Eda Zhiti

Na erdhi si një befasi kaq e bukur dhe emocionuese për ne, një poet amerikan, Jeff Weddle, ka shkruar një poezi për poetin shqiptar Visar Zhiti, që nuk njihen, nuk jane takuar ndonjëherë.

Poezia e tyre, po. Ajo ka rrugët e veta të mistershme, nuk njeh kufij, siç dhe thuhet.

Jeff Weddle

është poet dhe shkrimtar amerikan, autor i disa librave me poezi e fitues i çmimeve te ndryshme letrare. Jeton në Tuscaloosa – Alabama dhe jep mësim në Departamentin e studimeve të Bibliotekave dhe Informacionit në Universitetin e Alabamës.

Një ditë ai lexoi librin me poezi të Visarit “The condemned apple”, i botuar këtë vit në SHBA dhe shkroi poezinë e tij kushtuar atij. Kështu na del. Po sjell përkthimin tim, një poezi tipike amerikane, me të përditshmen, me makina, por rreh pulsi i madh njerëzor:

ME VISAR ZHITIN

NË SERVISIN E TOYOTẼS

Nga Jeff Weddle

Duke ndenjur nẽ sallonin

e konçesionarit së makinave,

pres që ekipi të mbarojë ndërrimin

e vajit dhe të gomave.

Vende të tilla se si më përthajnë,

por dua t’u jem mirënjohës,

se s’do të mundja ta bëja vetë

ç’bëjnë këta njerëz për mua.

Për fat, kam poezitë e Visar Zhitit,

që flet hapur,

mẽ bẽn shoqẽri.

Bukur është të mendoj që edhe Zhiti

ndërkaq po lexon poezitë e mia diku,

por pak gjasa ka, edhe pse përpiqem

të them dhe unë aq drejt

siç ndoshta do t’i pëlqente dhe atij.

Zhiti është shoqëri e mirë,

ndërsa shokẽ tē tjerë që di,

mbeten si pengje

në heshtje me telefonat e tyre,

ndërsa poezitë e tij e bëjnë orën

të ecë më shpejt.

Së shpejti do t’i kthehem sërish

kësaj bote,

ku zogjtë fluturojnẽ,

insektet ndërzehen

dhe fëmijët humbasin nëpër shkollat

që prej kohësh kanë hequr dorë

nga mësimi i çdo gjëje të rëndësishme.

Visar Zhiti do të bëjë ato që bën.

Toka do të thahet në Tuscaloosa

pas këtij shiu të beftë.

JEFF WEDDLE

WITH VISAR ZHITI

AT THE TOYOTA GARAGE

Sitting in the car dealership,

waiting for the crew to finish

changing my oil

and rotating my tires.

Places like this drain me,

but I guess I’m grateful,

since I couldn’t do for myself

what these people are doing for me.

Thankfully, I have the poems

of Visar Zhiti,

who tells it straight,

to keep me company.

It would be nice to think that Zhiti

is somewhere reading my poems, too,

but that’s unlikely,

though I also try to tell it straight

and maybe he would like that.

Zhiti is good company,

as my fellow hostages

stare in silence at their phones,

and his poems make the clock

move a little faster.

Soon, I will be back in the world,

where birds fly, insects copulate,

and children waste away in schools

which have long since given up

on teaching anything of importance.

Visar Zhiti will do as he does.

The earth will dry in Tuscaloosa

after a sudden rain.

Prof. dr. Skënder ASANI/

Mbajtja e Ditëve të Shën Nënës Terezë në Tiranë përbën një ngjarje të rëndësishme shpirtërore dhe kombëtare, ku kryeqyteti shqiptar kthehet në një qendër reflektimi e nderimi për figurën e Gonxhe Bojaxhiut. Përmes aktiviteteve kulturore, akademike dhe përkujtimore, Tirana nuk kujton vetëm lidhjen shpirtërore të saj me jetën e Nënës Terezë, por e shndërron këtë përvjetor në një platformë të bashkimit shpirtëror të shqiptarëve kudo që ndodhen. Këto nuk janë thjesht ditë të kalendarit, por një ftesë për të rishikuar rrënjët, kujtesën dhe mesazhin e dashurisë së pakushtëzuar, të cilin ajo e projektoi mbi mbarë njerëzimin.

