ESSE – Page 368 – Dielli

Ese për mendimet e mia

June 1, 2016 by dgreca

Nga Reshat Kripa/

Para syve më dalin vargjet e një poezie të një poeti anonim, më falni nëse e kam përdorur edhe herë të tjera, të një poeti që më janë fiksuar në mendjen time. Këto vargje më dalin parasysh tani:

Strukur thellë në qoshen time,

Zog i mbyllur në kafaz,

Para syve shumë kujtime,

Zemra gati nuk më plas.

Para syve më del vetja ime e viteve të kaluara dhe e këtyre të sotme. Më dalin mendmet e mia dhe pyes veten:

A i kam qëndruar besnik këtyre mendimeve?

Nuk e di. Në këtë kaos ku është zhytur ky vend edhe unë nuk e di se ku

jam dhe ku duhet të jem. Nuk e di se ku jam, pasi duke dëgjuar këta zëra korbash që këlthasin në politikën shqiptare, më duket sikur nuk kam asnjë mendim. Nuk kam pasi klithmat e korbave të zinj nuk më lejonte te shpreh mendimet e mia, pavaresisht nese do të dëgjohen ato apo jo. Është pikërisht kjo që zemrën time e bënë të plasë. Megjithatë unë dua të flas dhe, e them me zë të lartë, do të flas. Do të flas për atë që më kanë mësuar ata burra që kurrë nuk do t’i vijnë më Shqipërisë. Edhe këtë e kam thënë edhe herë të tjera por do ta përsëris sa të jetë e nevojshme deri sa daullet e kësaj thirrje të dëgjohen nga shqiptarët.

Mësuesit e mi më kanë mësuar se duhet të luftojë për një Shqipëri të lirë, etnike dhe demokratike. Por a është e tillë Shqipëria e jonë? Për fat të keq jo. Shqipëria që unë kam ëndërruar dhe kam luftuar nuk është kjo e sotmja. Nuk është Shqipëria ku forcat politike e shohin njera-tjetrën si armik dhe jo si kundërshtar politik, njësoj si në periudhen e përmbysur kur vendi ishte ndarë në dy kampe, në mbështetës të sistemit komunist dhe kundërshtarë të tij dhe kur këta të fundit ishin te detyruar të ropateshin burgjeve dhe kampeve të internimit. Nuk është Shqipëria që drejtohet nga njerëz me të kaluar kriminale. Nuk është Shqipëria ku ish përgjegjësit kryesorë të diktaturës komuniste sot janë në krye të pushtetit qëndror dhe atij lokal. Nuk është Shqipëria ku sundon hipokrizia dhe servilizmi ndaj udhëheqjes shtetërore. Nuk është Shqipëria ku mungon ndjenja e personalitetit të njeriut dhe ku njerëzit janë kthyer në manekinë që veprojnë sipas shkopit të dirigjentit.

Dua që të çirrem, dua të thërras deri në kupë të qiellit. Dua të shpreh mendimet e mia. Por nuk gjej terren. Nuk gjej terren pasi në Shqipëri, megjithëse ka një numër të madh organesh të shtypit të shkruar dhe atij viziv, që e quajnë veten të pavarur, rrallë ndonjeri pranon që t’i botojë mendimet e mia. Këtë e kam provuar me shumicën e organeve të shtypit të shkruar në Shqipëri por nuk kam marrë asnjë përgjigje prej tyre. Mendoj se një përgjigje, dhe kjo është edhe në etikën e një organi shtypi serioz, duhej të ma kishin kthyer. Por kjo mungoi. Atëherë çfarë duhet të bëjë unë? Nuk më ngelet gjë tjetër veçse t’i drejtohem të vetmit shtyp të shkruar në Shqipëri që më ka botuar dhe organeve të shtypit elektronik të cilët, për të thënë të vërtetën, gjithashtu më kanë botuar gjithçka iu kam dërguar.

Më lejoni t’iu jap një shmebull. Para disa kohe shkrova një monodramë subjekti i së cilës ishte infiltrimi i ish-punonjësve të Sigurimit të Shtetit në organet e drejtësisë shqiptare të sotme. Ua shpërndava disa specialistëve të njohur të teatrit shqiptar por, me përjashtim të vetëm njerit prej tyre, nuk u denjua të më kthehej një përgjigje. Ua dhashë dhe ua dërgova edhe disa teatrove dhe regjizorëve në Kosovë por përgjigje nuk mora. Përse? Nuk vlente monodrama? Mua nuk do të më vinte keq nëse do të më shprehnin një mendim të tillë, por ky nuk erdhi. Nuk mund ta vinin në skenë për shkak të frikës së kundërshtimit të atyre që sot drejtojnë vendin? Nëse edhe kjo do të ishte e vërtetë unë do ta prisja me kënaqësi një përgjigje të tillë. Por edhe kjo, përsëri nuk erdhi. Atëherë përse? përgjigjen jepeni ju të nderuar lexues.

Kjo është gjendja e Shqipërisë së sotme. Duke perifrazuar me librin e Lewis Caroll do ta quaja “Shqipëria në botën e çudirave”. Këto janë mendimet e mia që rrijnë të ndrydhura në memorien time. Nuk e di nëse ndokush do të më tregojë rrugën që duhet të ndjek për të shprehur këto mendime. Në pastë ndonjë do ta prisja me kënaqësi.

