Satirë nga Rafael Floqi

O, turizëm! 

Ky shpëtimtar i çmimeve të larta dhe fundi i paqes për qytetarët! Duket se sektori turistik po na fton në një festë të paqëndrueshme, ku çdo vit sjell ‘lajme të mira’ për sipërmarrësit dhe ‘lajme të këqija’ për ata që mbushin plazhet dhe shtëpitë me turistikë të përkohshëm. Pse? 

Sepse ndërsa rreth 2.5 herë më shumë para shpenzohen në turizëm se sa vlera e produktivitetit të shërbimeve që ofrohen, kjo do të thotë që jemi të gjithë në punë me tarifa të larta dhe me asnjë kthim të dukshëm.

Dhe pse po ndodh kjo? 

Po, sepse infrastrukturën, që është sa një tufë kashte, e përdorim vetëm një muaj në vit. Po, e keni menduar se çfarë do të ndodhë kur të gjithë duan të qëndrojnë në hotele të vogla dhe shtëpi me dritare që kurrë nuk janë hapur? Po, presioni i çmimeve do të rritet, dhe jo, nuk do të shkojmë në një parajsë ekonomike, por do të kalojmë në një realitet të ngjeshur me duar të zgjatura, kërkesa të paqëndrueshme dhe presionin të na shtrëngojnë më shumë nga kostot. Dhe pas kësaj, kush do të paguajë?

Për më tepër, ndërsa turizmi rritet si një plantacion luksoz, sektori i bujqësisë është përpjekur të mbijetojë si një pemë e thatë në erën e “rilindjes ekonomike”. Shumë nga ato produkte që duhen për të ushqyer turistët i importojmë, duke krijuar një varësi ekonomike të tmerrshme që rrezikon të na çojë drejt krizës. 

Turizmi është një mall që të fal kënaqësi dhe të rrit çmimet, por kur të shikosh faturën, do të mrekullohesh!

E gjithë kjo krijon një rreth vicioz: më shumë turizëm, më shumë inflacion, më pak mundësi për qytetarët të konsumojnë, dhe shpenzime më të mëdha. Po, konsumi i qytetarëve është në nivelet më të ulëta që kemi parë pas pandemisë. Dhe jo, asnjë ofertë pushimesh luksoze nuk do të zgjidhë këtë. Pasi këto pushime, si dhe arka e turizmit, bëhen të thjeshta dhe të tjerë për të mbushur xhepat, ndërsa ne harrojmë që kemi nevojë për investime në arsim dhe për ndihmën që mund të na sjellin brezat e ardhshëm.

Po c’po ndodh në Spanjë. Ah, Spanja! Ata po përpiqen të bëjnë një akrobaci të vështirë: duan të mbajnë turistët që sjellin paratë, por pa shkatërruar gjithçka që ka mbetur nga autenticiteti dhe qetësia e saj. Le të hedhim një vështrim satirik mbi këtë problematikë që po e lodh vendin:

Mbipopullimi turistik: Barcelona dhe Palma de Mallorca janë thuajse kaq të mbushura me turistë, saqë po përgatiten të shpallin një “kuotë turistik” për qytetarët lokalë. “Edi, ti do të mund të dalësh në plazh këtë vit, por vetëm për 45 minuta dhe vetëm pas 10 të mëngjesit. Shtimi i turistëve, përveçse është një mundësi e shkëlqyer për t’u bërë milioner, është një mundësi e shkëlqyer për të krijuar një atmosferë… të pashembullt të mbipopullimit!” Dhe ja ku arrin situata: shumë banorë vendosën të krijojnë një turizëm të ri: turizmi “anti-masiv,” ku të ftuarit janë ata që duan të jenë të vetmuar, por me një biletë të shtrenjtë.

Përfundimisht, Spanja është në një luftë të mundimshme: duhet të mbajë turizmin si burim të të ardhurave, por pa e shkatërruar çdo gjë që ka mbetur nga bukuria dhe qetësia e saj. Dhe, siç e dimë, që të mbash ekuilibrin midis flukseve të turistëve dhe jetës së qytetarëve, nuk është një detyrë e lehtë. Të jesh spanjoll, duket se është një sport ekstrem tani!

Epo, duket se Rama s’e ka këtë shqetësim ai ka një mënyrë të veçantë për të paraqitur çdo aktivitet, si një ngjarje që do të ndryshojë botën. Ndoshta është e vërtetë që Shqipëria është ftuar si vend nderi në panairin e turizmit, por është gjithashtu interesante se si Rama e shpalos këtë si një “ofertë të veçantë”. Ndoshta mund të jemi përgatitur të lëmë një “mbresë të veçantë”, por po ashtu, shumë prej nesh janë mësuar të shohin më shumë reklamë dhe më pak përmbajtje. 

1. Infrastruktura që do t’ju bëjë të ndiqni GPS-in deri në fund të botës

    Po, rrugët tona janë si labirinte, por kjo është pjesa më e bukur e aventurës! Pse të paguash një biletë për të bërë rafting kur mund të bësh “rafting” me makinën në rrugët e “shkëlqyera” të Shqipërisë? Rrugët që janë më shumë si “survival challenge” sesa udhëtime turistike. Në fund të ditës, ju ndihmon të humbni pak kohë dhe të zbuloni Shqipërinë si një zbulues i ri.

