Kosovo’s IRGC designation is not a first step. It is the completion of a framework built early on in alignment with the United States, and sustained across partisan change in both capitals.

by Elmi Berisha | 20 April 2026

www.kosovodispatch.com

The Government of Kosovo approved on Monday a draft decision designating the Islamic Revolutionary Guard Corps as a terrorist organization within the territory of the Republic of Kosovo. Prime Minister Albin Kurti framed the measure as a strengthening of Kosovo’s legal and strategic basis for international security cooperation, and as a clear alignment with strategic allies.

The decision will be reported across regional and international media as a diplomatic gesture, a small state lining up behind the United States, Canada, the European Union, Israel, Saudi Arabia, and Bahrain on an Iran file already settled elsewhere.

That read is not wrong. It is incomplete, and for audiences in Washington it is misleading in a specific way.

Monday’s decision is not Kosovo’s entry into a counter-Iran legal framework. It is the completion of one, and the framework has been transatlantic in its operation from an early stage.

The 2020 precedent, and its provenance

In June 2020, under Prime Minister Avdullah Hoti, the Government of Kosovo and the Assembly adopted a full designation of Hezbollah as a terrorist organization, covering both its military and political wings and explicitly rejecting the bifurcated approach then maintained by the European Union.

The proposal originated from the Ministry of Foreign Affairs. It was announced publicly. It was not, however, undertaken in isolation. The designation was adopted in the course of the U.S.-mediated Kosovo-Serbia normalization track, months before that track produced the September 2020 Washington Agreement signed in the Oval Office and co-signed by Belgrade and Prishtina. The Washington Agreement later incorporated a parallel commitment by both sides to designate Hezbollah in its entirety, recognizing the Kosovar measure already on the books and obligating Belgrade to follow. Kosovo’s commitment to place its diplomatic presence in Jerusalem formed part of the same framework.

This provenance matters. Kosovo’s counter-Iran legal architecture was not a standalone choice made in Prishtina. It was built early on in alignment with the United States, and later consolidated within the U.S.-mediated normalization framework formalized in Washington.

That alignment has now held without reversal under three Kosovar governments: Hoti, Kurti I, and Kurti II. It survived a change of coalition. It survived a change of parliamentary majority. It survived, notably, partisan change in Washington across three administrations. It has been treated, across partisan lines in both capitals, as settled policy.

Monday’s decision does not introduce a counter-Iran posture into Kosovar law. It closes the last remaining gap in a framework that the United States helped design.

Kosovo had designated the most significant external operational arm of the IRGC in 2020. It had not designated the IRGC itself. That asymmetry was legally conspicuous and politically available for future closure. On Monday, it was closed.

The doctrinal convergence

Within that continuity, the language of Kurti’s public justification is worth reading closely.

The IRGC, he said, has been identified as a structure that uses terrorism and organized violence as an instrument of foreign policy, contributing to regional and global destabilization.

This formulation is not generic. It mirrors language that has recently entered European security discourse, particularly in responses to Russian hybrid aggression: the use of organized violence and deniable instruments as tools of state policy. It also mirrors longstanding U.S. counterterrorism doctrine, which has treated the IRGC as precisely such an instrument since the 2019 Foreign Terrorist Organization designation under the first Trump administration.

The convergence is significant. American and European doctrinal frameworks, historically out of step on Iran, have aligned over the past eighteen months. Kosovo has placed itself inside that alignment through a legal instrument already structurally prepared to receive it.

This is why the decision reads as seamless rather than improvised. The infrastructure was in place. The doctrinal language was available on both sides of the Atlantic. What was required was the political moment. It arrived.

The portability problem

Once the category exists inside Kosovar law, it is available for application to any state actor whose conduct meets its criteria. The criteria are behavioral, not geographic.

Regional governments engaged in the targeted use of non-military instruments against Kosovo, including coordinated disinformation operations, proxy political networks, and covert financial facilitation, are now within the formal definitional field of an instrument that did not exist in this form six years ago and did not carry this doctrinal weight before this week.

The drafters of a legal category do not control its subsequent application. The instrument does.

Whether a future Kosovar government chooses to apply the framework to conduct originating closer to home is a political question. Whether it can apply it is no longer open. The instrument now exists, and it is calibrated to conduct, not to flag. Washington, which helped build the framework, should understand what it has underwritten.

The absent evidence

One feature of Monday’s announcement merits separate analytical attention: what it does not contain.

