Bujar Skëndo/

Ju i ngritët vetes një memorial planetar me veprën gjeniale të përkthyer në gjuhët e shtatë miliardë banorëve të tokës. Kurse lexuesit tuaj ju ngritën një memorial “jo duarsh”, por fryme e shpirti, të lartë deri në qiell, pikërisht aty ku të presin gjenitë botërorë. Fqinjërove në këtë jetë me Eskilin, humbës i madh, me Danten e pashmangshëm, me Shekspirin e Hamletit, princit të vështirë, me Servantesin e Don Kishotit. Dhe, po ashtu, me Xhorxh Oruellin e Franc Kafkën, të cilët ua kujtove shpesh tërë lexuesve të tu.

Dhe do fqinjërosh sërish atje lart me të gjithë këta, në Bulevardin e Gjenive, ku vendin e nderit e mban, prej 2500 vjetësh, gjeniu i verbër, vetë Homeri…

Askush prej jush atje lart nuk ka marrë me vete asnjë nga kryveprat e veta. Asgjë. Gjithçka e latë dhuratë në tokën mëmë. Të gjitha kryeveprat tuaja, bashkë me dhimbjet, gëzimet, triumfet ua latë lexuesve tuaj. Si një peng? Si një testament suprem? Trashëgimi hyjnore, pa asnjë dyshim, më e çmuara, më e shenjta që njerëzimi ka qysh kur jeta ka lindur në këtë planet të bekuar.

Është tamam sikundër e keni thënë ju. Nuk quhet vdekje. Quhet “jeta jote pa praninë tënde në botë”. Po, është vepra jote gjeniale që jeton nëpër gjenerata e shekuj dhe që në kopertinë mban emrin KADARE!

Kjo është aleanca që gjeniu dhe letërsia e tij gjeniale bën me jetë- vdekjen. Dhe me vdekje- jetën. Prandaj, ndoshta, ke thënë se nuk të tremb vdekja. Ke “zbritur” disa herë atje në Ferr për të zbuluar ëndërrat kriminale të diktaturës komuniste, duart e gjakosura deri në bërryla të “pashallarëve të kuq”… Por edhe sepse jeta këtu lart shpesh kishte qenë më ferr se vetë Ferri.

Luftëtar i lirisë! Gjeni i fjalës së shkruar artistike. Krijues i një vepre voluminoze gjeniale. Njeri i Madhërishëm. Njeri Krenar. Mik i Pashembullt.

Republika e letrave sot është në zi!

Besim Ndregjoni/

Sot Ismail Kadareja, në orët e para të mëngjesit nuk u zgjua nga gjumi të shkruante letërsi por kaloi në botën e amshuar duke u ndarë nga kombi që e deshi dhe e nderoi në pediastin botërorë duke e renditur letërsinë shqipe në elitën e letërsisë botërore. Ky shqiptar i madh nuk do të jetë fizikisht pranë nesh miqëve, kundërshtarve, elitës së fjetur shqiptare, ai shkoi tek Nënë Tereza, tek At Gjergj Fishta, tek Havzi Nela, tek At Zef Pllumi e Vilson Blloshmi. Kombin e tije e la të pasur me letërsinë e tijë që ka një emër botëror :Letërsia Kadare! Letërsia shqipe do të nderohet në botë siç është nderuar me emrin tend të pavdekshëm, mijëra të persekutuar politikë në kohën e diktaturës merni frymzim për të jetuar e përballuar vuatjet më letërsinë tënde, ti fizikisht ike, por ti je pranë nesh çdo ditë se veprat e tua letrare janë të pavdekshme.