2. Shërbimi që të bën të vlerësosh hotelin tënd në shtëpi

    Pse të shkosh në një restorant me shërbim të pesë yjeve kur mund të kesh përvojën e një servirësi që duket sikur ka më shumë se një punë tjetër, dhe ka pasur vetëm një orë trajnimi në jetën e tij? Sigurisht, ndihmon në “autenticitetin” e përvojës, dhe të gjithë e dimë që sa më shumë të humbasësh, aq më shumë bëhesh pjesë e kulturës vendase!

3. Marketingu: “Shqipëria, ku çdo pamje është surprizë!”

    Turistët duhet të gjejnë Shqipërinë përmes thashethemeve dhe gojëdhënave. Ne nuk kemi nevojë për marketing – mund të shkojmë me metoda të lashta, si “fjala e gojës.” Dhe në fund, do të befasoheni kur të shihni se bukuritë e fshehura që ne nuk i promovojmë janë ato që tërheqin më shumë njerëz. Kjo është si një lojë ku gjithçka është e papritur – çfarë mund të kërkosh më shumë?

4. Diversifikimi: Po, na pëlqen plazhi, por çfarë është kjo ‘turizëm malor’ dhe ‘kulturor’?

    Shqiptarët thonë: “Kush ka plazh, ka gjithçka.” Pse të shqetësohemi për malet dhe kulturën kur kemi rërën dhe detin? Bëni pushim dhe kërkoni aventurën tuaj të brendshme, siç është të kaloni orë të tëra duke parë të njëjtën pamje bregdetare të fotografuar në çdo cep të internetit.

5. Mjedisi dhe turizmi masiv: Nëse nuk është shkatërruar, nuk është turistike!

    Kur të shkoni në plazhin shqiptar dhe të shihni plehra që fluturojnë kudo, mos u shqetësoni – kjo është vetëm një pjesë e natyrës shqiptare që ka nevojë për një “touch up” ekologjik. Turizmi masiv do të thotë shumë njerëz dhe pak hapësirë për t’u shqetësuar për ruajtjen e mjedisit. Po, ndihmon për të rritur “adrenalinen” e çdo vizitori!

6. Siguria dhe stabiliteti: Shqipëria, ku ndihesh si në një film aksion

    Po, ka pasur disa periudha të pasigurta, por sa interesante janë ato për t’u parë nga një perspektivë turistike? Pse të kaloni pushimet duke u ndjerë të sigurt kur mund të përjetoni një adrenalinë të pastër nga ngjarjet e papritura? Shqipëria është si një film aksion, ku gjithçka mund të ndodhë dhe do të shihni zhvillime emocionuese në çdo minutë!

7. Investimet: Vetëm për ata që duan të investojnë në “spektaklin”

    Nëse doni të bëni një investim në Shqipëri, jeni gati për një eksperiencë që asnjëherë nuk do ta harroni. Nëse nuk keni para për investime të mëdha, mund të kënaqeni me një hotel që ka gjithçka: shpërbërje graduale, mungesë të ujit të ngrohtë dhe një shërbim që do të bëjë çdo turist të ndjehet si në një eksperiment shoqëror. Por, hej, është Shqipëri!

Ky është “turizmi shqiptar”, një eksperiencë unike ku çdo minutë është një aventurë, çdo hap është një “selfie” dhe çdo problem është një mundësi për të bërë turizëm edhe më të pasur!

Shumë nga ne mund të na pyesim: A është Shqipëria vërtet e përgatitur për këtë ngjarje, apo do të jemi të ngopur me parulla dhe shfaqje të bukura? Do të mbetemi të presim dhe të shohim nëse kjo mbresë e veçantë është vetëm një tjetër fjalë boshe në një mori turistikësh, apo do të ketë diçka konkrete pas gjithë këtij bujë.

Po kështu, modeli i Airbnb, ndërsa mund të duket si një shans për disa, është një shembull i bukur i një ekonomie rentiere. Ah, Airbnb! Çdo familje që ndan një dhomë për turistët është një hap më afër rritjes së çmimeve të pasurive, dhe jo, nuk është si të shesësh ëmbëlsira që rrisin punësimin. Kjo është një festë për pasurimin e disa dhe një shpërndarje të pasurisë që nuk shkon në duar të tjera.

Dhe ndoshta përfundimi i gjithë kësaj mund të jetë si pasthirrma e Kryeministrit: “Po, turizmi është i rëndësishëm, por a mund të bëjmë diçka më shumë se sa vetëm të hedhim fjalë? Kjo është pyetja.” 

Pasi përqendrimi i gjithë vëmendjes në turizëm do të na marrë më shumë kohë për ta rregulluar, dhe dëm që po shkaktojmë sot, mund të jetë një ‘përmirësim’ që do të na marrë dekada për t’u shëruar. 

Dhe për këtë pyesni spanjollët, portorikanët apo dhe havaianët…jo hajvanët.