The public justification does not identify specific IRGC activity within Kosovar territory. No incident is named, no operation is described, no prior intelligence finding is cited.

This matters because the standard pattern in comparable designations involves the identification, at least in general terms, of a documented predicate. The February 2026 European Union designation of the IRGC was grounded in reference to the Iranian state’s crackdown on domestic protests and in the accumulated evidence of IRGC-linked operations on European soil. Albania’s 2022 rupture of diplomatic relations with Iran followed a specific cyber operation attributed to Iranian state-linked actors against Albanian government infrastructure.

Kosovo’s decision, by contrast, is not triggered by a public incident. Two readings are possible.

The first is that relevant intelligence exists and has not been disclosed, either because it remains operationally sensitive or because the government has chosen a preemptive rather than reactive posture.

The second is that no specific predicate exists, and the designation is primarily normative, closing the gap left open after 2020 and synchronizing Kosovo with the post-February 2026 European baseline and the longstanding U.S. position.

Of the two readings, the second carries greater explanatory weight. Kosovo has not publicly indicated any IRGC-linked activity within its territory, and the structure of the decision aligns more closely with legal completion than reactive disruption. This suggests that the designation is primarily preemptive: a synchronization with allied frameworks, executed once the political and doctrinal conditions converged.

That does not exclude the existence of undisclosed intelligence. It does, however, indicate that the decision does not depend on it. Kosovo, in other words, did not need to be attacked to stand with its allies. It chose to.

The regional position

Kosovo is not the first government in the Western Balkans to take a public position against the IRGC. On 19 February 2026, the Council of the European Union formally designated the IRGC as a terrorist organization. In the weeks that followed, Albania, Bosnia and Herzegovina, Montenegro, North Macedonia, and Serbia aligned themselves with that decision under the standard mechanism through which non-EU states adopt Common Foreign and Security Policy positions during their accession process. Belgrade’s alignment was confirmed only after the initial list was published in mid-March, and the circumstances of its addition have not been publicly explained.

This context clarifies rather than diminishes the significance of Monday’s decision.

CFSP alignment is a declaratory mechanism. It records a candidate state’s political adherence to an EU position for the purposes of accession progress. It does not, by itself, install the designation into the domestic legal order of the aligning state. In most cases it requires subsequent national legislative or regulatory acts to take operational effect on financial regulators, law enforcement agencies, and prosecutors.

Kosovo does not have access to this mechanism. It is not an EU candidate, and its sovereign standing is contested by five member states. Kosovo cannot align under Chapter 31 of the acquis, because Chapter 31 is not open to it.

What Kosovo did on Monday is therefore categorically different. It is a sovereign national act of designation, installed directly into Kosovar law, with full domestic operational effect. It does not depend on Brussels. It does not depend on accession. It does not depend on a supranational framework to which Kosovo is not a party.

The contrast with Belgrade illustrates the difference on both files. Serbia’s alignment with the EU IRGC designation arrived late, under circumstances that have not been explained, and through a mechanism that produces a declaratory position rather than a legally binding domestic instrument. On the parallel Hezbollah file, Belgrade’s September 2020 commitment, praised at the time by the U.S. Department of State, was never translated into a formal government decision. Subsequent implementation reviews of the Washington Agreement confirmed that Serbia’s national security framework does not categorize Hezbollah as a terrorist organization, and it does not do so to this day.

Kosovo, by contrast, formally designated Hezbollah in June 2020 through a government decision and parliamentary process, maintained that designation across three governments, and has now extended the framework to the parent organization through the same kind of sovereign legal act.

Within the Western Balkans, Kosovo is the only state with a self-standing, domestically legislated counter-Iran architecture covering both the IRGC and Hezbollah. Its neighbors have declarations. Kosovo has law.

The difference is structural, and it is visible in the enforcement capacity that flows from each.

The correct frame

The media framing of Monday’s decision will emphasize alignment and symbolism. Both are present. Neither is the principal dimension.

The decision is the completion of a counter-Iran legal framework that began under Hoti in 2020 and was subsequently embedded within a U.S.-mediated normalization framework, survived three governments in Prishtina and partisan change in Washington, and had one conspicuous remaining gap. That gap closed on Monday.

For Washington, this should be read clearly. Kosovo is one of the few states in Europe that has built its counterterrorism architecture through sovereign domestic legislation in sustained alignment with the United States, rather than through the declaratory channels open to EU candidates. That alignment has not depended on bilateral incidents. It has not depended on incentives. It has held because Prishtina made, and has continued to make, a strategic judgment that its security and the American security posture belong in the same framework.