SYTË E BERATIT NJË MAGJI

May 30, 2016 by dgreca

Shkruan: XHEVAIR LLESHI/

Ç’e do Elbasanin goce, tue pasë Beratin!… Eh! Atë-herë kur këndohej ky varg askush nuk mendonte se lidhja mes qyteteve nuk ishte thjesht krushqia dhe njohja, por ato do t’i zbukuronte mjaft edhe interesi, i cili i ngjan në një farë mënyre rrathëve koncentrikë, ose më saktë rrathëve të jetës që tek trungu i pemës gjejnë një shprehje të krahasueshme. Diku janë më të ngushta, më afër njëra-tjetrës, do të thotë se andej është veriu, erërat e tij dhe për pasojë rreziku ka qenë dhe është më i madh për bimën, po edhe për njeriun. Mirëpo interesi i njerëzve, pra interesi publik dhe jo publiko-privat, ka për pjesë edhe nuhatjen, po qe se e sheh se rrathët janë të ngushtë dhe frika e fsheh atë që duhet. Dhe Berati, që gjithë jetën e tij ka parë nga deti (Vlora dhe Durrësi, në këndin e vështrimit të sy-rit!) është shfaqur tani fort edhe drejt Elbasanit. Se di-het që «afër detit, afër mbretit», po e kundërta vlen? Për të kapitalizuar gjuhën po, sigurisht që vlen. E ç’interesa paska Berati që po i mban sytë nga Elbasani? Pa fund. Në çdo pikë që do qëndrojmë në të fshehtat e mrekullueshme të tyre, aq gjëra të përbashkëta do gjejmë. E me që sheh Berati nga Elbasani ne do ndjekim sytë e tij. Kështu bashkë me një gazetar të njohur udhëtova nga Berati drejt Kuçovës, pjesë e të njëjtës prefekturë, rrugë që detyrimisht të çon drejt Urës Vajgurore, aty ku ndahet ajo drejt detit dhe tjetra drejt «mbretit», ku dhe ngeceshim në qytetin e naftës, ndërsa sot kemi të paktën tri dalje, dy drejt veriut (Elbasanit) dhe një drejt perëndimit, Lushnjës, duke kaluar nën liqenit të Thanës (Murrizit) drejt Fier-Sheganit. Ah, tha shoku im, ja ku qenkej e fshehta, do të merremi me rrugët! Po, mik i dashur, se pa rrugët s’kemi ku mbytemi, apo jo? Dhe, meqë dy rrugë na çojnë drejt Elbasanit, mesit real të Shqipërisë, po edhe të trojeve shqiptare, po qe se gjatësia zhytet gjer në Artë, dhe s’ka asnjë arsye të mos i pëlqejë kjo trashëgimi e injektuar në gjak. Nuk ia përtojmë dhe nisemi. Kuptohet që «armët» për filmime i ka edhe fëmija në djep, ndaj nuk ia përtuam. Se turistët, thembra e Akilit për ta, që, detyrimisht do vijnë në Berat, duan rrugë të reja, rrugë natyrisht të mira, të bukura, pika ku mund të qëndrojnë, të njohin nga afër natyrën: malin dhe lumin, fushën dhe të fshehtat e padukshme të fytyrave njerëzore. Tek e fundit një dokumentar nuk do të qe keq. S’guxonte asnjëri prej nesh të kërkonte më shumë. Nga ana tjetër shuanim edhe kureshtjen pse Berati i mban sytë nga Elbasani!

Shoku im pa hartën topografike si tregues dhe u kujtua për ta shënuar rrugën e re, a për të «lyer buzët» nga Kuçova drejt Elbasanit. Rruga e fushës së Sulovës, ose e Devollit të poshtëm, gjithë jetën ka qe-në e fshehur nga sytë e botës, për shkak të një rruge të thjeshtë. Të paktën, duke e shënuar në hartë do të kishim mundësi ta tundnim para syve të njerëzve…

Ta shihnit fushën! Gjithkush mund të thoshte se si qe katranosur! Jo, ajo, ndoshta edhe nga rruga e re, ishte zbukuruar dhe banorët e Selitës, Linasit, Mollasit dhe katundeve të tjerë i drejtoheshin Urës për në Gostimë, atje ku mblidhen miqtë (gosti nga sllavisht-ja) nga hidrocentrali dhe liqeni i Banjës që filloi të ça-jë grykat drejt Korçës, nga jugu (andej nga vijmë ne) nga veriu (Cërriku dhe Elbasani) për të shkuar drejt Tiranës dhe nga perëndimi – prej liqeneve të mrekullueshëm të Dumresë. Mirëpo e papritura e pakëndshme kishte ndodhur: nga Mollasi drejt Urës dhe Devollit rruga ka humbur mes shkatërrimit dhe gropa-ve si të ishte një Kandahar. Magjia u prish.

Pas nesh derisa ishte rruga e re që lidh dy mundësi tregu dhe hedh poshtë mijëra paragjykime dhe poshtërsi të vjetra e të reja, vinte edhe një makinë me një çift që, ashtu si ne, rrinin, qeshnin, i gëzoheshin për qejf të tyre natyrës dhe bënin foto e filmonin një-ri-tjetrin: ai filmonte kofshët e gjata, trupin e hajthëm, bythët e saj të kërcyera, duke pozuar kërcënueshëm sa që mund ta linte shakull edhe shoferin e Tojotës sonë të patrembur. E shihja që i mbante sytë pas ose në pasqyrë. Ndoshta mendonte më të bukurën edhe për vete. Dhe armët e tij ranë zhurmshëm për-tokë sapo mbaroi edhe rruga e mirë… Po ashtu edhe ne u kthyem pas. Na mbetej të provonim edhe rrugën e dytë…

