Analizë nga Rafael Floqi

Kortezi Getty Photo

Asnjë president modern nuk ka bërë më shumë në 130 ditët e tij të para sesa Presidenti Trump – vetëm për t’u zhbërë shumë prej tyre, të paktën përkohësisht, nga gjykatat.

Pamja e përgjithshme: Trump po teston kufijtë e pushtetit presidencial në çdo hap, dhe gjykatat janë pothuajse e vetmja gjë që i qëndron në rrugën.

Përballjet e pashmangshme midis Trump dhe gjyqësorit vetëm sa do të bëhen më intensive.

Gjyqtarët kanë lëshuar dhjetëra urdhra që bllokojnë Trump të bëjë diçka që ai dëshiron të bëjë, dhe përmbytja duket se rritet çdo ditë. Titujt janë të vazhdueshëm: Gjykatësi bllokon X; Gjykatësi ngrin Y; Gjykata lejon Z të vazhdojë.

Vendimi i kësaj jave kundër tarifave të Trump – i dhënë nga Gjykata e Tregtisë Ndërkombëtare, zakonisht e përgjumur – ishte një nga valët më të mëdha tronditëse deri më tani, duke goditur qendrën e axhendës së tij ekonomike dhe përpjekjet për të ushtruar ndikim në skenën botërore.

:

Trump përballet me bllokada gjyqësore të forta, teksa Gjykata Supreme shqyrton rolin e gjykatave të shkallës së ulët

Administrata Trump po përballet me një betejë gjithnjë e më të ashpër në gjykata për të zbatuar planet e saj ambicioze, pasi një numër rekord urdhrash gjyqësorë po e pengojnë. Më shumë se 30 vendime të gjykatave federale kanë bllokuar pjesë kyçe të axhendës së tij, duke ngritur pyetje serioze mbi kufijtë e fuqisë presidenciale dhe balancimin e pushteteve.

Këtë javë, Gjykata Supreme ka rënë dakord të shqyrtojë një çështje që mund të ketë pasoja të gjera: mundësinë e ndalimit të urdhrave të përkohshëm (injunctions) që gjykatat e ulëta i lëshojnë për të ndaluar zbatimin e politikave të reja federale. Në qendër të debatit është praktika e quajtur “nationwide injunctions” – urdhra që kanë efekt në të gjithë vendin, jo vetëm për paditësit konkretë.

Departamenti i Drejtësisë argumenton se këto urdhra e kufizojnë tej mase aftësinë e presidentit për të vepruar, duke e penguar qeverinë të zbatojë politikat e saj për shkak të padive të ngritura nga një numër i vogël njerëzish. Avokatët e Trump-it thonë se kjo e minon autoritetin ekzekutiv të presidentit dhe çon në kaos ligjor, pasi vendimet e një gjykate të vetme mund të bllokojnë politika të tëra federale.

Nga ana tjetër, kundërshtarët e këtyre politikave thonë se urdhrat gjyqësorë të përkohshëm janë thelbësorë për të mbrojtur të drejtat e qytetarëve dhe për të siguruar që presidenti të mos tejkalojë kufijtë kushtetues. Kjo qasje është përdorur veçanërisht për të frenuar përpjekjet e Trump për të kufizuar emigracionin, për të ndryshuar sistemin e sigurimeve shëndetësore dhe për të zbatuar politika të tjera kontroverse.

Një nga çështjet më të nxehta është ajo e shtetësisë me të drejtë lindjeje, e cila prek amendamentin e 14-të të Kushtetutës, që garanton shtetësinë për të gjithë personat e lindur në Shtetet e Bashkuara. Trump ka kërcënuar të ndryshojë këtë standard, duke e përshkruar si një “vrimë të zezë” ligjore që nxit imigracionin e paligjshëm. Por deri tani, gjykatat e ulëta kanë qëndruar kundër administratës, duke thënë se interpretimi i amendamentit është i qartë dhe nuk mund të ndryshohet me urdhër ekzekutiv.

Ndërkohë, katër gjyqtarë konservatorë të Gjykatës Supreme kanë shprehur shqetësimin se praktika e urdhrave të përkohshëm po kthehet në një pengesë të vazhdueshme për çdo president. Ata kanë sinjalizuar se mund të kërkojnë ta kufizojnë këtë praktikë, duke i dhënë presidentit më shumë hapësirë për të vepruar.

Përtej çështjes së shtetësisë, bllokadat gjyqësore kanë ndaluar edhe shumë nga përpjekjet e tjera të administratës Trump – përfshirë përpjekjet për të shfuqizuar rregulloret e mjedisit, për të ndryshuar ligjet e azilit dhe për të vendosur tarifa të reja tregtare. Kjo ka krijuar një dinamikë të pazakontë ku gjykatat e ulëta po veprojnë si një “frenues” i vazhdueshëm ndaj pushtetit ekzekutiv.

Ndryshe nga presidentët e mëparshëm, Trump dhe aleatët e tij kanë sulmuar pa pushim gjyqtarët, vendimet e të cilëve bllokojnë pjesë të axhendës së tij.

Ndërsa këto beteja përparojnë, Trump do të fitojë disa dhe do të humbasë disa.