Prof.Dr.Mehdi HYSENI/

Prandaj, sikurse dikur (dhjetor 1971) ish-kancelarit gjerman Vili Brant, që Komiteti i Nobelit në Oslo të Norvegjisë ia ndau Çmimin Nobel të Paqes për angazhimin dhe kontributin e tij jetësor sidomos në politikën e jashtme”, që pajtoi Evropën Perëndimore me atë Lindore (Ostpolitik), edhe Presidentit amerikan Donald Trump t’i jipet Çmimi Nobël i Paqes, sa më parë të jetë e mundur, jo të polemizohet me përmbajtjen e tij, që ipso facto është në përligjjen dhe në zbatimin konskuent të koekzistencës paqësore në dimensione botërore.

Ky Propozim, do të duhej të bëhej pikërisht nga Bashkimi Evropian (BE-ja), sepse, para së gjithash Doktrina e Re e Politikës së Jashtme Paqësore e presidentit aktual Donald Trump, është në përligjjen e interesave gjeopolitike, gjeostrategjike, gjeoekonomike, tregtare, mbrojtëse, demokratike, paqësore, si ofertë realiste, racionale dhe e qëndruehsme për bashkëpunimin reciprok, miqësor plotësisht në frymën e detantit me vendet e tjera të Evropës Lindore, siç është edhe Rusia, Ukraina, Bjelorusia etj. Me një fjalë, ky projekt i mirëseardhur për ndërtimin dhe për normalizimin e marrëdhënieve mes shteteve të Evropës Perëndimore dhe asaj Lindore në fyrmën e paqes, do të thotë fundin e konflikteve dhe të luftërave absurde, hegjemoniste, neokolonialiste dhe shfarosëse jo vetëm në truallin e Europës, por edhe në dimensione globale të botës së sotme të shekullit XXI (viti 2025).

Prandaj, ky opsion paqësor i presidentit amerikan Donald Trump, duhet kuptuar seriozisht dhe thellësisht , sepse njëherazi nënkupton edhe kthimin, rivitalizimin dhe zbatimin e rregullave, të normave, të parimeve, të vlerave dhe të standradeve jurdike të detyrueshme, që dalin nga Karta e Kombeve të Bashkuara dhe të së drejtës ndërkombëtare. Ndaj, çdo vepër penale e subjekteve të së drejtës ndërkombëtare, që cenon dhe dëmton vlerat e sistemit juridik pozitiv ndërkombëtar, do të ballafaqohet me sanksionet e caktuara ndëshkuese të miratuara nga Kombet e Bashkuara dhe nga e drejta ndërkombëtare.

Donald Trump-Simbol i paqes botërore

Askush nuk ka të drejtë të dëshpërohet dhe, për më keq të frikësohet nga nga Projekti Paqësor i presidentit Donald Trump, por, gjithë njerëzimi, duhet ta përqafojë PAQEN, jo luftën e askujt, sepse ajo është shkretimi i mbarë vlerave të njerëzimit.
-Doktrina e Donald Trumpit (20 janar 2025) e Rendit të Ri Botëror,, veçohet nga doktrinat e mëparshme politike, sepse në vend të ekzagjerimit të politikës së forcës dhe të garës së ethshme të armatimit bërthamor, ka fokusuar politikën dhe diplomacinë paqësore si mjete dhe instrumente parësore të ligjshme në frymën e së drejtës ndërkombëtare dhe të Kartës së Kombeve të Bashkuara për zgjidhjen e problemeve dhe të konflikteve ndërkombëtare me dialog dhe me paqe,jo me forcë dhe nga pozita e forcës, themelimi i së cilës është meritë kryesore e Shteteve të Bashkuara të Amerikës (1945) .

Jo vetëm Evropa, por e gjithë bota, duhet mbështetur Presidentin amerikan Donald Trump !

Sepse ky personalitet vizionar, do të jetë shpëtimtari i paqes , i drejtësisë dhe i sigurisë së bashkësisë ndërkombëtare, duke qenë se në vend të luftërave, konflikteve dhe të konfrontimeve të armatosura që çojnë në asgjësimin e popujve të vegjël, të varfër, të pazhvilluar, në zhvillim dhe të pambrojtur nga kolonizatorët e ndryshëm hegjemonistë dhe militarist të së kaluarës, ka zgjedhur rrugën e paqes, të bashkëpunimit dhe të miqësisë, që shpie në krijimin e mirëbesimit të qëndrueshëm dhe të normalizimit të marrëdhënieve të ndërsjella mes shteteve qoftë të mëdha a të vegjël të bashkësisë ndërkombëtare.

