Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

UJI, ZJARRI DHE MORALI

by

   -nga një kallzim-/
Nga Idajet Jahaj/
 
Patën një periudhë që ata u mërzitën me popullin e tyre. Populli ishte vesves, ters dhe kryeneç. Diskutonte keq e i shpërfillte në çdo gjë.
Secili prej pjestarëve të tij turfullonte me tjetrin, pa ndjenjën e tolerancës.
Kështu vepruan edhe në një kuvend sqarimi me ujin, zjarrin e moralin. Se pjestarët e popullit ishin sherrxhinj e donin t’i dëbonin.
-Mosni,-i tha popullit zjarri, shumë i nevrikosur.-Mosni, se unë, po ika, nuk kthehem më te ju! Vetëm në ndonjë pyll do më shikoni, duke përpirë gjethet e degët e tij të thata apo të blerta.
Populli qeshi dhe nuk ia vuri veshin kësaj fjale.
Zjarri iku e ata (populli) e panë vërtet nga larg duke përpirë pyllin.
-Do vemi ta marrim,-thanë pjestarët e tij.-Kemi gabuar ndaj zjarrit. 
Dhe thonë se morën farën e tij, pas një hezitimi të gjatë…
Por nuk e patën mirë punën me ujin. E shpërdoronin, talleshin, e hidhnin ndaj njëri-tjetrit me grushte, e shanin.
-Mosni,-u tha uji,-se, po ika, nuk kthehem më, si zjarri. S’do më gjeni dot. Do futem thellë në tokë!
S’e besoi këtë gjë populli, dhe vijoi mospërfilljen ndaj ujit.
Po uji, i mërzitur shumë, iku nga sipërfaqja e u fut thellë në tokë. Populli ulëriti, se s’duronte dot për ‘të. Plasi nga etja, për pak ditë. Pjestarët e tij gulçonin e shfrynin ndaj vetes për gabimin me jetën e tyre-ujin. Ku nuk e kërkuan, po nuk e gjetën. Vendosën të gërmojnë tokën. Thellë, thellë, e, më në fund, gjetën një sylynjar të tij. Si u shndritën sytë kur e panë! Gërmuan e gërmuan, e, si e lanë të madhohej, i vunë çikrik e e nxorrën në sipërfaqe. Tashmë çdo pikë të tij e puthnin më parë se ta pinin! “Kemi gabuar shumë,-thoshnin me njëri-tjetrin kokëulur,-na fal o syri-qelibar i jetës!”
Por, duke qenë vesves, populli mërziti edhe moralin. E shanin kot, e qesëndisnin, nuk e përfillnin. Por morali, në kulmin e inatit të tij të kristaltë, ia pat popullit:
-Rri urtë, se, po ika, nuk më gjen dot më, si zjarrin dhe ujin.-Aha, unë një fjalë kam e s’e kthej dot më. Nuk do më gjeni, sikur edhe tokën e qiellin të bëni bashkë.
Nuk e besoi populli e vijoi sharjet e tij prej vesvesi.
Dhe thonë se morali iku. Me të vërtetë. Ku nuk kërkoi populli: në det, në tokë, në qiell. Gërmoi brenda vetes,-në tokën dhe qiellin e ndërgjegjes. Pa me përcëllim, kujoi me brengë, po moralin nuk e gjeti më.
-E shihni?-thanë për një gojë zjarri e uji.-Ai s’u kthye, si ne. Ne u treguam zemërgjerë.
Moralit s’i dëgjohej kurrkund triva1) e zëri. Populli pa ‘të mbeti si kufomë, meit2) i verdhë, e s’i vërshëllente kush.
 
________ 
1)triva-rruga
2)si i vdekur 

95 vjet me sytë dramatikë të Marie Logorecit

by

Për ta kujtuar në 95-vjetorin e lindjes me 5 Tetor 2015 në mjediset e Muzeut Historik Kombëtar u mbajt një veprimtari mbi jetën dhe aktivitetin e aktores së shpallur nga Presidenti i Republikës “Nder i kombit”. Miq sollën në kujtesë ndodhi dhe ngjarje të veçanta nga njohja me Marie Logorecin…

…Ishte koha kur kishte dalë në pension dhe unë shkoja në shtëpinë e saj. Një ditë më tha: “Do të pimë një gotë raki, se kuzhinën e kam ende të parregulluar”. Vuri raki, dy kokrra ullinj, pak djathë e më tha se po ziente edhe dy vezë, e ndërkohë më shprehu kënaqësinë që shkoja ta takoja. I thashë se nuk kisha kohë të rrija shumë se isha në tre filma, dhe i thashë se kjo ishte pak e lodhshme. “Lodhesh ti, – tha – që të kanë dhënë gjithë këto role? Dil jashtë, se mua më kanë harruar! Dil, se as rakinë nuk do ta jap!”…Ky është një prej kujtimeve të fundit që Tinka Kurti ruan nga aktorja e madhe Marie Logoreci.

Harresa, të cilën e vuajti pasi doli në pension, kur ende ndjente se kishte shumë për t’i dhënë teatrit dhe kinemasë shqiptare, nuk e kaploi kurrë një figurë si ajo, e cila përkujtohet me nderim edhe sot e kësaj dite.

Për ta kujtuar në 95–vjetorin e lindjes, ditën e djeshme në mjediset e Muzeut Historik Kombëtar u mbajt një veprimtari mbi jetën dhe aktivitetin e aktores së shpallur nga Presidenti i Republikës “Nder i Kombit”.

Miq e kolegë, si aktorët Tinka Kurti, Margarita Xhepa, Roza Anagnosti, Yllka Mujo, regjisori Xhelil Aliu, por edhe profesorët Josif Papagjoni e Gjovalin Shkurtaj sollën në kujtesë ndodhi dhe ngjarje të veçanta nga njohja me Marie Logorecin.

Me këtë rast u prezantua edhe libri me titullin “Duke kujtuar artisten Marie Logorecin”, ku emrat e njohur të historisë së teatrit dhe kinemasë shqiptare rrëfejnë njohjen me të dhe vlerësojnë figurën e saj artistike, por edhe atë humane. Ky libër shoqërohej edhe me një e albumi fotografik kushtuar aktivitetit të saj të gjatë.

“Në qoftë se bota do të shohë kush ishte gruaja, sidomos e Shqipërisë së Veriut, me të gjitha karakteristikat, cilësitë dhe virtytet e saj, mjafton të shohë një foto të Lokes së paarritshme të Marie Logorecit dhe bindet plotësisht se kush ishte Marie Logoreci”, – u shpreh regjisori Xhelil Aliu gjatë veprimtarisë, ndërsa profesor Josif Papagjoni vlerësoi guximin e saj dhe të kolegeve, të cilat zgjodhën të bëjnë art në një Shqipëri të pasviteve ’40 ende anakronike.

“Nuk ishte e lehtë në Shqipërinë pas luftës mbushur me anakroni sociale, tejet kufizuese për lirinë e femrës e aq më pak të luaje teatër, të ngjiteshe në skenë ku të gjithë të tjerët të soditnin… Për femrat e asaj kohe që hipën në skenë kam mbresën më të bukur. Ishte akt tejet i guximshëm, sublim, koncept heroik që e kemi parë vetëm te pushkët e flamurët që është militarist, por te kultura e qytetaria është pikërisht sfida që njeriu bën përballë rrethanës refuzuese ku ndodhet. Marie Logoreci bashkë me shoqet e saj përfaqësonin sfidën e një Shqipërie të re europiane në një Shqipëri ende të futur në poture dhe padije e anakronizëm”, –u shpreh Papagjoni, duke shtuar se shtëpia e Logorecit ishte teatri.

Të gjithë shkojmë e vijmë në këtë jetë, pak janë ata që të kthehen në kujtesë dhe nga këta të paktë është Marie Logoreci, e cila troket në dyert e kujtesës sonë kulturore dhe thotë: Ja ku jam midis jush! Shpirti i saj është sot midis nesh, është në mendjen tonë”, –përfundoi Papagjoni.

Aktorja Margarita Xhepa solli në kujtesën e të pranishmëve tre role të Logorecit që asaj, asokohe aktore e re i kishin lënë mbresa të mëdha.