Çdo person që Trump është përpjekur ta shkarkojë mund të mos përfundojë i shkarkuar. Por nëse dhe kur të gjitha këto sfida të njëpasnjëshme bashkohen në një referendum të vërtetë dhe të përgjithshëm të Gjykatës Supreme mbi fuqinë e presidentit për të shkarkuar punonjësit federalë, paratë e zgjuara thonë se kjo është një betejë që Trump ka shumë të ngjarë ta fitojë.

Nga ana tjetër, eliminimi i shtetësisë në lindje është një shans i vështirë. Departamenti i Drejtësisë po përpiqet të bindë Gjykatën Supreme se ka keqinterpretuar Kushtetutën për 100 vjet. Kjo (a) padyshim do të përfundojë në gjykatë; dhe (b) një shitje e vështirë.

Çfarë vjen më pas: Pothuajse asgjë nga kjo – për asnjë çështje – nuk ka arritur ende në pikën ku gjyqtarët në të vërtetë po i rrëzojnë ose mbështesin politikat e Trump.

Kjo është arsyeja pse titujt që shihni përdorin të gjithë fjalë si “bllok” ose “ngrij” ose “përkohësisht”. Për momentin, ajo që po vendoset është kryesisht nëse Trump mund të vazhdojë dhe të miratojë politikën X apo Y, ndërsa gjykatat përcaktojnë nëse ajo politikë është e ligjshme.

Në muajt e ardhshëm, pritet që Gjykata Supreme të japë një vendim historik mbi kufijtë e këtyre urdhrave dhe rolin e gjykatave federale në balancimin e pushteteve. Megjithatë, shumë analistë thonë se pavarësisht vendimeve, sfidat gjyqësore ndaj administratës Trump do të vazhdojnë. Kjo betejë e gjatë ligjore po kthehet në një pjesë thelbësore të përplasjes midis presidentit dhe institucioneve të pavarura të vendit, duke testuar qëndrueshmërinë e parimeve kushtetuese amerikane

Sado shpërthyese që janë këto beteja ligjore, ne as nuk i kemi prekur kapitujt më të rrezikshëm në sagën e vazhdueshme të Trump kundër gjykatave.

Përballjet e vërteta mbi pushtetin e presidentit – pushteti i tij për të shkarkuar njerëz, për të anuluar vendimet e shpenzimeve të Kongresit, për të deportuar njerëz pa proces të rregullt ligjor, për të vendosur tarifa, për të revokuar shtetësinë e qytetarëve – janë ende për t’u zgjidhur.

(Reflektime mbi arkitekturën kulturore në Maqedoninë e Veriut)/

Prof.dr Skender ASANI

Në rrjedhën e historisë moderne të Ballkanit, ka pasur një përpjekje të vazhdueshme për të ndërtuar shtete të qëndrueshme përmes artikulimit të identiteteve kombëtare gjithëpërfshirëse. Maqedonia e Veriut nuk bën përjashtim nga ky proces, ku formalisht është vendosur një rend shoqëror që promovon barazinë dhe multikulturalizmin. Megjithatë, dallimi ndërmjet realitetit të shkruar në letër dhe asaj që përjetohet në praktikë, në veçanti për etnitë autoktone, mbetet i thellë dhe kompleks.

Në këtë ndërhapësirë mes fjalës së shkruar dhe veprimit konkret, shqiptarët vazhdojnë të përjetojnë një formë të veçantë të përjashtimit kulturor – një proces i qetë, i heshtur, por i vazhdueshëm që mund të karakterizohet si dekulturalizim institucional. Ky proces nuk manifestohet përmes mohimit të drejtpërdrejtë, por përmes mungesës së përfshirjes së barabartë, mungesës së infrastrukturës institucionale, dhe shpeshherë përmes shtrembërimit të vetë rrëfimit historik.

Trevat shqiptare brenda kufijve aktualë të Maqedonisë së Veriut janë ndër më të pasurat për nga trashëgimia kulturore, arkeologjike dhe historike. Këto hapësira nuk janë thjesht vendbanime të tanishme, por dëshmi të një autoktonie të pandërprerë që nga antikiteti. Gjuha e gurëve të lashtë, e toponimisë ilire dhe e kujtesës popullore dëshmon për një vazhdimësi që historia nuk ka mundur ta fshijë. Shqiptarët janë një popull për të cilin flet vetë historia – një popull që e ka ruajtur identitetin e vet kulturor edhe në kushte kur ai nuk është njohur institucionalisht.

Megjithatë, në vend të mbështetjes për kultivimin dhe konservimin e kësaj trashëgimie, shpesh haset e kundërta: mungesa e një muzeu të mirëfilltë të etnokulturës shqiptare, që nuk mund të arsyeetohet me mungesë burimesh, por me mungesë vullneti institucional. Në disa raste, ky fenomen shkon edhe më tej – drejt deformimit, mohimit apo edhe përvetësimit të trashëgimisë materiale shqiptare, veçanërisht asaj me rrënjë ilire dhe arbërore. Ky trajtim selektiv i historisë është jo vetëm problematik nga këndvështrimi kulturor, por rrezikon edhe harmoninë shoqërore.

