Nga Rafel Floqi, nga libri ne proces “Psikologjia e Vetvetes”/

Unë mund ta dalloj stresin e gruas sime në mënyrën se si ai ecën; zemërimi i vajzës sime njëmbëdhjetë vjeçare në rënkimin e saj të ulët e të zgjatur. Brenda pak minutash, ky tension sipërfaqësor ka bërë që nofulla ime të shtrëngohet. Këto ditë, emocionet fluturojnë nëpër shtëpinë tonë si një lojë e shpejtë ping-pongu – është kaq e lehtë të përthithësh humorin e keq të dikujt tjetër dhe më pas ta devijosh atë energji negative te personi tjetër.

Kur pandemia na detyroi të afroheshim, kërcënimi për të kapur stresin e dikujt tjetër – qoftë nga anëtarët e familjes, shokët e dhomës apo edhe ndërveprimet sociale në internet – dukej gjithnjë i pranishëm. Kjo spirale, isha mirënjohës që mësova, nuk është e gjitha në kokën time – në fakt është e mbështetur nga shkenca: Një numër i madh provash tregojnë se stresi është një formë e të ashtuquajturës ngjitje emocionale dhe në fakt mund të përhapet midis anëtarëve që grupohen jashtëzakonisht shpejt—dhe kanë një efekt të zgjatur që zgjat për orë të tëra, madje edhe ditë.

“Ne i kapim natyrshëm emocionet e njerëzve të tjerë në mënyrë të pavetëdijshme, ashtu si mund të marrim njw tw ftohtw”, thotë Laurie Santos, Ph.D., një shkencëtare njohëse dhe profesore e psikologjisë në Universitetin Yale, e cila drejton podkastin e The Happiness Lab. “Ne jemi shumë më të prekur nga njerëzit pwrreth nesh sesa mund të mendojmë, për sa i përket sjelljeve dhe zakoneve.”

Hulumtimet tregojnë se shikimi i njerëzve duke kaluar nëpër një provë stresuese – të tilla si dhënia e një prezantimi dhe kryerja e aritmetikës mendore para të tjerëve – mund të rrisë rrahjet e zemrës dhe nivelet e kortizolit tek vëzhguesit, thotë Tony Buchanan, Ph.D., bashkëdrejtor i neuroshkencës. program në Universitetin Saint Louis në St. Buchanan ndihmoi në zhvillimin e një paradigme kërkimore, Emphatic Trier Social Stres Test, për të ilustruar këtë fenomen.

Efekti i valëzimit, thotë ai, është i integruar në biologjinë tonë për mbijetesës. “Tek kafshët që jetojnë në grupe, si njerëzit, shanset tuaja për të mbijetuar janë më të mëdha nëse i kushtoni vëmendje stresit të të tjerëve, si një shenjë paralajmëruese e rrezikut dhe mobilizoni burimet e brendshme për t’i bërë muskujt tuaj të punojnë për të ikur nga ajo situatë,” shpjegon ai.

Sot, kërcënimi për t’u ngrënë nga një grabitqar është pothuajse inekzistent, por ne ende i marrim këto sinjale – madje edhe në mënyra shumë delikate. Jaideep Bains, Ph.D., një profesor i fiziologjisë dhe një hetues kryesor i laboratorit Stressynomics në Universitetin e Calgary, Kanada, ka zbuluar se minjtë e stresuar lëshojnë një erë, një “feromon alarmi”, që zbulohet nga minj të tjerë, të cilët mund të shpjegojë rrugën e ngjitjes emocionale edhe tek ne. “Qarqet e trurit që i përgjigjen stresit janë të ngjashme te minjtë dhe njerëzit,” thotë ai. Është interesante se mekanizmat tanë të përballimit mund të ndryshojnë sipas gjinisë, megjithatë – në një studim ku minjtë femra ndanë stresin e tyre me një partner, nivelet e tyre të stresit u ulën, por e njëjta gjë nuk ishte e vërtetë për minjtë meshkuj.

Marrja: Metodat qetësuese nuk janë universale – ajo që funksionon për ju mund të mos i ngushëllojë të tjerët.