In a period when transatlantic alignment is under strain elsewhere, that judgment deserves recognition, and reciprocity.

Architecture, once built, outlasts the government that builds it. The 2020 Hezbollah designation has now outlasted three prime ministers and three U.S. administrations. Monday’s IRGC designation will outlast this one.

What remains is not whether the framework will be used again, but where. The category now embedded in Kosovar law is behavioral, not geographic. It does not distinguish between distant adversaries and regional actors. The decision taken on Monday closes one gap. It quietly opens others. It also reaffirms, at a moment when the reaffirmation matters, that Kosovo and the United States still build security architecture together.

Elmi Berisha holds a PhD in National Security Studies. He is a prominent Albanian-American community leader and businessman based in the New York area, and serves as President of the Pan-Albanian Federation of America “Vatra” (Federata Panshqiptare e Amerikës VATRA), the oldest Albanian patriotic organization in the United States, founded in 1912.

ISSN: 3070-2186

Besnik Fishta/

                             Biodiversiteti në programin filatelik të Kosovës 2026

Viti 2026 shënon një theksim të qartë të tematikës së biodiversitetit në programin emetues të Postës së Kosovës. Dy emisione të njëpasnjëshme , ai i marsit, “Bimët e shkrepave gurorë të Kosovës”, dhe ai i prillit, “Fauna e padukshme e Kosovës”, dëshmojnë një qasje të ndërgjegjshme dhe të strukturuar, ku filatelia shndërrohet në një mjet komunikimi shkencor, kulturor dhe edukativ. Nëpërmjet këtyre emisioneve, biodiversiteti paraqitet jo thjesht si pasuri natyrore, por si themel i vetë jetës në Tokë, një realitet që kërkon njohje, mbrojtje dhe përgjegjësi të përbashkët.

Emisioni i marsit 2026, “Bimët e shkrepave gurorë të Kosovës” ne fig1, përbën një hyrje të natyrshme në tematikën e biodiversitetit, duke u fokusuar në florën e specializuar të habitateve shkëmbore, ndër më sfidueset për jetën bimore. Në planin botanik, bimët e paraqitura janë pjesë e një flore të përshtatur ndaj kushteve ekstreme: mungesë toke pjellore, ekspozim i vazhdueshëm ndaj erës dhe rrezatimit diellor, si dhe mungesë lagështie. Keto specie përfaqësojnë një trashëgimi të veçantë biologjike, shpesh me karakter endemik ose me shpërndarje të kufizuar ballkanike.

             Fig 1    

Një nga pullat e këtij emisioni paraqet një lulëzim të familjes Asteraceae, një kokë lulore ku shumë lule të vogla janë të mbledhura ngushtë, duke formuar një masë kompakte, dhe ngjyrë vjollcë të errët. Kjo strukturë është rezultat i një strategjie evolutive, bashkimi i shumë luleve të vogla në një njësi të vetme rrit efikasitetin e polenizimit. Ngjyra e thellë shërben për të tërhequr insekte specifike, ndërsa forma me gjemba e mbështjellësit ofron mbrojtje ndaj barngrënësve. Këto elemente dëshmojnë për një adaptim të rafinuar ndaj kushteve të vështira, ku çdo detaj i formes se jashtme ka funksion jetik. Nga pikëpamja filatelike, ky emision paraqet një realizim modern dhe të kujdesshëm. Përdorimi i fotografisë reale i jep pullës karakter dokumentar, duke e afruar me një “mini-arkiv shkencor”. Ky emision përfaqëson një vazhdimësi të rëndësishme të traditës filatelike që dokumenton florën, por njëkohësisht e çon atë drejt një standardi bashkëkohor, ku pulla nuk është më vetëm simbol, por edhe burim informacioni. Estetikisht, pulla funksionon si një portret i natyrës. Sfondi krijon një kontrast të butë me subjektin, duke e nxjerrë në pah formën dhe ngjyrën e lules. Në tërësi, ky emision përçon një ide të fuqishme, qe edhe në mjediset më të ashpra, jeta gjen mënyra për të lulëzuar.

