Ekonomi – Page 143 – Dielli

SHQIPERIA DHE ZHGENJIMI I INVESTITOREVE TE HUAJ

February 11, 2020 by dgreca

Ambasada e SHBA: Është zhgënjyese- klima aktuale e biznesit pengon rritjen e investimeve të huaja- /

Në situatën ku ndodhemi sot, rrethanat në lidhje me hapësirën Pa Taksë (Duty Free) në Aeroportin Ndërkombëtar të Tiranës tregojnë sfidat me të cilat përballen investuesit e huaj në Shqipëri. Është zhgënjyese që klima aktuale e biznesit pengon rritjen e investimeve të huaja. Shqipëria duhet të zbatojë rregulla të drejta dhe transparente në mënyrë të barabartë për të gjitha bizneset. Shpresojmë që qeveria e Shqipërisë të shqyrtojë seriozisht sfidat në mjedisin aktual dhe të zbatojë ndryshime të prekshme, për të tërhequr investimet e huaja shumë të nevojshme.

Albania Sets Quake Repair Cost at Over Billion Euros

February 8, 2020 by dgreca

Ahead of a donor conference organised by the European Union on February 17 in Brussels, the Albanian government has said repairing the damage caused by the 6.3-magnitude quake last November will cost over a billion euros.

By Gjergj Erebara/

The Albanian government presented its estimates about the expected cost of reconstruction following the November 26, 2019, earthquake on Wednesday ahead of a major donor conference organised by the European Union on February 17.

It estimated the cost of damage to both public and private properties at 844 million euros and the cost of their reconstruction at 1.07 billion euro.

About 800 million euros are needed to rebuild homes while the rest of the money is needed to repair damaged infrastructure, such as schools and health centres.

Minister of Agriculture Bledi Cuci said some 11,490 homes were destroyed or damaged in the quake while more than 83,000 need repairs. Some 321 schools and kindergartens were also damaged, at a total cost of 72 million euros.

The government is hoping the donor conference will help cover some of the costs of the earthquake that hit Albania last November. About 51 people were killed as buildings collapsed. The 6.3 Magnitude quake was the strongest to hit Albania in the last 40 years.

FAMILJET E NJOHURA SHKODRANE DHE FIRMAT TREGTARE ÇOBA-BIANKI

February 5, 2020 by dgreca

Historia e familjeve të njohura shkodrane dhe firmat tregtare Coba – Bianki 1795-1912/

Nga Klajd Kapinova/

Studiuesi tiranas, Dr. Adrian Papajani, përmes një analize serioze dhe shkencore, ka bërë një kronikë të traditës së hershme të zhvillimeve ekonomike kapitaliste të trevës së Veriut të Shqipërisë.

Studjuesja e palodhur dhe mikja e Alpeve Shqiptare anglezja Miss Edith Durham, për qytetin e Shkodrës shkruan: “Shkodra më mrekullon… Ai është qyteti më i mirë në botë“.

Shkodra, ka një histori të lashtë e të lavdishme duke qenë njëherazi një nga kryeqendrat e kulturës së qytetërimit shqiptar. E themeluar në shekullin IV para Krishtit, arriti lulëzimin e vet gjatë sundimit të mbretit Gent, kur u bë kryeqendër e Ilirisë.

Në shekullin III para Krishtit preu monedhat e para të veta…

Në shek XVIII u kthye në qendër të rëndësishme tregtare, që kanë shtrirje gjeografike në disa kontinente të botës.

Dr. Papajani, me pasionin e vullnetit të lirë u muar me hulumti min e veprimtarisë ekonomike tregtare të firmave tregtare shkodrane të njohura si Çoba-Bianki (Bianchi).

Si pasonjë e një pune voluminoze 5-vjeçare me dokumentat e familjeve tregëtare të njohura Çoba-Bianki fiton gradën shkencore doktor i shkencave historike në vitin 1996.

Vepra, është e ndarë në tre pjesë dhe që shquhet për një llogjikë e gjuhë të pastër komunikimi me lexuesin e studiuesin, të shoqëruar me disa konkluzione të monografisë.

Libri, ka një fond të pasur burimesh dhe litetaraturë historike të shfrytëzuar e zbardhur deri më sot.

Që në hyrje gjendet pema gjenealogjike e familjeve të përmendura shkodrane në fjalë, e disa foto që botohen për herë të parë.