Historia e Nënës Terezë lidhet ngushtë me Tiranën dhe me Shqipërinë, ku që prej viteve ’30 jetonin nëna dhe motra e saj. Kjo afërsi familjare bëri që ajo të shprehte vazhdimisht dëshirën për të vizituar atdheun, por rrethanat e kohës nuk ia mundësuan. Gjatë periudhës së regjimit komunist, ajo u drejtohej shqiptarëve me letra të mbushura me dhimbje e dashuri, duke i siguruar se i kishte gjithnjë në lutjet e saj. Vetëm në fund të viteve ’80 iu dha mundësia të vinte në Shqipëri, ku u përkul pranë varrit të nënës dhe dëshmoi madhështinë e faljes, duke tejkaluar pengesat e së kaluarës. Ky gjest i qetësisë dhe i përulësisë e ka bërë figurën e saj edhe më të ndritshme në kujtesën kombëtare dhe më të pranueshme në përmasat universale të paqes dhe dashurisë.

Manifestimet kushtuar Ditëve të Nënës Terezë, që shtrihen nga 26 gushti, dita e lindjes së saj, deri më 5 shtator, përvjetori i ndarjes nga jeta, janë një udhëtim shpirtëror e kombëtar. Në këto ditë, e gjithë gjeografia shqiptare bëhet një e tërë: nga Shkupi ku ajo lindi, te Tirana ku prehen nëna dhe motra e saj, nga Prishtina te Prizreni i trungut familjar, e deri te Struga e poezisë dhe solidaritetit. Në këtë hapësirë të gjerë kujtese, drita e Gonxhës shndërrohet në urë bashkimi e frymëzimi, duke na kujtuar se ajo nuk është vetëm shenjtore e botës, por edhe bija jonë, që me veprën e saj e ka bërë kombin shqiptar pjesë të historisë universale të humanizmit.

Në këtë kuadër, promovohen dy botime të reja që plotësojnë njëri-tjetrin. “Gonxhja e Shkupit në Kurorën e Botës” e paraqet figurën e saj si një simbol të madh kombëtar dhe kulturor. Ky libër na mëson se nga një qytet i lashtë, me rrënjë ilire dhe arbërore, mund të lindë një personalitet që bëhet pishtar i dashurisë për mbarë botën. Përmes analizës së jetës së saj, nxirret në pah se Nënë Tereza është pjesë e identitetit tonë kombëtar, ashtu si edhe e kujtesës njerëzore globale.

Ndërsa libri i dytë, “Me bashkudhëtarët e Nënës Terezë – nga misioni në shenjtëri”, është një mozaik rrëfimesh, dëshmish dhe kujtimesh nga ata që e njohën, e shoqëruan dhe punuan pranë saj. Libri e zhvesh figurën e saj nga idealizimi i tepruar dhe na e paraqet si një njeri të zakonshëm, por me një besim dhe dashuri të jashtëzakonshme. Nëpërmjet tij kuptojmë se madhështia e saj qëndronte jo në fjalë të mëdha, por në gjeste të vogla dashurie e sakrifice, në praninë pranë më të varfërve dhe në përkushtimin ndaj secilit njeri pa dallim.

Dy librat, në dialog me njëri-tjetrin, ndërtojnë një portret të plotë të Nënës Terezë: njëherësh Gonxhe e Shkupit, bija e kombit; Nënë e të varfërve, misionare e dashurisë; dhe Shenjtore që i dha botës një mesazh të përjetshëm. Përmes tyre, lexuesi jo vetëm kujton, por edhe mëson, frymëzohet dhe ndjehet i thirrur të jetojë sipas shembullit të saj. Manifestimi i Ditëve të saj në Tiranë është më shumë se një përkujtim: është një amanet. Është thirrja që ajo dërgoi dikur nëpërmjet letrave të saj, por që sot tingëllon edhe më fort: të duam njëri-tjetrin, të falim, të shërbejmë. Në një botë që shpesh dominohet nga egoizmi, ndarjet dhe urrejtja, kujtimi i Gonxhës na rikthen te vlerat e thjeshta, por të përjetshme të dashurisë dhe shërbimit.

Rrezatimi i Ditëve të Shën Nënës Terezë nga Tirana drejt gjithë hapësirës shqiptare përçon një mesazh të qartë: Gonxhja Bojaxhiu nuk është thjesht një figurë historike, por një frymë që bashkon shqiptarët në identitetin e tyre kulturor, shpirtëror dhe kombëtar. Manifestime të tilla shndërrohen në pika orientimi për një të ardhme më të ndritur, duke na kujtuar se kujtesa e saj nuk është vetëm një trashëgimi, por një thirrje e përhershme për të qenë më njerëzorë, më të bashkuar dhe më të hapur ndaj botës. Ky është mesazhi që ngulitet jo vetëm në zemrat tona, por edhe në horizontin e përbashkët të shqiptarëve kudo që janë.