Të shprehesh për Ju Kadarea i madh është shum e vështirë,por njohja me ju në vitet e pluralizmit ma bëjnë të lehtë ti shkruaja këto fjalë zemre nga një antikomunistë që pati fatin të ju takoi dhe të bisedoi me ju, dhe të ju kishte në krah për denimin e krimeve të komunizmit. Je i vetmi intelektual shqiptar, që nuk ishe traumatizuar nga komunizmi, por nuk u pajtova gjatë tre dekadave me politikën anti shqiptare që nuk i denoi krimet e komunizmit, përshëndetja e juaj në 20 vjetorin e Havzi Nelës, kur denonit me forcën e argumentit se “Poeti është i qetë në botën e amshuar por a është e qetë shoqëria shqiptare mbas varjes tuaj poet.” Apo kur denonit politikanët postkomunistë në at përshendetje “Kështu ishte koha” dhe kërkonit me çdo kusht të jepnin llogari xhelatët që i kryen ato krime.

Ti miku im u trondite kur u njohje me statistikën e krimeve të komunizmit me vrasjet, burgimet, internimet, zhdukjen e kufomave dhe më shkruanit “Shqipëria nuk mund të shkoj në Europë pa i denuar krimet e komunizmit. “

Ishe i vetmi që deklarove publikisht mbështetjen tuaj për denimin e krimeve të komunizmit, dhe nuk ju bashkove korit të “ashtuquajtur intelektual e akademik” që ju bashkuan gjatë këtyre 34 vitet heshtjes dhe përçmimit anti shqiptar të pushtetit dhe forcave politike që sundojnë Shqipërinë dhe nuk flasin apo të denojnë krimet ekomunizmit, sot e le Shqipërinë në një agoni trishtuese komuniste.

Do ti mungojsh elitës së kombit, shqiptarëve , nuk do të kenë fizikisht mendjen tënde të ndritur, letërsia botërore do të ketë një mangësi të madhe pa Ju.

Atdheu humbi gjeniu e mendjendriturin e letërsisë shqipe.Sot Kosova, Shkupi ,Ulqini,Presheva, Camëria, janë ne ditë zie për ty o korifeu gjenial i shqiptarisë.

Por siç nderohet Homeri në shekuj, ashtu do të nderohet vepra e jote o Shqiptari i pavdekshëm Ismail Kadare.

Atdheu vajton për birin e saj, por vepra e tijë ndriçon për jetë në tokën Skënderbeut.

Ngushllimi im për Helenën bashkëshorten, dhe bashkëluftëtaren e denjë për Ju, për vajzat dhe nipërit e mbesat është që ti paraqes publikut dy përshendetje e Isamil Kadaresë drejtuar antikomunistëve dhe ish të burgosurve dhe të përndjekurve politikë :

Nga Ismail Kadare

Po ju dërgoj mesazhin tim të solidaritetit, për përkujtimin e poetit martir Havzi Nela. U mbushën njëzet vite që iu mor jeta, me një nga format më të vjetra e më barbare të dënimit që ka njohur njerëzimi: me varje. Vetë kjo formë e sidomos ky afat njëzetvjeçar, tingëllojnë të pabesueshme. Prej kohësh nuk ka patur vrasje poetësh në kontinentin europian. E aq më pak prej kohësh nuk ka patur varje, por Shqipëria nuk bënte pjesë as në Europë as në kontinentin e qytetëruar të popujve. Shqipëria në vitin 1988, në prag të rënies së komunizmit, ishte ende një njollë e zezë në hartën e kontinentit, një njollë e turpit dhe e krimit në shkallë planetare.

Rendi komunist i egërsuar nga shenjat e para të lirisë, ashtu si bisha që egërsohet prej sinjaleve të dritës, donte të jepte një mesazh të kundërt me shpresën. Një mesazh frikësimi dhe tmerri. Dhe, për të qenë i besueshëm se ende nuk do të bënte asnjë lëshim, për të bindur të tjerët dhe veten e vet se ende ishte i aftë të vriste, zgjodhi formën më barbare të marrjes së jetës: varjen me litar.

Një poet u lëkund në trikëmbësh, në qytetin verior të Kukësit. Kjo tregonte se programi themelor i stalinizmit shqiptar, vazhdonte të mbetej i pandryshuar. Ashtu si në vitet 1945-1947, kur rrëzoi me plumb e me litar elitën kulturore, fetare e politike shqiptare, ashtu si më pas kur rrëzoi mijëra të tjerë, ky program vazhdoi të mbështetej mbi krimin dhe kryesisht mbi krimin. Krimi i jepte kurajo në orët e panikut, krimi i qetësonte në orët e ligështimit. Pa krim shefat komunistë ndiheshin të dobët e të squllët. Me krimin ndiheshin trima, si githë fikacakët.

