbëdhjetë qytetarë të Hong Kongut janë arrestuar në javët e fundit sepse kërkuan të arrinin Taivanin me varkë. Londra i ka ofruar “një rrugë të re mërgimi” tre milionë qytetarëve banorë të Hong Kongut që në 1997 zgjodhën, në marrëveshje me Pekinin, që të ruanin pashaportën e tyre kineze. Përgjigja e Pekinit: “nuk i quaj të vlefshme ato pashaporta”.

Nyja Taivan

Nga janari 2021 Taivani do të ketë një pashaportë të re. Në kapak fjala “Republika e Kinës” nuk lexohet më, në vëndin e saj “Taivan”. Një shenjë shqetësuese për Pekinin që ka qortuar gjithmonë: “nëse ata do të shpallin pavarësinë, ne do të ndërhyjmë ushtarakisht”. Sepse Taivani, në fakt i pavarur nga 1949, nuk është një Shtet i pavarur i së drejtës, nuk ulet – nga mungesa e vullnetit të Pekinit – në organizatat ndërkombëtare. Për Kinën është një “tërësi kryengritëse”, të cilën e njohin diplomatikisht vetëm 14 shtete. Vetëm një shembull: Pekini ka ndaluar që OBSH të ftonte në mbledhjen e saj të nivelit të lartë Taivanin si shëmbull të mbarështimit të mirë shëndetësor. OBSH i është bindur. Nuk është vetëm çështje e krenarisë perandorake, por kryesisht gjeostrategjike, sepse Deti i Kinës Jugore është në qendër të planeve të tij të shtrirjes: i mbushur me ishuj artificialë kinezë, është një minierë e nëndetëshme me 11 miliard fuçish nafte dhe 190 trilion metro kubësh të gazit natyror. Taivani është pajisur: të gjithë planet e tij ushtarake janë hartuar mbi një hamëndje mësymjeje tokujse të ardhur nga Kina, e cila nga ana e saj është e armatosur me teknologji t’aftë për të shkatërruar e vrarë pa ndërhyrjen njerëzore.

Ekzekutimet

Simbas Amnesty International Kina mban rekordin botëror të ekzekutimeve kapitale, të parashikuara për 46 krime të ndryshme, përfshirë edhe subversionin (pështjellimin). Ekzekutimet janë “mijra në vit”. Por Pekini thotë se nuk ka “statistika të ndara”, se numuri përfshin dënimet me burgim të përjetshëm dhe ata me pesë vjet. Në praktikë i quan sekret Shteti. Vetëm në 2014 OKB ka miratuar 20 porosi kundër dënimit me vdekje, të gjitha jo të detyrueshme, të rrëzuara nga Pekini si të “pazbatueshme e në kundërshtim me realitetin kinez”. Pa përgjigje edhe protestat e Këshillit të OKB për të drejtat njerëzore: madje në prill 2020, pikërisht n’atë Këshill prej të cilit ishte dorëhequr përfaqësuesi amerikan, Kina e rrëzuar nga “qortimet” periodike të Pallatit prej Xhami sa i përket temave të lirisë e drejtësisë, ka fituar një vënd të sajin deri në 2021. Ndoshta sepse, pohon “Qendra për një Siguri të Re Amerikane”, po mbush zbrazësirën e lënë nga Trump-i në organizatat ndërkombëtare dhe sepse sapo ka premtuar një dhurim OKB-së prej 2 miliard dollarësh në harkun e dy viteve.