Emisioni i prillit 2026  “Fauna e padukshme e Kosovës” ne fig2, zgjeron veshtrimin nga flora drejt faunës, duke u fokusuar në një botë shpesh të neglizhuar, atë të organizmave të vegjël, si arachnidët. Ne nterpretimin shkencor ky emision sjell në vëmendje merimangat dhe akrepat, organizma që luajnë rol kyç në ekosisteme, por që shpesh mbeten jashtë vëmendjes së publikut. Megjithatë, roli i tyre ekologjik është i pazëvendësueshëm:Merimangat kontrollojnë popullatat e insekteve, duke ruajtur ekuilibrin biologjik, Akrepat janë indikatorë të shëndetit të ekosistemeve të thata dhe shkëmbore, Marimangat (mites apo mikroskopike) marrin pjesë në proceset e dekompozimit dhe riciklimit të lëndës organike.

                               Fig 2 

Për më tepër, shumë prej tyre kanë shpërndarje të kufizuar, duke i bërë pjesë të rëndësishme të biodiversitetit rajonal dhe, në disa raste, endemik. Paraqitja e dallimeve gjinore në disa pulla (përmes simboleve ♂ dhe ♀) tregon një qasje të vetëdijshme shkencore, duke e kthyer pullën në një mjet të vogël edukativ. Zarfi i Ditës së Parë dhe elementet shoqëruese e plotësojnë këtë emision si një tërësi filatelike me vlerë dokumentare.                                                                                                       

Narrativa e biodiversitetit, e kërcënimeve që e prekin dhe e rolit të filatelisë, shpaloset qartë në të dy emisionet, të cilat, të marra së bashku, ndërtojnë një vijimësi kuptimore, nga bimët e qëndrueshme të shkrepave deri te organizmat e vegjël që mbajnë në funksion ekosistemet. Ky bashkim pasqyron besnikërisht realitetin e Kosovës si një hapësirë me biodiversitet të pasur, por njëkohësisht edhe të ndjeshëm. Habitatet natyrore përballen me kërcënime në rritje, urbanizimi i pakontrolluar, zhvillimet industriale dhe bujqësia intensive rrezikojnë të shkatërrojnë ekuilibra të krijuar ndër shekuj. Humbja e një habitati nuk është vetëm humbje hapësire, por zhdukje e mundshme e specieve unike. Në këtë kontekst, filatelia merr një rol të veçantë. Pulla postare, duke qarkulluar gjerësisht, bëhet një mjet i fuqishëm ndërgjegjësimi. Ajo i afron njerëzit me natyrën, i edukon dhe i nxit të reflektojnë mbi përgjegjësinë e tyre ndaj mjedisit. Emisionet filatelike të Kosovës të marsit dhe prillit 2026 janë më shumë se një arritje artistike apo koleksionuese, ato janë një pasqyre e qartë mbi rëndësinë e biodiversitetit. Duke kaluar kronologjikisht nga flora tek fauna, ato ndërtojnë një rrëfim të plotë mbi jetën në të gjitha format e saj. Në këto pulla të vogla reflektohet një e vërtetë e madhe ruajtja e biodiversitetit është ruajtje e vetë jetës. Dhe në këtë përpjekje, edhe filatelia me mënyrën e saj luan rolin e saj të pazëvendësueshëm.

Në mjediset e departamentit të Gazetarisë dhe Komunikimit në Fakultetin e Historisë dhe të Filologjisë u promovua monografia shkencore “Historia e shtypit arbëresh nga zanafilla deri në ditët e sotme”, me autorë Prof. Dr. Hamit Boriçi dhe Dr. Jolanda Lila, botim i Qendrës së studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët (QSPA). Veprimtaria bashkoi gazetarë dhe studiues, të cilët diskutuan mbi historinë dhe rolin e shtypit arbëresh. Fjalën përshëndetëse e mbajti, prof. Elvin Luku, përgjegjës i departamentit të gazetarisë dhe komunikimit në Universitetin e Tiranës, i cili theksoi rëndësinë e këtij botimi për historiografinë e shtypit shqiptar.

Më tej, prof. Mark Marku, dekan i Fakultetit të Historisë dhe të Filologjisë dhe studiues i historisë së shtypit shqiptar, vlerësoi kontributin që sjell libri për njohjen tërësore të shtypit që u zhvillua tek arbëreshët e Italisë, tek arvanitasit e Greqisë dhe tek arbneshët e Zarës.

Prof. Hamit Boriçi shprehu mirënjohjen për nderimin që kolegët e departamentit të Gazetarisë, i bëjnë veprës së fundit të botuar prej tij, duke theksuar se kjo monografi është rezultat i një pune të gjatë kërkimore në arkiva dhe një përpjekjeje shumëvjeçare për të sjellë një pasqyrë sa më të plotë të historisë së shtypit arbëresh.