Ministria e Kulturës, si institucion kyç në ndërtimin e narrativës shtetërore, shpeshherë nuk arrin të përfshijë identitetin kulturor shqiptar si pjesë të mozaikut të përbashkët. Përfaqësimi shqiptar në këtë institucion është minimal dhe shpesh vetëm simbolik. Projektet kulturore shqiptare financohen në mënyrë të pasigurt dhe të pakontrolluar, pa strategji afatgjatë dhe jashtë një kornize të konsoliduar shtetërore. Kjo mungesë e barazisë në qasje ndikon drejtpërdrejt në ndërtimin e një kujtese kolektive gjithëpërfshirëse.

Ironikisht, Marrëveshja e Ohrit, dokumenti që duhej të shënonte një epokë të re të bashkëjetesës ndëretnike, përmban në thelbin e saj parimin e mbrojtjes dhe kultivimit të trashëgimisë kulturore të komuniteteve, përfshirë shqiptarët. Ky parim, i garantuar nga bashkësia ndërkombëtare, është konceptuar si një element stabiliteti dhe respekti të ndërsjellë. Sepse vetëm kur gjuha, historia dhe trashëgimia e një komuniteti trajtohen me dinjitet dhe përfshirje, mund të ndërtohet një shtet që gëzon besimin dhe lojalitetin e të gjithëve.

Për fat të keq, praktikisht ndodh e kundërta. Shqiptarët janë të përjashtuar jo vetëm nga politikat kulturore, por edhe nga vetë infrastruktura e nevojshme për ruajtjen dhe zhvillimin e trashëgimisë së tyre. Ata janë nën-përfaqësuar në buxhetet shtetërore për kulturën, në vendimmarrje dhe në planifikimet strategjike për ndërtimin e identitetit shtetëror. Kjo nuk është më thjesht neglizhencë – është një formë e sofistikuar e etnocidit institucional, që godet thellësisht në themelin shpirtëror të një komuniteti.

Në anën tjetër, përgjegjësia nuk mund të mbetet vetëm në institucionet shtetërore. Edhe vetë subjektet politike shqiptare, në mbi tre dekada të pjesëmarrjes së tyre në jetën parlamentare dhe qeverisëse, nuk kanë arritur të artikulojnë dhe zbatojnë një strategji të qëndrueshme për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore shqiptare në mënyrë institucionale. Fragmentimi politik, fokusimi në çështje të përkohshme dhe mungesa e një vizioni afatgjatë kanë bërë që edhe kërkesat legjitime të mbeten të paadresuara.

Përballë këtij sfondi të ndërlikuar, është e domosdoshme që të artikulohet një vizion i ri dhe një strategji e qëndrueshme që vendos kulturën shqiptare në thelb të ndërtimit të një shtetësie gjithëpërfshirëse. Kjo kërkon jo vetëm përfaqësim real në institucionet e kulturës dhe përkrahje të barabartë buxhetore, por edhe themelimin e strukturave të posaçme që sigurojnë konservimin, promovimin dhe dokumentimin e trashëgimisë shqiptare. Është koha që të kalohet nga hijet e kujtesës drejt dritës së shtetformimit – ku çdo komunitet, përfshirë shqiptarët, e ndjen veten pjesë të barabartë dhe të nderuar të mozaikut të përbashkët të identitetit shtetëror.

Shkup, 02 qershor 2025

Eduart Caka/

Para disa javësh u gjenda në Ulqin për një konferencë mbi zonën e Anës së Malit. Aktiviteti përkonte me disa ngjarje të rëndësishme që po ndodhnin në atë qytet gjatë atyre ditëve. Fjala vjen, Republikës së Shqipërisë, e cila e ka të sanksionuar në kushtetutën e saj që të mbrojë interesat e shqiptarëve kudo që ndodhen në botë, më në fund i kishte rënë në mendje që të hapë një konsullatë në Ulqin. Sigurisht, një veprim shumë i lavdërueshëm, megjithëse tepër i vonuar!..

Një ngjarje tjetër që vijon ende ta mbajë të mbërthyer opinionin publik në Ulqin e më gjerë, është edhe një marrëveshje e qeverisë së Malit të Zi me Emiratet e Bashkuara Arabe për zhvillimin infrastrukturor e urbanistik të Plazhit të Madh, zonës më jetike për të ardhurat e banorëve të kësaj hapësire. Më konkretisht, në këmbim të këtij zhvillimi, zona në fjalë merrej prej banorëve dhe jepej me qira për një shekull tek investitorët e huaj. Një plan i tillë, i pakonsultuar edhe me aktorët lokalë u prit me reagim prej banorëve të Ulqinit, jo vetëm për këtë zhvillim hapësinor, por për arsye se çështja e pronave të banorëve të kësaj zone ka qenë një plagë që vazhdonte prej dekadash. Këtu mjafton të sjellim në vëmendje sagën e gjatë të pronësisë së ullishtes së Valdanosit, e cila ishte marrë prej shtetit në mënyrë të padrejtë më 1978 dhe iu rikthye atyre vetëm pas katër dekadash.

Ndoshta prej “sëmundjes profesionale” të historianit, vetvetiu më vjen në mendjen një “dhurim” tjetër i kobshëm që iu bë Ulqinit plot një shekull e gjysmë më parë kur, sërish me kundërshtimin e banorëve, fjalët e të cilëve nuk u morën parasysh, kjo tokë shqiptare u “braktis” në favor të Malit të Zi.