“Maria e nisi me zërin e saj të bukur, kumbues, por skena e teatrit e priti atë me duartrokitje qysh në rolin e parë. Me kujtohet në vitet ’50 e ca në teatër isha shumë e re dhe më ka mbetur figura e saj në sy. Më kanë mbetur në memorie si një ëndërr tre role të bukura shumë “Çështja ruse” “Rrënjët e thella” dhe “ Makar Dubrava” Ishte një rol më i bukur se tjetri. Ajo shquhej për një sharm që kishte në skenë, për bukurinë e saj, për sytë e saj që kishin një dritë do të thosha”- u shpreh Xhepa, duke kujtuar edhe bashkëpunimin me Logrecin te “Hamleti”.

“Me Marien kisha dy dialogë, një me fjalë e një pa fjalë, sepse Ofelia sillej në skenë e çmendur dhe Maria nuk kishte asnjë fjalë, por nuk do i harroj sytë e saj, shikimi i saj fliste më shumë se fjala, mënyra sesi të shihte, dhimbja që kishte për të pafajshmen Ofeli, mënyra sesi e shprehte…pastaj pata fatin ta shoh në role të tjera, siç është një rol madhështor; Bernarda Alba, që nuk duhet harruar ai personazh i fuqishëm e shumë të tjera, por shkëlqimi i saj ka qenë në dramaturgjinë shqiptare, një shkëlqim i paparë sepse ato treva i njihte shumë mirë dhe në të gjitha ato role të veriut ajo dinte të sillte të veçantat e saj.

“Te çatia e të gjithëve” nuk kishte rol kryesor. Hyn Maria dhe nis lëvizjet dhe në karrige ulet këmbëkryq. Mbaje- tha regjisori-ky personazh rri këmbëkryq edhe në karrige. Ajo dinte sesi ta mbushte karakterin edhe nga ana e jashtme, Gjente gjithmonë të veçantën.

Ka qenë një nga kolonat e teatrit popullor, gurthemeli, me autoritet përpara popullit. Bashkë me kolegët e saj. Ishte e koha e të mëdhenjve…Mirënjohja që na dha Marie Logoreci është e paharrueshme, që i dha aq shumë arti shqiptar dhe për të gjithë ne mbetet e pavdekshme dhe e paharruar”.

Aktorja Tinka Kurti e quajti kryefjalë të teatrit, duke kujtuar me humor Marien.

“Unë e kam njohur herët Marien. E dija se ka mbaruar për kanto. Vajzat shkodrane kanë qenë më të emancipuara nuk kanë vuajtur nga opinioni. E kisha parë disa herë. Njëherë në Shkodër, jo në teatrin Migjeni por në një teatër veror, e pashë Marien tek pjesa “Halili dhe Hajria”. Nga gjithë ajo shfaqje e bukur, mua më mbeti në mendje vetëm Maria. Vjen Naimi dhe i thotë:

-Na i iku goja zojës! dhe ajo i thotë batall fort dhe mua më mbeti shprehje: batall fort

Maria kishte një forcë të jashtëzakonshme. Ajo mundohej të më jepte kurajë” –e kujton aktorja.

Marie Logoreci lindi në Shkodër më 23 Shtator të vitit 1920. I ati, Palok Çurçia, ishte zejtar, kurse e ëma, Roza, shtëpiake. Që në vegjëli Marien e thirrën me përkëdheli Tushi. Ajo ndoqi shkollën femërore të “Motrave Stigmatine”, në Shkodër, një shkollë që përmbante në programin mësimor edhe lëndë fetare fakultative.

Në gjimnaz filluan të duken prirjet e para; vizatimi dhe kënga. Në arkivin privat ruhen rreth 20 vizatime të asaj kohe.

Brenda një kohe të shkurtër mësoi gjuhët italiane e malazeze, por ajo që ndikoi fuqimisht në shpirtin e saj dhe që la gjurmë përjetë ishte njohja që në vogli me zakonet, traditat dhe eposin e veriut. Njohja dhe më vonë studimi i këtyre zakoneve, mjedisit, folklorit e etnografisë u bë një pasion i ri për Marien.

U largua nga Shkodra në vitin 1937. Maria u martua në Tiranë me Kolë Logorecin.

Jeta artistike e Marie Logorecit nisi si këngëtare në Radio Tirana në vitin 1945 ku këndoi si soliste, drejtpërdrejt në mikrofon, në emisione 20-minutëshe, këngë popullore të Shkodrës, të Shqipërisë së mesme dhe këngë partizane. Ndërkohë ndoqi një kurs njëvjeçar për kanto që u hap pranë Liceut Artistik në Tiranë, me pedagoge Jorgjia Trujën (Artiste e Popullit). Filloi të këndojë gjithashtu në koncerte që jepeshin në kryeqytet në raste të ndryshme. Në vitin 1947 bëri pjesë si soliste në korin e përgjithshëm të Shtetit me të cilin bëri turne edhe jashtë vendit.

Duke parë aftësinë interpretuese të Maries kur këndonte i propozuan të punonte në Teatrin Popullor. Ky kalim ishte i vështirë edhe për Marien, edhe për mjedisin. Por familja e emancipuar dhe i shoqi Kola luajti një rol të madh, duke e ndihmuar që ajo të ecte përpara, të zhvillonte talentin e saj. Kështu në Nëntor të vitit 1947 për Marien u hap perdja e jetës së vërtetë skenike, ajo tashmë ishte aktore e Teatrit Popullor.

Me punën e saj Logoreci ka dhënë një galeri të pasur karakteresh në teatër dhe kinema. Ajo ka lënë gjurmë në rolet e Alisa Lengton, ne “Rrënjët e thella”, Kristina Padera, në “Komploti i të dënuarve”, Gertruda, te “Hamleti”, Fatimja, te “Halili dhe Hajria”.

Bernarda Alba, te : Shtëpia e Bernarda Albës, Lady Milford në “Intrige e dashuri” Gjela te “Përmbytja e madhe”, etj.

Kulmin e pati me interpretimin e Lokes te “Toka jonë”.

“Lokja është një dramë, por sa e sa gra kanë pësuar fatin e saj në jetë. Në turnetë që kemi bërë me dhjetëra gra më kanë thënë me gojën e tyre : “ Unë jam Lokja”. Kjo më rrëqethte, por si aktore më ndihmonte të plotësoja edhe më rolin, të sillja në skenë zërin e fuqishëm të atyre viktimave”- kështu do të shprehej vetë Marie Logoreci.

Ajo ishte edhe pioniere e kinematografisë shqiptare. Interpretoi në filmin e parë shqiptar me metrazh të shkurtër “Fëmijët e saj” dhe në 12 filma të Kinostudios dhe Televizionit. Interpretimi i saj në film ruan deri në një farë mase tiparet e interpretimit skenik. Heroinat e krijuara nga Maria në film, janë figura të individualizuara, çka ruajnë vlerën e tyre në historinë e filmit shqiptar në raport me kohën. Rolet më të suksesshëm të saj sipas kritikes janë: Xhesi te “Çeshtja ruse”, Alisa Lengton te “Rrënjë të thella”, Kristina Padera tek “Komploti i të dënuarve”, Fatimja te “Halili dhe Hajrija”, Aljona Patrovna te “Gjashtë dashnorët”, Lokja te “Toka jonë”, Ledi Milford te “Intrigë e dashuri”, Tringa te “Shtatë shaljanët”, Gertruda te “Hamleti”, Bernarda Alba te “Shtëpia e Bernarda Albës”, Tadrahova te “Morali i zonjës Dulska”, Nëna Xhun te “Muri i madh pakapërcyeshëm”, Mara te “Përkolgjinajt”, Plaka te “Çatia e të gjithëve”, Nëna te “Cuca e maleve”, Gjela te “Përmbytja e madhe” etj. Marie Logoreci është vlerësuar disa herë për punën e saj artistike. E nderuar me titullin “Artiste e Popullit”, pas vdekjes president i Republikës Bujar Nishani e ka vlerësuar me titullin “Nderi i Kombit”. Në fund të aktivitetit u çel edhe një ekspozitë me fotografi të Maries nga jeta dhe skena.