Zhvillimi i tregëtisë në viset shqiptarenë shekullin XIX dhe në fillimin e shekullit XX, ka qenë objekt studimi nga studiues të vendas dhe të huaj.

Në këto studime ata duke u mbështetur në të dhëna burimore historike deri më sot, kanë dhënë një tablo të përgjithshme. Por siç dihet rajone e zona të ndryshme kanë pasur veço ritë e tyre.

Këto të fundit të përcaktuara nga faktorë ekonomikë, politikë, gjeografikë, e tj. Pra pas krijimit të një panorame të përgjithshme ekonomike tejvendit tonë për këtë periudhë ka ardhur koha për kryerjen e hulumtimeve të detajuara dhe probleme të veçanta.

Nëpërmjet këtyre studimeve realizohet një plotësim dhe pasurim i gjithanshëm ekonomik dhe pse jo argumentohen e dalin në pah teza të reja të historiografisë të panjohura më parë nga pseudohistorianët e sistemit shterp komunist para vitit 1990.

Mirëpo, këtij qëllimi i shërben edhe monografia e dr. Papajanit, e cila tashmë i krijon mundësi historianëve, studiuesve, mësuesve të historisë dhe lexuesve për t’u njohur më afër me zhvillimin e veprimtarisë së biznesit të ndershmë që kanë ndjekur dy firmat shkodrane me zë.

Botimi i kësaj monografie e pasuron literaturën historike shqiptare e sidomos atë pjesë të saj që i kushtohet zhvillimit ekonomik të trevës veriore të Shqipërisë gjatë dy shekujve të fundit. Për përpilim in e kujdeshëm të librit të ri është dashur të kalohen nëpër duar rreth 45-5000 dokumenta.

Baza e burimeve, përbëhet nga dokumentacioni mjaft i pasur i fondit “Firmat tregëtare Çoba – Bianki” i cili përfaqëson sot fondin më të pasur në llojin e vet, të depozituar në Arkivin Qendror të Shtetit, si dhe fondet e Arqipeshkëvisë së Shkodrës, dhe ai i firmës tregëtare Muzhani.

Dokumentacioni përbëhet nga hyxhete (dokumente pronësie) të këtyre dy familjeve të cilat janë dhe dokumente më të hershme, por edhe akte të tjera të mëvonshme pronsie si dhe regjistra, kopje – letrash, një korrespodencë shumë e larmishme e zhvilluar me tregtarë e agjentë vendas e të huaj, korrespodencë familjare.

Një vend të rëndësishëm zë pasqyrimi i ngjarjeve më të rëndësishme të periudhës, qofshin këto politike (ndërrimi i Valinjëve në qytetin e Shkodrës), ekonomike (falimentimi i tregëtarëve të ndryshëm, importet, zhvletësimi i monedhës) por edhe ngjarje të jetës së përditshme (si p ërmbytja epazarit dhe një pjesë e qytetit nga lumi Buna, vjedhjet që bëheshin në pazar, së mundjet, rënia e tërmetit, etj).

Gjuha e dokumentacionit për atë pjesë të tij që bën fjalë mbi pronësinë është osmanisht, ndërsa në pjesën e pasme për secilin prej tyre, është pasqyruar një përmbledhje në italisht e përzier në shqip në vitin 1800) ose edhe vetëm italisht e shkruajtur nga vetë pjesëtarët e familjes Çoba- Bianki.

Pjesa tjetër e dokumentacionit është në italisht dhe shqip. Shfrytëzimi nga autori në mënyrë shteruese i një baze të tillë burimore kaq të pasur, autentikë dhe mjaft konkrete për të dy këto familjeje tregtare shkodrane, përbëjnë një kontribut mjaft të vlefshëm në drejtim të njohjes gjithnjë e më të plotë të aktivitetit të pastër të biznesit në qytetin veriperëndimor të Shqipërisë, në rrethina e më gjerë.

Aktivitetin e suksesshëm të dy firmave në fjalë Dr. Papajani e shtrin deri në aktivitetin e Pavarësisë më 1912.

Ekzistenca si bashkëpronarë Çoba-Bianki të 50 anij eve të kohës si dhe ekzistenca e anijeve avullore shqiptare tregtare shkodrane tregon se e dhe shqiptarët nuk ishin më pas se kombet e tjera në fushën e lundrimit dhe të biznesit, ku elementët e zhvillimit shprehen më dukshëm tek këto firma të fuqishme tregtare të Shqipërisë së Veriut.