Në shtëpinë time, koha para ekranit dhe lëvizja në Instagram janë shpesh një arratisje nga atmosferat negative, por ndërveprimet virtuale gjithashtu mund të shkaktojnë një përgjigje stresi, zbulon Stephanie Dimitroff, Ph.D, një studiuese klinike neuropsikologjike në Universitetin e Konstanz, Gjermani. Në një studim të vitit 2017, Dimitroff rekrutoi vullnetarë të moshës së kolegjit, i lidhi me monitorët EKG dhe i kërkoi të shikonin një seri videosh të njerëzve që përjetonin nivele të ndryshme stresi. “Rrahjet e zemrës së vëzhguesve ndryshonin bazuar në nivelin e stresit të videove dhe sinkronizoheshin më shpejt nëse personi kishte një nivel të lartë ndjeshmërie afektive – ose aftësinë për të ndjerë automatikisht emocionet e atyre që ju rrethojnë,” thotë ajo. Kjo mund të shpjegojë pse shikimi i lajmeve shkakton panik tek shumë njerëz, dhe koha më pak e shmangshme para ekranit, si p.sh. qëndrimi në Zoom gjatë me kolegë të zemëruar, mund t’ju bëjë gjithashtu të ndiheni të shqetësuar.

Çuditërisht, Dimitroff është i bindur se thithja e stresit të të tjerëve mund të jetë një gjë e mirë. Eja përsëri? “Është baza e ndjeshmërisë dhe pa ngjitje emocionale, do të ishte më e vështirë të kuptosh se çfarë po përjetojnë të tjerët,” thekson ajo. Megjithatë, Dimitroff bën dallimin midis stresit akut – atyre pengesave të përkohshme si kapja në trafik ose dështimi në një test – dhe stresit kronik e afatgjatë, i cili mund të zgjasë me muaj dhe të ketë efekte të dëmshme për shëndetin. Pavarësisht nga lloji i stresit, ajo thotë: “Për fat të keq nuk ka kurë magjike, por ka disa teknika që kanë treguar përfitime”. Duke filluar me këtë: Riformuloni situatën. “Njihni se stresi nuk është një dështim, ai është atje për një arsye evolucionare,” thotë Dimitroff. “Dhe nëse jeni të prirur ndaj ngjitjes së stresit, ka të ngjarë të kapni të gjitha emocionet nga të tjerët – duke përfshirë lumturinë.”

Këtu, më shumë strategji të mbështetura nga kërkimi për të mos qenë imun ndaj stresit të dorës së dytë, por për të mësuar të përballeni me të, në mënyrë që të mund të tërhiqeni dhe të ndaloni përhapjen tek ata në rrethin tuaj.

Merrni një hap mendor Mbrapa

Ndryshimet e trurit mund të zbulohen pothuajse menjëherë kur trupi është i ekspozuar ndaj stresit dhe në varësi të kontekstit, efektet mund të “zgjatin minuta në ditë nëse jeni vazhdimisht i ekspozuar”, thotë Buchanan. Kur nuk mund ta largoni stresorin (përshëndetje, fëmijë dhe partnerë), “provoni një teknikë të terapisë konjitive të sjelljes dhe shikoni stresin si një sfidë për t’u kapërcyer dhe jo një kërcënim për ju personalisht”, thotë Buchanan. Është e ngjashme me shkëputjen e dhembshur – ju mund të jeni të sjellshëm, të vëmendshëm dhe të respektueshëm, por të vendosni kufirin për t’u investuar emocionalisht në rregullimin e gjërave që janë përtej kontrollit tuaj.

Mbajeni hapësirën dhe merrni frymë

“Unë mendoj se tani kemi të bëjmë me një sasi të paprecedente stresi,” thotë Maryam Ajayi, një shëruese energjie me bazë në L.A. dhe themeluese e Dive In Well. Strategjia e saj: “Kur ndihem në ankth, do ta pyes veten nëse ajo që ndiej është stresi im apo i dikujt tjetër”. Kjo shpesh krijon një tampon mendor, dhe prej andej, ajo mbështetet në punën e frymëmarrjes për të qetësuar sistemin nervor, veçanërisht metodën e kutisë: thithni ngadalë për katër akuza, mbajeni frymën për katër akuza dhe më pas nxirrni për katër akuza. “Bëni këtë për katër minuta,” thotë Ajayi.

Ngrihu për të qetësuar

Stresi i rastit mund të ndryshojë trurin në të njëjtën mënyrë si stresi primar – ai ndryshon neuronet e hormoneve që çlirojnë kortikotropinën, të cilët kontrollojnë lirimin e kortizolit, ndër veprimet e tjera, thotë Bains. Për të luftuar këtë reagim, merrni parasysh ushtrimet, të cilat mund të kenë efekte pozitive në tru. E rëndësishmja, megjithatë, aktiviteti duhet të jetë i këndshëm, thotë Bains. “Përndryshe, është ushtrim i detyruar dhe kjo mund ta përkeqësojë stresin në vend që ta minimizojë atë.” Pavarësisht nëse vraponi, rrotulloheni ose kërceni, mbajeni atë argëtues në vend që të përqendroheni tepër te metrikat si miljet ose minutat e regjistruara.