Normalizimi i marrëdhënieve mes Uashingtonit dhe Moskës, para së gjithash është në favorin e Evropës Perëndimore dhe të Rusisë si vend fqinjë të saj. Pikërisht, për këtë arsye shtetet e Evropës Perëndimore (BE-ja) nuk kanë pse të shqetësohen e as të brengosen pse presidenti amerikan Donlad Trump bisedoi me presidentin rus Vladimir Putin, më 13 shkurt 2025 lidhur me përfundimin e luftës në Ukrainë pëmes negociatave diplommatike paqësore, pa asnjë alternativë të politikës së forcës dhe të diktatit
Doktrina e jashtme e presidentit Donald Trump nuk parashikon copëtimin e Evropës Perëndimore, por unitetin, mbrojtjen, sigurinë dhe bashkëpunimin e saj reciprok paqësor me Amerikën dhe me Evropën Lindore me Rusinë në krye , cila realisht është edhe pjesë e Evropës, jo vtëm e kontinetit të Azisë. Prandaj, është i pashmagshëm bashkëpunimi me të qoftë ekonomik, politik, diplomatik, tregtar, kulturor, shkencor, tekniko-teknologjik e sportiv…etj. Ashtu, siç ishte dikur në praktikën e deritashme tradicionale të marrëdhënie ndërkombëtare të dy superfiqve botërore ( SHBA dhe BRSS, 1945-1990).

Pikërisht, një vacuum i tillë i bashkëpunimit reciprok dhe paqësor me Rusinë (1990-2025) ka ndikuar negativisht në zhbalancimin e sistemit të marrëdhënieve ndërkombëtare, jo vetëm në Evropën Lindore dhe Juglindore. Së fundi, këtë e dëshmoi edhe invadimi i Ukrainës nga agresioni pushtues i Rusisë së Vladimir Putinit ( 24 shkurt 2002 – 17 shkurt 2025).

Presidenti Trump me çdo kusht po do paqe, jo luftë për asgjësimin e bashkësisë njerëzore !

Kështu, presidenti Dolad Trump me doktrinën e re paqësore, të shpaluar përmes zëvendëskryetarit të SHBA-së, J. D. Vance në Konferencën e Sigurisë në Berlin , më 13 shkurt 2025, bëri me dije opinionin e gjerë botëror, se do të bëjë përpjekje maksinale për pajtimin dhe normalizimin e marrëdhënieve të Evropës Perëndimore me Evropën Lindore përmes procesit të dialogut paqësor të pranueshëm për palët e interesuara për zgjdhjen e problemeve të tyre ndërfqinjësore, dhe në kuptimin më të gjerë të sistemit të marrëdhëieve politike dërkombëtare.

Edhe Trumpi për një Evropë të integruar, demokratike dhe paqësore, jo të copëtuar dhe të armiqësuar !

Amerika, edhe gjatë LDB ishte aleate me Evropën Perëndimore dhe me Evropën Lindore nën flamurin e Koalicionit Antihitlerian me ç’rast triumfuan mbi forcat e nazifashizmit hitlerian. Po ashtu, edhe pas përfundimit të LDB (9 maj 1945) Amerika kishte marrëdhënie të mira bashkëpunimi, edhe me Moskën, edhe me Londrën, edhe me Parisin, edhe me Gjermaninë Federale Perëndimore, si dhe më vonë, edhe me Gjermaninë Demokratike Lindore, që doli si rezultat i administrimit të territorit të Gjermanisë pas luftës, si kompromis mes Bashkimit Sovjetik dhe Amerikës, Francës, Britanisë së Madhe.

Photo: Republican presidential nominee former President Donald Trump speaks at a campaign rally, Nov. 4, 2024, in Pittsburgh, Pa.
Evan Vucci/AP

Dr. Zef Mulaj/

Në një sistem drejtësie të sëmurë dhe të korruptuar, shteti bëhet kancerogjen, kur nuk është në gjendje të kurojë drejtësinë. Shteti në këto raste ngjan me “vjetërsinë”, që përditë shkon drejt humbjes së lidhjeve me qytetarët e tij, drejt një fundi i cili nuk lë të ardhme për shoqërinë dhe gjeneratat me mëvonshme. Nuk ka shkencë e zhvillim; nuk ka perspektivë dhe kulturë; nuk ka histori, ka vetëm varfëri të maskuar nën gjuhën e politikanëve të korruptuar që sundojnë dhe nënshtrojnë edhe makinën e drejtësisë. Ngjan sikur ka liri, por nuk është liria e vërtetë demokratike. Kur makina e shtetit është e sëmurë, mekanizmat e saj nuk janë më në gjendje të drejtojnë, dhe të veprojnë, pasi drejtësia nuk e ndëshkon krimin. Ajo nuk e ndëshkon atë që gabon sepse ka pushtet force ekonomike, apo udhëheqësin partiak etj. Kështu mbyllen dosjet që flenë në arkivat e tyre, duke lënë pa hetuar sa e sa krime. Ndaj, koha kërkon rinovim, çlirim nga ankthi që rrezikon në fund perspektivën dhe deri sovranitetin e vendit. Kur prevalenca e korrupsionit bëhet humus i vërtetë i jetës politike dhe i organizmave të shtetit, është bërë një lloj “kushtetute”e jetës morale e materiale, mbi bazën e së cilës drejtohet, organizohet e jeton një shoqëri e tillë, jeta e njerëzve shantazhohet nga politika dhe nga padrejtësia, nga pasiguria, nga krimi i organizuar, nga mafia, nga papunësia, nga mungesa e meritokracisë dhe e profesionalizmit.