Dhe Shkodrës i mungonte një vlerësim i tillë nga autori joshkodranë, që gjithsesi kanë kënaqësi kur punojnë për të rivlerësuar lerat e humbura gjatë 80 vjetëve.

KUJDES- DIABETI, NËNA E TË GJITHA SËMUNDJEVE!

December 24, 2019 by dgreca

Rubrika Mjeksore e “Diellit”: DIABETI I SHEQERIT (Diabetes Mellitus)-

Shkruan Dr. ZEKERI PALUSHI-Australi/

Është një sëmundje progresive që karakterizohet nga rritja mbi vlerat normale të nivelit të sheqerit në gjak.

Zakonisht 1- në 25 njerëz, vuajnë nga kjo sëmundje, dhe me rritjen e moshës, rritet edhe frekuenca e kësaj sëmundjeje, sepse si çdo organ, edhe pankreasi vjetrohet, e po kështu edhe trupi bëhet më rezistent ndaj INSULINES.

Kemi dy tipe Diabeti:

Tipi i parë (1), – ose Insulin-Dependent, takohet kryesisht në fëmijë dhe të rinj, ky tip shkaktohet nga mungesa e plotë apo prodhimi i pakët i hormonit INSULINE, që e prodhon PANKREASI, -një gjandërr e vendosur mbrapa stomakut.

Tipi i dytë (2), – ose Jo-Insulin-Dependent, takohet kryesisht në moshat e pjekura, mbi 40 vjeçare, shumica e të cilëve janë mbi-peshë, dhe përdorin një diet shum t’pasun me kalori (kilojouls). Po kështu, – në hisorinë e familjarëve të këtyre t’sëmurëve, shpesh gjejmë antarë të tjerë t’familjes, të jenë diabetik.

Ç’far asht INSULINA?

Insulina asht një hormone shumë i randësishëm që prodhohet pra në PANKREAS. Ky hormone kontrollon BALANCËN e SHEQERIT (glukozës) në gjak, dhe u jep mundësinë qelizave trupore që ta përdorin këtë sheqer (glukoze) për ENERGJI.

Shenjat klasike të Diabetit:

*Urinime të shpeshta,- (nganjëherë çdo nji-dy orë, e ma së shumti gjatë natës).

*Etje,- (pinë shume shpesh Ujë)

*Ndjehen t’uritur, edhe pse hanë shumë e shpesh.

*Humbje në peshë, – (kryesisht Tipi i Parë).

*Lodhje, dhe mungesë energjish.

*Prirje për INFEKSIONE, -sidomos infeksione të LËKURËS.

*Vonesë (ngadalsim), në shërimin e plagëve.

Çfarë rrisqesh vijnë prej Diabetit?

Megjithëse ilaçet kundra diabetit janë të shumëllojshme, moderrne, e shumë efektive, prapseprap, rezultatet varen shumë tek marrja e rregullt e tyne, DIETA dhe aktivitetet fizike që ban i sëmuri.

Nqs i sëmuri nuk e mbanë nën kontroll sheqerin në gjak,- atëherë komplikacionet mund t’jenë shumë të randa, si p.sh. KOMA DIABETIKE (ku sheqeri në gjak mund t’jetë shumë i naltë ose shumë i ultë. Po kështu, diabeti shkakton damtime të randësishme në ARTERIET e mëdha e të vogla të trupit, e për pasojë ndodhin edhe damtime të fijeve nervore, damtime të VESHKAVE, të ZEMRËS, e të SYVE,-deri në QORRIM. Veçanërisht, sheqeri damton Sytë dhe Kambët,- prandaj asht e nevojshme që t’ju kushtohet një vëmendje e përkujdesje e vazhdueshme për parandalimin e këtyre komplikacioneve serioze.

A asht i mundur kurimi i Diabetit?

-Tash-për-tash Jo, por me mundësitë e mëdha që kemi, dhe vullnet të mirë, ne mund të bajmë një Jetë Normale, nëse e mbajmë sheqerin NEN-KONTROLL t’vazhdueshëm, nëpërmjet mjekimit të rregullt, si dhe duke ju nënshtrue një DIETE të përshtatshme, e duke ba një jetë sa ma AKTIVE, ku përfshihen edhe ushtrimet fizike.

Asht me shumë randësi, që krahas kontrollit të sheqerit në gjak, -të kontrollohen edhe Tensioni Arterial dhe YNDYRNAT në gjak (KOLESTEROLI).