 Kanë thënë për Marie Logorecin

Loni Papa

Një shoku im poet diti ta përcaktojë më mirë madhështinë e artistes Logoreci, duke zbuluar edhe poetikën e saj: “ I thyen rolet ashtu si guri i çmuar i thyen rrezet dhe paçka se janë rreze, përsëri nuk ngjajnë me njëra-tjetrën”.

Revista Nëntori 1988

Yllka Mujo

Ajo është aq e besueshme, saqë të bën të harrosh që je në teatër mbasi emocionet të prekin thellë. Ajo është aq konkrete, saqë mjetet shprehëse aktoriale janë pothuajse të pandjeshme dhe

gjithmonë në shërbim të veprimit ideo-emocional.

Robert Ndrenika

Një teatër quhet kombëtar në kuptimin gjithëpërfshirës të kësaj fjale kur në gjirin e vet ka një artiste si Marie Logoreci.

Gjovalin Shkurtaj

Disa prej cilësive të gjuhës dhe të folurit të Marie Logorecit shin qartësia dhe kuptueshmëria, fryma popullore e timbret krahinore të këndshme, duke ecur nga një pikënisje dialektore shkodrane drejt një gjuhe të përpunuar që shkon drejt një modeli kombëtar, sepse ajo i përpunonte fjalët duke ia përshtatur përmbajtjes gjuhësore të dialogut të personazheve.

Roza Anagnosti

Ajo krijoi një model të shkëlqyer, që sot kemi nevojë ta kemi. Dhe kontributi tjetër i madh që ajo ka dhënë është në emancipimin e gruas të asaj kohe, që e shihte Marien si model dhe jo vetëm në skenë, por edhe në jetë.

Rikard Ljarja

Marie Curçia Logoreci –Tushi, ishte e mbushur me shumë talente; vizatim, këngë, dhe mbi të gjitha aktore me një potencial të jashtëzakonshëm ngarkesash emocionale që shpërthenin herë pas here fuqishëm në skenën e Teatrit Popullor. Ishte një talent i rrallë.

Drita Pelinku

Ajo lexonte dhe studionte shumë, i pëlqente folklori e legjendat dhe ajo dinte të depërtonte, dinte të hynte thellë në mendësinë popullore. Kjo tregon se ajo nuk bënte një lexim të sipërfaqshëm, por një studim. Mendoj se këto e ndihmuan në krijimin e figurave shqiptare. Nëna shqiptare…, Marie Logoreci kishte sekretin e nënës, ishte e besueshme dhe organike, ishte e vërtetë.

Pjerin Logoreci

Megjithëse kanë kaluar mjaft vite që kur ajo u nda prej nesh unë e ndjej me të gjitha qelizat e trupit mungesën për të: për humorin e mënyrën e të shprehurit figurativ aq karakteristik, për ëmbëlsinë e kujdesin e saj të rrallë, për këshillën e mençur, të kujdesshme e largpamëse për masën e saktë në të folur e në të vepruar, për zemërimin e saj të vrullshëm, për praninë e saj, për qenien e saj.

Kolë Jakova

Loken e kam shkruar për Marien. Qëkur po e shkruaj dramën “Toka jonë” mbaj mend se si Loke përfytyroja Marie Logorecin. Vetëm Maria, mendoja, mund ta luante si duhet.

Pirro Mani

Marie Logoreci me rolet që krijoi dha me mjeshtëri figurën e shqiptares, të asaj të Shqipërisë së Veriut. Ajo ishte personifikim i epikës.

Marika Kallamata

Për vetitë që kishte, ishte e respektuar dhe nderuar nga të gjithë, arrinte t’ua impononte këtë me sjelljen e saj. Unë nuk e harroj humorin fin, zërin e saj të bukur dhe të qeshurën e çiltër e kumbuese.

Ndrekë Luca

Ishte partnere e shkëlqyeshme, gjithmonë plot ndjenjë dhe sytë e saj që flisnin, të ndihmonin të hyje në rol me të me një natyrshmëri të pabesueshme e kjo vinte se para teje ishte personazhi i gjallë.

E dergoi per Diellin Lek Gjaka/

The Adventures of Alice in the Albanian Wonderland

by

By Merita Bajraktari McCormack/

As the Western world breathed a sigh of relief after World War II and moved towards progress and freedom, Albania trotted along with the Eastern Bloc countries and for almost half a century walked a destructive path. The communist dictatorship and its totalitarianism affected every part of life in Albania. Among others, Alice’s Adventures in Wonderland was a victim left in its wake.

The first Albanian version of Alice was published in 1944 and titled Liza në botën e çudinavet [Liza in the land of wonders]. It was translated by Beqir Çela and Hysjen Çela (they were unrelated), and published in the Geg dialect of northern Albania. It has been said that for Albanian intellectuals, such as the Çelas, it was a crime to have known English or to hold a diploma from a western school in the 1940s, ‘50s and ‘60s. The sentence was twenty-five years in prison or even death. Hysjen Cela was jailed and released after some twenty years. Beqir Çela became a Member of the Albanian Parliament after WWII and, along with other intellectual Albanians and MPs, was quickly proclaimed an “enemy of the state” and executed in 1948. That brought about the end to the publication of the Çela edition of Alice. The book has all but disappeared, with the only surviving copy in tatters in the National Library of Albania.

The word beautiful comes to mind when the “A Mad Tea-Party” portion of the 1944 Albanian Alice is compared to the same text of the later editions published under Communist rule. Its translation is more dynamically equivalent and Carroll’s twists of meaning and nonsense are better explained. I had access to the book only in photocopies of the selected section, but one can easily feel the richness in words, meanings, rhymes, verses, and the serious effort to bring Alice in Albanian as close as possible to the original.

Alice was not available in Albanian from 1944 until 1961 when the “War of Classes” applied by the communists softened a bit and Drago Siliqi was made head of the state publishing house Naim Frashëri. He advocated that selected foreign literature be translated into Albanian; among these selected texts was Alice in Wonderland. He organized many writers and translators and tasked them with selecting foreign literature to translate. A number of the authors and translators selected were later persecuted by the communist regime, but a list of foreign literature was compiled and translators were put to work. Alice was part of that original list, and the translation by Maqo Afezolli, titled Liza në botën e çudirave [Liza in the land of wonders], was completed in 1961 and reprinted many times until 1998. This second Albanian edition and all editions of Alice since are written in the Tosk dialect, also known as the Unified Albanian Language. The short period during which Drago Siliqi directed the state publishing house was referred to by many in the Albanian literary world as “The Light Coming Along.” Unfortunately Siliqi was killed in 1963 in an airplane accident in China while on a professional visit. The years after 1965 brought a worsening of the “War of Classes.” Religion was banned and a cultural revolution occurred in every aspect of life—the ideology of Marxism and Leninism was prevalent and the crazy idea of Dictator Hoxha for “Creating a New Man” took full effect throughout Albania.

Maqo Afezolli’s translation of 1961 was reprinted in Albania and Kosovo and was the only Alice to appear in Albanian until the late 1990s. At this time several other versions were published, some as translations from the original English and several from Italian. In this essay I will discuss the 1985 reprint version of the Maqo Afezolli 1961 edition and the 2006 edition by the brothers Eri and Taulant Tafa who based their translation on an Italian version. It is also titled Liza në botën e çudirave [Liza in the land of wonders.]

The 1985 Afezolli reprint includes a foreword written by children’s book writer, Naum Prifti. It provides a short history of Alice, gives background on Lewis Carroll, and discusses critiques of the book. Prifti provides a general discussion of nonsense and parodied verses, a number of which are omitted from most Albanian editions. The foreword suggests that Alice mocks the western political class and its religion, something that would be unlikely for Lewis Carroll, a conservative Anglican Deacon.