Doja të isha edhe njëherë në zyrën e gjatë të Becit, drejtorit të Fondit të Zhvillimit dhe të shihja aty mijëra punët e vogla që kishte bërë, copa-copa dhe të hedhura sa andej-këtej. Të gjitha janë të lavdëruara por asnjëra nuk merr vlerën e vërtetë. Unë s’mund të marr të gjitha punët që ka bërë, nga veriu në jug, nga lindja në perëndim, por e di që me një fjali të vetme mund të thuhet se Shqipërinë e vërtetë, atë që endet mes fshatrave dhe mrekullive të natyrës, e ka bërë ky Fond. Ndërkaq do t’u lutesha, para kërkesave pa fund që vijnë e përplasen nga çdo cep, që ta mbyllë kë-të rrugë, nga Mollasi deri në Cërrik. Por edhe diçka tjetër edhe më tronditëse: rrugën nga Havaleasi (Kozare) aq pranë Kuçovës dhe midis puseve të naftës që e lidh me Vlashukun dhe Grekanin ose Dëshiranin. Dhe ja që këtej ne me Tojotën tonë mund të vijon-im rrugën drejt Elbasanit pa u trembur, madje mund të qëndronim edhe në Belsh pranë liqenit të mahitur me një bukuri trallisëse. Ju mund të rrini aty dhe t’i përvisheni punëve pa fund: të gjeni një librari plot me fletore e lapsa(!), një ekspozitë bujqësore, ca lisa të mbetur diku fshehur nga syri i druprerësve të tmerrshëm, pallateve të ngritura lart për të rrokur qiejt, ndërsa mua më vinte në kujtesë viti i largët 1966, kur i ndodhur në ballkonin e Dumresë, në Luzaj (Mëhovë), shihja vitin e dhjetë të punës së traktoristëve me emrin e vetëm «Ibrahim» që shkulnin pa mëshirë lisat e pafundmë të Dumresë, që për ironi duheshin zhdukur për të nxjerrë në shesh sytë e kaltër të saj, li-qenet e shumtë karstikë, të cilët donte t’i kthente në sheshet e jashtëzakonshme për pushim në kryeqytetin e Shqipërisë, Sami Frashëri. Nën firmën e kujt bëheshin ato marrëzi? Po marrëzitë kur Dumreja mbeti «lakuriq në mes të ujqërve» dhe u end me sy mbyllur mes shkretëtirës për të ecur kuturu dhe liqenet t’i kthente në rezervate uji për t’i tharë sa më shpejt dhe doemos. Eh! Lisat duan vite e vite që të ribëhen siç kanë qenë. Edhe liqenet, pastaj, të marrin fuqinë e një bukurie të patregueshme, mbushur me plot të fshehta. Par magjia e rrugës është e jashtëzakonshme. I ka kthyer banorët te tokat e tyre, te puna, pasi rruga e ka sjellë tregun te dera e shtëpisë. U ngritëm nga Belshi drejt Cërrikut. Pastaj rruga më e mirë për në Elbasan nuk kalon nga Llixhat, por nga Papri! Shiko ç’bëhet? Marifete janë edhe këto. Me emrin e Becit lidhen edhe ato, si të gjitha vogëlimat e tjera që janë përplasur në derë të tij.

Unë vij për një kumt, në Elbasan. Vij për të sjellë sytë e hapur tej mase të Beratit, që t’i gjallërohet jeta dhe t’i bëhet më e bukur. Të pakën lidhe, Bec, Havaleasin, Vlashukun dhe rrugën e re të Dumresë me Beratin magjik. Kështu fitojnë të gjithë: merr jetë tjetër Dumreja dhe ajo tjetra, fusha e Sulovës. Se të gjitha rrugët të çojnë drejt… Beratit! Apo jo? Aty ftojmë kë-do që kërkon emrin, identitetin. Ne, të paktën, nuk e kemi pasur gjithë qëllimin si të bëjmë të mundura për vete rrugët e shkurtra dhe të majme për Beratin nën firmën e qeverisë dhe dëshirën e paskrupullt të njerëzve! Ç’qenka kjo dëshirë e malultë! Për zhvillim? Për të gjetur më të shkurtrën, më të bukurën. Aha! Prandaj Berati i mban sytë nga Elbasani! Ja, e zbuluam të vërtetën! E kuptoni? Sikur ky zhvillim ka hyrë që tani në xhepin e të gjithëve. Për të vënë duart në kokë, them. Më paskan shfrytëzuar fjalët, domethënë…

Sa kthehem në Berat e gjeta duke parë nga jugu. Doja ta pyesja, patjetër. M’u duk se shihte Shpiragun. Rruga për atje, sa për të parë Ballshin nga Qafa e Sinjës, ishte bërë prej kohësh, po nga Beci, dhe së andejmi mund të shihja gjithë bregdetin, po edhe rrugët e reja që shkojnë drejt Tomorit dhe në kodrat rreth e qark qytetit të mahnitshëm. Megjithatë e vërteta e vështrimit të tij nga jugu kishte të bënte me «sytë nga Tepelena»! E pse nga Tepelena? Po. E thjeshtë. Se andej është rruga që të çon në jug, drejt një deti tjetër, drejt një turizmi elitar. Më vjen, ndërkohë, në mendje takimi më 1992 me të parin italian të fuqishëm ekonomikisht që njihja, Ettore Setten, bashkë me kryetarin e bashkisë së Tarvizios, Vito Anselmi, që më shoqëroi në kujtesë Vito Juvarën e filmave italianë. Me ta ndoqëm rrugën nga pritja në Sarandë, dreka në Butrint, kënaqësia e paparë në Syrin e Kaltër (që u turbullua ndoshta enkas në kohën e fundit të Fatos Nanos dhe, u përmbytën nga egoizmi dhe lakmia në Gjirokastër, për t’u gjetur në një rrugë (mendo, atë kohë!) të çuditshme e të pafundme që të çonte në Berat! Po, se ata për Beratin kishin ardhur. Edhe përmes lodhjes së përbindshme. Se edhe udhëtimi me makinë, papritur e pa kujtuar, të lodh, të këput, të bën që të mos ngrihesh në këmbë!