Këtu nuk do të bie në kurthin e profesionit dhe të nis një trajtesë historike të këtij problemi, por ajo çka dua të sjell në vëmendje, ka të bëjë me faktin se, ndryshe nga rrethanat e shek. XIX, kur në “mendjet” e krerëve politikë të kontinentit Shqipëria ishte vetëm “një nocion gjeografik” sot shqiptarët i kanë të gjithë mekanizmat që t’i dalin për zot shqiptarëve kudo që ndodhen. Ajo që mungon, duket se është vetëm një vizion dhe vullnet politik i qeverive shqiptare për ta arritur këtë objektiv. Dhe, në këtë kontekst, fatkeqësisht rasti i Ulqinit, ndoshta përbën edhe mësimin më të madh që duhet të nxjerrë politika dhe faktori shqiptar në Ballkan.

Sa për t’iu referuar historisë, duhet thënë se Ulqini përbënte pikën më jugore të hapësirave të banuara prej shqiptarëve në atë gjeografi që sot bën pjesë në hartën politike të Malit të Zi. Profesori i ndjerë Selami Pulaha i përshkruan qartësisht në regjistrin osman të vitit 1485 zonat deri ku shtriheshin shqiptarët në shek. 15 në këto hapësira, informacione të cilat përkojnë edhe me ato të pelegrinëve e udhëtarëve perëndimorë të së njëjtës kohë që e kanë përshkuar këtë terren, dëshmi të cilat i hasim në librin e fundit të Noel Malcolm, Rebelët, besimtarët, të mbijetuarit.

Rrudhja e hapësirave të shqiptarëve në këtë hapësirë nis në gjysmën e dytë të shek. 19, ndërsa sot, në Tivarin që dikur ishte tërësisht shqiptar, gjurmët të kësaj të shkuare gjenden “të rrethuara”, kur tanimë “zotët” e kësaj zone reflektojnë një realitet tërësisht të ndryshuar. E njëjta panoramë nuk gjendet vetëm në qytetet dhe vendbanimet e vijës bregdetare, por edhe në thellësitë e vendit. Asimilimi gradual, politikat diskriminuese shtetërore dhe emigrimi i banorëve vendas ka bërë që sot faktori shqiptar në këtë shtet, të jetë më i dobët se kurrë më parë. Ndërkohë, degradimi i trashëgimisë kulturore e fetare, diku diku edhe me neglizhencë shtetërore, rrezikon të fshihet nga kujtesa e historisë.

Ndonëse në dukje shqiptarët kanë arritur disa suksese, sikurse ishte ulja për herë të parë e një shqiptari në kolltukun e kryeministrit të këtij shteti, apo krijimi i komunës të Tuzit, e vërteta është tërësisht ndryshe. Ana e bregdetit është objekt i politikave diskriminuese ku investimet që vërehen në Budva e Tivar, në Ulqin as nuk mendohen, ndërsa në hapësirat e brendshme territoriale, përkatësisht në Malësi, ndonëse shqiptarët kanë një komunë të tyren, fakti është se ajo është zbrazur demografikisht si rrjedhojë e emigrimit.

Nëse Tirana zyrtare, por edhe Prishtina, nuk do të shkonin vetëm për vizita në Podgoricë dhe pushime në Budva e Kotor, por do të ndaleshin për të dëgjuar me të vërtetë historinë dhe problemet e njerëzve të këtyre zonave, atëherë do ta shihnin edhe atmosferën e vërtetë që mbizotëron këtu. Hapja e konsullatës shqiptare në Ulqin pas ambasadës në Podgoricë, sigurisht që përbën një hap pozitiv, por këto institucione duhet të futen në kontakt me dinamikat politike, sociale e kulturore të lokaliteteve të banuara prej shqiptarëve, jo vetëm për të kuptuar problemet e tyre, por edhe për të ndërtuar një vizion përmes së cilit të ndërtohet një vizion shtetëror që do të mbështesë komunitetin shqiptar në këtë vend. Gjë e cila duket qartë se nuk është bërë deri sot…

Një pjesë e madhe e përgjegjësisë në këtë drejtim, bie edhe mbi elitat intelektuale të Shqipërisë, të cilat duket se nuk kanë dalë ende prej qerthullit të tranzicionit dhe i kanë mbyllur sytë e veshët rreth realiteteve në terren. Kjo, sepse është detyrë e njerëzve të dijes e artit që t’i tërheqin vëmendjen institucioneve shtetërore mbi problematikat më të mprehta që e karakterizojnë një vend, një shoqëri, një komb. Sepse, detyra e intelektualit është të jetë opozitar i përhershëm në të mirën dhe interesin e shoqërisë e kombit.

Tani, le të kthehemi edhe një herë tek Ulqini dhe ta rishtrojmë pyetjen që ngrita në titullin e këtij reflektimi: Ç’është Ulqini për ne? Përgjigjen do ta formuloja me një fjali të vetme: ndonëse dikur Ulqini ishte pjesa më jugore e zonave ku shtriheshin shqiptarët në këto hapësira, sot ky qytet është kthyer në skajin më verior të tyre. Ulqini sot përbën qendrën e shqiptarëve të Malit të Zi dhe zemrën e kujtesës historike e kulturore të kësaj popullsie. Dhe, ky realitet i trishtë, duhet të jetë vëth në vesh për të gjithë ne dhe veçanërisht ata institucione shtetërore që e kanë për detyrë. Para se të jetë shumë vonë…

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA/

1. Kuadri kushtetues dhe baza juridike e funksionimit të Kuvendit

Kuvendi i Kosovës, si organi më i lartë përfaqësues dhe legjislativ, ka funksione themelore: miratimin e ligjeve, mbikëqyrjen e ekzekutivit dhe përfaqësimin e qytetarëve. Nenet 64–70 të Kushtetutës së Kosovës rregullojnë përbërjen, kompetencat dhe funksionimin e këtij institucioni. Sipas nenit 66, seanca konstituive e Kuvendit duhet të thirret brenda 30 ditëve nga shpallja e rezultateve përfundimtare të zgjedhjeve.

