Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

LOJA ME ARMËT BËRTHAMORE ËSHTË KATASTROFË GLOBALE

by

Gjeneral Asllan Bushati/

Nuk ka njeri në botë, që nga viti 1945 e deri më sot, i vetëdijshëm apo i pa vetëdijshëm, politikan apo punëtor, biznesmen apo hileqar, shkencëtar apo analfabet, ushtarë apo gjeneral, që nuk ka pësuar dëmtime në një formë a në një tjetër nga prania midis nesh e armëve të dëmtimit në masë (ADM). Armët bërthamore (AB), kimike e biologjike, diktuan politikat, diplomacinë, ekonominë, mendimin ushtarak, organizimet shtetrore e shoqrore, veprimtaritë kombëtare e ndërkombëtare. Armët bërthamore morën pjesën e “luanit në fondet e zhvillimit”. Pa praninë e tyre në planet, do të kishim pasur më shumë shkolla, më shumë dituri, më shumë mjekë, spitale, më shumë mbrojtje shëndetsore e për rrjedhojë një jetëgjatësi mesatare më të madhe se sot. Do të kishim më shumë mirqenie e siguri, më shumë energji nga studimet shkencore për përdorimin e oksigjenit, hidrogjenit, shfrytëzimin e energjisë së fushave elekrtomagnetike, ndarjes së thërmijave të zeza, diellore etj . Nëntoka nuk do të ishte shfrytëzuar barbarisht për hidrokarburet (nafta, gazi, bitumi, gymyret etj), nuk do të kishim këtë ndotje ambientale shkatërrimtare, nuk do të kishim këto ndëshkime të natyrës në format e stuhive të nxehta e të ftohta, nuk do të kishim kaq erozion sa pasuria e madhe e maleve, kodrave dhe e fushave të varroset në fundin e deteve e oqeaneve. Këtë gjëmë shoqërore e kanë bërë njerzit kundër njerëzimit. Nuk do të ishte gabim (madje ndoshta gjëja më e drejtë) të hedhim shikimin prapa, dhe mbi bazën e përvojës negative të nxjerrim mësime për të ardhmen tonë e të gjeneratave që do të pasojnë. Njohja e përgjithëshme, (aq më mirë e thelluar) e ADM-ve, do të na shtynte të mendojmë si njerëz të civilizuar të këtij këtij globi, për një të ardhme më të mirë, më jetgjatë, më të kulturuar për vehte dhe breznitë e ardhëshme.

Termi “Armë Bërthamore”, teknikisht mund të themi se eshte: shpërthimi që realizohet nga reaksioni bërthamor i ndarjes së atomeve te elementëve radioaktiv ose një kombinim i ndarjes dhe i bashkimit (shkrirjes) së grimcave bërthamore . Gjatë procesit të zhvillimit të këtyre reaksioneve, clirohet një sasi shumë e madhe energjie nga një sasi relativisht e vogël e materies. Kështu një bombë modern termo- bërthamore peshon më pak se 1000 kilogramë dhe mund të shkaktojë një shpërthim të krahasueshëm me shpërthimin e më shumë se një milliard kilogramë material shpërthyes cilësor konvencional.

Përdorimi i AB-së nisi më 6 dhe 9 gusht të vitit 1945 nga amerikanët, mbi qytetet japoneze Hiroshima e Nagasaki, të cilat sollën 106 mijë të vdekur, 98 mijë të plagosur dhe mijra të tjerë të vdekur më pas nga rrezatimi mbetës. Ky sulm bërthamor erdhi si pasojë e sulmit të pabesë japonez mbi flotën amerikane të Paqsorit (ku paarsye, paparalajmërim dhe në kundërshtim me konventën ndërkombëtare), brenda një nate gjetën vdekjen 9 mijë ushtarakë amerikanë. Po ashtu para sulmit bërthamor amerikanët ju bë me dije japonezve të dorzoheshin pakushte ose do të asgjësoheshin në mënyrë masive me një armë të re.

AB-të, që nga 1945, vec të tjerave sollën përmbysje fondamentale në fushën e mendimit ushtarak. Ato e ndanë përgjithmonë historinë e luftrave në konvencionale e bërthamore. Arsenali bërthamor në botë (shtator 2022) është si më poshtë: Rusia =6,257, SHBA=5550, Kina=350, Franca=290, UK (Mbretëria e Bashkuar)=225, Pakistani=165, India= 156, Israeli=90, dhe Koreja e Veriut=40-50. Por në tentativë për të futur në dorë AB-në janë edhe disa shtete të tjera, me qëndrueshmëri të pabesueshme. Ky opsion e ven këtë qytetërim (të paktën 7 mijë vjecar), përditë e më shumë përpara rrezikut real të cfarosjes.

Rusia nëpërmet Putinit, pas sulmit mbi Ukrahinë, jo rrallë ka vënë në dukje se kërcënimi i interesave jetike të saj, do të mbrohet edhe me përdorimin e AB-ve. Kina në heshtje e shton arsenalin e saj bërthamor përditë, Koreja e Veriut rregullisht bën prova me raketa balestike bartëse të AB-ve, dhe Irani bën trysni të hapur për pasurimin e materialit radioaktiv dhe fillimin e punës për AB-në (në se akoma nuk e ka bërë realitet).

Duke e hedhur shikimin 78 vite më pas, se cfarë ndodhi në Hiroshima e Nagasaki, cdo njeri në këtë botë që jetojmë, lypset që ta shohë drejt në sy rrezikun real që na kanoset, nga politikanë të papërgjegjshëm, qeveri, qarqe, organizma, grupe rraciste etj.

Dhe së fundmi , si ish ushtarak i lartë në Ushtrinë Shqiptare për këtë fushë, do të ju lutesha strategjistëve në Uashington, të rishohin opsionet e së ardhmes në dritën e problemeve dhe dukurive të kohës që po jetojmë. T’ju bëhet me dije politikanëve të të dy krahëve të politikës, rreziku që ekziston dhe se të qënit e Amerikës e fortë politikisht, ekonomikisht dhe ushtarakisht nuk është vetëm nje ceshtje krenarie amerikane, por është domosdoshmëri në mbajtjen e ekuilibrave botëror. Është domosdoshmëri për ruajtjen e trazhgimnisë së deri tanishme botrore dhe lënien e tyre të sigurtë breznive që do të vijnë.