Dr. Bledar Kurti/

(Në shtëpinë e lindjes së Theodore Roosevelt, Presidenti i 26-të i SHBA)

Në këtë ditë, më 2 shtator 1901, Theodore Roosevelt, i cili u bë Presidenti i 26-të i SHBA, mbajti fjalimin e parë publik në të cilin tha: “Flisni butë dhe mbani një shkop të madh në dorë, e do të shkoni shumë larg.” Politika e Shkopit të Madh në Dorë, marrë nga një proverb afrikan, më vonë u bë një tipar qendror i presidencës së tij duke e çuar SHBA në frontiera të reja.

Në vitin 1912 gjatë fushatës, Roosevelt-i u qëllua në trup por plumbi depërtoi në kutinë e syzeve të tij prej çeliku dhe kaloi përmes 50 faqeve të fjalimit në xhepin e xhaketës.

Ai refuzoi të shkonte në spital, por mbajti fjalimin e tij të planifikuar prej mbi një orësh edhe pse me plumbin në trup dhe i gjakosur.

Drejtues e shtetarë të tillë të vërtetë si Roosevelt, i cili ishte pioneri i Progresivizmit, mbeten shembuj të papërsëritshëm.

Prof. Dr. Romeo Gurakuqi/

Gazetaria nuk është kompromis, as veprimtari e paparimtë selektive në dhënien e së vërtetës, por e kundërta. Një media e lirë dhe profesionale, nëse do të konsiderohet e tillë, nuk mund të udhëhiqet nga përllogaritjet e ngushta të interesave personale të pronësisë, por duhet të përmbushë me integritet misionin e vet publik.

Ajo nuk mund të ndalet para askujt kur është fjala për të kryer detyrën e informimit dhe të ofrimit të së vërtetës, fakteve dhe opinioneve kritike per publikun, pavarësisht se ku adresohen.

Një media e censuruar nga të fortët, ose viktimë e prekjes se interesave të të fortëve gjatë kryerjes së misionit të vet, që, për shkak të interesave të disa të fortëve të tjerë të njohur, censuron të tjerë të ‘parëndësishëm’, mbyll zërin e gazetarëve, opinionistëve, fjalën e lirë që vjen nga shtresa e mesme e shoqërisë, është një media e rrëzuar në kauzën e saj të parë dhe të fundit.

Vetë kjo njesi fundoset në një vorbull interesash e llogarimbajtjesh, që i ngatërrojnë rrugën, i rrëzojnë misionin dhe e çorientojnë nga kërkimi i së vërtetës dhe i drejtësisë. Një ditë e tillë për gazetarinë është ditë e zezë, sepse bie në kundërshtim me vetë arsyen e ekzistencës së saj: shërbimin ndaj publikut. Sepse kur bie fjala e lirë, nuk është më e rrezikuar vetëm gazetaria, por vetë shoqëria.

Agim Baçi/

23 Gushti është vetëm një ditë që na bashkon ndërkombëtarisht për të përkujtuar atë dramë çnjerëzore që kaluan një pjesë e botës nën diktaturat komuniste, e sidomos atë çmenduri që kaluan bashkëqytetarët tanë, gjyshërit dhe prindërit tanë.

Fatkeqësisht është një datë që duhet të ndjehemi të turpëruar për pafuqinë tonë për t’i thënë të vërtetat për të shkuarën.

Rezoluta nr.11, e kaluar më 2 prill 2009 nga Parlamenti Europian kërkonte nga Kuvendi i Shqipërisë që të miratonte një rezolutë ku të saktësohej se “Regjimi totalitar komunist i Enver Hoxhës dhe klikës së tij, që qeverisi Shqipërinë pas Luftës së Dytë Botërore deri në vitin 1990, u karakterizua nga dhunimi masiv i të drejtave të njeriut, vrasjet dhe ekzekutimet individuale dhe kolektive, me dhe pa gjyq, vdekjet në kampet e përqendrimit, vdekjet nga uria, torturat, dëbimet, puna skllavëruese, terrori fizik dhe psikologjik, gjenocidi për shkak të origjinës politike apo trashëgimisë së pronës, si dhe dhunime të lirisë së ndërgjegjes, mendimit, shprehjes, lirisë së shtypit, lirisë së besimit fetar dhe lirisë së pluralizmit politik”.