Praktikoni Higjienën e Mirë Emocionale

Thirrja ose dërgimi i mesazheve me një mik për të shfryer mund të ndihet mirë në këtë moment, por gjithashtu e kalon stresin tuaj te marrësi. Në vend të kësaj, Ajayi preferon ditarin si një formë të shëndetshme çlirimi. “Unë bëj disa faqe çdo mëngjes – nuk duhet të jetë poetike, vetëm rrjedha të lira të vetëdijes. Lërini të gjitha emocionet tuaja të shfaqen.” Pastaj mbylleni librin dhe vazhdoni ditën. Gjithashtu e dobishme: Shënoni disa gjëra për të cilat jeni mirënjohës, për të ndryshuar këndvështrimin tuaj. “Është e bazuar në këto kohë stresuese,” thotë Ajayi.

Forconi sistemin tuaj imunitar emocional

Ne nuk mund të qëndrojmë të qetë përballë tensionit nëse tashmë jemi djegur, thotë Ajayi. Kur synoni fillimisht nevojat tuaja, do të jeni më elastik dhe më pak të prirur të reagoni ndaj nxitësve të stresit të të tjerëve. Bëj çdo kujdes për veten që të qetëson: Ajayi betohet për shëtitje të thjeshta por efektive jashtë për të pastruar kokën dhe banjat gjatë natës: “Më pëlqen ta mbush vaskën me kripëra Epsom, vajra esencialë dhe lule. Rituali më mbush me forcë dhe më heq gjërat që nuk më shërbejnë më.”

Ulni ndjenjat e këqija

Ndonjëherë thjesht duhet të largosh emocionet e vështira, thotë Santos, i cili rekomandon një teknikë përballimi nga psikologia dhe ekspertja e meditimit Tara Brach të quajtur RAIN: Njihni se çfarë po ndodh; lejo që përvoja të jetë aty; hetoni se çfarë ndjenjash lindin për ju; dhe ushqehuni me zgjidhje pozitive. (“I kërkoj shoqes sime të më dërgojë fotot e maces së saj,” ofron Santos.) “Emocionet janë si një valë, por mund të ulesh me të, të marrësh frymë dhe të shikosh se ajo valë largohet”, thotë ajo.

Konsideroni praktikën një formë meditimi që mund ta bëni kudo, në çdo kohë. “Është t’i lëmë gjërat me mendje dhe pa paragjykim,” thotë Santos. “Ky është një ilaç i mirë.”

Nga Frank Shkreli/

Javën që kaloi, Guvernatori i shtetit Florida në Shtetet e Bashkuara, Z. Ron DeSantis nënshkroi legjislacionin që përforcon standardet e arsimit në atë shtet – standarde të cilat detyrojnë mësimin në shkollat e Floridës mbi krimet, të këqiat dhe rrreziqet historike të komunizmit ndërkombëtar. Sipas një njoftimi për median, të shpërndar me këtë rast nga zyra e Guvernatorit DeSantis, i pari i shtetit jugor të Amerikës u shpreh në lidhje me këtë vendim se, “Ne nuk do lejojmë që studentët tanë të jetojnë në injorancë, as që të indoktrinohen nga apologjetët e komunizmit në shkollat e shtetit Florida. Përkundrazi, ne do sigurohemi, ka shtuar ai, që studentëve në Florida t’u mësohet e vërteta mbi të këqiat, krimet dhe rreziqet e komunizmit”, ka thenë Guvernatori republikan, DeSantis me rastin e nënshkrimit të ligjit. Ligji shtetëror (SB1264) që nënshkroi Guvernatori DeSantis, javën e kaluar, përforcon mëtej standardet ekzistuese për mësimin e historisë së komunizmit në Shtetet e Bashkuara si dhe taktikat vepruese të lëvizjeve komuniste, anë e mbanë botës.

Gjatë viteve, Fondacioni i Viktimave të Komunizmit me qëndër në Washington ka bashkpunuar me shtetin Florida dhe me shtete të tjera anë e mbanë Shteteve të Bashkuara në kujtim të viktimave të komunizmit në botë – përfshirë promovimin e mësimit në shkollat amerikane mbi krimet dhe rreziqet që vijnë nga komunizmi. Frank Shkreli: Ndërkohë që në Shtetet e Bashkuara të Amerikës kujtohen viktimat e komunizmit, në Shqipëri glorifikohet regjimi i Enver Hoxhës | Gazeta Telegraf — Florida – një shtet me popullsi dërmuese me origjinë kubane, të arratisur nga regjimi komunist diktatorial i Fidel Castros gjatë dekadave – por dhe një numër shtetesh tjera amerikane — kujtojnë viktimat e komunizmit, ndërsa kanë caktuar 7 Nëntorin si Ditën Përkujtimore të Viktimave të Komunizmit, që është caktuar si e tillë, origjinalisht, me vendim të Bashkimit Evropian (BE-së), në përputhje me vendimet e Bashkimit Evropian, në kujtesë, pra dhe nderim të gjithë atyre që janë vrarë, kanë vdekur dhe që kanë vuajtur burgjet dhe kampet e përqendrimit, nën regjimet barbare komuniste në Evropë dhe në mbarë botën.