Kriza juridike lind kur ky afat nuk respektohet ose kur subjekti fitues dështon të propozojë kandidatin për Kryeministër, duke bllokuar procesin e formimit të institucioneve të reja. Në këto rrethana, krijohet një vakum institucional, që pamundëson ushtrimin efektiv të pushtetit dhe cenon funksionalitetin kushtetues të shtetit.

2. Raste konkrete të krizave parlamentare në Kosovë

a) Kriza e vitit 2014.Pas zgjedhjeve të qershorit 2014, u krijua një përplasje kushtetuese për të drejtën e propozimit të kandidatit për Kryeministër. Partia fituese (PDK) pretendonte të drejtën automatike për formimin e qeverisë, ndërsa një koalicion paszgjedhor opozitar pretendonte shumicën parlamentare. Gjykata Kushtetuese, në Aktgjykimin KO103/14, vendosi se Presidenti mandaton kandidatin nga subjekti politik që ka fituar zgjedhjet (në kuptimin e partisë së parë), dhe jo nga një koalicion i krijuar paszgjedhorisht. Ky interpretim ngushtoi fleksibilitetin kushtetues dhe krijoi precedent për kriza të ardhshme.

b) Kriza e vitit 2017.Pas dorëheqjes së Qeverisë Mustafa dhe mbajtjes së zgjedhjeve të jashtëzakonshme, Kuvendi nuk arriti të zgjedhë Kryetarin për më shumë se një muaj për shkak të përplasjeve ndërmjet subjekteve politike. Si pasojë, edhe formimi i qeverisë u vonua ndjeshëm, duke shkaktuar bllokadë institucionale.

c) Kriza e vitit 2020.Rënia e Qeverisë Kurti pas një mocioni mosbesimi dhe mandatarizimi i Avdullah Hotit pa kaluar përmes subjektit fitues (VV) shkaktoi një krizë të thellë politike dhe juridike. Gjykata Kushtetuese, në Aktgjykimin KO95/20, legjitimoi veprimin e Presidentit për të propozuar një kandidat tjetër, pa shkuar në zgjedhje të reja. Ky vendim u kritikua si shkëputje nga praktikat e mëparshme dhe si dorëzim ndaj nevojës për stabilitet politik, në kurriz të legjitimitetit demokratik.

d) Kriza paszgjedhore e vitit 2025.Pas zgjedhjeve të 9 shkurtit 2025, Lëvizja Vetëvendosje, si subjekti fitues, nuk arriti të sigurojë shumicën parlamentare për formimin e institucioneve. Në të njëjtën kohë, partitë tjera nuk arritën të formojnë një koalicion alternativ. Kuvendi nuk u konstituua brenda afatit të paraparë në nenin 66 të Kushtetutës, duke shkaktuar një ngërç kushtetues dhe një krizë funksionale që çoi vendin drejt zgjedhjeve të reja, për shkak të mungesës së një mekanizmi të ndërmjetësimit kushtetues.

3. Pasojat juridike të krizave parlamentare

Mosrespektimi i afateve kushtetuese dhe pamundësia për konstituimin e Kuvendit shkaktojnë pasoja serioze juridike dhe institucionale:

-Pamundësohet zgjedhja e Kryetarit të Kuvendit dhe formimi i komisioneve parlamentare;

-Bllokohet mandatarizimi i Qeverisë së re;

-Ndalohet miratimi i ligjeve dhe i buxhetit shtetëror;

-Kufizohet ose zhduket kontrolli demokratik mbi qeverinë në detyrë.

Kriza të tilla krijojnë terren për ndërhyrje të aktorëve jashtëinstitucionalë dhe rrezikojnë besimin qytetar në rendin kushtetues dhe në sistemin demokratik të qeverisjes.

4. Raste komparative ndërkombëtare

a) Belgjika – Kriza të gjata pa qeveri funksionale.Belgjika përjetoi një krizë të gjatë politike në vitet 2010–2011, kur vendi funksionoi pa qeveri për 541 ditë. Megjithatë, mekanizmat kushtetues të Belgjikës, përfshirë rolin e Mbretit si ndërmjetës politik, siguruan vazhdimësinë institucionale dhe shmangën vakumin juridik.

b) Izraeli – Zgjedhje të shpeshta dhe fragmentim politik.Izraeli organizoi katër palë zgjedhje brenda dy viteve (2019–2021), për shkak të fragmentimit politik. Megjithatë, Knesseti konstituohet menjëherë pas zgjedhjeve dhe qeveria në detyrë vazhdon me kompetenca të plota deri në formimin e qeverisë së re.

c) Gjermania – Qeverisje e përkohshme e rregulluar me KushtetutëNë Gjermani, në rast se nuk zgjidhet menjëherë një kancelar i ri, kancelari ekzistues qëndron në detyrë me kompetenca të kufizuara. Kushtetuta gjermane (Grundgesetz) parashikon qartë mekanizmat për qeverisje të përkohshme, duke shmangur vakuumin institucional.

d) Maqedonia e Veriut – Ndërhyrja presidenciale si rrugëdalje kushtetuese.Në disa raste të ngërçeve paszgjedhore, Presidenti i Maqedonisë së Veriut ka ndërhyrë si aktor neutral për të mandatarizuar kandidatin për kryeministër ose për të shpërndarë Kuvendin, kur kanë dështuar dy tentativa për formimin e qeverisë. Kushtetuta maqedonase ofron mekanizma të qartë për zgjidhje automatike në raste bllokimi.