Ndërsa dr. Jolanda Lila, si bashkautore e librit bëri një prezantim të detajuar të risive që sjell ky studim, në pikëpamje jo thjesht të identifikimit dhe paraqitjes kronologjike të të gjitha organeve të shtypit që kanë botuar arbëreshët përgjatë një shekulli e gjysmë, por edhe specifikave e funksionit që kanë pasur këto organe shtypi. Organet e shtypit arbëresh shërbyen jo thjesh si mjete informimi, në një kohë kur nuk kishte mediume të tjera komunikimi, po edhe si shkolla për përhapjen e gjuhës shqipe dhe të kulturës shqiptare.

Në fund, pati dikskutime e vlerësime për librin edhe nga akademik Artan Fuga dhe prof. Zyhdi Dervishi.

Aktiviteti u mbyll në një atmosferë vlerësimi dhe interesi të lartë akademik, duke theksuar rëndësinë e studimeve të tilla për ruajtjen dhe pasurimin e trashëgimisë kulturore dhe historike shqiptare.

Lek Gjoka/

Sapo u ktheva nga vizita në Shqipëri, ku fatkeqësisht ishte hera e parë që isha zhgënjyer shpirtërisht, sepse çdo lloj miqësie, madje edhe ajo e gjakut, ishte kthyer në marrëdhënie interesi financiar. I tronditur nga fjalët e tyre, thashë me vete: vallë a do të kem më zemër të rikthehem në vendlindje?! “Surpriza” tjetër që “shijova” ishte sepse shumica në biseda më thonin: ju që keni dhjetëra e dhjetëra vite në mërgim, sidomos ju të diasporës së Amerikës, keni ngelur vend numëro, nuk keni ecur aspak përpara, nuk kuptoni asgjë se si duhet jetuar e shijuar jeta!

Duke “shijuar” këto idhnime shpirtërore, po e kuptoj më me imtësi se kryeministri shqiptar Rama ka të “drejtë” që Samitin e Diasporës Shqiptare, fare thjesht, e ka kthyer në Samitin e Patronazhistëve në mërgim.

Madje këtë vit Rama krenohet se ka prezent në këtë samit zotin Eric Adams, ku me prezencën e presidentit Begaj i jep nënshtetësinë shqiptare, i cili e quan Tiranën New York-un e dytë në botë. Sigurisht që ish-kryebashkiaku i New York-ut, z. Adams, ka pasur marrëdhënie të mira me shqiptarët e New York-ut dhe e falënderoj sepse në Bronx një rrugë e ka pagëzuar me emrin e heroit tonë kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu, por më çudit fakti sepse mijëra shqiptarë nga Lugina e Preshevës kanë aplikuar për nënshtetësinë e kombit të tyre, pra të Shqipërisë, dhe akoma janë në pritje, ndërsa ai vjen direkt nga New York-u dhe e merr nënshtetësinë shqiptare.

Në Samitin e Diasporës Shqiptare në Tiranë shikova se kishte pothuajse të njëjtit persona nga shqiptarët e Amerikës, por problemi është se nuk kishte asnjë përfaqësues nga shumë shoqata të shqiptarëve të Amerikës, madje mungonin përfaqësues nga Shoqata Vatra e Nolit dhe Konicës. Arsyen sigurisht që duhet ta bëjnë publike organizatorët e këtij Samiti.

Madje nuk kishte përfaqësues as nga Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë, ku ka mjaft anëtarë të kësaj shoqate që janë personalitete me famë jo vetëm në Amerikë, por në botë, si Profesor Doktor Gjekë Marinaj etj. Vërtetë kryeministri u mundua të shtojë radhët e patronazhistëve dhe të mashtrojë diasporën që të investojë në Shqipëri, por pa dhënë një specifikë investimi. Mos vallë qeveria e korruptuar socialiste, pasi grabiti shqiptarët e Shqipërisë dhe i ktheu në ujqër për njëri-tjetrin, po mundohet të luajë me topin e dytë të grabitjes së djersës së shqiptarëve të diasporës?

Uroj që jo vetëm shqiptarët e diasporës ta kuptojnë që janë një faktor kyç i lidhjeve me kombin shqiptar dhe se ky nuk ishte një Samit i Diasporës, por Samit i Patronazhistëve të Partisë në pushtet, por edhe vetë drejtuesit e Partisë Socialiste ta kuptojnë se nuk do të arrijnë asnjëherë që diasporën shqiptare ta bëjnë pronë të tyre, megjithëse mund t’u kenë vjedhur votat e tyre në votimet e fundit, falë përplasjeve të së djathtës shqiptare që vazhdon të jetë në agoni.