Shtypja e pakicave etniko – fetare

Tibeti është një krahinë autonome. 3,1 milion banorët e tij janë pothuaj të gjithë budistë, me gjuhën e tyre dhe njimendësinë kombëtare që arrin në vitin 127 p.K. Kanë kërkuar gjithmonë pavarësinë nga Pekini dhe kanë paguar një çmim: tempuj të shkatërruar e shtypje e përgjakëshme. Dalai Lama, çmim Nobel për Paqen, jeton në mërgim në Hindinë e Veriut, ka hequr dorë nga çfarëdo fuqie pushtetore dhe nga vija pavarësore. Por kërkon ende “mëshirë” dhe respektin e të drejtave njerëzore. Në krahinën autonome perëndimore të Hsingiangut jetojnë 23 milionë banorë, 47 % e të cilëve janë myslimanë ujgurë. Është e papranueshme për Pekinin kërkesa e tyre për liri fetare. Shtypjes së dhunëshme i tërnohet “riedukimi politik” ose “formimi ideologjik e qytetar” nëpërmjet punës së detyruar. Në një shtatorin e shkuar World Uyghur Congress, me rastin e vizitës në Berlin të ministrit të Jashtëm kinez Wang Yi, i kërkoi ndihmë qeverisë gjermane: nga 1 deri në tre milionë ujgurë janë të dënuar pa padi në kampet e “riedukimit”, ku ndodhin tortura dhe shterpëzime të dhunëshme. Gjermania ka protestuar shumë herë, edhe se në Hsingiang gjinden fabrika gjermane si Volkswagen (në Urumçi), Siemens, Basf. 4022 kampet e riedukimit janë shfuqizuar formalisht në 2013, por një dron anglez ka filmuar skena në një kamp të Hsingiangut ku mijëra njerëz prodhojnë lodra, veshje dhe mallra me çmim të ulët, më pas të shitura në Perëndim. Pekini e ka hequr qafe si një propagandë trumpiane, por nuk autorizon hyrjen e mbikqyrësve të OKB-së, të kërkuar nga 22 Shtete me një letër të Këshillit për të drejtat njerëzore. Në letër mungonte firma amerikane, e tërhequr tashmë para një viti. Ndërkaq ujgurët e mërguar n’Evropë, e tashmë qytetarë të Hollandës apo të Finlandës, kërcënohen nga agjentë kinezë: “Mendo për familjen tënde”. Në Mongolinë e jashtëme, e pavarur që nga 1921 dhe e banuar nga pasardhësit e Xhengis Khanit, nga ky vit mësimi nuk do të bëhet më në gjuhën vendore, por do të jetë e detyrueshme gjuha kineze.

Marrëdhëniet Kinë – Vatikan

Sot në Kinë janë 10 milion katolikë, 101 ipeshkvij, 146 dioqeza, 4000 priftërinj, rreth 4500 murgesha. Po përfundon marrëveshja e përkohëshme Pekin – Romë e vitit 2018. Do të duhej të vërtetonte se fjala e fundit e urdhnimit të ipeshkvijve i përket Papës. Një kompromis teorik, pra. Por gjëndja e vërtetë është krejt ndryshe, pohojnë burimet katolike: marrëveshjet nuk janë respektuar nga regjimi, kishat janë të mbyllura e të zotëruara nga flamuri i partisë e kush synon të punojë në një zyrë shtetërore duhet të heqë dorë më parë nga çfarëdo besimi fetar. Ose më saktë: Shteti shpall lirinë fetare dhe njeh zyrtarisht pesë besime, por pastaj i shpjegon antarëve të partisë se çdo kult është “anestezi shpirtërore”, e papajtueshme me qënien në parti. Por triska e asaj partie në fakt është e domosdoshme për t’u futur në punë shtetërore. Ndërkaq misionarët italianë duhet të kthehen në shtëpi, përfshirë Bernardo Cervellera, drejtori i AsiaNews.