Poeti Havzi Nela, që po të ishte gjallë do të festonte së shpejti 75-vjetorin e lindjes së tij është një këmbanë që ende bije për shoqërinë shqiptare. Të mos e dëgjosh këtë këmbanë do të thotë të vazhdosh të shkelësh me këmbë lirinë e Shqipërisë.

Krahas hezitimit për të dënuar krimet e komunizmit, një dukuri tepër e shqetësuar për të mos thënë monstruoze, vazhdon në Shqipëri. Pasioni i habitshëm për t’u dhënë tituj e nderime njerëzve që jo vetëm nuk bënë asgjë për lirinë, por që bënë gjithçka për ta shtypur atë.

Shoqëria shqiptare ka nevojë të shkundet e të mbrojë liritë demokratike kundër çdo lloj kërcënimi që i vjen nga çdol loj drejtimi e i fshehur pas çdo lloj maske. Vetëm kështu ajo do të jetë në gjendje të fitojë drejtpeshimin e munguar. Martirët e kanë qetësinë e tyre atje ku pushojnë. Është shoqëria shqiptare ajo, që nuk e ka. Dhe për këtë duhet të luftojnë të gjithë.

Me nderime

Ismail Kadare

Tiranë 10 gusht 2008

Ismail Kadare : “Denimi i krimeve të Komunizmit” lidhet më fatin e Shqipërisë dhe të ardhmes së saj europjane!

Përshendetja e Kadares drejtuar Unionit Mbarkomtar të Burgosurve dhe të Përndjekurve Politikë dhe Presidentit të Unionit Besim Ndregjoni më rastin e 25 vjetorit të themelimit të Shoqatës!

Të nderuar miq të Unionit Mbarkombëtar të të Burgosurve dhe të Përndjekurve Politikë të Shqipërisë.

Zoti President i Unionit, Besim Ndregjoni!

Më një tronditje të thellë lexova letrën tuaj. Ku ju parashtroni shqetsimin tuaj të drejtë për mosdenimin e mjaftueshëm të krimeve të komunizmit në Shqipëri, për zvarritjen e rehabilitimit të të dënuarve dhe të gjithë personave që lidhen me to.

Fakti se nuk është hera e parë që ju ngrini probleme të tilla, shton edhe më shumë dramacitetin e tyre dhe e bën edhe më të pafalshme vonesën e përgjigjes.

Ju përmendni shifra ngjethëse për terrorin e regjimit komunist, për të dënuarit më burgje e tortura, për të internuarit, të pushkatuarit me gjyq e pa gjyq, për gra e klerikë të gjithë besimeve, që nuk u gjendën ende varret, për kampe të shfarosjes e gjithfarë tmerreve që mendja njerzore e ka të vështirë t’i përfytyrojë.

Ndërsa hezitimin për zbulimin e këtyre krimeve bëhet përherë e më i dukshëm , zelli për rikthimin e pamjeve të tiranisë së përmbysur e të personazheve të saj të egër, në një ngjyrim të zbutur e gati gati normal, sa vete e bie në sy më fort. Kjo shoqërohet me kujtime e ditëve nostalgjikë, më shprehje tinzare në trajtë maksimash “Kështu ka qënë ajo kohë ‘’. Ka pasur edhe gjëra të mira” etj,,, etj.

Koha normale e një populli përfshin faza të ndryshme, herë më të mbara e herë më të vështira. Por një periudhë terrori si ajo që u përmënd më lart, është e padurushme. Një kohë e tillë dhe një histori e tillë, nuk janë kohë dhe histori e ekzistencës së një populli, por ato të shuarjes së tij. Ndaj mohimi i tyre është i domosdoshëm, një orë e më parë.