5. Nevoja për reforma dhe garanci juridike

Për të shmangur krizat e përsëritura parlamentare, është i domosdoshëm një reformim juridik dhe institucional që përfshin:

a) Reforma kushtetuese.Qartësimi i procedurave për mandatarizimin e Kryeministrit;Parashikimi i afateve dhe pasojave të shkeljes së tyre;Përcaktimi i rolit ndërmjetësues të Presidentit në rast bllokimi.

b) Ligj për qeverisjen e përkohshme.Kufizimi i kompetencave të qeverisë në detyrë për të parandaluar abuzime;Sigurimi i një minimumi funksional institucional për vendimmarrje emergjente.

c) Forcimi i Gjykatës Kushtetuese.Rritja e pavarësisë së saj nga ndikimi politik;Garancitë për interpretim të drejtë dhe të njëtrajtshëm të Kushtetutës, veçanërisht në periudha krizash.

d) Ndërtimi i kulturës politike parlamentare.Nxitja e përgjegjësisë politike të deputetëve ndaj mandatit të qytetarëve;Prioritizimi i funksionalitetit institucional përballë interesave të ngushta partiake.

Kriza parlamentare në Kosovë nuk përfaqëson thjesht një problem politik, por një sfidë të thellë juridike që cënon funksionimin e të gjithë sistemit kushtetues. Në mungesë të garancive të fuqishme për zbatimin e rregullave kushtetuese dhe ndarjes së pushteteve, çdo krizë politike rrezikon të kthehet në një ngërç juridik.

Shembujt nga vende të tjera tregojnë se stabiliteti institucional nuk varet vetëm nga vullneti politik, por mbi të gjitha nga ndërtimi i një sistemi juridik të qartë, elastik dhe funksional, që respekton parimet kushtetuese dhe vullnetin qytetar.

Rafael Floqi – Kryeredaktor/

Te dashur teleshikues, të Televizionit të Shqiptarëve të Amerikës! Mirë se vini mirë në ketë 25 vjetor në një ditë të shënuar për të gjithë ne. Më 20 maj 2025, TV i Shqiptarëve të Amerikës — ALBTVUSA — mbush plot 25 vjet jetë! Një çerek shekulli përkushtim. Një jetë e tërë dashuri. Një rrugëtim i vështirë, por fisnik. Të lindësh si një media në diasporë është një sfidë. Aq me tepër që njё media televizive mungonte në atë kohë. Të mbijetosh për 25 vjet dhe të rritesh si zëri dhe pasqyra e një kombi në mërgatë — kjo është një arritje. Një arritje që kërkon më shumë sesa dëshirë. Kërkon përkushtim ndaj rrënjëve tua, ndaj gjakut tënd, ndaj gjuhës, këngës, dhe zemrës shqipe.

Kërkon që peshën e fjalës së lashtë pellasgjike ta përcjellësh përmes teknologjisë më moderne, me mjete kompjuterike, me vizion, përkushtim dhe dashuri. Kërkon që fryma kuq e zi të mos shuhet kurrë, pavarësisht se sa larg janë brigjet tona nga brigjet e vendlindjes. Ne jemi krenarë sepse ALBTVUSA është televizioni i parë dhe i vetmi në kohë dhe në hapësirë, në gjithë diasporën shqiptare, kudo në botë.

Ky çerek shekulli e vërteton këtë, sepse ALBTVUSA nuk është një biznes përfitues, por është më shumë një biznes i përkushtimit për komunitetin shqiptar – për të tjerët.

Jo më kot, një portret i Nënë Terezës ndodhet në ballë të studios sonë, si simbol i shërbimit pa kushte dhe dashurisë për njerëzit tanë. Atdhedashuria dhe pasioni janë gërshetuar me punë të palodhur dhe sakrifica të mëdha, për të arritur objektivin që ALBTVUSA t’u shërbejë sa më profesionalisht bashkatdhetarëve në emigracion. Kështu, pra, TV i Shqiptarëve të Amerikës u themelua në një kohë kur ekzistonte një zbrazëti mediatike televizive, një boshllëk në pasqyrimin e jetës shqiptare në emigracion – një nevojë e vërtetë për një zë të përbashkët, për një dritare që do të pasqyronte më gjerësisht dhe më nga afër realitetin, sfidat dhe triumfet e komunitetit tonë. Dhe kjo dritare ishte – dhe mbetet – ALBTVUSA.

25 vjet janë një jetë pune dhe përkushtimi. Por, që fatkeqësisht, ndonjëherë nuk është vlerësuar si duhet, megjithatë në këtë udhë të gjatë, kemi hedhur çdo hap me guxim, me bashkëpunim, me idealizëm.