Kërcënimet ndaj Shteteve sovrane

Çfarë i ndodh zërave kritike? Cheng Lei, qytetare australiane e lindur kineze dhe një gazetare e njohur e TV publik të Pekinit, ka përfunduar në arrestim shtëpiak në një vënd të panjohur, pa asnjë padi të qartë. Drejtuesit e Tienanmenit janë në mërgim ndërmjet SHBA, Francës, Australisë dhe Italisë. Kërcënimet shtrihen edhe kundrejt Shteteve sovrane. “Me miqtë ne përdorim verën e mirë, dhe pushkët me armiqtë” hungëroi ambasadori kinez në Stokholm kur qeveria suedeze lajmëroi se do të vlerësonte me një çmim botuesin e shkrimtarin Gui Minhai, suedez i lindur në Kinë, ku ishte dënuar me dhjetë vjet për spiunazh të hamendësuar. Gjatë udhëtimit evropian ministri i Jashtëm kinez Wang Yi u ndalua më 3 shtator në Republikën Çeke, e duke i u drejtuar Presidentit të Senatit Miloš Vystrčil, që sapo ishte kthyer nga vizita në Taivan, deklaroi tekstualisht “do t’a paguani shtrenjtë oportunizmin tuaj politik”. Më 31 gusht kishte kaluar nga Norvegjia. Një gazetar kishte pyetur ministrin se çfarë mendonte ai për mundësinë e shtrirjes “djemve të Hong Kongut” të Nobelit për Paqën. Përgjigja: “Norvegjia nuk duhet të shfrytëzojë Çmimin për të ndërhyrë në punët tona të brëndëshme, duhet të mendojë më mirë të kultivojë marrëdhënie “të shëndosha” që janë sendërtuar më së fundi mbas “dimrit të ngrirë” që vazhdoi mbas Nobelit të dhënë më 2010 disidentit të burgosur Liu Xiaobo”.

Çmimi i heshtjes

Sa vlen liria e fjalës në një botë gjithënjë e më shumë të ndërlidhur, që duhet të bëjë llogaritë me kërcënime shëndetësore e të ngrohjes globale, e në të cilën Kina ka një rol qëndror? Juristi i universitetit të Pekinit He Weifang ka thënë: “Mungesa e lirisë së fjalës e të shprehjes ka ndihmuar përhapjen e infeksionit”, e kishte theksuar një koleg i tij i ndritshëm, Xu Zhangrun, i arrestuar. Li Wenliang, okulisti kinez që e veçoi i pari virusin, në fillim u ndal, pastaj u qortua, më së fundi u bë viktimë. Sot në botë numërohen pothuajse një milion të vdekur dhe një rënie e ekonomisë globale. Kina nuk ka kërkuar falje dhe mburr sipëraninë e modelit kinez, që ka mbarështuar në mënyrë të jashtzakonëshme pandeminë, ndërsa Vëndet demokratike nuk janë në gjëndje. Sot deklaron se ka vetëm tetë raste në 1,4 miliard banorë. Është e pamundur të dihet sa i vërtetë mund të jetë ai numur. Nuk ka dyshim se Shtetet e Bashkuara, Brazili e ndonjë Vend evropian të kenë nënëvleftësuar, por si do të kishin shkuar punët nëse autoritetet kineze do të kishin njoftuar menjëherë bashkësinë ndërkombëtare për atë që po ndodhte? Nuk do t’a dijmë kurrë, ashtu sikurse nuk do të dijmë saktësisht se çfarë ka ndodhur që hulumtimi ndërkombëtar i pavarur, i votuar njëzëri në OBSH në maj, është ende vetëm një copë letër.