The following analysis pertains to these two editions. I had wanted to compare the 1944 edition and any later one, but the lack of available copies makes the task difficult. Nevertheless, the 1985 edition translated by Maqo Afezolli and the 2006 edition translated from Italian by Tafa brothers differ in a few elements which makes an analysis more interesting and educational. Below I have followed the order of Warren Weaver. The reader should also keep in mind that this is the first ever analysis of Albanian editions. Consider these elements:

Parodied Verse

The parodied verse “Twinkle, twinkle little bat…” in both editions is translated mechanically. In the 1985 edition the verse is translated, in rhyme, as:

“The bat is twinkling,

I’m thinking hard as to where he is flying to”

In the 2006 version this verse is translated as:

“Quietly, quietly,

Quietly the bat is running

Covered with a cape”

This is based on an Italian edition and demonstrates a lack of knowledge of the well-known English poem by both the original Italian translator and the Tafas. The Albanian language is rich in such poems that could have been parodied. The Tafas, in e-mail correspondence with me, admit to creating a debatable but artistic translation and said that their choice of words and their case usage in Albanian could have been better because it would have brought something new to the translation.

Puns

“To murder the time” is excellent in both editions and it is well used. In Albanian language the phrase “po e vret kohen” which means “to kill the time” is an everyday slang and often is used to joke and to also mock the lazy and the sluggish people. Albanian society, as in many Eastern European countries, is known for wasting time— on coffee and cigarettes for men, gossiping for women, and long hours of outdoors playing for children—so “killing the time” makes good sense when read in Albanian.

“To draw” is missed in both books.   Both editions have simply used the verb “draw” as “take out liquid from somewhere or something” and have not elaborated further. The translation is done mechanically and the double meaning “to draw a picture” is totally left out in the translation. In the 1944 edition the authors had made an effort to explain in Albanian the double use of the English verb ‘to draw’ but missed the meaning. In the 1961 and 2006 editions it is missed completely.

“Well-in” is missed in the 1985 edition. In the 2006 edition the word

“BRENDA” (Well-in, inside) is capitalized to emphasize the word, as was also done in the Italian edition.

Manufactured or Nonsense Words

The manufactured word “muchness” is omitted in the 1985 edition and the letter “m” connection is used simply as an irrelevant joke by inserting funny words like moustache, mouse, and mule that could make the reader happy or fearful.

The translators of the 2006 edition mechanically translate the word “muchness” from the Italian version and also fail to make the connection between the Albanian word and other words beginning with m. The word “muchness” was translated as shumë (it actually means “much”) and the reader can be easily confused as it begins with s and the objects all begin with the letter m. The translators could have done better by including other Albanian words beginning with s.

Jokes That Involve Logic

The logical joke of “having less than what is present” has been included in both editions. They are translated well. The Albanian editions should take some pride in “Albanianizing” Carroll’s nonsense in this section of the “Mad Tea-Party.” Both translations are done accurately and effectively and because the Albanian language provides specific applicable words, this comes across as a good joke. Both editions render the jokes the same way as the original.

Twists of Meanings

The efforts to translate twists of meaning are present and while a few are effectively translated and bring the humor equally as in the original, there are some that are translated verbatim and one that makes no sense. The March hare saying “Suppose we change the subject” is present in both editions. The word “treacle” is translated as “karamel” (caramel) in the 1985 edition and as “musht” (a fruity mush) in the 2006 edition.

“Learning to draw, you know” is missed in both editions. As previously explained the lack of double usage of the verb ‘to draw’ was difficult to translate. Some effort could have been made to bring a fair or even poor translation up to the level of the original English edition as the 1944 edition does. But unfortunately none of the post 1944 editions show such an effort.

“Why with an m-?” and “Why not,” the rude answers to the questions are present in both editions. Unfortunately they are mechanically translated and are not logically connected to the “muchness” subject. This relates in particular to the 2006 edition, which makes some effort to elaborate on the “muchness” word but fails to deliver. The 2006 edition translates “Spring Hare” as Martian Rabbit, while Dormouse is translated both as Gjeri (Dormouse) and in a few instances as Ketri (Squirrel), which the translators have said was an oversight.

This year-long “Alice in Translation” project took me through quite a fascinating journey back to the country of my birth and youth, searching and researching, reading and making notes, telephoning and emailing, the end result being an honest though simple account of The Adventures of Alice in the Albanian Wonderland. I expect we will have more editions of Alice in the future as the book will be a staple forever in every Albanian child’s library.Author’s note: This whole effort would never have materialized without the generous support of my husband, John McCormack, who understood what it meant to me to work on this Albanian language literary project; and our three children Sabrina, Kevin, and Edward for their constant help and encouragement; the respectable Albanian of Boston, the gentleman Mr. Van Christo of Frosina Information Network, for having faith in me and recommending me to get involved with this project; Mr. Jon Lindseth and his team for guiding, listening to me, and most of all being very patient with me throughout the process; Ms. Rezarta Dyryzi–Zotaj who is always there for me and rescues me all the time by “fixing” my English or my problems; Mrs. Vojsava Dyryzi for securing the books in Albania; Miss Lindita Komani for her tireless effort at the National Library in Albania, sorting through titles, photocopying, emailing, providing information, and aiding with the bibliography; Mr. Grant Harris of the Library of Congress for obtaining a reference book from a distant location and for his insightful advice and thoughts on the process; Mr. Lekë Mirakaj and Mr.Simon Mirakaj from the Albanian Association of Politically Persecuted for the information on Beqir Çela; Prof. Lluka Qafoku for his valuable information on the late Beqir Çela; Prof. Astrit Bishqemi for information on the Çela translators; Mrs. Laura Siliqi Konda for her information on her father, the late Drago Siliqi; Mrs. Drita Siliqi, authors Naum Prifti and Pëllumb Kulla; Elvis & Gjergji of Shtëpia e Librit for finding a copy of the scarce 1961 edition of Alice; the Dielli newspaper for running ads for the 1944 edition, sadly without success; the Tafa brothers for their invaluable information, communication, and tireless efforts to explain in detail their 2006 edition; Dr. Dashamir Malosmani, the son of the publisher of the very first Alice in Albanian, with whom we recently established contact and who is optimistic that a copy of the lost 1944 edition will be found; and last but definitely not least Mr. Vladimir Misho who traveled a lot, phoned many people in many cities of Albania searching for books, people, resources, and materials. To all I am forever grateful!  

MBM

 

 

 

PRESIDENT JAHJAGA’S SPEECH ON THE OCCASSION OF THE 25th ANNIVERSARY OF THE GERMAN UNITY/

by

PRESIDENT JAHJAGA’S SPEECH ON THE OCCASSION OF THE 25th ANNIVERSARY OF THE GERMAN UNITY/

Honourable representatives of the Institutions of the Republic of Kosovo/

Honourable Ambassador Viets,/

Ladies and Gentlemen;/

On behalf of the citizens of the Republic of Kosovo and on my personal behalf, please allow me to extend my felicitations to you and to the German people on the 25th anniversary of the Day of German Unification.

Since October 3rd 1990, Germany has torn down walls and broke ideological and physical borders. It united Europe around the values and aspirations of freedom, of democracy and prosperity. It inspired whole generations to end repression and to revive themselves in order to enliven the ideals of freedom.

Twenty five years later, this historic unification remains as important. Today more than ever we are in need of a vision of breaking down of borders and tearing down walls. We need to bring back the ideas which unite people upon the principles of democracy and cooperation.Because, our common work for a united Europe has not ended as yet. And this unaccomplished task is being felt in Kosovo more than anywhere else.

We are very proud of the strong ties of partnership and friendship which people of Kosovo share with Germany. We are grateful for the role you played on prevention of genocide in Kosovo, in Kosovo’s stabilization, through the presence of your peacekeeping army.

At the time when you opened the doors to the refugees escaping the war and destitution, and now when you are supporting the institutions of Kosovo in laying the foundations of a stable economy in Kosovo. We have pinned our hopes in your persistence for western Balkans move towards European integration and in your vision that this integrations shall bring an added value to the EU and a long term peace to the region.

I am aware that there are many unaccomplished obligations ahead of us. But, we are also aware that we are determined to, together with our partners, with you, enliven the vision of Kosovo with rule of law, good neighbourliness, regional cooperation, but more than anything, that of a country with a clear perspective, in which its citizens see a future.