A asht DIETA shumë e randësishme?

-Po. Të gjithë diabetikët duhet të ndjekin një dietë t’veçantë, -ku përgjithësisht marrja e KARBOHIDRATEVE dhe YNDYRNAVE duhet të kontrollohen (KUFIZOHEN).

-Objektivat që duhet t’arrihen nëpërmjet dietës janë:

*Mbajtja e një peshe trupore të përshtatshme (as mbi-peshë, e as nën-peshë).

*Mbajtja e nivelit të sheqerit në gjak në shifrat nga 6.1 në 8mmol/L.

Këto objektiva arrihen nëpërmjet:

*Ushqimit të mirë e ngrënjes së rregullt të vakteve.

*Marrjes së ushqimeve kryesore në tre vakte, (mëngjes, drekë e darkë), si dhe tre herë të tjera, -ushqime ndërmjet vakteve, (snacks).

*Paksimin e marrjes së YNDYRNAVE.

*Shmangies së sheqernave, dhe karbohidrateve të rrafinerume (reçel, mjaltë, çokollata, kekna, pasta, dhe pije të sheqerosuna (soft drinks).

*Preferimi i ngrënjes së karbohidrateve natyrale, si- buka e zezë (wholemeal), patate, oriz, misra, grurë-ra,etj.

*Ngranjes së frutave e zarzavateve të ndryshme, -por të mos harrojmë se edhe këto janë karbohidrate..

*Ndërprerja apo reduktimi në minimal i pijeve alkolike

* Familjarizimi me ‘Indeksin Glicemik,- (Glycaemic Index- GI), dhe preferimi i marrjes së ushqimeve me GI të ulët.

* Shum të randësishme janë dhe ushtrimet fizike, e jeta aktive.

Çfarë duhet të arrijmë nëpërmjet MJEKIMIT:

*Niveli i sheqerit në gjak,- ESULL: 6.1-8 mmol/L.

*HbA1c (test shumë i randësishëm: ma pak se 7%.

*Kolesteroli Total ma pak se 4.

*Tensioni Arterial (BP) ma pak se 130/80.

*Peshë trupore të përshtatshme, -ku cirkumferenca e belit të jetë jo ma shum se 94 cm për meshkujt, e 80 cm për femrat.

* Ndalo pirjen e duhanit.

*Ndalo, ose merr shumë pak pije alkolike (jo ma shum se 20 grm alkol në ditë që është ekuivalent to 200 ml venë).

*Ushtrime Fizike,- të paktën 30 minuta ecje në ditë (2km në ditë), 5 ose ma shumë ditë në javë (150 minuta në javë), si dhe aktivitete të ndryshme fizike,-tenis, notim, ushtrime airobike, etj.

Të mos harrojmë se: Një dietë e shëndetshme, jeta aktive dhe ushtrimet fizike, janë të një rëndësie JETËSORE.

Duke e konsiderue DIABETIN si një sëmundje të veçantë që ndikon për KEQ në shumë organe e pjesë të tjera të trupit (Nana e t’gjitha t’kqiave), mendoj që në numrin tjetër të gazetës DIELLI të vazhdojmë po me këtë sëmundje, duke u përqëndrue në komplikacionet e tij.

Në këtë shkrimi të fundvitit ju shpreh FALENDERIMET dhe RRESPEKTIN për ndjekjen e shkrimeve të mija në Gazetën e nderuar DIELLI, e po kështu, së bashku me familjen time, do të dëshironim që t’ju përcjellnim urimet ma të përzemërta, për një KRISHTLINDJE të mrekullueshme në familjet tuaja të nderume, -ndërsa lutemi që Viti i Ri 2020, t’ju ri-kthejë, si Ju, dhe të gjithë Amerikanëve, besimin në të VËRTETËN, Vlerat Njerëzore, Civilizimin PERËNDIMOR dhe PAMVARËSINË Individuale e Nacionale.

Dr. Zekri Palushi (MD)

Shënim i Redaksisë së Gazetës “DIELLI”

E falenderojmë dr. Zekri Palushi për kontributin e jashtzakonshem qe dha gjatë këtij viti për lexuesit tanë duke mbajtë në Dielli online, Diellin në print dhe rrjetet sociale rubrikën shumë të lexuar mjeksore.

Me këtë rast i përcjellim atij ngushëllimet më të thella për humbjen e nënës së tij të dashur. Dhe i urojmë:Gëzuar Krishtlindjet dhe Vitin e Ri 2020!