Pra, qeveria e Tiranës dhe e Prishtinës, si dhe të gjitha partitë politike shqiptare në Tiranë, Prishtinë, Shkup apo Podgoricë, duhet ta kuptojnë që shqiptarët në mërgim janë faktor kyç për zhvillimin e kombit shqiptar, si dhe ura kryesore lidhëse midis kombit shqiptar dhe botës së qytetëruar. Jemi vetëm ne mërgimtarët, dhe jo ca patronazhistë që për interesa financiare apo personale, duke u munduar ta lartësojnë veten si personalitete të diasporës, që në fakt nuk janë asgjë më shumë se ca mendjemëdhenj që nesër do të treten në shtratin e harresës.

Besoj se Samitin tjetër jo vetëm diaspora, që e di se është faktori kryesor, por të gjithë politikanët shqiptarë në Ballkan duhet ta kuptojnë se diasporë nuk janë vetëm patronazhistët e Partisë Socialiste të Shqipërisë, por çdo shqiptar i mërguar jashtë trojeve etnike shqiptare, dhe të bashkohen së bashku për interesat e kombit të Shenjtores Nënë Tereza dhe jo të partive politike.

(Pamflet) Nga Rafael Floqi/

Në Samitin e Diasporës në Tiranë, gjithçka dukej e kuruar me kujdes: skenografia, fjalimet, narrativat optimiste dhe një vizion i Shqipërisë që pret me krahë hapur bijtë e saj të larguar. Shkallët e jashtme të Pallatit të Kongreseve u veshën me tapet të kuq, ndërkohë që simboli i shqiponjës dykrenare në murin ballor mikpriste dhjetëra shqiptarë që jetojnë në vende të ndryshme të botës, të ftuar në aktivitetin e qeverisë të njohur si Samiti i Diasporës.

Ky është samiti i katërt që qeveria organizon në harkun kohor të dhjetë viteve, pa pasur një bilanc të qartë mbi përfshirjen reale të diasporës në zhvillimin e vendit. Përkundrazi, ajo që bie në sy është përsëritja e së njëjtës skenografi politike: shumë fjalë për kthimin, pak mekanizma për përfshirjen; shumë premtime për investime, pak siguri për investitorët; shumë emocione patriotike, por pak vullnet për të ndërtuar ura reale bashkëpunimi.

Samiti nisi me fjalën e kryeministrit Edi Rama, i cili foli për “Paketën e Maleve”, për mundësi të reja investimi dhe për një Shqipëri që, sipas tij, është bërë magnet për zhvillim. U fol për votën e diasporës, për suksesin e reformave dhe për klimën e favorshme për kapitalin e emigrantëve. Por u shmang pyetja thelbësore: çfarë lloj zhvillimi i ofrohet Shqipërisë dhe diasporës? Zhvillim për kë, në ç’ sektorë dhe me çfarë vizioni afatgjatë?

Sepse, po të shihet me vëmendje, modeli i zhvillimit që promovon Rama duket se njeh vetëm një alfabet: asfaltin, fasadën, kullat, resortet dhe shkurt atë zhvillim që matet me beton, me karta propagandistike dhe me postime në rrjetet sociale. Shqipëria paraqitet si një vend që ecën përpara, por ecja e saj duket se kufizohet në rrugë, aeroporte pa fluturime, projekte turistike sezonale dhe një ekonomi që nuk ndërton prodhim të qëndrueshëm.

Dhe këtu lind pyetja më serioze: pse Shqipëria nuk investon në industri? Pse nuk investon në industri përpunuese? Pse nuk investon në industrinë petro-kimike? Pse një vend që nxjerr naftë nga nëntoka e vet vazhdon ta eksportojë atë si lëndë të parë bruto dhe më pas t’i blejë derivatet e saj me çmimet më të larta në rajon? Pse duhet që pasuria natyrore shqiptare të largohet e papërpunuar dhe t’i kthehet qytetarit shqiptar si barrë e shtrenjtë në pompë, në transport, në prodhim, në jetën e përditshme?