Thank you for your strong presence in Kosovo, for the partnership and the friendship.

Congratulations!

Shpirti, Misteri i Zotit

by

(refleksione dhe dëshmi)/

Shkruan:Alfons Grishaj/

“It is only though mystery and madness that the soul is revealed”./

(Tomas Moore)/

Që në fëmijërinë time jam ndeshur me fenomene të mistershme, të cilat, më kanë detyruar të mendoj dhe të punoj në heshje për t’ iu përgjigjur vetvetes dhe pyetjes, a ekziston shpirti? Eshtë shkruar, debatuar e folur shumë rreth kësaj teme që nga Platoni, Aristoteli, Aurelius, Rumi, Ciceroni, Tzu e deri tek Niçe, Deepak Chopra, Steve Maraboli e shumë e shumë të tjerë.

Epi i Gilgameshit, që është dhe  libri më i vjetër në botë i shkruar, na  ballafaqon  me  misterin e shpirtit. Gilgameshi takohet  me shpirtin e Enkidujit, për të mësuar për të panjohurat e vdekjes dhe tmerrin e  atyre që kanë shkuar.

Ndeshja me psikologjinë e Faraonëve në ndërtimin e tempujve  apo piramidave, përbëjnë sinonimin e reinkarnacionit. Osiris, Zoti i jetës së përtejme  dhe i reinkarnacionit  na shfaqet si  shpirt i pavdekshëm, dhe  një gjykatës model për mëkatet e jetës.  Ai  me dyzetedy  gjykatës të tjerë  prisnin  njeriun që të vdiste,  dhe e gjykonin për mëkatet apo mirësitë që kishte bërë në jetë.  Nga  mitologjia Greke, Hadi mbërrin tek ne, si një Përendi e nëntokës  dhe i mbretërisë së të vdekurve. Sipas kësaj mitologjie e shoqja e tij, Persefoni, jetonte katër muaj bashkë me të nëntokë,  dhe tetë muajt e tjerë i kalonte në mbretërinë e të gjallëve, duke dëshmuar për një botkuptim që e pranonte idenë e shpirtit që lëviz në të dy botët: në atë lëndore dhe atë jolëndore. Ajo ishte vajza e Zotit Dimitër, por ishte rrëmbyer nga Hadi në botën tjetër,  dhe qe detyruar të bëhej gruaja e tij.

Platoni, qe  i pari filozof  që shpirtin e bjen si një fenomen  të  pavdekshëm dhe trupin e njeriut si karrocën që bart shpirtin…

Metamorfozën e fenomeneve trupa (shpirtëra) e ndeshim në të gjitha shtetet me kultura të ndryshme, ku njerëzit (shpirtëra) nganjëherë bëhen dhe të dhunshëm, biles transformohen dhe në kafshë të përbindshme.

Libri Tibetian “The Book of the Dead” është një ndërthurje e magjishme dhe e shkëlqyshme e tranzicionit të shpirtit. Shpirti paraqitet si fuqi sublime, ku mund të përshkojë çdo gjë, biles dhe zemrën  e shkëmbinjve, ndërtesave, maleve etj…

Emanuel Swendenborg, si kërkues i madh shkencor në fushat e në psikologjisë, teologjisë, anatomisë, filozofisë, dhe misticizmit, na sjell  në librin e tij Heaven and Hell shkencërisht dhe misticikisht se si funksionon shpirti me trupin në raport me qiellin dhe ferrin. Ai shkruan: “This I can declare: things that are in heaven are more real than things that are in the world!”

Profetët e mëdhenj si: Von Bigen, Southeil, St  Malaki, St Nilus, Nostradamus, Vanga, Kejsi etj. (këtu nuk do të përfshij  24 Profetët e Biblës dhe 25 Profetët e Kuranit, që vijnë nga e njëjta traditë profetike, me ndryshimin e vetëm se tek Kurani kemi edhe Muhamedin),  ata na afrojnë  të ardhmen, duke parashikuar dhe ballafaquar frymën profetike të shenjtë nëpërmjet ëndrrave, vizioneve, në të shkuarën dhe të ardhmen, që nuk janë asgjë tjetër vetëm eksperienca e shpirtërave në hapësirë e kohë, të cilët punojnë në një përpikmëri matematike, mistike dhe riciklike.

Edhe kultura jonë etnike nuk qendron më poshtë në këtë sens. Balada e Konstandinit që ngrihet nga varri për të mbajtur besën e dhënë përbën një nga vlerat më të larta të kulturës sonë poetike dhe shpirtërore.

Unë mendoj se njeriu si krijesë universale, është i pajisur me një gjenerator jetik, shpirtin, i cili është dhe forma më supreme dhe më enigmatike e Krijuesit. Shpirti është trajta e frymës së Zotit, që i bën trupat gjallesa jo instiktive, por koshiente, dhe format instiktive, subkoshiente. Shpirti është një cikël në infinit, ose siç e quajnë disa  reinkarnacion (Reincarnation). Në këtë cikël është: lindja, ”vdekja” (pushimi), dhe rilindja. Në jetën time nuk kam pasur asnjë lloj dyshimi që shpirti ekziston, biles shpirti ka qenë logjika e qënies time.

Pas leximit të librit të Dr. Raymond A. Moody, “Life After Life”,  e plotësova kornizën e fakteve që shpirti jo vetëm që ekziston, por është mamia e gjallesave trupore. Dr. Moody i sjell njerëzimit me qindra fakte të studiuara shkencërisht të njerëzve dëshmitarë që kanë vdekur dhe janë kthyer në jetë, ose të njerëzve që kanë qenë para vdekjes. Udhëtimet e shpirtrave janë të ndryshëm: disa  takojnë  të afërmit e tyre, dikush ëndrrën e vet,  ndonjë tjetër zhgënjehet me aktin e bërë. Religjiozët, shkojnë tek besimi dhe Udhëheqësi Zot, apo Profet. Dhe këto nuk i takojmë vetëm tek Moody, por tek shumë emra që kam përmendur dhe kam lënë pa permendur në ketë shkrim.

Kur Dr. Moody, botoi librin, “Life after Life”, bota e qytetëruar u tall me të, dikush e quajti dhe të çmendur, megjithëse kishte mbrojtur doktoraturën në filozofi dhe në mjekësi. Sot, puna e tij,  jo vetëm nderohet dhe respektohet, por është referenca absolute e shpirtit. Libri i tij i ka kaluar  13 milion kopje. Gjithashtu, Ivan Sanderson, paraqet njëzet rastet më tipike të njerëzimit, një ndër to dhe rastin e famshëm  të Shanti Devit, që do ta trajtoj më poshtë.

Dr.Moody, na afron ngjarjet e të larguarve në jetën tjetër, që largohen nga trupat tranzitorë dhe kthehen përsëri. Shpesh herë shpirtërat takohen më të afërtit e tyre. Ndonjë takohet me Hyjin  apo Engjëjt. Të tjerë shkojnë nëpër lëndina apo përshkojnë një dritë që tokës që i mungon, ose ne e krijojmë nëpërmjet filmave kompjuterikë. Disa nuk kanë qejf të kthehen më në trupat e tyre kur u kërkohet… etj…e tjerë.

Mbase dikush do më quajë dhe mua sot blasfemues apo trillues, delirant, apo  aluçinacionist, moralist apo prekursor. Në fakt, unë nuk shkruaj për ata që jetojnë në inegzitencë dhe konfuzion, por shkruaj për ata që jetojnë në botën e shpirtit dhe të arsyes së mosarsyes dërmuese-dominuese, e cila  është ricikluar për përsosmëri shpirtërore, por e ka humbur shansin e qiellorëve, duke moskuptuar rastin. Rastet që do sjell, nuk lënë hapësirë për koment dhe as dyshim sajimesh.