Odat ekonomike Kosovare e Amerikane konferencë fundviti

December 21, 2019 by dgreca

-Konferencë shtypi e përbashkët e fundvitit e Odës Ekonomike të Kosovës dhe Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë: Pavarësisht pritjeve për një zhvillim më të qëndrueshëm ekonomik në vitin 2019, faktorë të ndryshëm kanë ndikuar negativisht në këtë aspect. Viti 2020 të karakterizohet me dialog më të fuqishëm me sektorin privat/

PRISHTINË, 21 Dhjetor 2019-Gazeta DIELLI/ Zhvillimet politike në gjysmën e dytë të vitit pas dorëheqjes së Qeverisë ndikuan pashmangshëm në të arritura të kufizuara dhe rezultate jo të kënaqshme në atë që u promovua si vit i zhvillimit ekonomik, derisa Qeveria e re duhet të vazhdojë reformat në mjedisin e të bërit biznes. Kjo u tha sot gjatë një konference të përbashkët për media të organizuar nga Oda Ekonomike e Kosovës dhe Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë. Gjatë kësaj konference, drejtuesit më të lartë të dy odave ekonomike folën për zhvillimet në aspektin ekonomik përgjatë vitit 2019, si dhe prezantuan rekomandimet e tyre për vitin e ardhshëm.

Kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Berat Rukiqi, tha se pavarësisht pritjeve për një zhvillim më të qëndrueshëm ekonomik në vitin 2019, faktorë të ndryshëm kanë ndikuar negativisht në këtë aspekt, duke përmendur krizën politike si njërin ndër faktorët kryesor i cili sipas tij ka ndikuar negativisht në konfidencën e të bërit biznes si në mesin e investitorëve të brendshëm, ashtu edhe atyre të jashtëm. Ai shtoi se vonesa në konstituimin e qeverisë së re mund të krijojë dëme të pariparueshme për ekonominë e vendit. Rukiqi gjithashtu theksoi se temat e natyrës politike kanë lënë në hije reformat në politikat fiskale dhe ekonomike gjë e cila ka rezultuar në ngadalësimin e rritjes së eksportit dhe investimeve të huaja ne vend. Duke shpalosur rekomandimet për qeverinë e re, Rukiqi theksoi rëndësinë e dialogut më të fuqishëm ndërmjet sektorit privat dhe atij publik por edhe promovimin e përbashkët të eksporteve të Kosovës. Ai po ashtu tha se Qeveria e re duhet të shtyjë përpara themelimin e Gjykatës Komerciale, e cila tashmë ka marrë mbështetje nga të dyja odat ekonomike.

Drejtori Ekzekutiv i Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë, Arian Zeka, vlerësoi për keqardhje mungesën e rezultateve pozitive në fund të vitit. Në këtë aspekt, Zeka përmendi uljen për disa vende në Raportin e të Bërit Biznes të Bankës Botërore 2020. Ndërsa, si zhvillim më pozitiv ai përmendi renditjen e përmirësuar për pesë vende në Indeksin e Lirisë Ekonomike të publikuar nga Fondacioni Heritage i cili vlerëson zhvillimet në fushën e sundimit të ligjit, efikasitetit rregullator, madhësisë së qeverisë dhe tregut të hapur. Për sa i përket rekomandimeve për vitin 2020, dhe rrjedhimisht për qeverinë e re, Zeka tha se ndër prioritetet kryesore duhet të jetë hartimi i një strategjie kombëtare të zhvillimit ekonomik, si pikë orientuese dhe referuese për të gjitha vendimet e qeverisë dhe ministrive përkatëse. Ai më tej tha se përmbyllja e marrëveshjes për normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë do të ndikonte në rritjen e stabilitetit politik dhe mundësitë për tërheqje të investimeve amerikane dhe investimeve të tjera të huaja, jo vetëm në Kosovë, por edhe në tërë rajonin e Ballkanit perëndimor.

Çështje tjetër me prioritet e cila duhet të zërë vend në axhendën e Qeverisë ishte edhe ngritja e cilësisë së arsimit, si dhe zvogëlimi i hendekut ndërmjet kërkesës dhe ofertës në tregun e punës, derisa pikënisje në këtë aspekt duhet të jenë rezultatet e dobëta në raportin e PISA-së, si dhe masat që vendet e ranguara më mirë në këtë raport kanë ndërmarrë në këtë aspekt./b.j/