“Kush flet gjuhën e nënës, botën ka!” – Prindi, kyçi i suksesit tonë

by

Anila Berberi

Sonila Otobashi

Pranvera Jazoj/

Përpara fillimit të çdo viti shkollor, edhe pse nuk bëhet fjalë për një shkollë klasike me të gjitha komponentët e saj, ne mësueset e shkollës shqipe “Scanderbeg” Parma, e mbështetur tek Shoqata me të njëjtin emër, “Scanderbeg”, e kemi në program që bëjmë analizën e ecurisë vjetore të procesit didaktik, të zhvillimit në përgjithësi dhe në veçanti të fëmijëve, duke u përqëndruar jo vetëm tek rezultatet e arritura për të cilat sidoqoftë jemi krenarë, por duke u munduar të evidentojmë problematikat e hasura, vështirësitë e lidhura si me punën e mësuesit, ashtu edhe me të nxënit e fëmijëve. Madje, përqëndrohemi më shumë tek këto të fundit, në mënyrë që një vit më pas të kemi rezultate edhe më të mira.

Në kuadër të kësaj analize, vendosëm që të përveshim mëngët duke punuar në disa drejtime.

Për këtë na u desh të punonim me komunitetin, me familjet, me nënat në veçanti, që të rrisnim ndërgjegjësimin e tyre për rëndësinë e gjuhës si një faktor në rritjen e fëmijëve, në krijimin e identitetit të tyre, që shërben për t’i identifikuar ata si pjesëtarë të vetë komunitetit, por duke i integruar dhe duke i bërë pjesë e shoqërisë së vendit ku ata rriten.

Na u desh të punonim me veten, studiuam, komunikuam me kolegë të tjerë, rrahëm mendime dhe ide, eksperimentuam, gjetëm metoda më të përshtatshme sipas tematikave që fëmijët të motivoheshin e të nxinin sa më shumë, hartuam programe që në një mënyrë apo në një tjetër të përfshinin të gjithë fëmijët pavarësisht moshave dhe niveleve të ndryshme të zotërimit të shqipes.

Na u desh të punonim me vetë fëmijët, t’i njihnim më nga pranë cilësitë e tyre individuale dhe aftësitë e tyre gjuhësore, të krijonim një marrëdhënie të sinqertë, t’i shoqëronim ata në rritjen e tyre pasi ne besojmë tek forca e edukimit dhe arsimimit afatgjatë për një zhvillim të natyrshëm të fëmijëvë. Le të themi një të vërtetë, edhe ne u rritëm bashkë me ta.

E megjithatë, pavarësisht përpjekjeve dhe risive metodike, konstatuam që problemi kryesor i shkollave shqipe, të paktën në Itali është mospjesëmarrja e rregullt në mësim e fëmijëve.

Kurset e gjuhës shqipe normalisht zhvillohen pas orareve të shkollës dhe në pjesën më të madhe në fundjavë. Shpesh herë oraret e kurseve mbivendosen me aktivitete të tjera jashtëshkollore (aktivitete sportive, kurse muzike, teatri, etj), pa folur për studimin dhe detyrat e shtëpisë. Kësaj i shtohen edhe problemet logjistike, mbingarkesa e punës e prindërve, që jo gjithmonë arrijnë të organizohen për të shoqëruar fëmijët.

A duhej të dëshpëroheshim? JOOOO! Edhe pse nuk e fshehim që ndonjëherë jemi dëshpëruar.

A duhej të demoralizoheshim! Absolutisht, absolutisht jo. Kur zgjodhëm këtë mision, nuk e bëmë thjesht për patriotizëm dhe nacionalizëm, as për të bërë fotografi për të treguar se sa shumë atdhetarë jemi! E bëmë me SHPIRT dhe me DASHURI. A mund ta lëmë në mëshirë të fatit dashurinë? Kurrsesi jo! Epo nuk mund të tradhëtonim as shpirtin, gjuhën mëmë që për ne mërgimtarët është flamuri ynë.

Prandaj duke u nisur edhe nga përvoja e konsoliduar në mësimdhënie e grupit të mësuesve të shkollës sonë, për vitin shkollor 2022-2023, si çdo vit, zgjodhëm si moto “Kush flet GJUHËN E NËNËS, BOTËN ka”, duke vënë theksin tek fjala “BOTË” që për çdo fëmijë fillon tek familja dhe përfundon në univers dhe tek fjala “NËNË” që përfaqëson shtyllën e familjes, hallkën parësore të ruajtjes dhe transmetimit të gjuhës dhe të traditave kulturore.

Në këtë këndvështrim, e pamë të nevojshme që të krijojmë një aleancë të veçantë mes shkollës dhe familjes si dy shtylla mbartëse me objektiva edukuese të rëndësishme edhe pse të ndryshme. Për të arritur këtë të gjithë ne menduam të zhvillojmë rolin tonë me frymën e bashkëpunimit dhe bashkëveprimit, në kërkimin, njohjen dhe promovimin e një tërësie vlerash, nismash dhe synimesh të përbashkëta, të nevojshme për arritjen e një qëllimi të vetëm: formimi i fëmijëve të vetëdijshëm për rrënjët e tyre, për historinë e tyre kolektive, ajo që është në të mirë dhe në të keq, formimi i qytetarëve të ardhshëm plotësisht të integruar dhe jo të mimetizuar, të aftë të kenë një mendim të pavarur fryt i ndërveprimit të dy kulturave.

Ne mësuesëve nuk duhet të na mungojë guximi e kureshtja, as nuk duhet të trembemi të eksperimentojmë risi në mësimdhënie, duhet të jemi edhe të zotë që të fantazojmë, të shpikim, të krijojmë, të gjenerojmë ide, të improvizojmë e tu përshtatemi rrethanave dhe kushteve, duke mbajtur gjithmonë në mendje dhe në zemër që objektivi parësor i mësuesit është që t’i motivojë fëmijët për të ecur përpara në rrugën e bukur të dijes dhe detyrimisht edhe në rrugën e shpresës për të ardhmen, edhe pse ata mund të kenë nevoja dhe interesa shumë të ndryshme mes tyre.

Nga pikpamja didaktike, në një proces mësimor, aktorët kryesorë janë identifikuar gjithmonë në trekëndëshin “mësues – nxënës – prindër”, me role të veçanta dhe detyra specifike. Ndërsa ne këtë vit shkollor, menduam që të eksperimentonim, të ndryshonim këtë koncept duke e konsideruar klasën si “familje të madhe” ku të zbehej ajo vijë ndarëse mes mësuesit dhe prindit, ku mësuesi bëhet pjesë e familjes dhe prindi pjesë e shkollës.