Unë ju kuptoj dhe ju mbështes plotësisht në aksionin tuaj, i cili nuk ju perket vetëm juve, por drejtpërdrejt lidhet me fatin e Shqipërisë dhe të ardhmes së saj europiane.

Me nderime

ISMAIL KADARE

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave/

Shkrimtari Ismail Kadare u shua mëngjesin e sotëm në moshën 88-vjeçare. Rrugëtimi i tij qe gjallërisht i karakterizuar nga një veprimtari letrare e pangjashme, me gjurmë të pashlyera në panteonin e letrave shqipe dhe botërore, duke siguruar përjetësinë në rrjedhën e kohës.

Vokacioni i tij për letërsinë zuri fill që në moshë të hershme, kohë kur djalosharit Kadare do t’i linte mbresë të pashlyeshme leximi i tragjedisë “Makbethi” të autorit anglez, William Shekspir. Në vendlindje, në Gjirokastrën e gurtë, do të qendronte deri në përfundimin e arsimit të mesëm, kur përgatiti për botim ciklin e tij të parë me poezi “Frymëzimet djaloshare” (1954). Mandej, u vendos në Tiranë, ku kreu studimet e larta në degën e Gjuhë-Letërsisë dhe u diplomua për “Mësuesi”.

Në harkun e vjetëve 1958-1960, Kadare thelloi studimet e tij në domenin e letërsisë në Institutin “Maksim Gorki” në Moskë. Në vitin 1960, i detyruar t’i braktiste studimet për shkak të ndërprerjes së marrëdhënieve mes Shqipërisë dhe ish-Bashkimit Sovjetik, u kthye në atdhe dhe nisi angazhimin në gazetari.

Në vitin 1963, pas një retushimi të herëpashershëm, u botua romani i tij “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, i cili pati jehonë edhe përtej vendit. Tematika e natyrës liridashëse të shqiptarëve që vërehet në këtë vepër, do të ishte kryefjalë edhe e romanit “Kështjella”, botuar në vitin 1970. Në këtë rrjedhë, autori u frymëzua edhe për shkrimin e romanit “Krushqit janë të ngrirë”, i cili flet mbi demonstratat e vitit 1981 të shqiptarëve të Kosovës.

Megjithatë, pena e Kadaresë nuk do t’i kursente as kritikat ndaj traditave prapanike të shoqërisë, siç rrok romani “Kronikë në gur” (1970). Në vargun e publikimeve të pandërpera, romani alegorik “Nëpunësi i Pallatit të ëndrrave” (1981), veçohet si më i lakuari në tërësinë e veprës së Kadaresë. Në vjeshtën e vitit 1990, Kadare u largua drejt Francës dhe u rikthye në atdhe pas zhvillimeve të para demokratike.

Që prej vitit 1996, shkrimtari shqiptar është anëtar i asociuar (përjetësisht) i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike të Francës. Ai është vlërësuar me një sërë çmimesh ndërkombëtare (“Man Booker Prize”, “Princi i Asturias” etj), si i përzgjedhur në radhët e shkrimtarëve botërisht të njohur, sikurse Gabriel Garcia Marquez, Günter Grass dhe Milan Kundera. Deri më tani, veprat e tij janë përkthyer në rreth 45 gjuhë të botës.

Kadare është dekoruar nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë me Urdhrin “Nderi i Kombit”, si edhe nga shteti francez me urdhrat “Kryqi i Legjionit të Nderit” e “Oficer i Legjionit të Nderit”. Bashkëlidhur fotos gjendet kopja e dorëshkrimit të romanit të tij të parë, “Qyteti pa reklama” (u shkrua që në vitin 1959, por mbeti në dorëshkrim dhe u botua pas viteve ’90), dhuruar DPA-së nga autori më 24 maj, 2002.