Në Berat befas u gjallëruan, mbetën pa frymë. «Ia vlen!» thanë. Dhe kjo e vërtetë i detyroi, teksa gjenim kënaqësinë e rrallë të eksplorimit të Kalasë për t’i hedhur sytë nga jugu. Dhe si udhëtarë të thekur u orientuan shpejt. Po, andej erdhëm! Ka rrugë alternative që del shpejt? Ka rrugë nafte ose qymyri? Kjo dhe ishte vërtet kulmi! Nafta zgjatej drejt luginës së Velabishtit dhe Molishtit për të arritur në Plashnik, në pikën ku takoheshin edhe burimet e Luftinjës, në anën tjetër, ku fillonte edhe lugina me të njëjtin emër, e njohur si lugina e qymyrgurit, ose thjesht si një nga luginat tmerrësisht të varfra të Shqipërisë, me prona të lëna djerrë dhe që presin dorën e Zotit, domethënë, ndoshta dorën e preferuar të Becit, të Fondit të Zhvillimit! Midis tyre shtyhej dhe ai, dhëmbëthyeri, Fati ynë! Cili makut i parasë do ta ketë fatin tjetër ta bëjë këtë rrugë, me koncesion, që të vjelë gjithë jugun dhe aq më tepër ta kthejë Beratin në një qendër të madhe, të vërtetë, shpëtimtare dhe të mrekullueshme. Do s’do, do udhëtosh nga Berati. Se të gjitha rrugët të çojnë në… Berat! Ndaj dhe miqtë e mi Ettore Setten dhe Vito Anselmi, tashmë më të moshuar se ç’ i lejon koha, të thoshin se vetëm rruga që del nga ura e Memaliajt dhe ndjek dy luginat (Luftinjë e Velabisht!) vjen befas në Berat! Një mrekulli tjetër, e bukur dhe me mundësi të fuqishme ekonomike! Mund të jesh brenda një ore nga Tirana me rrugën e Elbasanit dhe po ashtu brenda orës drejt Gjirokastrës. Dhe, ta them hapur, mua më vjen ndërmend rruga e vjetër e Terpanit, që të çonte në Këlcyrë, rrugë që e sillte domosdo në Berat gjithë jugun tonë. Pastaj me siguri je në bregdet! Në bregdetin e Jonit! Në Hadrianopol, në Gjirokastër, në Foinike, në Butrint, në Sarandë e në Korkyrë! Të dy milionë turistët e Korkyrës do t’i drejtonin sytë nga alternativat e mrekullisë shqiptare, në drejtimin Gjirokastër-Berat! Palé pastaj sikur të kujto-hej dikush për të bërë pelegrinazh në Gllavë, për ato tri netët që kaloi aty Benito Musolini gjatë luftës italo – greke… Magjia e pakursyer dhe e panjohur shqiptare… Ende e panjohur, megjithëse në fillim të shekullit XXI. Është gjendje e paskrupullt. Prandaj dhe Berati i mban sytë andej.

I kërkuam Xhevahir Ngjeqarit një intervistë, po ai s’pranoi. Na tha se ia kishte dhënë përgjigjen asaj interviste, përmes botimeve të shumta për rrugët e Shqipërisë. Na tha se edhe ishte braktisur nga gazetari i madh Arian Çani sepse vetëm nëpërmjet tij mund ta fitoje Beratin dhe stimën e tij turistike, mund ta bëje një qendër që ta tregoje me gisht. Pastaj mund të shtoje aty gjithë ç’janë thënë e ç’thuhen ende për klasën politike sigurisht të korruptuar gjer në skaj të durim-it dhe na fut me sindromën e rrugëve, në një gjendje të llahtarshme, ndonëse e përmirësuar po kurrë e përfunduar. Si copëzat e diellit në politikën shqiptare, ku dikush ka për të mbetur si emër e si famë vetëm prej rrugëve, e fshehta e vërtetë e zhvillimit të njerëzimit!

Sot, në Evropë dhe në Amerikë mund të udhëtosh pa fund dhe ndihesh i mrekulluar. Por në vende të vogla si Shqipëria kjo merr një vlerë në kufijtë e ndershmërisë! Mbetet gjithnjë radha e tij, por nëpërmjet vetëmohimit, intelektit, që mund të shikohet me zili prej nesh, pse jo! Një kushdo tjetër diletant, që natyrshëm mund të përdorte marifete të ëndërruara dosido, për të siguruar edhe njëherë të vetme në intervista ekskluzive, vetëm me Arian Çanin, ose me sivëllain e tij nga çfarëdo vrime televizive të dilte!…

Shiko, more vëlla, këlthet Xhevahir Ngjeqari, edhe studiot e fuqishme nuk bashkëpunojnë me mua, se edhe të pajisur me mjete moderne, studiot e tyre punojnë me copa dhe puna me copë të kthen në feudalizëm! Ne do të kemi fatin t’i drejtohemi sërish inxhinierit të njohur të rrugëve, që duket se ia ka gjetur çelësin të vërtetës. Ishte këmbëngulja e tij (ndonëse me projekt tjetër dhe më të përshtatshëm se ai që fi-toi!), që e detyroi qeverinë të hidhte në letër projektin e rrugës me tunelin drejt kthimit në realitet. Tani ka më shumë mundësi udhëtimi me makinë drejt Beratit, jo thjesht për të arritur fjetjen në hotelet dhe shtëpitë hotele të Mangalemit të magjishëm, për të harxhuar ca paret e xhepit, kusuret e një honorari, për të gjetur gënjeshtrat e vërteta, se me to na japin vetëm dritën që mund ta fitojmë me panelet e panumërta diellore që mund të mbajë Mangalemi, Atiku dhe Ka-laja në Beratin tjetër, energjinë eolike në fushën që fryn e shfryn të gjitha erërat, po edhe me centralet hidrike në Osum, që një ditë ëndrra të kthehet në dritë. Dhe Berati bëhet «bio» në të gjitha hyrje-daljet e tij mahnitëse. Sa shuma mund të hidhen për to?… Sa koncesione? O Zot! Njëlloj, duket se ka për të gjithë! Pranoni, zotëri?