Prandaj menduam të praktikojmë disa tema të veçanta mësimore, një temë në muaj, tema që konceptohen nga mësuesi, përpunohen me prindërit dhe parashikojnë pjesëmarrjen me rol aktiv të vetë prindit “si mësues”, ndërsa mësuesi merr rolin e drejtuesit dhe rregullatorit duke u fokusuar në objektiva të qarta didaktike. Këtë konceptin e përfshirjes së prindërve nuk e kemi konsideruar si të rastësishëm, por si një proces pune të qëndrueshëm që fillon në shtëpi, aplikohet në klasë, vazhdon sërish në shtëpi. Dhe mund të them pa ndroje, se ka qenë kënaqësi që kemi ndarë përgjegjësinë tonë me figurat më të rëndësishme në jetën e fëmijëve, me prindërit.

Cilat ishin objektivat që na shtynë të fokalizojmë ndërhyrjen tek familja, prindërit?

1. Të rrisim komunikimin dhe bashkëveprimin mes mësuesve dhe prindërve, në shërbim të mirëqenies së vetë fëmijëve, për të lehtësuar dhe thjeshtuar të nxënit në një klimë harmonie. Natyrisht dhe pa asnjë dyshim, në qendër të vëmendjes sonë janë fëmijët si përfitues finalë.

2. Të përmirësojmë përfshirjen e prindërve duke u dhënë një rol aktiv në mësimdhënie, përfshirë ndihmën për detyrat në shtëpi, gjë që do të përmirësojë rezultatet e fëmijëve në përgjithësi.

3. Të respektojmë dhe t’i japim vlerë trashëgimisë sonë kulturore që fëmija e merr në familje për ta bërë më konkrete atë aleancën edukuese nëpërmjet një dialogu, njohjeje dhe bashkëpunimi të vazhdueshëm me prindërit.

PRITSHMËRITË:

1. Pjesëmarrje më e shpeshtë dhe më aktive e fëmijëve në orët e mësimit (që natyrisht sjell edhe mundësi për mësimnxënie më të madhe)

2. Përmirësim në të shprehur dhe në të folur të gjuhës shqipe nga vetë fëmijët (që është edhe objektivi parësor i të gjitha shkollave tona)

Për këto arsye, gjatë këtij viti shkollor ne kemi zhvilluar disa praktikave specifike në mësimdhënien e gjuhës shqipe me tematika të zgjedhura për arritjen e objektivave:

1) “NINULLAT E ZEMRËS”

– Ky ishte titulli i projektit didaktik, i frymëzuar nga libri me vjersha i mësuese Anila Kadija, ideatorja dhe themeluesja e shkollës sonë që në vitin 2009. Natyrisht që në kuadër të këtij projekti, kemi përdorur edhe materiale të tjera nga folklori, nga gojëdhënat, nga autorët bashkëkohorë.

Projekti u konceptua i ndarë në dy orë mësimi.

Ora e parë e mësimit e “Ninullave të Zemrës” përkoi edhe me hapjen e vitit shkollor ku kishim të ftuar edhe poetë nga Parma. Kjo zgjedhje nuk ishte as e rastësishme, as e paqëllimshme. Është pjesë e filozofisë së përgjithshme të shkollës sonë. Ne duam t’i shikojmë fëmijët tanë pjesë e shoqërisë ku ata jetojnë edhe rriten. Në orën e mësimit, vjershat e mësuese Anilës u lexuan dhe u recituan në shqip përpara një publiku italian dhe shqiptar. Mos harrojmë asnjëherë që vjershat janë thelbësore për t’i mësuar fëmijët se si të shkruajnë, lexojnë dhe kuptojnë çdo tekst. Janë të thjeshta për tu kuptuar, por ofrojnë një qasje të shëndetshme për emocione në rritje. Vjershat dhe poezitë janë si një dritare ku fëmijët shikojnë botën përreth.

Ndërsa orën e dytë të mësimit, që u zhvillua disa muaj më vonë, ne folëm për ninullat, këngët e djepit.

Po pse ninullat?

Të gjithë e dimë që ninullat burojnë nga shpirti. Me fjalët e tyre, nënat thurrin ëndrrat për të ardhmen e fëmijës së tyre. Ato janë shprehja më e jashtëzakonshme e thellësisë së dashurisë dhe shpresës, prandaj edhe fuqia e ninullës është dhe mbetet e përjetshme. Si ai kordoni i kërthizës që ka mbajtur nënën të lidhur me fëmijën për nëntë muaj, ashtu edhe ninullat janë një fill dashurie që lidh zemrën e nënës me të fëmijës gjatë gjithë jetës.

Me ninullat fëmijët fillojnë njohin strukturat e para gjuhësore dhe muzikore, përdorimin e fjalëve dhe mënyrat e shprehjes, njohin personazhe dhe zakone, traditat e mjedisit të vet familiar dhe kulturor. Është ky univers që do t’i rrethojë edhe si të rritur.

Pikërisht për këtë arsye, në këtë orë mësimi ju kërkua të gjithë nënave që të nxirrnin nga kujtesa e tyre tekste, këngë ninullash, melodi të ndryshme, fjalët e së cilave transmetojnë traditat tona dhe përfaqësojnë kulturën tonë.

Ora fillon me rrëfimin e dy nënave, Valentinës dhe Aleksias, të cilat u ftuan të ndanin me ne përvojat e tyre vetjake. Ishte shumë e dukshme përcjellja e emocioneve në këtë rrëfim nga një brez në tjetrin, të dy botëve kaq të largëta nga disa këndvështrime, por shumë të afërta për disa të tjera. Pyetjet e fëmijëve nuk rreshtnin dhe rrëfimi mori formën e një bashkëbisedimi të këndshëm që nuk do të donim të mbaronte kurrë.

“Fli, shpirti im pusho nën dritën e hënës fli,

engjëll fli lundro nën ngjyrat e ëndrrës.”

Mësimi u bë edhe më tepër interesant me shpjegimin e ninullave, formën e tyre lirike, duke shpjeguar forcën e formave metaforike të të shprehurit, figurat letrare që perdoren zakonisht si krahasimi dhe personifikimi. Nëna e krahason vajzën me gonxhen e trëndafilit, me hënën e diellin, me zanën e malit, kurse djalin e krahason me pëllumbin, yllin, sokolin, shqipen e malit.