Kjo nuk është thjesht pyetje ekonomike. Është pyetje politike, strategjike dhe kombëtare. Një vend që eksporton naftë bruto dhe importon karburant të përpunuar me çmime të larta, në të vërtetë eksporton dobësinë e vet dhe importon varësinë e vet. Ai humbet vlerën e shtuar, humbet vendet e punës, humbet dijen teknike, humbet mundësinë për të ndërtuar zinxhir industrial dhe më në fund humbet edhe sovranitetin ekonomik. Në vend që nafta të kthehet në bazë të një industrie kombëtare, ajo mbetet një lëndë e parë që i shërben të tjerëve, ndërsa qytetari shqiptar paguan faturën më të rëndë.

Një qeveri që flet çdo ditë për zhvillim duhet të japë përgjigje të qarta: pse nuk u krijua një strategji e vërtetë për përpunimin e naftës? Pse nuk u ngritën politika serioze për rafinim, për industri kimike, për nënprodukte, për plehra kimike, për lubrifikantë, për sektorë që do të hapnin vende pune dhe do të rrisnin eksportin me vlerë të shtuar? Pse Shqipëria duhet të mbetet treg konsumator dhe jo vend prodhues? Pse qeveria e sheh zhvillimin vetëm te bregdeti, te resorti dhe te fotografia, por jo te fabrika, teknologjia, laboratori dhe uzina?

Ministri i Jashtëm premtonte strategji të reja dhe koordinim institucional për periudhën 2026–2030, ndihmë për gjuhën shqipe dhe bashkëpunim me diasporën. Por pyetja mbetet po aq e fortë: sa herë është takuar realisht shteti me diasporën jashtë protokollit dhe jashtë podiumeve? Sa projekte të prekshme janë mbështetur? Sa qendra kulturore janë hapur? Sa konsullata janë shtuar në vendet ku diaspora shqiptare është masive? Pse në Michigan, ku jeton një numër i madh shqiptarësh, nuk ka një prani konsullore që t’i përgjigjet realitetit të komunitetit?

Mos harrojmë: shqiptarët e diasporës e kanë ndërtuar prej kohësh Shqipërinë natyrale. Ata kanë ruajtur gjuhën, kanë hapur shkolla, kanë financuar aktivitete, kanë mbrojtur çështjen kombëtare, kanë lobuar në Perëndim dhe kanë ndërtuar ura që shpesh shteti nuk ka ditur as t’i konceptojë. E megjithatë, politika shtetërore ndaj tyre mbetet e fragmentuar, ceremoniale, thuajse dekorative.

Lobimi shtetëror nuk koordinohet seriozisht me shoqatat e diasporës, me organizata historike si “Vatra”, E vërteta e diasporës nuk është podkasti i Ramës. Cilat janë politikat e koordinimit te lobizmit qeveritar me lobizmin e shoqatave te tilla si Vatra, apo Liga Qytetare Shqiptaro Amerikane, apo AAF, apo AARC, Këshilli Për Marrëdhëniet Shqiptaro Amerikane shoqata qe njihen e bashkëpunojnë me Kongresin Amerikan. Sa biznesmenë dhe intelektuale te rinj e te vjetër ka diaspora shqiptaro amerikane veç Mark Gjonajt emrit i të cilit në katër vite solli vetëm njё ish kryetar bashkie i New Jorkut Adams që pasi humbi zgjedhjet e natyralizuan shqiptar.

Pse ky samit nuk është ndërtuar për të nxjerrë në pah vlerat reale të diasporës, ata njerëz që për 25 vjet me radhë punojnë për kombin, për gjuhën, për kulturën dhe për imazhin e Shqipërisë jashtë vendit? Pse duket se çdo gjë organizohet për të shtuar duartrokitjet për një skenar të parapërgatitur dhe jo për të dëgjuar realisht ata që kanë diçka për të thënë?

Por ky skenar i bukur u përplas me realitetin. Dhe jo nga opozita politike, por nga vetë diaspora.

Në një nga panelet, juristja shqiptare që punon në Prokurorinë e Bolonjës, Eva Baçi, bëri atë që rrallë ndodh në këto samite: e prishi regjisë.

“Jeni larg realitetit!” ishte akuza e saj e drejtpërdrejtë ndaj politikës. Ky nuk ishte një reagim emocional, por një akt akuze i strukturuar ndaj një sistemi që, sipas saj, e përdor diasporën si dekor, por nuk e përfshin si aktor. Ajo e tha qartë: diaspora nuk vjen në samite për të mbushur karriget. Diaspora nuk është numër. Diaspora kërkon të dëgjohet. Dhe, megjithatë, paradoksi më i madh ishte se vetë zëri kritik nuk gjeti hapësirën që meritonte.