Ligji i sapo nënshkruar nga guvernatori i Floridës përforcon standardet ekzistuese të arsimit në shtetin Florida e të cilat mandatojnë mësimdhënien mbi rreziqet dhe krimet e komunizmit, sipas njoftimit të dale nga të zyra e Guvernatorit të Floridës. “Është tepër me rëndësi jetike që çdo student të mësoj mbi rreziqet e komunizmit”, u shpreh ndërkaq, Komisioneri Arsimit të shtetit Florida, Manny Diaz. “Nga përvoja ime personale, unë i njoh mirë të këqiat që vijnë nga komunizmi dhe jam krenar që isha pranë guvernatorit DeSantis, ndërsa ai nënshkroi legjislacionin mbi forcimin e standardeve mësimore, ligj ky që siguron se Florida do mbetet një kështjellë e lirisë”, nënvijoi me atë rast Komisioneri i Arsimit të shtetit Florida, Manny Diaz, (me origjinë nga Kuba). Në të vërtetë, ky ligj është pak si i jashtzakonshëm pasi në Amerikë nuk ka pasur ndonjëherë komunizëm zyrtar dhe si rrjedhim nuk ka pasur as viktima dhe as krime të komunizmit. Por janë shtetasit amerikanë me prejardhje nga vendet ish-komuniste – sin ë këtë rast, kubano-amerikanët në shtetin Florida, ata që këmbëngulin që fëmijt e tyre të mësojnë të vërtetat e historisë së komunizmit ndërkombëtar, përfshir krimet gjysëm shekullore të komunizmit anë e mbanë botës.

Përveç rritjes së standardeve arsimore mbi historinë e komunizmit dhe krimet e tij, ligji autorizon gjithashtu edhe degën legjislative të shtetit Florida që në atë shtet të hap një muze të historisë së komunizmit. Ligji, njëkohësisht, ndihmon dhe përgatit studentët që të mund të ballafaqohen dhe të kundërshtojnë indoktrinimet komuniste në kolegjet dhe universitetet e atij shteti. Autoritetet e shtetit Florida miratuan ligjin për përforcimin e standardeve arsimore për mësimin e historisë së komunizmit, në përvjetorin e invadimit të Gjirit të Derrave në Kubë (Prill, 1961) — një përpjekje kjo që dështoi, e financuar dhe e organizuar nga ana e Shteteve të Bashkuara, me qëllim për të rrëxuar regjimin komunist të diktatorit Fidel Castro. Ky muaj i Prillit shënon gjithashtu disa data të rëndësishme në ldihje me kujtesën e viktimave të komunizmit në botë, siç është edhe 15-vjetori i miratimit të rezolutës nga parlamenti Evropian (2 Prill, 2009) mbi caktimin e Ditës zyrtare për Kujtimin e Viktimave të gjithë Regjimeve Totalitare dhe Autoritare që shënohet me 23 Gusht të çdo viti në Evropë dhe më gjërë. Texts adopted – European conscience and totalitarianism – Thursday, 2 April 2009 (europa.eu) Duke filluar nga viti 2009, anë e mbanë Evropës shënohet Dita e Kujtesës për vikitmat e regjimeve totalitare dhe autoritare, në përpjekjet për të mbajtur gjallë në radhët e brezave të ardhëshëm, kujtimin e viktimave të komunizmit, anë e mbanë Evropës, me qëllim që ajo e kaluar mizore e komunizmit barbar ndërkombëtar të mos përsëritet më.