“Të më rritesh biro si Korabi o

Porsi shqipe mali të më bëhesh o”

Shumë i bukur është personifikimi i gjumit të cilin nëna e paraqet si pëllumb që vjen dhe e merr fëmijën në krahët e tij. Shjeguam gjithashtu që melodia e të kënduarit dhe figurat letrare të përdorura ndryshojnë nga veriu në jug të Shqipërisë, nga njëra trevë në tjetrën, duke nënvizuar rrënjët e thella të kësaj tradite. Jo pa qëllim kishim zgjedhur dy nëna, njëra me origjinë nga Kukësi dhe tjetra nga Vlora.

Për ta bërë më interesant mësimin, mësueset kishin përgatitur një kolazh me foto dhe u shpjeguan fëmijëve si ishin të organizuara më parë odat shqiptare tradicionale, u folën për djepin si personifikim i vazhdimësisë së jetës dhe traditës familiare, për sofrën ku mblidhej familja për të ngrënë, por edhe ku pleqëroheshin probleme të ndryshme, për çiftelinë si pjesë e kulturës sonë muzikore, për qilimat karakteristikë, për oxhakun apo mangallin.

Pjesa më e bukur e orës së mësimit qe prezantimi i albumeve të përgatitura nga fëmijët në bazë të një flete pune me pyetje konkrete të përgatitura nga mësueset. Kjo fletë punë përmbante të dhënat të thjeshta si datëlindja dhe vendlindja, kur u kishte dalë dhëmbi i parë, kur kishin filluar të ecnin dhe të shqiptonin fjalën e parë etj, etj. Zgjedhja e fotografive dhe renditja e tyre ishte bërë po nga fëmijët, të cilët shpjeguan arsyen pse kishin zgjedhur ato foto dhe pjesën emocionale që iu transmetonin kur i shikonin. Disa kishin zgjedhur foto ku paraqiteshin vetëm, të tjerë me mamin dhe babin, disa me motrën ose vëllain, disa me gjyshërit.

REZULTATI

Nëse pasditen e një të shtune pranvere, pas një jave të lodhshme me aktivite shkollore dhe jashtëshkollore, shikon dritë në sytë e fëmijëve në fundin e orës së mësimit, do të thotë që ke arritur të përkedhelësh thellë botën e tyre kristalore dhe të ngjallësh interes të hapur drejt një bote që vërtet u përket, edhe pse duket si e re dhe e pafundme.

2) “GATUAJMË KULAÇ ME MAMI VERËN” –

Ky është një mësim i zhvilluar duke aplikuar metodën laboratorike, një nga strategjitë didaktike më aktive dhe frytdhënëse. Koncepti që qëndron në bazë të këtij mësimi është i thjeshtë, por i rëndësishëm: Le të krijojmë një skuadër për të punuar më mirë dhe për tu rritur të gjithë bashkë.

OBJEKTIVAT:

Kjo metodë synon të nxitë fëmijët që të dominojnë aftësitë vetjake, t’i eksperimentojnë dijet, të zhvillojnë anën praktike sepse prodhojnë, punojnë konkretisht, e dinë ku do të arrijnë dhe përse.

Gjithashtu ky organizim ndihmon fëmijët për tu futur në botën e kërkimit dhe zbulimit, falë punës së tyre edhe përvojës me të cilën do të vihen në kontakt.

Në këtë aktivitet:

 I është kushtuar vëmendje një manipulimi praktik, pra nuk mjaftojnë vetëm shpjegimet gjuhësore verbale. Fëmijët u njohën konkretisht me mjetet e punës, pajisjet e kuzhinës dhe me përbërësit që nevojiteshin për realizimin e produktit të tyre të dëshiruar.

 Fëmijëve u janë shpjeguar hapat kryesore ose veprimet që duhet të ndërmerreshin, por fëmijëve ju shpjegua që të mos harrojnë asnjëherë që procedurat duhen respektuar, por fantazia dhe imagjinata mund të na çojnë ngado.

 Nuk duhet të kishte një zgjidhje të vetme. Për këtë fëmijëve ju dha mundësia të zgjedhin dhe të vendosin vetë për disa aspekte, psh. për sasinë e përbërësve, për format e biskotave, për pajisjet që do të zgjidhnin të përdornin;

 Si rrjedhojë u shfaqën nivele të ndryshme interpretimi. Bota e fëmijëve është pa fund, po aq sa edhe këndvështrimet dhe propozimet e tyre.

 Ju kushtua rëndësi edhe vlerave metaforike duke sjellë në kujtesë tradita familjare. Zgjodhëm kulaçin me një monedhë brenda, pikërisht për të respektuar traditën e shumë zonave të Shqipërisë, por edhe për të argëtuar dhe suprizuar fëmijët.

MJEDISI DHE ORGANIZIMI I AKTIVITETIT

Mësimi u zhvillua në mjediset e një kuzhine të përshtatshme dhe të pajisur mirë, ku fëmijët të ndiheshin si në shtëpinë e tyre. Nuk qe fare e vështirë të nxisnim pjesëmarrjen aktive të nxënësve, të ndiznim dritën e kureshtjes tek ta, të favorizonim mësimnxënien, nëpërmjet zbulimit dhe ndërveprimit mes tyre duke i ndarë në disa grupe të vogla sipas detyrave që u ngarkonte mami Vera dhe mësuese Sonila.

Fillimisht, ky aktivitet parashikoi një mësim frontal që zgjati pak minuta ku mami Vera shpjegoi përbërësit që do të përdornim për “produktet e duarve të tyre”, veglat dhe pajisjet e kuzhinës, duke i parë dhe duke i prekur me dorë. Pastaj fëmijët u ndanë në grupe, një pjesë merreshe me përgatitjen e kulaçit nën drejtimin e mami Verës dhe pjesa tjetër me përgatitjen e biskotave nën drejtimin e mësuese Sonilës.

REZULTATET

Nga këndvështrimi i mësimnxënies, fëmijët mësuan që të diskutojnë duke ballafaquar mendime të ndryshme, duke ndihmuar njëri tjetrin, por mbi të gjitha u argëtuan.

Nga këndvështrimi i përfshirjes dhe pjesëmarrjes së prindit, u vu re një bashkëpunim dhe bashkëveprim i përsosur me të gjithë prindërit. Komunikimi i mësueseve me ta kishte lidhje me pjesën logjistike dhe materiale, dhe më pas prindërit ndanë detyrat mes vetit.

3) BABI IM ËSHTË MURATOR”

– është një orë mësimi e organizuar me pjesëmarrjen e një prindi, konkretisht babi Shpendit, sipërmarrës në fushën e ndërtimit që i veshur me tesha pune tregoi me thjeshtësi se si ndërtohet një godinë/shtëpi. Në qendër të kësaj ore mësimi është ndërtimi i njohurive bashkë me fëmijët për të zhvilluar procese të ndryshme dhe më autonome të dijes duke lidhur konceptin e figurës me sendin.