 Ky mekanizëm arrin kulmin e tij në rastet e krimit të organizuar dhe të mafies, që ne e shohim në jetën tonë të përditshme. Ai është i bazuar në shkeljen besnikërisë, sigurisë dhe ligjit. Çfarë ndodh kur shteti nuk arrin të përmbushë funksionet e tij thelbësore në një demokraci liberale, si mirëmbajtjen e lirisë së tregut dhe konkurrencës, zbatimin e ligjit e rregullave dhe rregulloreve, monitorimin e përmbushjes së tyre, ku shpenzimet e mëdha nuk kanë burim të njohur financiar?! Kur në një shtet drejtësia është e sëmurë, shteti behet i paligjshëm dhe “kanceroz”, pasi ai nuk mbron meritat dhe iniciativën individuale dhe mungon në luftën kundër korrupsionit dhe krimit. Imoraliteti është degjenerim i moralit, ndaj duhet të pyesim veten nëse ne jemi shtet i së drejtës, me parime dhe vlera universale; me respekt për dinjitetin e njeriut. Shkalla e lirisë dhe drejtësisë në një shoqëri është në përpjesëtim me gjerësinë e vlerës morale. Liria dhe anarkia nuk mund të jenë në të njëjtin vend, pasi në bazë të anarkisë nuk janë ligji dhe parimet. Liria s’mund të mbrohet nga e padrejta dhe qeveritë duhet të jenë vigjilente në lidhje me këtë. Jeta ekonomike nuk zhvillohet dot në një vakum moral. Ajo kërkon një themel të fortë etik, pa të cilin nuk mund të mbahet në një nivel të mjaftueshëm.

Sipas të dhënave të Fondit Monetar Ndërkombëtar dhe Bankës Botërore, krimi ekonomik zë 15 deri në 20 % të të gjitha krimeve në mbarë botën. Nëse organizatat kriminale përfaqësojnë elitën e mijëvjeçarit të tretë, këto do të ndikojnë në mënyrë të pashmangshme në shoqëri, institucione, politikë dhe jetën demokratike. Dhe baza e krizës së tanishme është një ndër shkaqet të këtyre shtrembërimeve të çoroditur e tregut të lirë, spekulimit ekonomik e kriminal. Krimi burgos zhvillimin dhe vjedh të ardhmen për të rinjtë; kufizon lirinë ekonomike dhe iniciativat sipërmarrëse; është një kërcënim për paqen dhe na dënon me skllavërinë dhe nënshtrimin njerëzor ndaj njeriut. Dhe kjo do të thotë vdekje të demokracisë! Garancia e lirive individuale dhe e dinjitetin njerëzor është “zemra e lirisë njerëzore”. Aty ku nuk ka ligj, nuk ka liri. Kur nuk zbatohet ligji dhe kur nuk dënohet krimi, shuhet në heshtje jeta dhe siguria njerëzore; perspektivat dhe lind despotizmi i një oligarkie e nomenklaturës së kriminelëve, të cilët luftojnë për pushtet, për të marrë në posedim pronat dhe jetën e individëve. Kjo është e kundërta e lirisë, që do të thotë mosbesim në institucionet që udhëheqin.

Ne i paguajmë taksat sepse kemi besim se paratë do të vihen në shërbimin dhe cilësinë tonë jetësore. Mirëpo, lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar është një problem politik dhe si e tillë, duhet t’u adresohet organizmave të drejtësisë në të gjitha nivelet e shoqërisë dhe politikës. Funksioni i drejtësisë nuk është vetëm dënim e ndëshkim. Ajo duhet të përhapë edhe besim, siguri, ndërgjegje, motivim. Drejtësia është ajo që e mban të gjallë shtetin dhe organizmat e tij. Mirëpo kur drejtësia nuk funksionon, korrupsioni dhe krimi lulëzojnë, duke kërcënuar pronën private, liritë e individëve dhe sipërmarrjet, tregun e konkurrencën, shkencën dhe kulturën, zhvillimin ekonomik, etj. Kështu, pak e nga pak, të gjithë i nënshtrohemi frikës dhe demokracia kthehet në një farsë.

Faton Bislimi/

Tani që ka përfunduar procesi zgjedhor dhe thuajse edhe ai i numërimit të votave, Kosova duhet ta kthejë vendmendjen tek interesat e veta kombëtare dhe shtetërore. Është kohë e pakohë në gjeopolitikën globale. Neve jemi faktor i vogël për të ndikuar në gjeopolitikën botërore, por jemi jashtëzakonisht të ndikueshëm. Realisht, dinamika e zhvillimeve ndërkombëtare, deshtem apo jo ne, na pëlqeu apo jo, i kushtuam vëmendje apo jo, ka ndikim madhor tek ne, respektivisht në Kosovë.