Prof. dr. Begzad Baliu/

Vepra më e re e Profesor Ruzhdi Ushakut më ka nxjerrë para një sprove të madhe shkencore, në një kohë që jo pa rrahagjoksje jam deklaruar para miqve, se jo vetëm e kam lexuar e rilexuar veprën e tij, por edhe jam frymëzuar nga ajo, jam thelluar në fushë të dijes duke u kapur për rrënjët e saj dhe madje jam ngritur duke u ushqyer nga frytet e saj. Sikur të mos mjaftonte kjo, për tri ‘monografinat’ e tij, sikur do të thoshte Profesor Selman Riza, jo pak kemi biseduar para se të shkruheshin, jo pak kemi menduar në kohën që po shkruheshin dhe madje jo pak kemi ‘vënë në peshë’ kohën kur do të botoheshin ato. Sprova më e madhe para së cilës u gjeta është momenti kur Profesor Ruzhdi Ushaku më përzgjodhi të jem një si lajmësi i kësaj vepreje, autor i një fjale hyrëse, për të cilën fillimisht isha jo pak i emocionuar.

Tri studimet monografike janë shkruar përgjatë dy dekadash a më shumë. Trajtesat Reliktet e parashqipes (Relikte të parashqipes së folur nga koha e Aleksandrit të Madh. – Studim krahasues për gjuhën burushe të hundakëve); Mbishkrim enigmatik ilir (Drejt zbërthimit dhe zgjedhjes së një “mbishkrimi enigmatik ilir“. – Nga shekulli VI para erës së re – ); “Bindi” dhe “Dragoi” i detit (“Bindi” dhe “Përbindëshi i detit”, një relikt mitologjik – artistik e gjuhësor i shqipes. – Studim krahasues lidhur me Relievin e zbuluar në afërsi të Tempullit të Kalasë së Ulqinit), janë shkruar së bashku me një trajtesë të katërt, e cila me kërkesën e Profesorit mbetet për një vepër tjetër. Dhe për më tej, ndërmjet tyre janë shkruar dhe botuar edhe studimet e dy vëllimeve të fundit kryesisht nga fusha e onomastikës. Por këto tri studime të përmbledhura që sikur shprehet botuesi Z. Silver Kodra, “paraqesin një opus unik të një simfonie gjuhësore”, si dhe studimi tjetër që pret të botohet, mbaheshin “në margjinë”. Arsyet janë të shumta, por një nga arsyet themelore është puna e autorit për t’i shkarkuar ato nga mundësia e krahasimit të tyre nga përbërës të mundshëm mitik e folklorik, me të cilat janë identifikuar shumë studime të kësaj natyre prej vitesh, për të mos thënë prej disa shekujsh.

Në një rrethanë botimesh shpesh pamfletiste për studimet ilire në botimet shqiptare, në të cilat dominon koncepti i paradigmës paravajtëse për shqiptarët si ‘populli më i vjetër’ dhe për gjuhën shqipe si ‘nëna plakë’ e gjuhëve të botës, këtë fjalë për “Trilogjinë ilire” të Profesor Ruzhdi Ushakut, po e hapi me një paraqitje të formimit shkencor të tij.

I. Portreti intelektual dhe shkencor i autorit

Profesor Ruzhdi Ushaku lindi në Ulqin më 1 maj 1938. Shkollën fillore e kreu në Ulqin (1953), Normalen në Prishtinë (1957), ndërsa Degën e Romanistikës të Fakultetit Filozofik në Sarajevë(1964), studimet e magjistraturës në Fakultetin e Filologjisë në Beograd(1972) dhe studimet e doktoratës po në Beograd(1979). Ka kryer një varg studimesh dhe specializimesh në Francë dhe qendrat frankofone.

Është autor i veprave Kërkime filologjike (1981), Hipotetične reèenice sa SI u savremenom francuskom jeziku književnih tekstova (1983), Paralele të ligjërimit poetik (1986), si dhe vëllimeve Ulqini në gjurmët e shekujve (1991), Hulumtime etnolonguistike (2004), Studime onomastike (2006) etj. Jeton e punon në Prishtinë.