OBJEKTIVAT

Kjo orë mësimi parashikon:

 Të ndërgjegjësojë fëmijët për respektin ndaj punës si mjet që i ndihmon të rriten shëndetshëm duke u bazuar tek vlerat. Që në krye të herës, filozofia e shkollës sonë ka qenë një thënie e Albert Einstein: Përpiqu të bëhesh jo një njeri i suksesshëm, por një njeri me vlera.

 Të forcojë raportin e fëmijës me prindin, duke mos harruar asnjëherë që prindi është figura thelbësore në jetën e fëmijës dhe një shembull prindi punëtor e i përkushtuar ndaj punës e profesionit, i ndihmon edhe vetë fëmijët të rrisin vetëvlerësimin e tyre.

 Të forcojë raportin e fëmijës me dijen pasi dija është njohuri në veprim.

 Të mbjellim farën e pasioneve, pasi janë pasionet ato që vënë në lëvizje botën dhe e bëjnë jetën më të bukur. Një proverb kinez thotë: në të gjitha farat që do të mbjellim sot, do të rriten lulet e të nesërmes. Edhe pasionet janë si bimët: rriten nga fara të vogla. Le të ushqejmë filizat e pasionit tek fëmijët tanë, një ditë do të rriten duke e ditur që ka shumë zeje e mjeshtëri, ka shumë profesione dhe një botë të pafundme mundësish,

ZHVILLIMI I ORËS SË MËSIMIT

Kjo orë mësimi kishte në qendër babi Shpendin i cili u shpjegoi fëmijëve:

 Fazat e ndërtimit të një godine, duke filluar nga projekti, nga hedhja e themeleve dhe deri tek çatia, tek punimet e brendshme dhe rifiniturat.

 Figurat kryesore që marrin pjesë në të gjitha fazat e ndërtimit të një godine, rëndësinë e rolit dhe funksionit të secilit prej tyre

 Veshjet e punës dhe pajisjet mbrojtëse individuale.

 Rëndësinë e përqëndrimit në punë dhe respektimit të rregullave të sigurisë, si thelbësore për të mbrojtur veten dhe shokun.

 Parashikimi i mjediseve të gjelbërta dhe rëndësia e mbrojtjes së mjedisit.

MJETET E PUNËS

Për të realizuar në mënyrë sa më efikase këtë orë mësimi mësueset kishin përgatitur:

 Një skedë pune me figura për të identifikuar veglat kryesore të përdorura më shpesh nga një murator.

 Skeda përmbante edhe hapësirat e dritareve përbri figurave të cilat duhet të plotësoheshin nga fëmijët me fjalët përkatëse në shqip, duke realizuar lidhjen figurë – send. Në këtë mënyrë, fëmijët arrinin të formonin edhe një fjalorth ndihmës.

PËRFSHIRJA AKTIVE E FËMIJËVE

Mësueset duke koordinuar mësimin bënë të mundur që:

 Fëmijët të shkruanin me rradhë emrat e figurave në tabelën e klasës, ku herë pas here, kur lindte nevoja, mësuesja ndërhynte dhe bashkë me fëmijët e tjerë ripërsëritin çështje gramatikore të lidhura me shkrimin dhe shqiptimin në veçanti të disa gërmave, si ç, ë, sh, etj.

 Ndërsa njihnin veglat, në klasë fëmijët bashkë me mësuesen dhe babi Shpendin diskutuan se ku dhe si përdoren ato, për format e tyre dhe përmirësimet që janë bërë ndër vite, për zhvillimin dhe futjen e teknologjisë edhe në fushën e ndërtimit.

 Një temë e ndjeshme të cilës i kushtuam shumë rëndësi në këtë orë mësimi ishte e lidhur me marrëdhënien tonë me mjedisin që na rrethon, rëndësinë e krijimit të mjediseve të gjelbërta dhe të kujdesit që duhet të tregojmë për të ruajtur dhe mbajtur pastër mjedisin.

 Së fundi, të gjithë bashkë dëgjuam dhe kënduam këngën “Duart e vogla”.

REZULTATET

Fëmijët kuptuan se pas një sendi apo objekti të bukur, qëdron një punë e madhe. Çdo punë realizohet me bashkëpunimin e shumë profesionistëve dhe vetëm një bashkëpunim i mirë sjell rezultate të kënaqshme.

Kjo është një përmbledhje e shkurtër e disa prej aktiviteteve që u organizuan gjatë këtij viti shkollor. Jemi të kënaqur për rezultatet e arritura. Mjafton të përmendim një nga “sukseses” e fundit që ka lidhje me konkursin e organizuar nga Qendra e Botimeve për Diasporën “Një letër gjyshes”. Edhe fëmijët tanë përgatitën një letër për gjyshen/gjyshin, ose më saktë: të gjithë fëmijët kishin shkruar një letër për gjyshen, por ne konstatuam që vetëm 2 prej fëmijëve e kishin shkruar vetë, ndërsa në letrat e tjera lexuam me shumë dëshirë, por edhe kënaqësi që prindërit ishin impenjuar fort t’i shkruanin ata vetë një letër prindërve të tyre. A mund të mos e quajmë arritje?!!!!

Prandaj këtë verë, të gjithë prindërve bashkë me fëmijët, u kemi caktuar detyrën të përgatisin pemën familjare, që do të jetë edhe pjesë e programit didaktik për vitin 2023-2024.

Vota

by

Astrit Lulushi/

Gjithë votimi është një lloj loje, damë apo tavëll, dhe bastet e shoqërojnë natyrshëm. Karakteri i votuesve nuk rrezikohet. Unë e hodha votën time, por nuk jam shumë i shqetësuar që kjo e drejtë të mbizotërojë. A jam i gatshëm t’ia lë të majtës? Edhe votimi për “të djathtën” nuk bën gjë, pasi nuk di se për cilin. Një njeri i mençur nuk do ta lërë të drejtën në mëshirën e rastësisë dhe as nuk do të dëshirojë që ajo të mbizotërojë nëpërmjet pushtetit të shumicës.

Për një kohë të gjatë një njeri mund të shohë shumë gjëra që nuk do të dëshironte t’i shihte, dhe të vuajë gjithashtu shumë gjëra që nuk do të dëshironte t’i vuante. Nuk ka veçse pak virtyt në veprimin e njerëzve. Kur votojnë kundër qeverisë, dhe votat e tyre janë pak, ata do të jenë të vetmit që mund të mbrojnë lirinë dhe kështu të përshpejtojnë rrëzimin.