Unë nuk e fsheh, Berati im sheh sa nga jugu edhe nga veriu, pavarësisht rrathëve të jetës që ngushtohen aty ku nuk është e mundur të jenë të tillë, ashtu edhe të gjendemi para vështirësive të panumërta aty ku duket se rrathët janë të gjerë. E para është e papritura e munguar e dëshirës. Ngjan që kësaj rruge të dalin papritur në skenë. Por vetëm nëse del nga qar-kullimi i shpifur i idesë së tmerrshme të partneritetit publiko-privat (PPP). Kurse rrugën duhet ta ketë ai që e zotëron dhe e ka në dorë vetëm kush investon për të. Kështu ndihesh i respektuar, sigurisht dhe protektorët bëhen tema e gjetur e ditës, vijnë drejt nesh dhe gjejnë doemos sytë e Beratit, edhe prej emigrimit, sigurisht për të sjellë një shenjë solidariteti. A jemi larg edhe po të kthehemi pas? A të shkon mendja tek ndonjë mashtrim? Sepse mashtrimi ta bën të zezën të bardhë, merr vesh, dhe jo të kundërtën. Berati im trembet pak dhe nuk bëzan, rri suqut, si i gënjyer prej nostalgjisë. Ëndërr? Ndoshta vjen një kumt tjetër, sigurisht jo për të rënë pre e maskarenjve. Dhe ata i duhen Beratit, që do ta detyrojnë t’i kërkojë me qiri edhe mashtruesit!…

Ç’thua?

Sytë e Beratit, u gjetën hapur te shtëpia e Haxhistasës në Kala, që vështrojnë Tomorin. Ja, këtë s’e dija. Që këtej e sollën rrugën e magjishme qytetit të tyre të madh të gjithë shkrimtarët e vjetër dhe të rinj. Por i-deja të ngrohet kur e sheh Tomorin prej kësaj shtëpie të paparë! Kush kalon para saj mrekullohet sikur je-ton një botë tjetër dhe e mban frymën në Tabie. Pastaj ngjitet në Akropol, jo për t’u futur në labirintet e tij të bryllëta, po për t’u shendur në Sheshin e Tregut, aty ku sheh gjithçka nga Veriu e nga Jugu, si në pëllëmbë të dorës, ku dhe ngujohen sërish sytë e kaltër (dritaret e shumta!) të Beratit. Për të gjetur rrugët e humbura në shkretëtirën e imagjinatës. Dhe me shumë interes. Për të gjithë. Të bëjnë ç’të duan me to? Jo, kurrsesi! Zoti na ruajtë! Ia kemi falur këtij qyteti të gji-tha imagjinatat. Po sytë, e fshehta magjike e zhvilli-mit të tij, ku mund të jenë tani? Ah, po në Katedralen e Onufrit! Sigurisht… Atë dua edhe unë, aty le të mbeten përjetë të ngujuar sytë e tij të shumtë dhe aq të mëdhenj, të pakrahasueshëm…

Nuk vonoi dhe ne, unë dhe shoku im gazetar, u vumë sërish në rrugë drejt veriut dhe jugut, pasi u kthyem prapë në të dy pengesat e trishtueshme dhe kështu nuk mbërritëm dot as në Elbasan e as në Tepelenë. Pa u menduar gjatë ne mund të arrinim andej nga u nisëm edhe me rrugët e gjata, në të parën drejt Elbasanit, nëpërmjet Lushnjës dhe Rrogozhinës dhe në të dytën, drejt Tepelenës, me anë të Fierit, Levanit, Vjosës, duke u rrotulluar nëpër Mallakastër për shkak të një hidrocentrali që kishte ngritur sfratin përmes mashtrimit dhe maskarallëkut! Kur të ktheheshim sërish në Berat do të shihnim ylberin e dyfishtë me një këmbë në Tomor e tjetra në Shpirag, si në kohët e luftërave titanike midis tyre. Një pamje vërtet magjepsëse, ndoshta sepse në atë hapësirë, du-ke parë poshtë nën këmbët tona nga liqeni i mundshëm (dhe jo nga ishulli i Piratëve!), gjysmën në shi e gjysmën në diell. Ne xhirojmë me sytë e mendjes. Me sytë e Beratit që mbetën hapur gjithë jetën!… Shoku im gazetar dhe kokëkrisur mundi të gjente edhe një-herë një grua të bukur, dashnore të thekur, sepse ishte mësuar me një jetë pa halle. Me sytë e saj mund të gjente sytë e këtij qyteti të pakrahasueshëm. Mbetem në pritje që të ndryshojë mendje, sepse jam tërësisht i kredhur në madhështinë e tij. Zoti më dhëntë fuqi. Sepse kësisoj do t’i zbuloj mrekullitë e tij, duke ngritur një shenjt tjetërlloj, ndryshe nga gjithçka në botë…

MUSTAF SALI BAJRAKTARI ISHTE NDRYSHE…, NDAJ EMRI I TIJ U RINGJIT

May 30, 2016 by dgreca

NGA HASAN SELIMI/*Tani në këtë rradhë fjale kam nder të sjell në vëmëndjen tuaj se jeta është në vetvehte një mister krejt e panjohur. Kjo jo vetëm në formën e të jetuarit, por në formën e administrimit të saj. Duke falenderuar Zotin e gjithësisë për sqarimin dhe njohjen e saj pjese.

Një familjeje, një fshati, një kombi i duhet njëqind vjet për të prodhuar një individ që të përfaqësojë me të tretët. Ne në fshatin tonë kemi shkurtuar gjithnjë këtë kohë. Një ndër këta djem-burra është edhe Mustaf Bajraktari.

Askush prej nesh këtu që jemi në moshën tonë nuk i ka shkuar në mendje se mund të vijnë një ditë të mblidhemi dhe të shpalosim vlerat e një djali krejt pa shpresë në vitet 1970. Të gëzohemi dhe të vendosim emrin e tij në sheshe jete. Ja për këtë jeta në vetvete është e panjohur, është mister.