Sepse ALBTVUSA është fryt i dashurisë për kombin, është frymëzim i bashkimit kombëtar. Por është edhe arritje e një drejtuesi dhe e një stafi që e bëri mision jetësor shërbimin ndaj komunitetit. E një stafi që, pavarësisht kushteve, qëndroi gjithmonë në krah të kauzës. Dhe është mbi të gjitha, arritje e një komuniteti që besoi dhe e mbështeti këtë ekran. TV i ynë ka jetuar për 25 vjet — dhe do të jetojë edhe 100 të tjera! Për aq kohë sa do të ketë shqiptarë që i thonë bukës “bukë”, që e ndjejnë shqipen në zemër, që krenohen me flamurin tonë.

Ne jemi bazuar ne strategji dhe mbështetur ne një strukture programore në nivelet e mediave bashkëkohore që e realizon misionin nëpërmjet programeve tona të shumëllojshme që mbulojnë të gjitha fushat e jetës në emigracion dhe vendlindje.

Emisionet tona “Thank You!”, Argument, Dhimbje-Lotë-Shpresë, Horizont, Univers, Fjala e Specialistit, What’s New, Hitparada, Hapësirë pa kufi, Kur bie fyelli çiftelia, Dëgjoni këngën time, ALBTVUSA në bizneset shqiptare, Kombi Ynë, Memo, Kronika Informative e Lajmeve, Speciale, Rubrika Sportive, Emisioni për fëmijë “Shqiponjat Flasin Shqip”, etj. na bëjnë të ndihemi krenarë pasi ndiqen dhe parapëlqehen nga ju.

Ndaj sot ALBTVUSA ofron një platformë për shqiptarët që jetojnë në Amerikë për të qëndruar të lidhur me vendlindjen dhe rrënjët e tyre kulturore. Nëpërmjet një sërë programesh, duke përfshirë lajme, dokumentarë, muzikë dhe emisione argëtuese. ALBTVUSA ofron një dritare në mënyrën e jetesës shqiptare, duke shfaqur historinë, traditat dhe zhvillimet moderne të vendit.

Ajo shkon përtej ruajtjes kulturore. Ai shërben gjithashtu si një burim informacioni për komunitetin shqiptaro-amerikan, duke ofruar lajme dhe përditësime mbi çështjet shqiptare dhe amerikane që janë të rëndësishme për komunitetin.

Kështu komuniteti mbahet i informuar dhe të angazhuar, duke i lejuar shqiptarët të marrin pjesë aktive në shoqërinë amerikane duke ruajtur identitetin e tone unik kulturor. Ne sot jemi një arkivë e gjallë e historisë çerek-shekullore të diasporës së Amerikës në video. Ndaj, me krenari mund të themi, se ‘Jemi i pari dhe i vetmi televizion shqiptar me transmetim ditor në Prime Time në SHBA, me dy orë çdo ditë në Comcast Miçigan, me 24 orë live në mbarë botën përmes TV Over IP, në ShqipTV, TV Alba, TIBO dhe live-stream në websajtin zyrtar www.ALBTVUSA,com. Jemi në social media me mijëra ndjekës që na motivojnë çdo ditë. Po ashtu Tani në sajë të angazhimi tonë Facebook, Youtube, Instagram, Twitter/X e Tik Tok,kemi rritur dhe arritur numra të paimagjinueshëm shikuesish dhe likes nga e gjithë bota dhe vlerësuar nga agjencitë përkatëse me mbi 7 milionë shikues. Tani së fundi në bashkëpunim me kompaninë Lightcast, TV ynë mund të shihet të gjithë botën 27/7 në aplikacione në Smart TV, në platformat OTT Rroku Apple TV, dhe Fire TV, si dhe në aplikacionet brenda Smart TV: Samsung, LG dhe Vizio pa pagesë për të gjithë shikuesit. Si dhe në çdo celular aplikacionet tona për celular Apple dhe Android kudo në botë. Natyrisht dhe radion tonë që mund ta dëgjoni shqip në çdo makinë.

Me krenari themi se kemi qenë gjithmonë një hap përpara me teknologjinë: Produksione në High Definition 4K, filmime në natyrë, transmetime live, studio moderne dhe në modernizim të vazhdueshëm.

Ne jemi zëri i të gjitha moshave, i të gjitha krahinave, i çdo shqiptari që frymon shqip në Shqipëri Kosove Mali Zi e Maqedoni e Çamëri. Ne kemi dokumentuar jetën e komunitetit në Miçigan, në Nju Jork, dhe më gjerë, falë edhe lidhjeve me video direkte. Synimi ynë është i qartë: të jemi pasqyra më përfaqësuese e shqiptarëve në Amerikë dhe më gjerë. Dhe kemi bërë këtë pa u lidhur me asnjë parti, pa u kapur pas interesave politike apo ekonomike. Sepse partia jonë është Shqiptaria. Ndaj kemi krijuar programe dhe cikle unike — si “Malësia pëllëmbë e thesar”, që zgjuan krenarinë e Malësisë së Madhe. Kemi sjellë figura të shquara dhe njerëz të thjeshtë në ekran. Kemi krijuar një seri dokumentarësh për figura dhe aktiviste në zë të komunitetit, bëjmë filmime eventesh personale, krijojmë reklama dhe videoklipe. Kemi prodhuar një mozaik emisionesh: nga “Argument” tek “Thank You”, nga “Dhimbje, lot e shpresë” tek “What’s Up”, nga “Këndi i emigrantit, nga “Memo Informative” tek “Hapësirë Pa Kufij”, etj. unike për mediat shqiptare.