Në secilën paraqitje time publike (sado të limituar) dhe në shkrimet e publikuara, ka kohë që kam potencuar, theksuar, e ritheksuar nevojën e menjëherëshme të Kosovës për t’u fokusuar në zhvillimin e një diplomacie proaktive. Ka kohë që kam tërhjekur vërejtjen se problemi më madhor që Kosova mund ta ketë nesër në tavolinë mund të burojë nga një marrëveshjeje Rusi-Ukrainë. Kam theksuar se frika jonë e vetme, por reale, është se në një marrëveshje të tillë mes elefantësh politikë, ne mund të mbesim vecse një monedhë kusuritje. Dhe, kjo do ishte jo e lehtë për Kosovën. E papranueshme ndoshta për ne, por e pandryshueshme. Andaj, të vajtojmë këtë situatë pasi që ajo të ndodhë është e kot. Të veprojmë sot që të mos e lejojmë shtetin tonë të vije në atë situatë është jo vetëm nevojë e kohës, por patriotizëm i vërtetë. Kushdo që përnjëmend e do vendin më shumë se interesin e vet politik a partiak, sot duhet të vihet në shërbim të angazhimit të gjithmbarshëm e gjithëpërfshirës për shpëtimin e Kosovës nga eventualiteti i mbejtes monedhë kusuritjesh në marrëveshjet e mëdha gjeopolitike botërore.

Deklaratat e fundit të Presidentit Trump për Ukrainën dhe intensifikimi i angazhimit të Washingtonit zyrtar për një marrëveshje të shpejtë në mes Ukrainës e Rusisë, bile pa përshirjen e Ukrainës fare, janë indikacione që frika ime e kahmotshme tanimë po kthehet në një realitet që kërkon përgjegjësi në veprime e gatishmëri për angazhim.

Historikisht, Kosova ka fituar në krah me SHBA-të. Por, le ta kuptojmë njëherë e mirë se këto fitore janë arritë jo për shkak se ne patëm fat në një lojë fati e disi na ra jackpot-i, por sepse angazhimi dhe veprimi ynë kombëtar ishte mirë i drejtuar, në kohë, dhe pa asnjë mëdyshje e pa asnjë kalkulim politik vetanak. Beteja diplomatike e Kosovës për të fituar përkrahjen e SHBA-ve për të arritë tek lirija e pavarësia ishte fituar përmes Capitol Hill-it, respektivisht Kongresit të SHBA-ve. Aty ne sfiduam dhe kundërargumentuam suksesshëm të gjithë lobimin madhor propagandues serb kundër shqiptarëve e Kosovës, e besa edhe animin kah Beogradi të shumë zyrtarëve të administratave të njëpasnjëshme amerikane.

Tash ka ardhur koha që t’i përvjelim mangët edhe njëherë e t’i rikthehemi angazhimit tonë fuqishëm e pragmatik pikërisht në Capitol Hill.

Që nga koha kur për herë të para pata shkelë në Kongresin e SHBA-ve, më 2002, asokohe si pjesë e stafit të Komitetit për Marrëdhënje Ndërkombëtare të Kongresit nën lidershipin e heroit të kauzës sonë, z. Tom Lantos, gjithënjë me ndihmën dhe propozimin e heroit tonë të gjallë, z. Joe DioGuardi, e deri të tani, kam mësuar shumëcka nga kuluaret e Washingtonit. Dhe, kur them se na duhet t’i përvjelim mangët edhe njëherë, e them pa ekuivoke e jo në stilin e vizitave protokollare e as tyre sa për një foto. Të tilla kemi pasë dhe do kemi në vazhdimësi. Por, puna reale bëhet nëpër zyrat dhe me stafin e Kongresistëve e Senatorëve kyc të politikës së jashtme në Kongres e Senat; bëhet nëpër takimet substanciale që kanë objektiv e strategji; bëhet duke ngritur kauzë e duke argumentuar për të në vazhdimësi!

Kauza jonë dihet—sforcimi i mëtutjeshëm i marrëdhënjeve me SHBA-të dhe ruajtja e sovranitetit dhe integritetit territorial të vendit tonë. Me fjalë tjera, nuk duhet të mbesim monedhë kusuritje e marrëveshjeve të elefantëve. Assesi!

Strategjia dihet sepse e kemi provuar dhe ka pasë sukses në të kaluarën. Ne jemi sot shtet dhe republikë e pavarur pasi që suksesshëm arritëm ta kemi në krah Amerikën dhe krejt perëndimin mandej. Metodat mund të mos jenë të njejta tanimë sepse kohërat kanë ndryshuar, por strategjia jo. Faktet i kemi, por argumentimi i tyre është art në vehte që duhet bërë në mënyrën e duhur para njerëzve kyc në Washington. Ne nuk jemi armiq as të Amerikës e as të Trump. Përkundrazi, jemi aleatët më lojal të tyre. Jemi shteti dhe populli më pro-amerikan. Por, krejt kjo duhet argumentuar në mënyrën që sot e kupton administrate e re, permes miqëve të shumtë që ende kemi në Capitol Hill.

Nga angazhimi im mbi dy-dekadësh në Washington për interesin shtetëror të Kosovës dhe kauzën tonë kombëtare në përgjithësi, e them nga përvoja, se momentumi i humbur është humbja e garantuar. Momentum politik është aset i papersëritshëm nëse shfrytëzohet mencur; dhe i njejti momentum mund të jetë edhe humbje e madhe nëse nuk shfrytëzohet fare apo mencur.