Baçi përdori një metaforë të fortë: “Skenari është shkruar shumë bukur, por mungojnë aktorët kryesorë.” Kjo është ndoshta diagnoza më e saktë e marrëdhënies mes shtetit dhe diasporës. Sepse shteti shqiptar ka ndërtuar një narrativë të bukur për diasporën: një komunitet global i suksesshëm, një burim investimesh, një urë mes Shqipërisë dhe botës. Por mungon pjesëmarrja reale. Diaspora trajtohet si objekt i politikave, jo si subjekt i tyre.

Dhe ndërsa në sallë flitet për investime dhe rikthim, jashtë sallës realiteti flet ndryshe. Një investitor përballet me pasiguri ligjore, prona mbetet konfliktuale, projektet shpallen si fitore para se të provojnë funksionalitetin e tyre, ndërsa klima e përgjithshme për biznesin vazhdon të prodhojë mosbesim. Si mund t’i kërkosh diasporës të investojë në një vend ku prona nuk është gjithmonë e sigurt, ku rregullat duken të paqëndrueshme dhe ku shteti shpesh perceptohet jo si garant, por si burim pasigurie?

Në këtë kuptim, pyetja e Eva Baçit ishte shumë më e madhe sesa rasti i saj personal. Ajo përfaqësonte një brez profesionistësh që nuk kërkojnë lëmoshë, por hapësirë; nuk kërkojnë privilegj, por meritë; nuk kërkojnë dekoratë, por mundësi reale. “Shqipërisë nuk i mungon truri. I keni mbyllur dyert.” Kjo është fjalia që përmbledh gjithë dramën e samitit. Një nga kritikat më të forta të saj ishte se diaspora trajtohet si statistikë. Dhe kjo dhemb pikërisht sepse është e vërtetë. Një e tretë e kombit jeton jashtë, por në shumë raste kjo fuqi njerëzore, intelektuale dhe ekonomike përmblidhet në shifra, në duartrokitje dhe në dekor patriotik. Njerëzit që mbajnë familje, biznese, shkolla, media, aktivitete kulturore dhe rrjete lobimi mbeten shpesh pa zë, pa emër dhe pa përfaqësim.

Edhe kjo është pjesë e problemit ekonomik që ngritëm më sipër. Sepse një shtet që nuk di të përfshijë diasporën në strategji zhvillimi, nuk di as ta ndërtojë zhvillimin. Diaspora nuk mund të thirret vetëm për të blerë apartamente, për të hapur një bujtinë a për të investuar në ndonjë resort. Ajo duhet të ftohet të marrë pjesë në projekte të mëdha kombëtare: në industri, në energji, në teknologji, në përpunim, në universitete, në kërkim shkencor, në diplomaci ekonomike. Vetëm atëherë bashkëpunimi bëhet strategjik dhe jo folklorik.

Vlerat e vërteta të diasporës nuk janë vetëm remitancat. Janë sakrifica, profesionalizmi, përkushtimi për identitetin, dëshira për të kontribuar dhe aftësia për të sjellë kulturë pune, dije dhe standarde. Kur Eva Baçi thotë se punon 14 orë në Itali dhe mund të punojë 20 orë për Shqipërinë, ajo nuk bën retorikë. Ajo shpall potencialin e një Shqipërie tjetër, që ende nuk po ndërtohet.

Ky pamflet, pra, nuk është thjesht kritikë ndaj një samiti. Është kritikë ndaj një modeli. Nga njëra anë kemi një shtet që flet për diasporën si shpresë; nga ana tjetër kemi një diasporë që kërkon vetëm të dëgjohet. Nga njëra anë kemi një qeveri që e quan zhvillim ngritjen e kullave, asfaltin, resortin dhe reklamën; nga ana tjetër kemi pyetjen themelore që mbetet pa përgjigje: pse Shqipëria nuk ndërton industri? Pse nuk e përpunon pasurinë e vet? Pse eksporton naftë bruto dhe importon varësi? Pse qytetari shqiptar duhet të paguajë më shtrenjtë për produktet që burojnë nga toka e vet?

Derisa këtyre pyetjeve t’u jepet përgjigje serioze, çdo strategji do të mbetet letër, çdo paketë do të mbetet slogan dhe çdo samit do të mbetet skenë pa aktorë.

Sepse diaspora nuk kërkon privilegje. Ajo kërkon drejtësi, hapje, meritë dhe respekt.

Dhe pa këto, Shqipëria nuk humbet vetëm investime.

Ajo humbet njerëzit e saj më të mirë.