“Corriere della Sera”, 27 shtator 2020 Përktheu Eugjen Merlika

OVERSPREADING – KEY FACTOR TO THE PANDEMIC AND PREVENTIVE PRACTICES

October 7, 2020 by dgreca

By Rafaela Prifti- Today’s confirmation by the CDC that the pathogen is airborne brings together the science of overdispersion with the recognition of airborne aerosol transmission. Overdispersion is a key factor that should inform the approach to the pandemic and the preventive practices. Although much is still unknown about the super-spreading of SARS-CoV-2, nine months of epidemiological data shows that it is an overdispersed pathogen. It tends to spread in clusters, whereby one person tends to infect many or all that once, making them super-emitters of the virus. After months of extensive research by the global scientific community, many questions remain open about the substantial death toll suffered by a few cities compared to many others with similar density, household composition, weather, age distribution, and travel patterns in the spring of 2020. As the rest of Europe experiences a second wave, there are many explanations of variables such as weather, elderly populations, prior immunity, herd immunity—but there is a potentially overlooked way of understanding one factor: the measure of the dispersion of the pathogen. Overdispersion and super-spreading of this virus are found across the globe. A study found that in Hong Kong, which had extensive testing and contact tracing, about 19 percent of cases were responsible for 80 percent of transmission, while 69 percent of cases did not infect another person. In some cases of COVID-19 a single person did infect in excess of 80 percent of the people in the room in just a few hours, yet in other incidents COVID-19 is surprisingly much less contagious, even zero transmission. Multiple studies show that as few as 10 to 20 percent of infected people may be responsible for as much as 80 to 90 percent of transmission, and that many people barely transmit it.
SARS-CoV that caused the 2003 SARS outbreak was overdispersed in the same pattern. The majority of infected people did not transmit it, but a few super-spreading events caused most of the outbreaks. MERS appears overdispersed, but does not transmit well among humans.
The alternating between being super infectious and fairly noninfectious presents a huge challenge for health officials especially if we take into consideration that the pandemic playbook is based on the flu. Although a genuine threat, influenza does not have the same level of clustering behavior. Using a flu-pandemic playbook, won’t necessarily work well for an overdispersed pandemic. To fight a super-spreading disease effectively, policymakers need to understand why super-spreading happens, its effects on testing regime and how to conduct effective contact-tracing methods.Experts divide the disease patterns into deterministic or stochastic: In the former, an outbreak’s distribution is more linear and predictable; in the latter, randomness plays a much larger role and predictions are hard, if not impossible. That means that the same inputs don’t always produce the same outputs.
Super-spreading clusters of COVID-19 almost overwhelmingly occur in poorly ventilated, indoor environments with over time congregations such as—weddings, churches, choirs, gyms, funerals, restaurants, loud talking, no masks. Studies show that the risk varies in every setting and activity. Infectious disease experts identify four key elements of super–spreader events: “prolonged contact, poor ventilation, highly infectious person, and crowding” as the key elements for a super-spreader event. Super-spreading can occur indoors beyond the six-feet guideline, because SARS-CoV-2, the pathogen causing COVID-19, can travel through the air particularly if ventilation is poor.
Given that some people infect others before they show symptoms, or when they have very mild or even no symptoms, it’s not always possible to know if we are highly infectious ourselves. There may be more factors but understanding the known elements of the pathogen’s behavior means that targeting clusters would be a very effective way in bringing down the transmission numbers. The health experts maintain that overdispersion should also inform our contact-tracing efforts. Right now, many states and nations engage in what is called forward or prospective contact tracing. Once an infected person is identified, we try to find out with whom they interacted afterward in order to warn, test, isolate, and quarantine these potential exposures. Backward tracing or retrospective contact tracking means identifying who was the first infected person. This approach is based in the nature of overdispersion since only a small percentage of people infect many at a time, whereas most others infect zero or maybe one. Doing backward tracing to find the person who infected our patient, and then trace the forward contacts of the infecting person, rather than identify potential exposures, many of which will not happen anyway, because of the declining pattern of most transmissions .
TEST AND TRACE METHODS
Public Health authorities consider that it doesn’t make sense to do forward tracing while not devoting enough resources to backward tracing and finding clusters, which cause so much damage. This point underlines the importance of rapid testing. The current dominant model of test and trace is not the best way when clusters are so important in spreading the disease, in terms of identifying people who are not infected and those who are infected. Although slow and expensive, PCR tests are highly accurate for both dimensions. However, PCR tests are slow, expensive and require a long uncomfortable swab, they are very accurate. Meanwhile, some rapid tests that are very accurate for ruling out individuals who are not infected with the disease but not as good at identifying infected individuals, are particularly valuable for cluster identification during an overdispersed pandemic. According to the specialists, this is helpful because some of these tests can be administered via saliva and be distributed outside medical facilities. Also increase the utility of wastewater testing which is effective for population-screening purposes, researchers say.
Because of the cluster behavior, identifying transmission events (someone infected someone else) is more important than identifying infected individuals using PCR testing. The most recent example of such a cluster was the Rose Garden event at the White House. Such cheap tests that could have been useful for the overdispersed pathogen. Yet these have been held up by regulatory agencies in the United States, due to the concern with their relative lack of accuracy in identifying positive cases compared with PCR tests.
ASSESSING DIFFERENT STRATEGIES
Many countries are now experiencing widespread rises in cases despite Europe’s relative level of success with containment rules this summer. The polarized debates about the pandemic bring up Sweden as an example to make a point about the efficacy of lockdowns. Studies show that Sweden like many other countries failed to protect elderly populations in nursing facilities, yet it has enforced stricter measures directed at super-spreading compared to other European countries – 50-person limit on indoor gatherings in March. Sweden encouraged social distancing and moved to online classes for higher-risk high-school and university students, while bringing the young children with a low transmission rate to schools—the opposite of the approach in the United States. Specialists say that “the most informative case studies may well be those who had terrible luck initially, like South Korea, and yet managed to bring about significant suppression.” In an overdispersion regime, the transmission level may be misleading. Just a few events can reignite massive numbers.
Japan did not impose a full lockdown, or interrupt mass transit. Like the US, Japan did not initially have the PCR capacity to do widespread testing. Recognizing the overdispersion characteristic of the pathogen, Japan strategy focused on cluster-busting including undertaking aggressive backward tracing to uncover clusters and counseling its population on ventilation. Japanese health experts say that restrictive rules are much more effective when they target the right key factor of the pandemic and work in combination with cheap testing and backward tracing to identify and limit the super-spreading events.