Ky djalë nga Kasajt e Shipshanit, i lindur dhe i rritur në ambiente të nivelit tjetër nga shokët e tij, kishte një veçori tjetër nga të tjerët. Mustaf Sali Bajraktari ishte ndryshe. Ai kishte në mëndje jetën dhe të jetuarit ndryshe nga koha që e jetoi. Ndaj kjo kohë e gjymtoi shpirtnisht. Ishte ndryshe, sepse e donte jetën dhe e dashuronte atë, siç e mendonte ai. Ishte ndryshe, sepse tani ai nuk jeton dhe na hapi ne rrugën të flasim për të. Ishte ndryshe, po po ai ishte ndryshe, sepse kishte kurajo të dashuronte dhe të sakrifikonte për dashurinë njerëzore, të dashuronte Atdheun ndryshe nga ne, me mendime krejt të avancuara.

Tani nuk është vendi as koha të nominoj këtu të gjithë ata djem-burra të fshatit Shipshan. E në fakt djemtë e Kasaje janë një, si e përmend një i ke përmend të gjithë. Ata nuk mund të jenë pa njëri-tjetrin, ata nuk e kuptojnë jetën të ndarë. E kjo ishte pika e dobët e tyre. Kjo dobësi ju ra në sy dhe i goditën. I ndanë me program për të mos i bashkuar kurrë. Kjo ndarje ngeli formalisht. Të gjithë këta djem e dinin e kuptonin, por duhej një vendim dhe u vendos të mbijetohet. Për të mbijetuar duhet të veçoheshin, pa u nda.
Unë kam fol para pak ditëve me një shkrim në gazeta dhe nuk dua të përserisë vetën, por një gjë duhet të kuptohet se jeta nuk është ashtu, siç e shikon njeriu një ëndërr. Ajo është, siç i ke shërbyer në jetën e rradhës para kësaj që po e jeton. E ne tani mendoj se i kemi shlyer të gjitha ato që mund ti quajmë mëkate. Tani, hajdeni ta jetojmë jetën sëbashku, pa paragjykime.

Jeta ka ndryshuar dhe mrekullia erdhi. Ne jemi bashkë dhe nuk ka arsye të ndahemi. Kështu kemi qënë dhe duhet të jemi. Ndryshimi vetëm sa i përket se njëri thirret me emër ndryshe nga tjetri.
Të thuash i përjetshëm kujtimi i Mustaf Salihit tani nuk ka më vend. Emri i tij me të vërtetë u ringjit.

Ju faleminderit!

Tropojë, datë 26.05.2016.

FJALË BURRASH

O bjeshkët e mia
O male me borë
O pikë e oksigjenit të ndezun
O fletë e qershisë së pranverës
O zhurmë e bletës shtume
O borë e nxime mbete nga orteku i hershëm
O za i bylbylit që aroma e trëndafilit e mek
O blegërim e qingjit sugar në nanën tjetër të rudinës
O vrap i kalit të bardhë që e njeh të zotin në ecje
O ogiç kapreç që mban këmbanën në qafë prej qysh se ke le
O piskam e çobanit kundrejt qenit që flet në gjuhën e tij
O melodi e fyellit që shpreh dashni e mall
O gjel sahat i ditës dhe natës së hallit
O fjalë e urtë e mikut për së largut
O ledhatim i dorës së prindit të mallshëm
O rini që kërkon burrnim
O zemër aromë çike që të lë pa gjumë
O krisëm pushke që njofton gëzim
O tubim feste që të çon në bekim, harmoni dhe gëzim
O traditë mirësie që s`ka mbarim
Në jehonën e mbarsisë njerëzore,
Traditë e popullit ndërshekullor
Pjesë e frutit të trashëguem
Aty në Kasaj të Tropojës…

Poezi nga Hasan SELIMI

*-Fjalë e Pambajtun në Ceremoninë e dhanies së emrit “MUSTAF BAJRAKTARI” sheshit kryesor në qendër të ish-komunës Tropojë, më 26 Maj 2016.

RRËFIM JETËSOR I PETRAQ PALIT

May 30, 2016 by dgreca

Nga Gëzim Llojdia/

1.Novela :”Ana vajza e sekretarit” të shkrimtarit shqiptaro-amerikan Petraq J.Pali sjell në mendje imazhet e një kohe gjithë përndjekje, kohën e diktaturës me varre të parakohshme dhe fate misterioze,sjell kohët ,që nuk kthehen më nga varrezat . Kjo është gjithë historia jetësore, që përmblidhet rreth novelës :”Ana vajza e sekretarit” .

E gjithë novela është bazuar në një histori reale. Thënia se : shkrimtarët shpesh janë për të shkruar atë që dinë, kështu që ajo duhet të vijë si befasi, madje shumë nga personazhet më të famshme në historinë e letërsisë janë të bazuara në historinë e njerëzve të vërtetë. Si lindi novela e krijuesit Petraq Janko Pali?

2.Ja si e ka rrëfyer shkurtazi në kapitullin e fundëm:Quhem Maks Panariti, me origjine nga Korça, lindur dhe banues në Vlore, me baba nga korça dhe me nënë vlonjate, pasardhës të familjeve me te vjetra te qytetit.Mikut tim, PJP, njeriut me zemër të madhe, te cilin e njoha para 15-16 viteve këtu ne USA, me te cilin jemi edhe miq shtëpie, u mundova t’i rrëfeja jetën time, rrëfim deri diku motamo dhe ky, si njeri i penës, mori përsipër ta shkruante këtë ngjarje, ashtu si kishte ndodhur ne te vërtetë.