Kam dëgjuar për kuvende a kongrese për zgjedhjen e një kandidati. Kryesia përbëhej kryesisht nga politikanë me profesion. Po çdo njeri i pavarur, inteligjent dhe i respektuar ku do ta marrë vendimin? A nuk do të kemi avantazhin e kësaj urtësie dhe ndershmërie? A nuk mund të llogarisim disa vota të pavarura? A nuk ka shumë individë që nuk marrin pjesë në kongrese? Por jo. Konstatoj se njeriu i ashtuquajtur i respektuar është larguar menjëherë nga pozicioni dhe është dëshpëruar për vendin e tij, kur vendi ka më shumë arsye për ta dëshpëruar. Ai miraton një nga kandidatët e përzgjedhur, të vetmin në dispozicion, duke dëshmuar kështu se vetë është i disponueshëm për çdo qëllim të demagogut. Vota e tij nuk vlen më shumë se ajo e ndonjë vendasi papunë, që mund të jetë blerë. Për një njeri që, siç thotë fqinji im, ka kockë në shpinë që e bën të rri drejtë, statistikat kanë faj; njerez si ai janë pakësuar. Shqipëria është përgjysmë – njeriu mund të njihet nga partia e tij; nga mungesa e dukshme e intelektit dhe besimit tek vetja – shqetësimi i parë dhe kryesor i të cilit është të shohë se shtëpitë e lëmoshës janë në gjendje të mirë, përpara se ai të ketë veshur ligjërisht petkun viral. Atyre që kthehen nga emigrimi nuk u ofrohet as vend pune dhe as banimi; qeveria i vështron si gjysmë të huaj që duhet të kërkojnë falje; tregtarët i rrisin 10-fish çmimet për ta. Qeveria mendon se gjendja e çrregullt e keqe dhe krimet e shtuara janë pasojë e hapjes me botën – kështu ia hedh fajin lirisë së lëvizjes dhe shfajson veten. Ministrat i emëron, i jep urdhëra, i shfrytëzon dhe në fund i çon në prokurori se janë kapur duke vjedhur për të. Drejtësi që ecën në vijë të shtrëmbër.

Pushteti si dashnorja e vetme

by

Artan Nati/

Në mitologjinë greke, Kronos është një titan që përmbysi babanë e tij, Uranin, dhe u bë sunduesi i kozmosit. Megjithatë, nga frika e një profecie se ai do të rrëzohej nga një prej fëmijëve të tij, Kronosi gëlltiti secilin prej pasardhësve të tij kur ata lindën, duke i penguar në mënyrë efektive ata të uzurponin pushtetin e tij. Ky mit tragjik mund të shërbejë si një metaforë e fuqishme për politikën e përditëshme në Shqipëri, veçanërisht në këto kohët e fundit. Shikojmë që qeveria aktuale ose më saktë lideri i saj po gllabëron “bijtë e partisë”, duke i përdorur ata si koka turku. Shkaku kryesor është frika nga humbja e pushtetit: Frika e humbjes së pushtetit është rruga drejt anës së errët. Frika të çon në zemërim, zemërimi të çon në urrejtje, urrejtja të çon në veprime irracionale. Ashtu si Kronos, shumë liderë politikë gjatë historisë janë shtyrë nga një frikë e fortë e humbjes së pushtetit të tyre. Kjo frikë po e detyron edhe lidershipin në PS të marrin masa drastike për të mbajtur kontrollin, edhe nëse kjo do të thotë të të hedhë në rrjetën e drejtësisë disa nga bashkëpunëtorët më të ngushtë,ku rasti më flagrant është ish zv.kryeministri Ahmetaj, por edhe ai i ditëve të fundit i Damian Gjiknurit e ministra e funksionarë të lartë të tjerë. “Qeveritë, nëse qëndrojnë për një kohë të gjatë në pushtet, priren gjithnjë e më shumë drejt formave aristokratike. Asnjë qeveri në histori nuk është njohur që t’i shmanget këtij modeli. Dhe ndërsa aristokracia zhvillohet, qeveria tenton gjithnjë e më shumë të veprojë ekskluzivisht në interes të klasës sunduese – qoftë ajo klasë mbretërore trashëgimore, oligarkë të perandorive financiare apo burokraci e rrënjosur.” shkruan Frank Herbert (1920-1986) . Ky fenomen është i vërtetë jo vetëm për qeveritë,por edhe për partitë politike etj.A nuk po ndodh i njëjti skenar në PD?
“Njerëzit në pushtet nuk do të heqin dorë pa luftë, sepse pushteti është afrodiziaku i fundit.” thotë Henri Kisinger, duke dashur të thojë se pushteti është e vetmja mënyrë ose iluzioni i vetëm rreth të cilit jeta e tyre rrotullohet ose si Bonoparti e thotë në mëyrë figurative:“Pushteti është zonja ime. Unë kam punuar shumë në pushtimin e saj për të lejuar dikë që ta largojë atë nga unë.” Kur udhëheqësit janë të shtyrë nga kjo frikë e fortë e humbjes së pushtetit, qoftë në politikë apo në vendin e punës, disa faktorë motivues fillojnë të veprojnë,faktorë që shërbejnë si ilaçi i vetëm,faktorë që bëjnë të zgjohet faktori shtazarak dhe të humbasin arësyen. Duket se kjo po ndodh në politikën tonë, në qeverinë tonë. Ashtu si në Romën e lashtë ngritja e Cezarit në diktaturë tregoi rreziqet e mundshme të përqendrimit të pushtetit në duart e një individi. Nga frika e humbjes së pushtetit Cezari i dha fund republikës duke u shndërruar në diktator dhe përfundoi në vrasjen e tij nga bashkëpunëtorëe tij. Ai shërben si një shembull paralajmërues për rreziqet e autoritetit të pakontrolluar në çdo sistem politik. Aktualisht Shqipëria duket si një xhungël ku i vetmi synim në jetë i çdo politikani është pushteti pa e kuptuar se sa më shumë pushtet akumulojnë aq më shumë shkëputen nga realiteti dhe aq më afër janë drejt fundit të tyre.