Çmimi i mosmirënjohjes

October 6, 2020 by dgreca

Shkruan:Prof. dr. Eshref Ymeri–

Në gjuhën shqipe ka shumë shprehje për mosmirënjohjen. Meqenëse kam gati një gjysmë shekulli (që prej vitit 1972) që merrem me pasurinë frazeologjike të gjuhës shqipe, në ballafaqim me anglishten, frëngjishten, italishten dhe rusishten (bashkë me një koleg, në vitin 2007 kemi botuar Fjalorin frazeologjik italisht-shqip, me mbi 15 mijë shprehje frazeologjike, në vitet 2015 dhe 2019 kam botuar, respektivisht, Fjalorin frazeologjik rusisht-shqip, me më shumë se 25 mijë shprehje frazeologjike, dhe Fjalorin frazeologjik anglisht-shqip, po me mbi 25 mijë shprehje frazeologjike), kam vënë re se në gjuhë shqipe hasen kaq shumë shprehje frazeologjike, në të cilat fshikullohet paq mosmirënjohja, çka nuk vihet re në gjuhët e mësipërme për nga sasia e tyre. Nuk jam në gjendje ta shpjegoj një dukuri të tillë. Prandaj i kam pasë shtruar vetes dy pyetjet në vijim:

Shprehje të tilla kanë lindur në gjuhën shqipe, meqenëse ne, si popull, kemi mbajtur qëndrim të prerë kundër mosmirënjohjes, apo dukuria e mosmirënjohjes ka pasë qenë kaq e pranishme në jetën tonë gjatë shekujve, saqë ka lënë mjaft truall për krijimin e tyre?

Mos vallë si truall i përshtatshëm për krijimin e shumë shprehjeve për mosmirënjohjen ka shërbyer përçarja tragjikje ndëshqiptare, për shkak të së cilës trojet tona etnike në mbarë Gadishullin Ilirik na u katandisën si kokoshi një thelë?

Në vijim po rendis disa shprehje për mosmirënjohjen:

bëri mirë e gjeti keq

është bukëshkalë

ha bukën e përmbys kupën

hedh hallin dhe thotë ku të kam parë

hedh lumin dhe të pështyn kalin

këtej të pi verën, andej të shan derën

këtej të puth këmbët, andej të nxjerr dhëmbët

mbaron punë dhe të kthen kurrizin

shkel bukën me këmbë

të ha shalqirin e të rreh me lëkurë

të ha (të pret) në besë

Në një letërkëmbim që kam pasur kohët e fundit me mikeshën time nga Tirana, zonjushën Miranda Kapllani, administratore biznesi, patëm shkëmbyer mendime edhe për mosmirënjohjen. Në njërin nga ato letërkëmbime, ajo më shkruan:

“Pena Juaj më kujtoi gjyshin tim, Hilmi Belul Beluli (Salillari), i përndjekur politik. Kam qënë shumë e vogël, por mbaj mend që thoshte:

“Këtij vendi e keqja do t’i vijë nga vetja dhe nga serbi. Shqipëria vend i bekuar dhe popull i mallkuar”.