Shqipëria bën përjashtimin — Për fat të keq, Shqipëria sikur nuk është pjesë e Evropës, sepse ajo deri më sot nuk ka caktuar me ligj një ditë zyrtare mbarëkombëtare – në përputhje me Evropën dhe Shtetet e Bashkuara — për të kujtuar viktimat, krimet dhe të këqiat e komunizmit të regjimit totalitar të Enver Hoxhës. Koha e diktaturës së regjimit komunist në Shqipëri tregoi fytyrën më të vrazhdët të njeriut kundër njeriut – shqiptarit kundër shqiptarit — dhe të një shoqërie pa Zot. Megjithkëtë, krimet e komunizmit dhe vikitmat e tij të pafajshme të diktaturës enveriste në Shqipëri nuk kanë kaluar pa u njohur nga ente dhe personalitete ndërkombëtare gjatë tre dekadave të fundit. Po i kujtojmë ata me këtë rast duke rikujtuar vizitën e Papa Gjon Palit II në Shqipëri me 25 prill, kur udhëheqsi I Kishës Katolike, kujtoi viktimat e komunizmit shqiptar, sidomos klerikët e Kishës Katolike shqiptare duke iu drejtuar shqiptarëve me këto fjalë: “Ty o popull fisnik shqiptar, ta drejtoj përshëndetjen time të ngrohtë dhe të dashur! … Gjatë një dimri kaq të ashpër dhe të lodhshëm vuajtjesh dhe provash, Kisha heroike në Shqipëri, e tronditur nga persekutimi i rëndë dhe i gjatë, por e pasuruar nga dëshmia e martirëve të saj, ka ndarë deri në pikën e fundit dhimbjet dhe shpresat e Kombit, duke mbajtur të gjallë dhe me sakrificën personale të shumë anëtarëve të saj, traditën e lashtë të krishterë, me bindjen se ajo përfaqëson një vlerë të përhershme të identitetit autentik shqiptar”.

Pastaj Pap Gjon Pali II – 31-vjet më parë, gjatë asaj vizite, inkurajoi shqiptarët me një mesazh për të sotmen duke iu drejtuar Shqipërisë dhe shqiptarëve me këto fjalë atërore: “Shqipëri qëndro në lartësinë e detyrave që të presin”, ndërsa bëri thirrje për kujtesën e përhershme të viktimave të pafajshme të komunizmit, ashtuqë të “Të mos harrohet e kaluara, por të shikohet e të ndërtohet me guxim e ardhmja”… Kjo liri e besimit fetar, të cilën ju më në fund po e shijoni, nuk është vetëm një dhuratë e çmuar e Zotit për ata që kanë hirin e fesë, por është një dhuratë për të gjithë, sepse liria e besimit në Hyjin është themeli i garancisë për çdo shprehje të lirisë. Ajo prek njeriun në intimitetin e vet, në atë pik të shenjtë dhe të padhunueshme që është ndërgjegjja, ku qenia njerëzore takohet me Krijuesin, dhe fiton ndërgjegjësinë e plotë të dinjitetit të vet. Nga një liri e tillë, e trajtuar ashtu siç duhet, nuk ka përse t’i trembemi asnjë çrregullimi shoqëror…Siç na mëson edhe feja: nëse kemi një Krijues të përbashkët, që të gjithë jemi vëllezër”, ka deklaruar Papa Gjon Pali II në vizitën e tij në Shqipëri (31-vit si sot) duke u gjunjëzuar për të puthur tokën e lashtë të Arbërisë.

Për fat të keq, e kam thenë shpesh se këto 30-vjet tranzicion, klasa politike shqiptare e të gjitha ngjyrave – sa i përket kujtesës së viktimave të komunizmit, nuk i ka kryer detyrat e saj në lartësinë që pritej e që duhej e për të cilën bëri thirrje Papa Gjon Pali i II në vizitën e tij në Shqipëri (Prill 1993). Kjo klasë politike vazhdon me arrogancën e saj të pa ndërgjegjshme dhe të pa dinjitet ndaj kujtimit të viktimave të komunizmit barbar në Shqipëri dhe ndaj krimeve të regjimit të Enver Hoxhës. Në mungesë të një kujtese zyrtare dhe përballjes serioze eme të kaluarën komuniste, siç ndodhë anë e mbanë Evropës për vikitmat e pafajshme të regjimeve totalitare, Shqipëria ka zgjedhur që me heshtjen e saj ndaj krimeve të komunizmit, të përjetësojë ashtu në heshtje regjimin kriminal të Enver Hoxhës – një sjellje dhe politikë anti-kombëtare e pa denjë dhe e papërgjegjshme, që së bashku me faktorë të tjerë shoqërorë e ekonomikë –po shkakton zbrazjen e Shqipërisë nga më të mirët bijë e bija të saj.