Unë humba Anën, dashurinë time, për te cilën me dhemb ende shpirti, dhimbje e cila ka lënë gjurme” te pashlyeshme, sa as qe me ka shkuar ne mendje te krijoj familje me dike tjetër. Me pak fjale, kujtimi i saj jeton përherë i gjalle ne shpirtin tim.Ishte fundviti 1991, kur ne kulmin e pikëllimit, Ana ndërroi jete, fill mbas tre ditësh, kur mua dhe vëllanë e saj na burgosen. Fatmirësisht, me ardhjen e demokracisë, u shpall amnisti e përgjithshme dhe, kësisoj, përfituam edhe ne, te padënuarit qe ishim ne hetim. Vdekja e Anës me tronditi shpirtin, duke me shndërruar ne një te kallur mes te gjallëve. Çdo dite transformohesha ne dike qe luftoja me vetveten, madje, një dite, teksa vajtoja mbi varrin e saj, i premtova se do t’i qëndroja pranë familjes se saj, si biri i tyre, dhe se nuk do krijoja kurrsesi familje me ndonjë grua tjetër…Mire apo keq, mposhtje nga fataliteti, apo besnikëri e verbër, e paarsyeshme, e kapërcyer nga koha, etj, gjykomëni si te doni, por e vërteta është se e mbajta premtimin. Nuk u martova kurrë. Dhe as jam bere pishman për këtë . Ndofta kështu ishte shkruar,… ky qe fati im.

Mbas disa takimesh me Ambasadorin e Shteteve te Bashkuara ne Tirane, duke i rrëfyer historinë e jetës sime, mundem te siguronim një vize, unë dhe vëllai i Anes, Klementi, i cili ne atë periudhe ishte maturant. Mbërritëm ne USA dhe, mbas pese vitesh, përfituam edhe shtetësinë amerikane. Me pas, tërhoqëm edhe familjet. Une prindërit, ndërsa Klementi vetëm nenën. I ati i Anës (ish-sekretari) ndërroi jete pak muaj pasi doli nga burgu. Hidhërimi për Anën e largoi nga jeta shume shpejt. Mbas 5 vitesh ndërroi jete edhe gjyshja, një muaj mbasi ishte martuar Flora, motra e Anës, e cila, aktualisht, se bashku me dy fëmijët, banon ne Itali.

Ne banojmë bashkërisht këtu ne USA, Klementi me nenën dhe unë me prindërit e mi, si një familje, nen një çati me dy apartamente reciproke. Klementi mbaroi studimet dhe doli avokat, ende i pa martuar. Unë punoj ne spital si “ndihmësmjek”, duke përmbushur amanetin qe i premtova Anës: Te jem përjetë afër njerëzve te saj!

Ne Shqipëri kthehem një here ne çdo tre vjet, për te ndezur një qiri dhe për te vendosur një tufe lule mbi varrin ku prehet ANA ime e dashur. ..

Historia e rrëfyer nga jeta e dikujt është një udhërrëfyes i mirë për të ecur nëpër skuta të panjohura. Memoria është e kaluara jonë dhe e ardhmja. “Kujtesa jonë është koherenca jonë”, shkroi surrealisti, Luis Buñuel, “arsye jonë , ndjenja jonë, madje edhe veprimit tona.”Nuk është çudi, atëherë, që ka magjepsje me këtë aftësi thellësisht njerëzore.Autori P.J.Pali diku shprehet se kur ka hedhur përsëri një ngjarje nga e kaluara le të themi për herë të parë, ka ndier se është gjendur si i vetmuara në një ishull si Robisoni. Mirëpo, përvoja e fituar ngase prodhon letërsi, librat e tij kanë qenë në shtyp që prej vitit 2000, por ai është një krijues ku miniera e tij ka prodhuar jo pak rreth 21 botime,(poezi,dramë,tregime,romane,novela) dhe aftësitë krijuese e kanë sjellë në mendje deri datat dhe kohët dhe vendet psikologët e quajnë këtë “semantik të kujtesës”.Ai sikurse krijuesit e tjerë është në gjendje për të rindërtuar ose rikonstruktuar momente pas momenteve në disa detaje ndijore dhe relive të një historie jetësore. Personazhet janë atje, mes pamjeve në brendinë e tyre, në të gjitha kohët e tyre. Krijuesi është një udhëtar në kohë, që mund të kthehet në të tashmen sa më shpejt .

Nuk është një kujtesë autobiografike .Bëhet fjalë për një novele të krijuar nga një ngjarje reale .Përshkrimi i Anës, vajzës të sekretarit . Ai një shtetar i zymtë i regjimit të dikurshëm. Ky një djalosh, që fati e kishte vendosur ,përkarshi bukurisë qiellore të një vajze shtetari në Shqipërinë e një regjimi të mbyllur. Si intrigohet ideja? Kjo vashë e bukur e përhumbur, që lodron në ujërat e jetës .Atë e miklon miqësia me bukuroshen.

C’ka lind mes dy energjie ?Poetët thonë është magjia e një tërheqja .Ndenja ,flaka,zjarri,vullkani,dielli,shpërthim sizmik ,mërrijmë te R.Bërsi që thoshte:Si trëndafil çel dashuria/Në mes te kopshtit tim/Dhe si një këngë bukuria
/S’më ndahet në udhëtim/Kjo bukuri mbi gjitha mbetet/Asgjë mbi dhe s’e tund
/Me mua ecën gjersa detet/Të thahen gjer në fund//Nuk thahen detet zemra ime
/Graniti nuk firon/Nuk ndalet rëra në udhëtime/
Se rëra veç vrapon…/Mbec me shëndet për ty ngre gotën
Mos u mërzit o shpirt!Sikur të bredh me këmbë botën/Të gjej, por vetëm prit…….

Autori P.J.Pali ka përshkruar momentet dashurore të një lidhje energjie mes dy të rinjve në fokus të kohës. Mbrojtja e vashës nga rrufeja,dështimi i saj,përfundimi i maturës etj janë kujtesa të fakteve, që përfundojnë me tallazet, që ngrihen në qiellin me re.