Liderët në vendin tonë që nxiten nga frika e humbjes së pushtetit shpesh nuk arrijnë të kuptojnë se udhëheqja e vërtetë ka të bëjë me fuqizimin e të tjerëve.Udhëheqja e vërtetë nuk ka të bëjë me dominimin ose kontrollin e të tjerëve, por për t’i ngritur lart dhe për t’i ndihmuar ata të arrijnë potencialin e tyre të plotë. Duke fuqizuar të tjerët, udhëheqësit krijojnë një mjedis pozitiv dhe bashkëpunues që mund të arrijë rezultate të jashtëzakonshme. Stili i udhëheqjes së liderit gjerman,pas luftës së dytë botëore, Adenauer përfshinte delegimin, besimin dhe përfshirjen. Ai e kuptoi se duke u dhënë përgjegjësi individëve të aftë dhe duke i lejuar ata të ushtrojnë talentet e tyre, vendi mund të bëjë përparim të jashtëzakonshëm. Kjo qasje inkurajoi bashkëpunimin, inovacionin dhe ndjenjën e pronësisë mes njerëzve që punonin nën të.Qeveria jonë dhe lidershipi i PS si pasojë e frikës së humbjes së pushtetit është më e interesuar të përçajë opozitën se të mendojë për bashkëpunim. Vetë opozita është më e interesuar të shkatërrojë grupet kundështare të të njëjtës parti duke u shndërruar patericë për sistemin e korruptuar në dëm të vendit.

Ndërsa politika ndonjëherë mund të ngjajë me një xhungël interesash konfliktuale, është përmes bashkëpunimit që ne ndërtojmë një shoqëri të civilizuar dhe të drejtë. “Konkurrenca është ligji i xhunglës, por bashkëpunimi është ligji i qytetërimit.” thotë Peter Kropotkin. Politika vetë është art i kompromisit. Partitë politike duhet të kenë të qartë se ato nuk janë thjesht rivale, por partnerë në ndjekjen e një qëllimi të përbashkët që të jenë në shërbim të vendit për një shoqëri të begatë dhe harmonike. Vendi nuk ka nevojë për kompromise fallco në shërbim të kryetarëve si ajo e 2008 apo marrëveshje për të votuar SPAK-un nën presionin amerikan, por në realitet nën rrogoz e minonin atë. Politikanët tanë duhet të kuptojnë se themeli i qeverisjes demokratike është kompromisi duke përfshirë këtu edhe dorëheqjen e tyre si kompromis për të hapur rrugën ideve të reja drejt qëllimit final të përparimit të vendit.

𝗗𝗔𝗦𝗛 𝗱𝗲𝗻𝗼𝗻𝗰𝗼𝗻 𝘀𝗲𝗸𝘁𝗶𝗻 𝗥𝗮𝗺𝗮 𝗽𝗲𝗿 𝗽𝗮𝘀𝘁𝗿𝗶𝗺 𝗽𝗮𝗿𝗮𝘀𝗵 𝗱𝗵𝗲 𝗸𝗼𝗿𝗿𝘂𝗽𝘀𝗶𝗼𝗻 𝘀𝗶𝘀𝘁𝗲𝗺𝗶𝗸

by

Bujar Leskaj/

Më 27 korrik 2023, Departamenti Amerikan i Shtetit(DASH) publikoi Raportin mbi Klimën e Investimeve për vitin 2023 në Shqipëri, duke ngritur një sërë problemesh të mprehta. Është ndoshta vrojtimi i DASH më denoncues dhe kritik i viteve të fundit. Raporti cilëson se “Investitorët e huaj e perceptojnë Shqipërinë si një vend të vështirë për të bërë biznes. Ata përmendin korrupsionin e vazhdueshëm në sektorin publik, gjyqësor, prokurimet publike, konkurrencën e pandershme dhe të shtrembëruar, ekonominë e madhe informale, pastrimin e parave, ndryshimet e shpeshta në legjislacionin fiskal dhe zbatimin e dobët të kontratave si sfida të vazhdueshme për investimet dhe të bërit biznes në Shqipëri” (https://www.state.gov/…/2023-investment…/albania/, paragrafi i tetë i Përmbledhjes Ekzekutive).

I. Pse kemi rënë kaq fort në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit?

Departamenti Amerikan i Shtetit përmend se në vitin 2022, në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të Transparency International, Shqipëria renditej e 101-a nga 180 vende. Në vetëm shtatë vitet e fundit, Shqipëria ka zbritur 18 vende në klasifikimin e Transparency International.

Transparency International përdor një sistem llogaritjeje të indeksit të perceptimit të korrupsionit, nga zero në 100 pikë, ku zero është niveli më i lartë i korrupsionit dhe 100 pikë do të thotë mungesë korrupsioni. Në Raportin e tij, të publikuar gjatë këtij viti, Transparency International i jep vendit tonë vetëm 36 pikë, ose dy pikë larg vendit më të korruptuar të Evropës, që është Bosnje-Hercegovina me 34 pikë.

Sipas Transparency International, në 5 vitet e fundit(2017-2022), Shqipëria nuk ka shënuar përparim në luftën kundër korrupsionit, duke u luhatur vazhdimisht mes 36 dhe 35 pikëve. Organizata prestigjoze konkludon se mos-përparimi nënkupton se vendi ka dështuar në luftën kundër korrupsionit.

Transparency International thekson se performanca e Shqipërisë në luftën kundër korrupsionit është dobësuar, veçanërisht kur flitet për rreziqe politike, përfshirë patronazhimin dhe nepotizmin, shkëmbimin e ndereve, vendet e përcaktuara të punës, mbajtjen sekret të financimit të partive publike dhe lidhje të ngushta e të dyshimta mes biznesmenëve dhe politikanëve.

Jo vetëm për DASH dhe Transparency International, por për të gjithë komunitetin ndërkombëtar që na vëzhgon, është e qartë pse ka ndodhur kjo rënie në klasifikim. Cilesimet e Departamentit Amerikan te Shtetit jane dukshëm më pezhorative se cilesimet e një viti më parë, pasi këtë vit DASH ka përfshirë në raport pastrimin e parave dhe korrupsionin e vazhdueshëm e sistemik në sektorin publik.

Më tej në raport, DASH thekson se”Shqipëria ka një sektor të madh informal dhe aktivitete të pastrimit të parave. Task Forca e Veprimit Financiar për Pastrimin e Parave (FATF) e përfshiu Shqipërinë në listën e saj gri në vitin 2020 dhe vendi vazhdon të jetë në listën për vitin 2023 për shkak të mangësive strategjike në adresimin e shqetësimeve të pastrimit të parave. Komuniteti i biznesit raporton se fluksi i madh i të ardhurave të paligjshme nga trafiku i drogës, kontrabanda, evazioni fiskal dhe korrupsioni shtrembëron konkurrencën në treg” (https://www.state.gov/…/2023-investment…/albania/, paragrafi i nëndë i Përmbledhjes Ekzekutive). Paragrafi i nëndë është shtuar i gjithi këtë vit dhe nuk ka qenë më parë në raportet e DASH, për klimën e investimeve në Shqipëri.