Kosova nuk e ka aspak komoditetin e diskutimeve pafund mbi cështje që janë mikroskopike në oqeanin politik të zhvillimeve ndërkombëtare. Duhet para fotografia e plotë – fokusi duhet të jetë në tërësinë e assesi në elementet mikroskopike që e përbëjnë atë. Ne edhe mund të cajmë kokën me njëri-tjetrin për këto elementet, por tërësia është ajo që përcakton vendin tonë në skenën globale.

Është momentumi i tejkalimit të vetës për secilin që mundet dhe beson se mundet të ndihmojë që Kosova të ruaj vetën dhe ne bashkërisht të ruajmë Kosovën përbrenda orbitës së gjeopolitikes dhe interesave gjeostrategjike amerikane. Nuk duhet ta gënjejmë vetën asnjëherë se dalja jonë eventuale nga kjo orbitë është pa zarar sepse kemi Evropën. Më falni, por, Evropa në përgjithësi (pra BE) nuk besoj se e ka as vullnetin, as kapacitetin, e as interesin primar të merret me ruajtjen e shtetit tonën nga dallgët e gjeopolitikës globale—ndoshta edhe jo qëllimisht, por thjeshtë sepse fokusin e ka në vetvetën dhe ruajtjen e tërësisë së vet!

Kushdo që mendon se veprimet e fundit – qoftë quani drastike, qoftë jokonvencionale, qoftë ndryshe – të Presidentit Trump karshi lojtarëve shumë më të rëndësishëm se në në sferën globale janë të përkohëshme apo joserioze, ose nuk vet nuk është serioz, ose thjeshtë nuk e kupton rëndësinë e fuqisë që i uluri në Zyrën Ovale e ka!

Nuk dua të them e as të tingëlloj bile se disi duhet pasur frikë e duhet qenë pesimistë. Përkundrazi, dua të them se duhet të jemi vigjilentë dhe proaktiv. Duhet të veprojmë tash. E përsërisë, Amerika nuk është as miku i Serbisë e aq më pak armiku ynë që do na abandonojë tanimë. Assesi! Edhe Presidenti Trump në momente kruciale ka treguar se Amerika është me ne—në mandatin e tij të parë, Kosova fitoi ushtrinë, dhe njohjen madhore nga Izraeli. Tani, në këtë mandat, është obligim yni që përmes Kongresit të SHBA-ve, nëse jo direkt me Zyrën Ovale, jo vetëm të mos mbetemi monedhe kusuritje mes elefantësh, por të jemi pjesë e përfitimit për shtetin dhe kombin tonë, bashkë me elefantin perëndimor!

Sic kam bërë tash e mbi dy dekada, pa asnjë kalkulim tjetër (e shpeshëherë edhe duke paguar kosto politike sikur brenda subjektit tim, ashtu edhe më gjerë), unë do e vazhdoj misionin tim për vendin e kombin. Por, e pranoj, se vet “nuk shkohet as në xhehnet” siç thot populli, andaj duhet angazhim, bashkërendim, e mirëkuptim i përbashkët. Ta shfrytëzojmë momentumin. Bashkërisht! Mbi të gjitha e mbi të gjithë ne—Republika e Kosovës!

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/

Marrëdhëniet ndërkombëtare, veçanërisht për shtetet e vogla dhe të reja si Kosova, kërkojnë një balancë të kujdesshme mes diplomacisë aktive dhe asaj pasive. Të dyja format janë aftësi politike dhe strategjike që kërkojnë inteligjencë, zgjuarsi dhe fleksibilitet për të naviguar në skenën globale. Në rastin e Kosovës, një kombinim i diplomacisë aktive dhe pasive është i nevojshëm për të relaksuar dhe përmirësuar marrëdhëniet me SHBA-në, BE-në dhe aleatët e tjerë natyrorë, duke shmangur izolimin dhe duke siguruar mbështetje afatgjatë.

1. Diplomacia Aktive: Iniciativa dhe Angazhimi i Drejtpërdrejtë

Diplomacia aktive nënkupton një qasje proaktive në ndërtimin e marrëdhënieve ndërkombëtare. Kjo përfshin përdorimin e të gjitha mjeteve politike, ekonomike dhe kulturore për të forcuar pozicionin e Kosovës në arenën ndërkombëtare.

1.1. Iniciativa Diplomatike dhe Strategjitë Proaktive

Lobimi në Uashington dhe Bruksel: Kosova duhet të zhvillojë një strategji të qartë dhe të mirëkoordinuar lobimi në SHBA dhe BE, duke ndërtuar aleanca me vendimmarrësit kyç, senatorët, kongresmenët dhe liderët e BE-së.

Angazhimi me pesë vendet mosnjohëse të BE-së: Një diplomaci aktive dhe kreative mund të ndikojë Spanjën, Greqinë, Sllovakinë, Rumaninë dhe Qipron për të ndryshuar qëndrimin ndaj njohjes së Kosovës.

Zgjerimi i marrëdhënieve me aleatët strategjikë: Kosova duhet të forcojë lidhjet me shtete si Gjermania, Britania e Madhe dhe Franca, duke shfrytëzuar momentumet politike në favor të saj.