Njerëzimi si vepra më e madhe ciklike e Krijuesit, ka privilegjin të paraqitet në forma të ndryshme, tokësore e jashtë tokësore. Shpesh herë,  ne, hasim tek njeriu i thjeshtë nuanca profetike, që  parashikon të ardhmen e vet, ngjarje dhe momente delikate. Sa herë kemi dëgjuar që njerëz të zakonshëm tregojnë për ëndrrat e tyre, të cilat nganjëherë dalin më përpikmëri! A nuk janë këto shenja profetike riciklike?! Sigurisht që po. Edgar Kejsit, tek po lexonte Biblen, i shfaqet në pyll gruaja me krahë (Engjëlli). Ajo e pyeti fëmijën e pazhvilluar që talleshin të gjithë me të, në klasë, shtëpi e kudo: “Çfarë donte në jetë?”, – Edgari , i qe përgjigjur, –  “Të di gjithçka”. Ajo,  me fjalën “NE” i përmbushi dëshirën e tij, duke u bërë një rast unikal në botë. Edgari do të shprehej pas rezultatit të ndihmës hyjnore: “Tani i di të gjitha”.

Sot studiuesit e Biblës sjellin kodin matriks, i cili na rrënqeth prej vërtetësisë së ngjarjeve me emra. Si ka mundësi që në një faqe të Biblës të shkruhen ngjarjet e të ardhmes, histori etj?!  Profetësia është loja e hyjnorve, apo ngërçi i padijes tonë për ta shpjeguar?!

Unë mendoj se denduria e rrezatimeve elektromagnetike dhe  fusha e përgjthshme informative, vijnë nga energjia delikate, që përdoret nga bota paralele e përtejme, duke reflektuar rezonance dendurie, dhe aty profeti informohet me programacionin e të kaluarës  dhe të ardhmes. Ky nuk është një mendim i panjohur, por racional i situr prej paqartësive të thëna më parë.

Studiuesit, Ledbiteri, apo   Fomin, në pikpamjet e tyre janë aty-aty, por nuk  bëjnë lidhjen  e neoroneve – rreflektive prej valëve shpirtërore, të cilat, kanë një arkitekt dhe një qendër. Uroj që unë të jem i gabuari dhe pse notoj në po të njëjtat vibracione specifike, siç shkruan Ledbiteri, megjithëse mendoj se,  ne, duhet të shkojmë dhe më larg, duke respektuar riciklimin e shpirtërave si dituri dhe pasuri thelbësore zgjidhse, duke afruar të ardhmen e panjohur dhe të shkuarën e mjergullt.

Mendelejevi do ta shihte në ëndërr Tabelen Periodike që më pas do ta shkruante ashtu siç e pa. Shpirti i Edgar Kesit, dilte nga trupi për të bërë kërkimet e duhura në përgjigjet e tija specifike.

Arkeologu i famshëm, Gilpreht, pa në ëndërr priftin me veshje pagane  shpirti i të cilit e dërgoi Gilpreht (në ëndërr) mes Tigrit dhe Eufratit në tempullin e Belas, për t’i shpjeguar atë që e mundonte prej kohësh arkeologun, që nuk mund t’i deshifronte  cilindrat që  kish zbuluar. Ai u lodh por qe e pamundur ta bënte një gjë të tillë. Shpirti i priftit i erdhi në ndihmë tek i foli me një anglishte të kulluar. Ai jo vetëm i tregoi deshifrimin e shkrimeve në cilindra, por dhe vendin e thesarit. Menjëherë Gilpreht, organizoi gërmimet në vendin, ku shpirti i shfaqur në ëndërr i pat treguar dhe aty u gjend thesari i tempullit.

Një  rast real dhe tronditës, është rasti i Shanti Devi, në Indi, i cili  është rasti më flagrant që na sjell  shpirtin e njeriut të pacënuar nga metamorfoza e tranzicionit. Për këtë rast, vetë  Gandi, e pat takuar gruan Luxhi Devi, që pat hyrë në trupin e fëmijës Shanti. Gandi ngriti komision shtetëror, ku u vërtetua  katërcipërisht rasti në fjalë: Ballafaqimi i shpirtit të Luxh Devi, të hyrë në trupin e vogëlushes Shanti, do ta trondiste botën dhe do të linte pa gojë dhe ish burrin e saj Kedarnati. Takimi  saj me ish burrin dhe djalin, tronditi të shoqin, Kedarnati, dhe djalin e madh që i kishte lindur nga Luxhi (Shanti). Fëmija-nënë, përkëdhelte të birin e rritur sikur të ishte fëmijë, kurse të shoqit i tregonte historitë më intime. I shoqi iku i tmerruar, duke mos u kthyer më tek fëmija-grua. Shanti Devi (Luxhi Devi), nuk u martua kurrë më. Ajo vuajti tmerrësisht gjatë viteve të jetës së saj. Luxhi (Ludgi), u largua në jetën tjetër e dëshpëruar, duke marrë me vete dhe misterin e kthimit.

Aleksej Prijma, në përmbledhjen e “Edgar Kejsi” na sjell një rast unikal:  Xhyzepe Veraldi, i vrarë nga  shokët e vet nën një urë në shkurtin e vitit 1936, afër qytetit Siano. Tre vite pas vdekjes, shpirti i Xhyzepes hyn në trupin e vajzës Maria Talariko, e cila u godit nga një sëmundje e pashpjegueshme. Vajza në fjalë jetonte në Siano afër urës. Xhyzepe posa hyri në trupin e Marias, shpjegoi se ai do të qëndronte përkohësisht në trupin e vajzës 17 vjeçare, dhe do të largohej, porsa ajo të shërohej. Ai tha se mamaja e tij ishte Katerina. Maria që tani kishte zërin e Xhyzepes, kur u takua me të ëmën Katerina pas tre vjetësh pati  një takim të dhimbshëm. E ëma qante me dënesë. Ajo e pyeti shpirtin e të birit në trupin e vajzes, nëse kish vdekur natyralisht apo e kishin vrarë. I biri i shpjegoi se si qe vrarë nga shokët e tij. Ai kish qenë vetë i pesti, Toto, Damjanoja, Abelja, Rozarjo dhe ai. Ai i thotë që njëri nga shokët e tij ishte nisur për të ardhur aty. Porsa, Damianoja kaloi pragun e derës, filloi të akuzonte vajzën si të çmendur, por faktet e Xhyzepes e bënë atë të largohej i tmerruar. Policia i arrestoi të gjithë vrasësit pas ballafaqimit në fjalë. Shpirti i Marias u kthye e shëruar dhe shpirti i Xhyzepes u largua nga kish ardhur pasi kish mbaruar misionin.

Eksperienca e treguar, duhet ballafaquar me eksperiencën e jetuar:

Jam dëshmitar i disa ngjarjeve të tilla, duke thyer heshtjen e viteve. Sigurisht ata më kryesoret janë për librin tim, kurse këto janë sa për ilustrimin e mësipërm.

Kam jetuar në lagjen Xhabije përballë një xhamie të rrënuar nga komunistët. Apartamentet në formë L-je  ishin ndërtuar mbi varrezat afër xhamisë. Aty u ballafaqova për herë të parë më fenomenet paranormale, në moshën gjashtë vjeçare. Ato çfarë shikova, u realizuan ndër vite.

Një grua e quajtur Sulltana (komshije), fliste me shpirtërat përnatë, një gjuhë që nuk ishte as turqisht e as shqip. Kureshtja ime prej fëmije, zgjohej herë pas here duke pyetur, pse ajo fliste më zë të lartë. Njëherë e mora vesh se foli shqip: “Largohuni shpirtëra të kqij e mos hajdeni më këtu!”. Pyeta përsëri për atë grua që jetonte në katin e parë poshtë nesh, përgjigja ishte: “Asht e çmenun!” Përgjigja e familjes time dhe e komshinjve nuk ma mbushi kurrë mëndjen, se ajo ishte  e tillë, se nuk kishte sjellje çmendurie. Ajo  ishte shumë e kujdesshme më fëmijët dhe e dashur me mua.