Po pse rezultoi kaq e vështirë që shoqëria shqiptare nuk mundi t’ia përcaktonte qartësisht natyrën kriminale diktaturës dhe të mos kalojë as nga rruga e pendesës dhe as e faljes? “Më e vështira për t’u mposhtuar është ndjenja e fajësisë”, shprehet nobelisti polak Çesllav Millosh në librin e tij “Mendja e robëruar”, ku ka përshkruar përfshirjen edhe të vetvetes dhe shumë të njohurve të tij në rrugëtimin e një diktature. Millosh, shpjegon në librin e tij se çështja e pranimit apo mospranimit të fajësisë është vendimtare në mënyrën se si shoqëria do ndërtojë marrëdhënie me të Vërtetën. Por, pse nguruan në zbardhjen e së vërtetës ata që morën pjesë në krim apo që aprovuan krimet për bashkëqytetarët e tyre vetëm e vetëm se nuk mendonin si ata, apo se kishin fatin e keq që të ishin pjesë e makinerisë që duhet të prodhonte armikun? Nuk mundet të kemi një përgjigje të lehtë, pasi nëse do të numëronim pengesat, padyshim që një nga më të mëdhatë do të ishte mënyra se si ishin rritur ata që bënin krimet, ku edukimi ishte vetëm ai me një drejtim, atë të “njeriut të ri”, që ishte një njeri që nuk besonte në asgjë të shenjtë, nuk besonte në përcaktimin e së mirës dhe së keqes sipas së shenjtës.

Për shumicën prej tyre, të vërtetat dhe gënjeshtrat, të mirën dhe të keqen, për gati 50 vite e kishte përcaktuar vetëm veç partia. Kjo ishte edhe pengesa reale që njerëzit të shkonin drejt pendesës, pasi një akt i tillë kërkonte nga persekutori që të kishe dijeni për të Shenjtën, nga ku burojnë edhe pjesa më e madhe e kuptimeve dhe qëndrimeve morale. Duke mos patur një lidhje të tillë, aftësia për të shkuar drejt kërkimit të faljes ishte një ëndërr e kotë.

Vende të tjera që kishin përvojën e totalitarizmit dhe krimeve të ngjashme si në Shqipëri patën kurajën morale, por edhe pjekurinë politike, që të gjenin rrugët e publikimit të krimeve dhe ndalimit të glorifikimit të së shkuarës. Në Gjermani, në pjesën lindore, ku komunizmi ra në vitin 1989, ishin priftërinjtë që luajtën një rol kyç në pajtimin e shoqërisë. Edhe në Poloni, marrëdhënia me besimin, që ishte ende e fortë, ishte një nga shtysat e pajtimit, duke kaluar përmes pendesës dhe faljes. Papa Vojtila, një ish prift disident polak që në atë kohë ishte në krye të Vatikanit, kishte qenë një nga frymëzuesit e kësaj beteje, deri në rrëzimin e regjimeve totalitare jo vetëm në vendlindjen e tij por në mbarë Europën. Madje, edhe në Afrikën e Jugut, pas një Aperteidi të tmerrshëm, u ngrit Komisioni i Të Vërtetës dhe Faljes, që bëri të mundur mbledhjen e mijëra rrëfimeve nga fajtorët e vrasjeve, por edhe të kërkimit të faljes ndaj atyre që ishin ndëshkuar me të padrejtë.

Por në Shqipëri, rruga e pendimit dhe faljes nuk mundi dot ta gjente udhën. “Njeriu i Ri”, portreti më i madh i denatyrimit që la si trashëgimi ai sistem, që vinte nga një ateizëm i thellë, nuk arriti dot kurrë të shkonte drejt pendesës, sepse për shumicën e tyre, ishte më e fortë bindja se kishin vepruar në të mirë të vendit. Ndaj dhe në mënyrë perverse, shumica e tyre justifikohet me shprehjen “zbatuam ligjet e kohës, ashtu ishte koha”!. E Mira dhe e Keqja ishte për ta një gjë që diktohej nga sistemi i asaj kohe, e jo nga Krijuesi.

Njerëzit që mundën të kërkonin ndjesë ishin me gishtat e dorës dhe nuk u bënë kurrë një shtysë që edhe të tjerë të ndërmerrnin një hap të tillë, duke lënë në fuqi kulturën e mosndëshkueshmërisë dhe pafuqisë për të kërkuar falje. “Inshallah e kuptoni një ditë se ç’keni bërë!”, iu drejtua Uran Kostreci një prej ish-hetuesve që justifikohej për atë kohë se ja kishte ditur vlerat. (Intervistë e dhënë në Opinion, 14 nëntor 2018). Por thirrjet e Kostrecit dhe shokëve të tij, që i mbijetuan dhunës çnjerëzore dhe fyerjes së përditshme, duket se shkuan në vesh të shurdhër. Dhe sot, për turpin tonë, ne jemi ndër vendet e vetme që nuk mundëm të kalonim dot në shtegun e së vërtetës.