Dhe ndryshe, nga çdo TV tjetër që mund ta shihni në shtëpi, ne ju sjellim atë që nuk e gjeni askund tjetër: Jetën, portretin, vitalitetin dhe historinë e diasporës shqiptare të Amerikës në 25 vite ! Kjo është arsyeja pse jemi unikë. Dhe pse kemi besimin tuaj. Dhe ja pse reklamat tona ndihmojnë bizneset tuaja. Pasi edhe audienca jone është shndërruar ne klientelë të bizneseve reklamuese shqiptare dhe për shqiptarët.

Pse jemi ura mes jush dhe vendit tuaj të origjinës.

Me ne, identiteti shqiptar në vend që të shkrihet në “tenxheren e përzierjes”, në SHBA ka treguar se mund të mbijetojë dhe të lulëzojë kur ka instrumente për ta mbajtur gjallë dhe të njohur si ALBTVUSA.

Të nderuar miq,

Ajo që kërkojmë nga ju është vetëm mirënjohje dhe mirëkuptim. Mirënjohje për gjithçka kemi dhënë.

Mirëkuptim për mangësitë që mund të kemi pasur.

Sepse përtej çdo vështirësie, zhvillimi ynë është dëshmi e përditshme e një pasioni që nuk shuhet.

Në diasporë, identitetit shqiptar është një akt i ndërgjegjshëm – një përpjekje për të ruajtur lidhjen me origjinën, ndërkohë që përfshihesh në një shoqëri të re.

Në këtë proces, roli i medias komunitare është jetik. ALBTVUSA, për më shumë se dy dekada, ka ndihmuar jo vetëm në informimin e diasporës, por në ndërtimin dhe ruajtjen e një vetëdijeje kolektive shqiptare në një tokë të huaj. Kjo media nuk funksionon thjesht si një dritare që transmeton lajme nga vendlindja, por si një strukturë përfytyrimi komunitar. Ne e kemi krijuar Shqipërinë natyrale me nesh ne e kemi bashkimin kombëtar mes nesh, pasi ju teleshikuesit tanë jeni të bashkuar nga një gjuhë nga një gjak. ALBTVUSA ndihmon shqiptarët e Amerikës të “imagjinojnë veten” si pjesë e një komuniteti që shtrihet përtej gjeografisë dhe përditshmërisë së re.

Krahasojeni me çdo media tjetër — dhe do ta kuptoni çfarë do të thotë të punosh për një komunitet, jo për një treg. Ndaj për ne nuk ka kënaqësi më të madhe sesa të dëgjojmë nga ju: “Na kënaqët! ” Ndaj sot, pas këtyre 25 viteve, ne nuk ndalemi. Por hyjmë në kapitullin e ardhshëm me më shumë vullnet, me më shumë dashuri, me më shumë guxim. Kur e nisëm këtë rrugëtim, nuk kishim një skenar në dorë. Kishim vetëm një ide të thjeshtë — që fjala shqipe të mos shuhej, që zëri ynë të mos tretet në heshtjen e emigrimit.

Nga kjo buron dhe vullneti dhe angazhimi i stafit: i drejtorit Gani Vila, i imi RafaeL Floqi, Valentina Vila, i Jola Rexhos, Lidia Balajt. Astriti Kalibashit gjer tek montazhierët a kameramanët tanë ndër vite si Ilir Myftari, Fatjon Boprati, Kola Vasili dhe se fundi z Rafael , Hajdini, të korrespondentëve tanë ne malësi vendlindje dhe deri tek i kurdogjenduri Beqir Sina në NY.

Shpesh ndërsa kam punuar me net pa gjumë, me zemrën në dorë dhe me mendjen tek një pyetje: “A do t’ia vlejë?” Sot, ndërsa shoh fytyrat tuaja, mesazhet që na dërgoni, përqafimet që na jepni në çdo takim, e di me bindje: Po. Ia ka vlejtur. Ia ka vlejtur për çdo fëmijë që mëson shqip përmes ekranit tonë. Ia ka vlejtur për çdo të moshuar që ndihet më afër atdheut kur sheh festat tona. Ia ka vlejtur për çdo biznes që rritet falë besimit tuaj tek ne. Ia ka vlejtur sepse nuk jemi vetëm një televizion — jemi një shtëpi shqiptare në çdo shtëpi shqiptari.

Faleminderit që jeni pjesë e kësaj historie. Faleminderit që na besoni, që na përkrahni, që na kritikoni kur duhet, dhe që na falni kur gabojmë. Faleminderit që jeni zemra e ALBTVUSA. Ndaj ne nuk do ndalemi. Do të vazhdojmë. Sepse sa herë që na thoni “Na kënaqët” — ne ndiejmë se misioni vazhdon. “Për ju. Me ju”. Kjo është motoja jonë. Sepse e ardhmja është një ditë e re që na pret të gjithëve. Gëzuar 25-vjetorin, ALBTVUSA!

Rroftë komuniteti shqiptar!