E pyeta një ditë, pse ajo bëhej nervoze dhe më kë fliste. Ajo u zbardh në fytyrë dhe sytë e saj m’u dukën më të zinj nën degërminë e bardhë që i mbulonte kokën, përgjigja saj, qe kjo: “Ky vend asht mush me shpirtna që vijnë te unë e ankohen për me u hakmarrë, por ti nuk  kupton se je ala i vogël”. Në ata momente tek fliste Sulltana, nuk e di pse m’u përfytyruan shpirtërat, dhe ndjeva sikur dhe unë kisha jetuar atë kohë më parë… Një drithmë etheje më kapi, jo nga frika, se atë nuk e kam njohur kurrë, por  mbase nga sikleti i pranisë tyre përrreth. Sigurisht atë kohë isha konfuz dhe nuk i kuptoja, por pas disa viteve e mora përgjigjen e dilemës. Rastet e fatkeqësive dhe sëmundjeve të rënda apo dhe telashe të tjera që kaluan familjet që jetuan në ndërtesat në formë L-je, nuk  pushoi deri vonë.

Shpirtërat që Sulltana përpiqej më kot t’i ndalonte, ishin hidhëruar aq shumë, sepse mendonin (sipas saj) se fajtorë të prishjes së varreve të tyre ishin banorët e atyre pallateve të reja. Në një periudhë relativisht të shkurtër, nga dy-tre pjestarë të çdo pallati vdiqën djem ose vajza të reja. Në pallatin tonë Nr. 7 shkoj e re Lumnie Coku, dhe nipi i Sulltanës, Naim Vekshari. Në pallatet Nr: 6 dhe Nr: 5 kanë vdekur të rinj Gëzimi, Esati dhe djali i Kabil Bushatit. Në pallatin Nr: 8 Tristan Halili, Edmond Nuhja dhe Fuat Muriqi. Vdekje të parakohshme nuk ka pasur vetëm ndër rradhët e banorëve të pallateve, por edhe tek familja që banonte tek shtëpia private ngjitur me pallatet tona në formë L. Kështu nga familja Mandia, që banon ngjitur me Banjon e Vogël (Monument Kulture) kanë vdekur në moshë të re kushërinjtë: Petriti 18 vjeç, nga një sëmundje e pashërueshme, dhe Agroni, pa i mbushur të dyzetat, i mbytur në ujrat e liqenit të Shkodrës.

Varret duhen respektuar dhe trajtuar si gjallesa, se shpirtërat dalin shpesh herë jashtë kontrollit dhe bëhen të dhunëshm ndaj sakrilegjit, e aq më tepër kur objekti i kultit dhunohet e shkatërrohet. Siç duket, xhamija  ishte  streha e atyre  shpirtërave, ku shpirtërat çmalleshin me nipërit e mbesat që ishin akoma në qiellin e hapur tek faleshin në xhami. Sigurisht, një nga krimet e komunizmit ishte se, dhe ata  si nazistët, nuk pyetën kurrë për shpirtëra, varre e objekte kulti, por i shkatërruan, si në rastin e fundit të qeverisë shqiptare me kishën e Dhërmiut…

Raste të familjes :

Kur u vra gjyshi im, Luketë Marash Grishaj, “Martir i Demokracisë” nga forcat e ndjekjes, një malsor nga lagjia tjetër (!) kaloi pranë trupit të Luketës dhe ia mori kutinë e duhanit prej bademi, çakmakun dhe Ungjillin që e mbante gjithmonë në xhep. Atë Ungjill, ia kish dhënë miku i tij, Dom Nikoll Gazulli. Komshiu (!) jo vetëm që nuk i dërgoi sendet e marra, por nuk tregoi as ku kish rënë Luketa. Pasi u gjet trupi i Luketës me kry të ndarë nga trupi (vepër kjo e forcave të ndjekjes) dhe u varros jashtë varreve si armik i betuar i rregjimit. Luketa i shfaqet të shoqes, Drane dhe i thotë: “Shko te (!) dhe thuaji se Luketa ka ardhë në andërr dhe më tha se ti ke marr kutinë e duhanit, çakmakun dhe Ungjillin, tash kam ardh me i marrë!”. Gruaja e Luketës një malsore fisnike, motra e luftëtarit  dhe atdhetarit, Fran Luli (Camaj), e quajti si ëndërr dhe asgjë më tepër. Luketa u shfaq përsëri, por këtë herë serioz dhe urdhërues, “Shko dhe merri tek (Filani ) ato sene që t’kam thanë, se ai e ka thy dy herë besën e malësisë. Nuk du me ardhë ma për kët punë!” Dranja, u nis  pas kësaj, pak  me marre, se helbete “andërr”. Por,  kur mbriti tek dera e malsorit (!) në lagjen tjetër, ajo, e pa se si ai u pre dhe u zu  ngusht… Ajo i tregoi se si Luketa, i qe shfaqur dhe çfarë i kish thënë. Malësori i lagjes tjetër  i kërkoi ndjesë gjyshes, dhe i dorëzoi sendet që i kish marrë Luketës, duke iu lutur që mos t’ia qiste emrin se do ta koriste atë dhe familjen e tij për aktin që kish bërë. Gjyshja e mbajti fjalën dhe familja jonë gjithashtu! Ungjillin e mbajti babai dhe unë më vonë, kurse çakmakun dhe kutinë e bademit gjyshja. Gjyshja para se të shkonte në jetën tjetër u tha pjestarëve të familjes: “Tash po shkoj, se erdhi Luketa me më marrë…”. Luxhja, mbesa dhe vajza e djalit të madh Palokë, e pyet:  “Nanë, a asht i bukur Luketa si ka kenë?” – “Ma i bukur nuk ka ku me shkue!” Pas atyre fjalëve  ajo  mbylli sytë dhe shkoi me të shoqin që e priste diku tek pragu i derës…Djali i xhaxhait të babait, Prelë Grishaj, ishte në koma prej disa kohësh. Papritmas, ai,  çohet  nga gjendja e komës  dhe pyet: “ Çfarë dite është sot?” Pjestarët e familjes dhe konkretisht i biri Gjovalini, i përgjigjet: “E enjte babë” – “Oh,  kuku! Si mundem me jetu unë deri të dielën që do shkoj!” dhe ai iku të dielën ashtu siç tha.

Më lajmëruan se babai im ishte shumë i sëmurë… U nisa bashkë me xhaxhain tim Llesh Grishaj, për në Shqipëri për t’ i dhënë lamtumirën e fundit. Posa mbërritëm, ai u gëzua dhe në fjalët e tija nuk la asnjë shteg për kompromis, duke u drejtuar nga unë dhe vëllau i tij Lleshi,  me këto fjalë: “Jam shumë i gëzuar që po ju shoh! Kemi tre ditë bashkë, pas këtyre ditëve do të shkoj, mos më torturoni me doktorë dhe budallallëqe që nuk kanë pikë kuptimi… Unë do shkoj!” Humori i tij vazhdonte. E bezdiste ndokush që jepte ndonjë këshillë… Ditën e fundit  e çova ndenjur dhe e futa në gji. Trupi i tij ishte i rëndë si plumb! E kuptova se shpirti i tij po largohej  nga kish ardhur dhe trupi po bëhej njësh me tokën. Isha i gëzuar që po mbaja në gjoksin tim peshën e trupit të babait, si dikur ai më mbante në gji kur isha fëmijë. Ai  kish vuajtur me vite ndër burgje e internime, i kish shpëtuar dy herë pushkatinit, dhe shpirti i tij po çlirohej nga të gjitha vuajtjet,  aderencave, urrejtjes dhe jetës së gënjeshtërt… Tek po largohej, ai, i shikoi të gjithë më rrallë dhe më vështroi, duke vënë buzën në shenjën e mirëkuptimit, më vështroi me sytë që po i perëndonin, sikur më tha: “Të thashë se sot do të shkoj…” Bashkë kishim bërë një pakt, dhe ai e mbajti fjalën…

Një nga ndodhitë e mia:

Në Batërr të Martaneshit, në galeri, po mbushja vagonin me krom nga trimozha. Pasi  mbusha vagonin që peshonte dy ton, e shoqërova vagonin, apo fiksen, siç e quanim ne. Harrova se, shinat me shtyllat (që mbanin  peshën e mosshembjes së galerisë sipër kokës), ishin tre ose katër gisht larg njëra-tjetrës. Vagoni më mori me vete dhe më futi midis shtyllës dhe fikses(vagonit), trupi im u shtyp si një libër, duke rënë mbi shina para vagonit që fatmirësisht u ndal, pa kaluar mbi mua. Si u ndal vagoni?! Hëm,  ky qe dhe një nga misteret… Të gjithë menduan se vdiqa. “Vdiq!”, “Vdiq!” – dëgjova shokët e mi. Unë me fuqinë e shpirtit mendoja të çohesha e t’u thoja shokëve nuk kam asgjë, por qe e pamundur. Nuk ndjeva asnjë dhimbje dhe vetja m’u duk aq i lehtë, sa nuk  po merrja vesh asgjë. Ajo çfarë më çuditi ishte, se unë po i shihja shokët e mi që po qanin, Fatriu dhe Muhameti kishën vënë duart mbi kokë, por  Fatriu po qante me dënesë.