Profesor Ruzhdi Ushaku është sintaksologu, morfologu, leksikografi, onomatologu, ballkanologu, komparativsti, diakronisti, homerologu e frankofonisti, i cili me veprën e tij, studimeve shqiptare ju ka dhënë përmasat ballkanike dhe mesdhetare; i cili me metodat dhe konceptet shkencore, si pak studiues, bashkëkohës të tij, dijes shqiptare i ka dhënë frymën europiane. Me të gjitha këto dhe çështje të tjera, të cilat kanë të bëjnë me metodën, gjuhën, kulturën dhe sidomos durimin e kërkimit, Profesor Ruzhdi Ushaku radhitet ndër ata filologë shqiptarë, të cilët me metodat më bashkëkohore të kërkimit kanë prekur epokën homerike të gjuhës, traditës, historisë dhe kulturës shqiptare. Sigurisht kjo është arsyeja pse veprës së tij, në vazhdimësi i janë referuar studiuesit nga radhët e shkencëtarëve shqiptarë e të huaj.

Profesor Ruzhdi Ushaku është njëri prej personaliteteve të shquara në studimet shqiptare, ballkanike dhe ndërkombëtare, i cili e ka ndërtuar një sistem dijeje komplementare në studimet filologjike shqiptare, mbi të cilin sot mund të krijohen rrafshe të reja në studimet albanologjike. Studiues i përkushtuar dhe i formuar në institucionet më të larta akademike e universitare të Prishtinës, Sarajevës, Beogradit, Parisit etj., ai sot përfaqëson njërin prej personaliteteve të veçanta shkencore të përmasave vendore, rajonale dhe ndërkombëtare.

Gjatë një periudhe gjysmëshekullore prej mësimdhënësi dhe profesori universitar ai ka ligjëruar dhe mentoruar kandidat magjistrature e doktorate në shumë universitete vendore e ndërkombëtare, nga Universiteti i Prishtinës deri te Universiteti i Parisit; ka botuar dhjetëra vëllime shkencore e didaktike, duke përfshirë këtu edhe kryeveprat: Enigma e Aristofanit, Paralele të ligjërimit, Hulumtime etnolinguistike, Ulqini nga dritaret e kohës, Ulqini në gjurmë të shekujve, Enigma e Valdanosit etj.; si dhe, ka mbajtur kumtesa në mbi 80 konferenca shkencore kryesisht me karakter ndërkombëtar. Gjatë kësaj periudhe është nderuar me dhjetëra mirënjohje duke përfshirë edhe Mirënjohjen e nderit nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë.

Së fundi ai i është përkushtuar shumë studimeve mbi pasurinë arkeologjike, folklorike, etno-kulturore, në të vërtetë trashëgimisë materiale e shpirtërore të shqiptarëve në hapësirën e Malit të Zi. Kjo është edhe arsyeja pse sot mund të thuhet se më parë se sa individët dhe partitë politike ta bënin betejën intelektuale për fatet e sotme të shqiptarëve në Mal të Zi, betejën e madhe intelektuale dhe shkencore për origjinën dhe trashëgiminë materiale e shpirtërore të shqiptarëve në Mal të Zi dhe në ish-Jugosllavi e ka bërë Profesor Ruzhdi Ushaku me veprën shkencore të tij.

A nuk janë këto disa prej arsyeve të mjaftueshme, që vepra e tij është botuar jo vetëm për lexuesin shqiptar po edhe për lexuesin e huaj në gjuhën malazeze, serbe, franceze, italiane, angleze e madje edhe japoneze.

(Fragment nga Parathënia e librit: Prof. dr. Ruzhdi Ushaku, Trilogjia e zbërthimeve ilire, Ulqin, 2023).

Përktheu nga AP Rafael Floqi 

ATLANTA (AP) – Mbi të gjitha, aleatët e Joe Biden donin që ai të demonstronte forcë dhe energji në skenën e debatit për të ndihmuar në zgjidhjen e pyetjeve në lidhje me mprehtësinë fizike dhe mendore të 81-vjeçarit demokrat.

Por në skenën më të madhe në politikën amerikane të enjten mbrëma, Biden nuk i përmbushi pritjet e tyre modeste.