Pasi gjyshi ndërroi jetë dhe unë u rrita pak më shumë, pyes gjyshen se çfarë donte të thoshte gjyshi im me këto fjalë? Dhe gjyshja ime, e mënçur dhe e mirë, më pa dhe më tha:

Dëgjo, e mira ime. Ishte dikur në rrëzë të një mali një shtëpizë, ku jetonte një grua e moshuar që e thërrisnin Fatma. Ajo ishte shëronjëse, por gjindja e thërrisnin magjistare. Të gjithë shkonin dhe kërkonin ndihmë te Fatma, dhe Fatma ju falte shërim. Një ditë, në një prej shtëpive të një fshati, sëmuret i vogli i familjes dhe e ëma i thotë burrit të saj, babait të fëmijës, të shkonte te Fatma, por ai i thotë “jo”, se ajo ishte shtrigë. I vogli po përkeqësohej dhe ishte në grahmat e fundit të jetës, dhe babai vendosi të shkonte te Fatma. Sapo mbërriti te dera e shtëpisë së saj, i del përpara Fatma dhe i thotë të kthehej në shtëpi, pasi e priste i biri për të luajtur. I çuditur, babai i fëmijës, pasi mërmëriti disa sharje për këtë shtrigë, kthehet nga kishte ardhur dhe shtanget në vend kur sheh të birin të vraponte drejt tij dhe se donte të luante.

Në atë periudhë, Sulltani, në marrëveshje me qeverinë franceze të asaj kohe, kishte dërguar njerëzit e tij të gjenin shtrigën me emrin Fatma. Kudo që pyesnin, merrnin të njëjtën përgjigje: s’e njihte asnjë. Të gjithë e mbronin dhe e ruanin Fatmën. Një ditë, njerëzit e Sulltanit mbërrijnë në shtëpinë e vogëlushit që i shpëtoi vdekjes, pyesin mamanë e tij dhe marrin të njëjtën përgjigje. Ndërkohë, vjen nga ara babai, e pyetën dhe atë, dhe ai, pa iu dridhur qerpiku, tha se e njihte dhe i shoqëroi për te shtëpia e Fatmës. Fatma e dinte ç’e priste dhe qëndronte e qetë në kasollen e saj. Dhe Fatma përfundoi në Francë, ku u gjykua si shtrigë dhe magjistare dhe u dënua me djegie në turrën e druve. Përpara se t’i vinin zjarrin turrës së druve, i thanë nëse kishte ndonjë dëshirë të fundit. Fatma kërkoi të dinte se kush e tradhtoi. Pasi xhelati artikuloi emrin e babait të vogëlushit të rikthyer në jetë, Fatma tha dëshirën e saj të fundit:

“Shqipëria (Iliria, Arbëria) do të ishte një vend me një tokë, klimë, pasuri të bekuar, por populli i saj për 5 shekuj do të ishte i mallkuar”.

E pash e çuditur gjyshen time, s’kuptova asgjë nga ç’dëgjova. Më pas, kur u rrita dhe gjyshja ime s’ishte më me mua, kuptova domethënien e tregimit të saj. Gjyshja ime quhej Fatma. Dhe ne jemi akoma nën ndikimin e mallkimit të Fatmës”.

Shkrimtari francez La Roshfuko ( François VI, duc de La Rochefoucauld – 1613-1680), autor veprash të karakterit filozofiko-moralizues, ka thënë:

“Nuk është ndonjë e keqe e madhe t’i bësh nder një mosmirënjohësi, por është fatkeqësi e madhe të pranosh të të bëjë nder një njeri i padenjë”.