Por në mungesë të kujtesës së tyre nga Tirana zyrtare, ne si individë kudo që jemi të lirë neper botë, nuk na ndalon kush t’i kujtojmë ato viktima të pafajshme dhe krimet e komunizmit në Shqipëri, sepse besojmë që “liria e besimit në Hyjin është themeli i garancisë për çdo shprehje të lirisë.” Si e tillë kjo liri duhet mbrojtur gjithmonë duke kujtuar viktimat që u vranë nga ai regjimi dhe me ta komunizmi vrau edhe lirinë e çdo shqiptari për pothuaj një gjysëm shekulli. Këtë liri që gëzon sot Shqipëria ua ka borxh shumë viktimave të pafajshme të regjimit komunist, por me këtë rast po përmendim viktimat e një ndër gjyqeve më famëkeq të regjimit komunist, ai i zhvilluar në Kishën e Motrave Stigmatine, në rrugën Gjuhadol të Shkodrës, në Prillin e vitit 1968, që sot kujtohet në faqen e Vendi i Dëshmisë dhe Kujtesës – Site of Witness and Memory | Shkodra | Facebook

Ai gjyq, sipas faqës së internetit të Muzeut, është zhvilluar pas 8 muajsh hetuesie, shoqëruar kjo me cinizëm, fyerje, përbuzje, rrahje e tortura. Më 1 prill 1968 dosja hetimore në ngarkim të Dom Frano Illisë, Dom Zef Bicit, Dom Mark Hasit, Dom Mark Dushit, At Gegë Lumës, Alfons Radovanit dhe Kol Marlacajt, nga prokurori i rrethit Shkodër Faik Minarolli, i përcillet për gjykim Gjykatës së Qarkut Shkodër. Gjykata e Qarkut të Shkodrës me kryetar Nuri Resmja, i shpalli të gjithë të akuzuarit fajtorë, nën aprovimin e duartrokitjeve të publikut në sallë dhe pjesës tjetër jashtë saj, që e ndiqte me altoparlantë. Dom Zef Bici dhe Dom Mark Dushi u dënuan me pushkatim, ndërsa Dom Frano Illia dhe Dom Mark Hasi u dënuan me 25 vjet, ky i fundit vdiq në burg, sipas kujtimit të tyre në faqen e Muzeut të Dëshmisë dhe Kujtesës në Shkodër.

Nëqoftse vizitoni Shkodrën, mos anashkaloni të vizitoni Muzeun e Dëshmisë dhe Kujtesës, Vendin e Dëshmisë e të Kujtesës — në atë qytet të vuajtur dhe të nepërkëmbur ndër dekada. Nëse vetëm kaq mund të bëni si individë e si shqiptarë të lirë në kujtesë të viktimave të komunizmit, jo vetëm në Shkodër, por edhe anë e mbanë Shqipërisë, bëjeni këtë si kujtim në nder të tyre por edhe si edukim për ju. Kjo HESHTJE zyrtare ndaj krimeve të komunizmit dhe refuzimi zyrtar për tu ballafaquar me atë histori të tmershme nuk i bën nder Kombit shqiptar as nuk e radhitin atë me kombet e tjera në Evropë dhe Amerikë të cilët me ligje dhe përballje, zyrtarisht, me të kaluarën kanë përjetësuar tashmë kujtesën e viktimave të komunizmit, me ligje dhe monumente, dhe kanë dënuar krimet në vendet e tyre dhe anë e mbanë botës – me shpresën që ato krime të mos përsëritën më. Është një trashëgimi kriminale që nuk mund të mbrohet më as nga pozita, as nga opozita politike shqiptare!

I përjetshëm qoftë kujtimi i viktimave të komunizmit!

Summer season is upon us and that means we are going to deal with hot temperatures, heat waves and more. Whether you are going on vacation, take to the beach or plan a fun staycation at home, AFC is bringing you the latest news and relevant information to be your most radiant and healthy self. Join AFC to say Cheers to Summer 2024 and be in the know. You will listen to and even consult with our experts while enjoying an afternoon of music, elegant cuisine and the beautiful venue as you are pampered at the patio of the Marriott Hotel in Quincy June 8, 11-3pm.

Sezoni i verës po vjen dhe bashkë me të temperaturat e larta, ditët me indekse intensive të nxehtësisë etj. Sido që të keni vendosur ta kaloni verën; me pushime, në plazh apo me programin tuaj personal, AFC ju sjell lajmet dhe studimet më të fundit për tu dukur bukur dhe për të qenë të shëndetshëm!

Ejani të themi bashkë Mirëseerdhe Stina e Verës 2024! Aty ju do dëgjoni ekspertet me të cilat mund të konsultoheni, ndërsa kënaqeni me muzikë dhe drekë elegante në sallën me terracën e hapur në Hotel Marriott, Quincy, më 8 qershor, nga ora 11- 3 pm.

Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, zhvilloi dje një bisedë telefonike me Presidentin e Republikës së Francës, Emmanuel Macron. Gjatë kësaj bisede, kryeministri Kurti falënderoi presidentin francez dhe Republikën e Francës për mbështetjen e palëkundur ndaj Kosovës.