1.2. Përdorimi i Diplomacisë Ekonomike

Tërheqja e investimeve të huaja: Përmes diplomacisë ekonomike, Kosova mund të krijojë një klimë të favorshme për investitorët amerikanë dhe evropianë, duke i lidhur interesat ekonomike me mbështetjen politike.

Integrimi në tregjet evropiane: Thellimi i bashkëpunimit ekonomik me BE-në përmes marrëveshjeve tregtare dhe lehtësimit të barrierave burokratike.

1.3. Roli i Diasporës dhe Soft Power

Përdorimi i diasporës shqiptare si forcë lobuese: Diaspora në SHBA dhe Evropë mund të luajë një rol kyç në promovimin e interesave të Kosovës.

Forcimi i diplomacisë kulturore dhe akademike: Kosova duhet të shfrytëzojë fuqinë e saj kulturore, akademike dhe sportive për të ndërtuar imazhin e një shteti modern dhe dinamik.

2. Diplomacia Pasive: Zgjuarsi dhe Kujdes në Politikat e Jashtme

Diplomacia pasive është një aftësi po aq e rëndësishme sa ajo aktive, sepse kërkon durim, menaxhim të krizave dhe shmangien e veprimeve të pamatura që mund të dëmtojnë pozicionin ndërkombëtar të Kosovës.

2.1. Menaxhimi i Krizave dhe Zbutja e Konflikteve

Shmangia e konfrontimeve të panevojshme me aleatët: Politika e jashtme e Kosovës duhet të jetë e kujdesshme për të mos provokuar SHBA-në dhe BE-në me qasje populiste dhe veprime të pakordinuara.

Ndërtimi i marrëdhënieve më të mira me administratat e ndryshme amerikane: Pavarësisht ndryshimeve në qeverisjen amerikane, Kosova duhet të mbajë një qasje konstante miqësore me Uashingtonin.

2.2. Strategjia e Pritjes dhe Adaptimit

Monitorimi i zhvillimeve globale dhe evropiane: Kosova duhet të përshtatet me ndryshimet në politikën e jashtme të SHBA-së dhe BE-së, duke vepruar në përputhje me trendet ndërkombëtare.

Mbajtja e një politike të balancuar ndaj vendeve të fuqishme: Kosova duhet të shmangë qëndrimet ekstremiste dhe të ketë një qasje të matur ndaj rivaliteteve të mëdha globale, si SHBA-Kinë apo BE-Rusi.

2.3. Përdorimi i Diplomacisë së Heshtur

Ndërtimi i marrëdhënieve përmes kanaleve informale: Përdorimi i diplomacisë joformale për të komunikuar me liderët ndërkombëtarë dhe për të negociuar marrëveshje të fshehta strategjike.

Zgjuarsia në komunikim dhe narrativë: Kosova duhet të shmangë retorikën e ashpër dhe të përdorë një gjuhë të mençur që nuk provokon tensione të panevojshme me aleatët.

3. Diplomacia e Balancuar si Çelësi për të Relaksuar Marrëdhëniet me SHBA, BE dhe Aleatët e Tjerë

Për të siguruar një politikë të jashtme efektive, Kosova duhet të adoptojë një model të diplomacisë hibride, duke kombinuar elemente të diplomacisë aktive dhe pasive.

Kombinimi i diplomacisë aktive me atë pasive do të ndihmojë Kosovën të mos e humbasë momentumin ndërkombëtar, por njëkohësisht të mos bëjë gabime strategjike që mund ta izolojnë.

Ruajtja e aleancës me SHBA-në si prioritet absolut duhet të jetë strategjia kryesore e politikës së jashtme të Kosovës, duke pasur parasysh rolin vendimtar të Uashingtonit në pavarësinë dhe sigurinë e saj.

Forcimi i marrëdhënieve me BE-në është një domosdoshmëri për të siguruar integrimin evropian dhe për të kapërcyer sfidat e njohjes nga pesë vendet skeptike.

Zgjerimi i marrëdhënieve me shtete të tjera perëndimore si Gjermania, Britania e Madhe, Franca dhe Italia, për të siguruar një bazë të gjerë mbështetëse për të ardhmen.

Në realitetin e ndërlikuar ndërkombëtar, një diplomaci e zgjuar kërkon ekuilibër mes veprimit dhe pritjes, mes nismës dhe kujdesit. Kosova nuk mund të mbështetet vetëm në një model të caktuar diplomacie, por duhet të përshtatet dhe të veprojë me zgjuarsi në çdo situatë. Diplomacia aktive e ndihmon Kosovën të zgjerojë ndikimin dhe të sigurojë mbështetje ndërkombëtare, ndërsa diplomacia pasive e mbron nga gabimet strategjike dhe e mban në rrjedhën e zhvillimeve globale.

Vetëm një kombinim inteligjent i të dyjave do të mund të relaksojë dhe forcojë marrëdhëniet e Kosovës me SHBA-në, BE-në dhe aleatët e tjerë natyrorë, duke garantuar një të ardhme më të sigurt për shtetin dhe qytetarët e saj.