II. Pastrimi i parave-njolla e turpit që sekti Rama vendosi mbi imazhin e Shqipërisë

Pastrimi i parave që kryhet intensiv në ekonominë tonë sot është njolla e zezë e turpit që ka vendosur sekti Rama në qeverisje, mbi imazhin e Shqipërisë. Ishte ky sekt që në vitin 2020 e përfshiu Shqipërinë në Listën Gri të pastrimit të parave të MONEYVAL. Vendi u klasifikua për risqet dhe pastrimin real të parave të pista në çdo renditje ndërkombëtare, nga Instituti i Basel-it, SELDI e deri tek raporti i DASH, duke theksuar tre sektorët kyçë ku pastrimi i parave ndodh, që janë :

1. Turizmi

2. Ndërtimi dhe

3. Lojërat e fatit

Me denoncimin e Departamentit Amerikan të Shtetit në raportin e tij të këtij viti për klimën e investimeve në Shqipëri, tashmë pastrimi i parave në Shqipëri është zyrtar. DASH shkon edhe më larg. Thekson se edhe me fonde publike, me koncesione, me PPP, po pastrohen para në Shqipëri.

Sipas “Raportit të Tranzicionit për vitet 2022-2023”, të Bankës Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim(BERZH), cilësia e qeverisjes së Shqipërisë është në përkeqësim. Kapja e shtetit dhe pastrimi i parave u identifikuan nga raporti i BERZH si probleme serioze, që pengojne procesin e integrimit në BE. Sipas BERZH, pothuajse 3 % e vlerës së qarkullimit të firmave në Shqipëri (vlera më e lartë në rajonet e BERZH) shpenzohet për pagesa informale, në krahasim me më pak se 0,01 % në ekonomitë e përparuara, si Estonia dhe Letonia. Raporti kritik i BERZH vjen pas shumë gjetjesh dhe konkluzionesh kritike dhe alarmante nga Departamenti Amerikan i Shtetit, Transparency International, SELDI, FMN dhe Banka Botërore, lidhur me nivelin e korrupsionit, të pastrimit të parave dhe të kapjes së shtetit tek ne.

III. Investuesit e huaj shantazhohen nga administrata, media dhe grupet kriminale

Asnjëherë më parë në Raportin e Deprtamentit Amerikan të Shtetit nuk ka patur një pasazh kaq të rëndë e problematik, sa në paragrafin e dhjetë të Përmbledhjes Ekzekutive të Raportit për Klimën e Investimeve në Shqipëri 2023. “Akuzat për korrupsion janë të zakonshme dhe investitorët shpesh raportojnë se ata bëhen objektiv i zhvatjes si nga administrata publike, ashtu edhe nga media dhe grupet kriminale”. Nuk mund të denoncohet më qartë! Sipas DASH, investitorët në Shqipëri shantazhohen nga zyrtarët publikë, krimi dhe media. Ndryshe nga raportet e kaluara, kur e cilësonte korrupsionin në Shqipëri si endemik, këtë vit Depertamenti i Shtetit përdor fjalën sistemik, për të përshkruar korrupsionin në Shqipëri. Korrupsioni sistemik nënkupton se kjo dukuri është e përhapur gjerësisht në të gjitha poret e shoqërisë shqiptare.

Ndërkohë një akuzë e drepërdrejtë ngrihet mbi qeverinë. “Investitorët raportojnë në mënyrë frekuente raste të korrupsionit të qeverisë, të cilat vonojnë dhe parandalojnë investimet në Shqipëri.” (https://www.state.gov/…/2023-investment…/albania/, paragrafi i dhjetë i Përmbledhjes Ekzekutive).

Edhe kjo fjali, e cila akuzon drejtëpërdrejtë qeverinë për korrupsion, është shtuar për herë të parë në raportin e këtij viti, pasi nuk ka qenë në vitet e kaluara. Dhe nuk ka si të ndodhë ndryshe me cilësimet e DASH, pasi zyrtarët amerikanë që përgatisin raportin shohin se janë të panumurta denoncimet në median e pavarur shqiptare të shkeljeve të institucioneve kryesore prokuruese shqiptare, si Autoriteti Rrugor Shqiptar(ARRSH) dhe Fondi Shqiptar i Zhvillimit(FSHZH). Të gjitha të dhënat zyrtare nga Ministria e Financave dhe nga ajo e Infrastrukturës flasin për kosto të rritura me herë për ndërtimin e një km rrugë gjatë dhjetë viteve të fundit. Kostot kanë një diferencë të lartë në rrugët e ndërtuara me para nga Buxheti i Shtetit, në krahasim me financimet dhe huatë e buta nga donatorët. Në mënyrë sistematike, kostot për njësi (kilometër) me fonde të huaja janë shumë më të ulëta se ato me fonde buxhetore të brendshme për periudhën 2013-2022. Kështu, një kilometër rrugë e kategorisë C, me financim të brendshëm, kushtoi në vitin 2020 mesatarisht 667 milionë lekë, ndërsa një kategori e tillë me financim të huaj kushtoi 111 milionë lekë, ose 6 herë më pak. Korrupsioni dhe mungesa e transparencës në tenderat publikë për rrugët, me para të buxhetit të shtetit, përbën arësyen madhore pse Banka Botërore, një nga financueset kryesore të ndërtimit të rrugëve publike në vendin tonë në vitet 1996-2012, është larguar nga pjesëmarrja në projektet tona të infrastrukturës rrugore, pas vitit 2013.

xxx

Krahas boshatisjes së vendit, kapjes së shtetit, ligjeve të qepura me porosi, masakrës me pronat e qytetareve dhe atyre publike, braktisjes së shtresave në nevojë dhe biznesit gjatë pandemisë dhe më tej periudhës së inflacionit të lartë, të shkaktuar nga agresioni i Putin në Ukrainë, pastrimi i parave dhe korrupsioni sistemik, të theksuara dukshëm më 27 korrik 2023 nga Departamenti Amerikan i Shtetit në raportin e tij për klimën e investimeve në Shqipëri, përbëjnë denoncimin më të fuqishëm të paudhësive të sektit Rama në këto 10 vite të (keq)qeverisjes së Shqipërisë prej tij.