Më tej, kryeministri shprehu besimin e tij se Franca do të vazhdojë ta mbështesë anëtarësim e Kosovës në Këshillin e Evropës, pa parakushte shtesë, në përputhje me opinionin e Asamblesë së Këshillit të Evropës dhe votën historike të 16 prillit. Ai theksoi se Republika e Kosovës meriton anëtarësimin mbi bazën e performances dhe arritjeve në zhvillimin e demokracisë, të drejtave të njeriut, sundimit të ligjit dhe linjëzimit të saj me vlerat dhe politikat perëndimore.

Sa i përket temës së procesit të dialogut në Bruksel dhe raporteve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, kryeministri Kurti insistoi në respektimin dhe zbatimin e plotë të Marrëveshjes Bazike të 27 shkurtit dhe aneksit të saj të 18 marsit.

Në këtë telefonatë, kryeministri Kurti me presidentin Macron ngriti edhe çështjen e mungesës së dënimit të autorëve të sulmit paramilitar dhe terrorist të 24 shtatorit të vitit të kaluar, në krye me Millan Radoiçiq i cili vazhdon të jetë i lirë në Serbi, pavarësisht dëshmive të qarta dhe pranimit të fajësisë për organizimin dhe përfshirjen në sulmin ku mbeti i vrarë një polic i Kosovës.

Ai po ashtu e njoftoi presidentin Macron për presionin, frikësimin dhe shantazhet e vazhdueshme që Qeveria e Serbisë po i bën qytetarëve të Kosovës nga radhët e komunitetit serb, gjë që u reflektua dhe me numër të ulët të pjesëmarrjes në procesin e votimit të 21 prillit në katër komunat në veri të vendit.

Nga Keze Kozeta Zylo

Krenare që shkrimtari i shquar në botë, Bajroni, vizitoi dhe e çmoi aq shumë Tepelenën, vendlindjen time.  Madje sipas Konicës, Bajroni është evropiani i parë që e çoi këngën labe në Evropë.

Një skulpturë madhështore duhet për Bajronin në Tepelenë dhe Tiranë!

Kam lexuar disa shkrime nga autorë të ndryshëm në përkujtim të 200 Vjetorit të ikjes nga kjo botë të Bajronit, por me keqardhje them se nuk është përmendur askund Tepelena, vendi i mikpritjes dhe i magjepsjes së tij.  Kjo mikpritje madhështore ka vulën dhe firmën e Ali Pashë Tepelenës sundimtarit të Epirit me kryeqendër Janinën.  Shtroj pyetjen përse nuk e përmendin Tepelenën, Ali Pashë Tepelenën, Janinën?  Ku është Janina sot?  

Historia e vërtetë duhet të shkruhet ashtu siç është me fakte kokëfortë, pa urrejtje dhe përbuzje, pa krahinizma…   

Në verën e vitit 1813 piktori i shquar Thomas Philips realizoi portretin e famshëm të Lord Bajronit veshur me kostumin shqiptar: “Portrait of a Nobleman in the dress of an Albanian”.  Më duhet të them se kjo veshje iu dha në Janinë atje ku u mirëprit nga djemtë e Ali Pashë Tepelenës dhe rojet e Aliut.  

Eshtë mahnitëse, kur e shikon Bajronin me kostumin kombëtar shqiptar në Galerinë Nacionale të Portreteve në Londër pikturuar nga artisti i shquar skocez Thomas Phillips.

Ja si shkruan vetë Bajroni: 

“Kam disa petka shqiptare madhështore, e vetmja plaçkë e shtrenjtë në këtë vend. Kushtojnë 50 ginea secila, dhe kanë aq flori të qëndisur sa në Angli mund të kushtojnë 200 ginea. U njoha me Hysen Beun dhe Mahmud Pashën, të dy djem të vegjël, nipër të Ali Pashës në Janinë. Janë krejt ndryshe nga çunakët tanë, kanë fytyrë të kuqe si vejushat e lyera me të kuqe, kanë sy të zes, të mëdhenj dhe tipare fare të rregullt. Janë krijesat më të bukura që më ka zënë syri dhe të rrahur e të stërvitur që tani me ceremonira të Oborrit”.

Lord Bajroni u magjeps me mikpritjen dhe qytetin e Tepelenës. Këtë ia shpreh në letrën e parë nënës së tij në kohën, kur po largohej nga Shqipëria (Janina), vend në të cilin kishte mbërritur, më 11 tetor 1809. 