Dhe në fund të përballjes 90-minutëshe, aleatët e presidentit demokrat – strategët e partisë dhe votuesit e radhës – ranë në panik të plotë pas një debati të shoqëruar nga pengesa të përsëritura, pauza të pakëndshme dhe një stil të foluri, që shpesh ishte e vështirë për t’u kuptuar. Publikisht dhe privatisht, demokratët vunë në dyshim nëse partia mund ose duhet ta zëvendësojë atë si kandidatin presidencial të partisë kundër ish-presidentit republikan 78-vjeçar Donald Trump këtë vjeshtë.

“Nuk jam i vetmi që po i thyhet zemra tani. Ka shumë njerëz që e panë këtë sonte dhe u ndjenë tmerrësisht për Joe Biden, “tha ish-senatorja demokrate Claire McCaskill në MSNBC. “Nuk e di nëse mund të bëhen gjëra për ta rregulluar këtë.”

Tani për tani, pyetja më e madhe për Biden është nëse dëmi është i përhershëm. Shumë votues ende nuk janë akorduar në zgjedhjet që janë ende më shumë se katër muaj larg. Presidenti dhe aleatët e tij kanë grumbulluar miliona dollarë që ende nuk janë shpenzuar për reklama dhe për të lëkundur infrastrukturën shtetërore. Dhe ka precedentë për rikuperimin nga performancat e debatit të ashpër, duke përfshirë rimëkëmbjen e Barack Obamës nga një takim i pabarabartë me Mitt Romney në vitin 2012. Demokrati John Fetterman vazhdoi të mposhti një rival republikan në 2022, pasi pati një debati disa muaj pasi pësoi një goditje në tru.

Bixhozi i Bidenit

Fushata e rizgjedhjes së Biden-it në vitin 2024 bazohej gjithmonë në një lojë që votuesit do të mbështesnin përfundimisht një politikan 81-vjeçar të përjetshëm me vlerësime të dobëta miratimi në një revansh që pak amerikanë e dëshirojnë. Pavarësisht nga detyrime të tilla, ekipi i Bidenit këmbënguli se ai ishte i pozicionuar në mënyrë unike për të ndaluar kthimin e Trump në Shtëpinë e Bardhë – ashtu siç bëri katër vjet më parë.

Ata kanë parashikuar prej kohësh se koalicioni politik fitues i Biden-it do të përqafonte përfundimisht presidentin demokrat pasi t’i kujtohej mjaftueshëm lidershipi kaotik i Trumpit. Por kishte pak shenja të një besimi të tillë në vazhdën e performancës dërrmuese të debatit të Bidenit.

“Ishte një fillim i ngadaltë. Kjo është e qartë për të gjithë. Unë nuk do të debatoj për këtë pikë”, tha zëvendëspresidentja Kamala Harris në CNN pas debatit. “Po flas për zgjedhjen në nëntor. Po flas për një nga zgjedhjet më të rëndësishme në jetën tonë kolektive.”

Zëvendësuesit e Bidenit ishin të ngadaltë për të hyrë në dhomën e spin-it pas debatit në Atlanta. Dhe kur më në fund u shfaqën, ata shmangën pyetjet nga shtypi. Në vend të kësaj, ata kundërshtuan listën e gjatë të gënjeshtrave të Trump gjatë debatit. Ndër të tjera, Trump nuk i mohoi ata që sulmuan Kapitolin më 6 janar 2021.

Guvernatori i Kalifornisë, Gavin Newsom, një kandidat i mundshëm presidencial në të ardhmen, i cili ishte zëvendësuesi më i shquar i Bidenit në dhomën e spinit të Atlantës, u bëri thirrje demokratëve të mos panikoheshin.

“Unë mendoj se është e padobishme. Dhe mendoj se është e panevojshme. Duhet të hyjmë, duhet të mbajmë kokën lart”, tha Newsom në një intervistë në MSNBC. “Duhet ta mbështesim këtë president. Ju nuk ktheheni për shkak të një shfaqjeje. Çfarë lloj feste e bën këtë?”