Shtetari në regjimin e tij ngrihet në piramidën e shtetit deri në një post ministri. Fryma e shtetit, do të ndjehet kudo dhe gjithkund ndër përndjekjet, që fillojnë te djaloshi ,që dashuronte vajzën e ministrit. Një lloj skenari melodramatik. Në fakt këtu nis edhe konflikti,që përvijohet më tej. Kërcënimet,shantazhet:”Hiq dore je i vdekur, do ta pësosh”…,provokimet goditja dhe arrestimi e dërgimi në burg sipas ligjit të kohës,fajtor pa faj. Çfarë ngjan,që e mbanë pezull leximin? Rrëzimi i ministrit në kurthin e puçistëve të kohës. Aso kohe ngjarjet njihen dhe janë publike nga mediumet e 25 vjetëve të fundit, që kanë zbardhur gjithçka. Regjimi po shqyente në copa produktin e vet. Pjesa e internimit në një zonë të Labërisë përbënë edhe kohë vuajtjet. Diku në qyteza socialiste buzë lumit,strehuar në hangarët e misrit ,banesa e ish -ministrit që dergjej në burg ,ndërsa familja persekutohej në fermë. Autori ka përshkruar me hollësi të gjithë përndjekjen e kësaj jete të vështirë. Sëmundjet, varfëria deri në tejskajë, paraqitja dy herë në ditë përpara operativit të zonës për apel, shtrëngesa e tjera ngado,kudo në çdo gjë,mos-lejimi në spital pa lejen e organeve përkatëse etj, deri në vdekjen e një vashe të pafajshme,që do të thotë mërgimin e saj drejt qiellit të Zotit.

Një epitaf , do doja të gdhendja përmbi varrin e një bukuroshe me këto fjalët ë Lasgushit “Fluturoi dhe shtërg’ i fundit, madhështor, me shpirt të gjorë,..

Autori P.J.Pali tregon se ka penë të mprehtë për një material ,që ka ardhur nga jeta reale. Unë mendoj se kjo është një novelë që lexohet shpejt dhe pa nënvlerësuar atë po bëjë disa vërejtje. Nga përpunimi i një materiali shpesh nëse nuk shkohet në disa shosha,sëbashku me miellin ,ka edhe krunde. Duhej një gjuhë e pasur artistike me mjete letrare. Sidoqoftë novela ka një subjekt të gjetur mirë dhe kjo përbën boshtin kryesor të veprës. Është një novelë, që lexohet shpejt dhe të mbanë të ngërthyer deri në fletët e fundit.

Frederik Stamati, mjeshtri i restaurimeve

May 29, 2016 by dgreca

Mjeshtri Frederik Stamati ka merite edhe ne restaurimin e reformave te Trupave Vullnetare te Vatres/

TIRANË/ ATSH-N.Lena / – Frederik Stamati është një nga specialistët më në zë në fushën e restaurimeve të veprave antike dhe atyre historike të dëmtuara nga koha. Prej kohësh ai ka punuar në laboratorin e mirëmbajtjes dhe restaurimit. Numrohen me dhjetra objekte antike të dëmtuara që janë rindërtuar nga e para prej mjeshtrit Stamati. Ai ka marre pjesë edhe në restaurimin e Muzeut Marubi, ku ka kaluar nëpër duart e tij riparimin e aparateve fotografike të mjeshtrit të madh. Stamati tregon pikërisht se si është ndërhyrë në këto makineri të vjetra të imazhit, për të pasur sot një ide se si ato kanë funksionuar.

“Gjithcka vinte jo e re si nga fabrika, por nga përdorimi i gjatë. Natyrisht që puna le gjurmët e saj mbi objekte. Ka patur edhe demtime të paisjes së studios. Por, me sa duket në ato kohëra nuk ka patur ndonje pikë të specializuar për riparime të aparateve fotografike dhe gjithcka, perfshirë edhe riparimet, jane bërë nga vet Marubët. Pra, ky është një aspekt i jetës së studios. Gjatë restaurimit nuk u hoqën gjurmat e punës dhe të nderhyrjeve riparuese, por i konsideruam ato si pjesë e jetës së studios ,rrëfen Stamati dhe vazhdon. Psh, në foto duket nje aparat i vjetër, në të cilin ka pas qenë thyer drrasa. Është mbërthyer jo kushedi se me sa mjeshteri në aparat. Ja, duket në foto. Mund ta bënim të padukshme, por jo, e lamë ashtu, sic ka qenë riparuar dikur, duke marrë masat për të ndaluar proceset e korrozionit dhe të ndërhyrjeve të tjera ambientale. Ka edhe raste të tjera ku duken ndërhyrjet riparuese direkt ne bllokun e lenteve. U ndoq po ky parim. Në foto duken edhe shumë brima në pjesën e drrasës. Janë ato që popullorçe i quajme si brimat e krimbave. Në gjuhën shkencore quhen brimat e fluturimit te brumbujve. Pra, aty nuk janë futur krimbat që kanë ngrënë drurin. Në natyrë ka shume brumbuj, të cilët janë “te specializuar” në ushqimin që hanë. Në vjeshtë femra pjell vezët në drurin që i pëlqen dhe ngordh. Kur ngrohet koha vezët çelin dhe krijohen larvat, të cilat hanë drurin dhe rriten gradualisht. Në ciklin e fundit të jetës ato transformohen në brumbuj brenda në dru dhe e hanë për të hapur vrimën dhe për të fluturuar në natyrë. Ne nuk e dimë se kur ka ndodhur kjo në aparatin fotografik. Sidoqoftë, në të ardhmen do të ndërmerren ndërhyrje me të thella konservuese për të bllokuar gjithcka që mund të jetë brenda dhe për të realizuar një paraqitje më të mirë. Provat u bënë dhe rruga është e zgjidhur” , thote për këtë rast mjeshtri i restaurimeve Frederik Stamati.

Por, nga duart e tija kanë dalë në gjëndje krejt të riparuara shumë objekte antike dhe historike që sot ekspozohen në muzet tona. /a.ke/