Në letrën dërguar nënës së tij midis të tjerash shkruan:

“Kurrë s’do ta harroj pamjen e mrekullueshme me të hyrë në Tepelenë në orën 5 ndajnatherë, kur po perëndonte dielli. Më solli në mend (me pak ndryshime të veshjes) përshkrimin që i bën Skoti kështjellës Brankseme në këngën e tij dhe sistemin feudal. Shqiptarët me petkun e tyre (me më të bukurin në botë; me fustanellë të gjatë të bardhë, tallagane të qëndisura me ar me anteri e jelek kadifeje të kuqe të qëndisura me oje të arta), me jataganë e pisqollë të sërmët, tartarët me feste të gjata, turqit me qyrk të madh e turban, ushtarët togje-togje në qoshkun e madh të hapur në ballë të pallatit dhe skllevërit arapë në galeri të madhe, të gjatë me kuaj të vendosur në një qilar përposht, dyqind atllarë të shiluar dhe gati të sulen në çdo moment, kalorës duke sjellë e duke shpënë lajmet e ndryshme, daullet e mujezinët që thërrasin izanë nga minaretë e xhamive – të gjitha këto me pamjen e jashtëzakonshme të ndërtesës vetë sajonin një skenë të re gëzimi për sytë e një të huaji”.

Bajroni u dritësua si një nga emrat më të rëndësishëm të kulturës së romantizmit europian dhe botëror. Ne kemi fatin që ai të njihte më nga afër trimëritë e pashoqe, historinë dhe kulturën e popullit shqiptar me një mikpritje të pashoqe në kalanë madhështore të Ali Pashë Tepelenës.  Në kalanë e ndërtuar buzë Vjosës, lumit më të bukur dhe më të egër të Europës, përballë Becishtit të Ali Pashë Tepelenës erdhi djaloshi anglez dhe ndjeu në rrembat e gjakut fjalën më të epërme të mikpritjes së popullit shqiptar: Bukë e krypë e zemër…  

E sjelle aq magjishëm Tepelenën në letrën e nënës, sa të duket sikur ma ka rrëmbyer të gjithë kalanë, e ka ngritur peshë dhe e ka sjellë këtu në Manhattan si gurët e piramidave të Egjiptit, apo më hedh ca stërkala uji nga lumi i Vjosës si uji i kristaltë i Sollokushes, si për të mos ta harruar kurrë atë vend burrash të rreptë…

Bajroni në vepën letrare, siç ishte “Çajld Haroldi” shkruan per tokën e lashtë ilire plot mistere te njohura pak, ose shumë pak më parë nga bota e jashtme.  Vargu epik i tij për ne është: ”Shqipëri, lejomë të kthej sytë e mi/ Mbi ty, o nënë e rreptë burrash t’ egër….”, 

Ai sjelle madhështinë e saj, burrërinë, heroizmin e pakufij.

Sa aktual është shqetësimi i tij edhe sot!  Të gjithë ne si emigrantë shpesh e kemi ndjerë peshën e dhimbjes mbi shpatulla, kur jemi ndeshur në tavolinat e punës me libra historik, harta të cilat janë memece për Shqipërinë tonë, por e vërteta është se nuk kemi heshtur kurrë për këto prapësira… Po sjellë në vemendjen tuaj se çfarë Bajroni i tha botës në veprat e tij pas vizitës historike:  “Në vendet e Ilirisë dhe të Epirit ka vende pa emër dhe lumenj të pahedhur në hartë, mundet që një ditë, kur të njihen më shumë, të jenë temat më të çmuara e të dorës së parë për penën.”

Sipas Konicës këtij aristokrati të letrave shqipe shkruan në gazetën “Albania se:

”Lord Bajroni në një ndër udhëtimet e tij në Shqipëri, mblodhi disa këngë shqipe dhe i këndoi. Ai si një i ri në moshë e mësoi shumë shpejt polifoninë labe sot pasuri e UNESKO-s .  Jo më kot disa vargje i përktheu dhe në anglisht si: “Në sevda tënde u lavosa/ Vetëm u përvëlofsha,/ Ah, vajzë më përvëlofshe,/ Zemërën më lavose,/ Unë të thashë rroba s’dua/ Po sytë e vetullat e tua..”

Bajroni do të ngelet një shkrimtar i sojit të lartë botëror që i shërbeu Shqipërisë me aq delikatesë, vërtetësi por dhe si një luftëtar i Lirisë në botë.  

Adhurimi nga Bajroni për tepelenasit, shqiptarët dhe Shqipërinë janë ndjesi të blatimit shpirtëror, vrulle marramendëse dritësore, të një poeti fisnik që shndrit dhe vazhdon të flasë nga përjetësia.

Ç’mirënjohje dhe krenari në fatin tonë të udhëtimit drejt shtigjeve të njohura dhe të panjohura, por me fijëza dritëzash si pika referimi foshforente nga poetë të kalibrit botëror si Bajroni ynë “shqiptar”.

Prill, 2024

Staten Island, New York