Shenjat e ankthit

Presidenti Joe Biden dhe republikani Donald Trump u ngatërruan për politikën – dhe njëri-tjetrin – në debatin e tyre të parë presidencial të fushatës së 2024-ës. Megjithatë, shenjat e ankthit ishin të dukshme pasi demokratët filluan të inkurajojnë hapur partinë për të gjetur një alternativë ndaj Bidenit. Disa zyrtarë të partisë vunë në dukje një postim në mediat sociale nga ish ndihmësi i fushatës së Obamës, Ravi Gupta.

“Çdo demokrat që njoh po dërgon mesazhe se kjo është e keqe,” shkroi Gupta në X. “Vetëm thuajeni publikisht dhe filloni punën e vështirë për të krijuar hapësirë në konventë për një proces përzgjedhjeje. Unë do të votoja dhe për një kufomë para Trumpit, por ky është një mision vetëvrasës.”

Sipas rregullave aktuale të Partisë Demokratike, do të ishte e vështirë, nëse jo e pamundur, të zëvendësohej Biden si kandidati i partisë pa bashkëpunimin e tij ose pa qenë të gatshëm zyrtarët e partisë të rishkruajnë rregullat e saj në konventën kombëtare të gushtit.

Presidenti fitoi shumicën dërrmuese të delegatëve demokratë gjatë procesit primar shtet pas shteti. Dhe rregullat e partisë thonë: “Delegatët e zgjedhur në konventën kombëtare të premtuar për një kandidat presidencial duhet të pasqyrojnë me gjithë ndërgjegjen ndjenjat e atyre që i zgjodhën.”

Por rregullat e DNC-së nuk kanë të njëjtat rregulla strikte të “delegatit të pabesë” që bën RNC, të cilat injorojnë votat kundër duke shkelur zotimin e një delegati në pozitë.

Republikanët, ndërkohë, ishin të mërzitur për performancën e dobët të Biden. Por shefi i fushatës së Trump-it hodhi poshtë bisedat nëse demokratët do të përpiqeshin të emëronin dikë tjetër përveç Bidenit.

“Ka kaq shumë ekspertë politikë në X, kështu që ne do të dëgjojmë shumë prej tyre, jam i sigurt, në ditët në vijim, sepse ata të gjithë kanë zhvilluar kaq shumë fushata,” tha me sarkazëm Chris LaCivita. “Por e vetmja mënyrë që të ndodhë është nëse Joe Biden tërhiqet vullnetarisht dhe ai nuk do ta bëjë këtë.”

Vëzhguesit e debatit në kampet e Biden dhe Trump duket se bien dakord për diçka: Biden kishte një natë të keqe.

Ja pse do të ishte e vështirë për demokratët të zëvendësonin Joe Biden 

Debati i së enjtes mund të jetë i ngulitur në mendjet e votuesve për të ardhmen e parashikueshme me Biden dhe Trump që nuk janë planifikuar të takohen përsëri në skenën e debatit pas 75 ditëve të tjera.

LaCavita tha se Trump do të ishte në debatin e ardhshëm “me drita të ndezura”. Zëdhënësi i fushatës së Biden, Kevin Munoz konfirmoi se Biden do të merrte pjesë gjithashtu në revansh.

Por privatisht, këshilltarët e Biden sugjeruan se fushata nuk do të fitohej apo humbiste kurrë në një tubim, bisedë apo debat. Ata theksuan planet për të mbajtur një orar agresiv në javët dhe muajt në vijim.

Të premten, Biden ishte planifikuar të bënte fushatë në Karolinën e Veriut ndërsa Harris ishte në Nevada.

Megjithatë, mbështetësit e Bidenit u përpoqën të gjenin ndonjë shpresë menjëherë pas debatit.

“Kjo ishte performanca më e keqe në historinë e debateve presidenciale televizive,” tha Tim Miller, një ish-strateg republikan, i kthyer në mbështetës të flaktë të Bidenit, në dhomën e spin, duke tundur kokën me mosbesim.