Si kishte mundësi që unë t’i shikoja, kur isha i shtrirë dhe sytë e mi ishin të mbyllur dhe trupi im nuk lëvizte?! Më ka munduar ky mister ndër vite, derisa ngjashmerinë e rastit tim e ndesha, tek “Engjëlli Blu” në Francë, ku vajza që ish aksidentuar ndërroi jetë. Engjëlli Blu e shpëtoi dhe e paraqiti tek Krishti. Ai  e ktheu vajzën në trupin e saj,  për t’i plotësuar kërkesën që ajo mos të linte nënën vetëm. Rrëfimi i vajzës qe tronditës, tek shpjegonte se si ajo u fut përsëri në trupin e vet, ku,  tek po futej më vështirësi, i vinte ndot  prej trupit dhe nuk besonte se kishte qenë më parë aty.

Pas studimeve të mëvonshme dhe ballafaqimeve të rasteve me ndodhitë pothuajse identike, kuptova, se shpirti im kish dalë nga trupi dhe kish bërë riciklimin e duhur! Pasi u ngrita e shtyva vagonin sikur mos kish ndodhur asgjë. Pas disa orësh dola nga galleria dhe mbërrita  në kamp, ku bëra dhe vizitën e rastit tek doktor, Agron Belishova, vëllau i Lirie Belishovës. Ai pasi dëgjoi rastin tim, më vizitoi dhe u habit se si unë isha i gjallë. Të gjitha brinjët, unazat lidhëse të gjoksit kishin filluar të merrnin ngjyren mavi. Ai m’u kthye: “Alfons, sot tek ti, ka ndodhur një mrekulli!” Unë qesha, jo për shkak të pohimit të tij, por sepse edhe pse isha vetë dëshmitari autentik i një fakti të tillë, ende nuk kisha një definicion për ngjarjen, e cila për mua ishte e paralajmëruar! Pas asaj ngjarje nuk hyra më në galeri, jo nga frika, por sepse nuk doja të vija më në provë Engjëjt e mi…

Pas leximeve intensive, ngjarjeve personale (që do t’i tregoi në librin tim “Pse Duhet Besuar”) dhe më në fund tek libri i Dr.Moody, “Life After Life” nuk më la më asnjë ekuivok, për shpirtin si Misteri i Zotit.

Walt Whitman thotë: “Whatever satisfies the soul is the truth.”

Po ju paraqes disa raste të shkruara nga Dr. Moody.

Ja çfarë tregon një grua pasi shpirti saj ka dalë nga trupi:

1-I didn’t look back at my body at all.Oh, I knew it was there , allright and I could’ve seen it had I looked. But I didn’t wont to look, not in the least, because I knew that I had done my best in my life, and I was turning my attention now to this other realm of things. I felt to look back at my body  would to look back at the past, and I was determined not to do that.

Një vajzë me një rast të ngjashëm, ka të njëjtën experiencë pas daljes nga trupi të shpirtit të sa :

2- I could see my own body all tangled up in the car amongst all the people who had gathered around, but you know, I had no feelings for it whatsoever. It was like it was a completely different human, or maybe even just an object… I knew it was my body but I had no feelings for it.

Një tjetër rast:3-I saw them resuscitating me. It was really strange. Iasn’t very high; it was almost like I was on a pedestal,but not above them to any great extent, just maybe lookingover them. I tried talking to them but nobody could hear me, nobody would listen to me.

Rasti tjetër që na sjell Moody, është më i rrallë , por ndodh tek njerëzit që janë religjiozë dhe besojnë :

4- I heard the doctors say that I was dead, and that’s when I began to feel as though I were tumbling, actually kind of floating, through this blackness, which was some kind of enclosure. There are not really words to describe this. Everything was very black, except that, way off from me, I could see this light. It was very, very brilliant light, but not too large at first. It grew larger as I came nearer and nearer to it. I was trying to get to that light at the end, because I felt that it was Christ, and I was trying to reach that point. It was not a frightening experience. It was more or less a pleasant thing. For immediantly, being a Christian, I had connected the light with Christ, who said, “I am the light of the world.” I said to myself, “If this is it, if I am to die, then I know who waits for me at the end, there in that light.”

Në bazë të tregimeve të shumta të njerëzve që kanë dalë nga trupat e tyre, për shkak aksidentesh, vetëvrasjesh, sëmundjesh etj, Dr.Moody, e përmbledh shpirtin në këtë formë: It is agreed that the spiritual body has a form or shape (sometimes a globular or an amorphous cloud,but also sometimes essentially the same shape as the physical body) and even parts (projections or surfaces analogous to arms,legs,a head, etc)

Dr. Moody, dhe pse dëshmitar i të gjithë këtyre fakteve nuk na sjell esencën,  misionin e shpirtit. Në  asnjë moment nuk e shpjegon se si funksion shpirti dhe cili është roli i tij; a është vetëm gjenerator i trupit, misionar apo frymë e shenjtë?

Megjithëse, ndonjë, e quan trupin e shpirtit si “energy pattern”, apo “amorphous cloude”,  unë nuk jam dakord me këto përkufizime. Unë mendoj se shpirti njeriut është e njëjta formë simetrike, por transparente që shihet vetëm atëherë, kur Urdhëri i beson materies…

Dr. Moody, e ilustron veprën e tij dhe me dy thënie nga  “Testamenti i Vjetër”  nga Bibla, përkatësisht Isaiah dhe Daniel:

Isaiah 26:19:  Thy dead men shall live , together with my dead body  shall they arise .Awake and sing, ye that dwell in dust for… the earth  shall cast out the dead.

Daniel 12:2: And many of them that sleep in the dust of earth shall awake ,some to everlasting life , and some to shame and everlasting contempt.

Njerëzimi ka arritur në gjashtë pika përsa i përket  jetës së përtejme. Materializmi, Paganizmi, Reinkarnacioni , Pantheizmi, Immortaliteti , Resurrection . Pesë  nga gjashtë teoritë  janë për vazhdimësinë e shpirtit ,vetëm Materializmi është kundra!

Që nga Gilgameshi që ishte gjysmë perëndi, te Osiris, Hadi etj., deri tek ditët tona, ne e takojmë shpirtin në forma të ndryshme, ku enigmatikja është sinonim i shenjtërisë së krijimit, pavdekësi dhe rigjenerim, shpresë dhe frymë, jetë  dhe respekt, privilegj dhe mister, zhgënjim dhe sakrilegj!

Profetësitë e shkrimit të shenjtë dhe faktet, dikush i  quan  “rastësi” dhe rastësinë fat?! Kjo është dhe ngatërresa e arsyes që konkludon gabueshëm në përceptimet unike  në misterin e shenjtë. Atëherë,  hullia që ne  shpesh hasim, na e bën botën e pakonceptueshme, irreale dhe të padrejtë. Krijon një barrierë,  na zhyt në dekadencën e komplekseve të energjisë negative.

Steve Maraboli thotë: “People tend to be generous when sharing their nonsense, fear, and ignorance. And while they seem quite eager to feed you’re their negativity ,please remember that sometimes the diet we need to be on spiritual and emotional one. Be cautious with what you feed your mind and soul. Fuel yourself with positivity and let that fuel propel you itno positive action.”

Sa herë flasim për “ ankth shpirtëror” apo “anxiety” në gjuhën angleze,  “sollicitudo” në gjuhën latine, kjo na ndodh, se ne kemi gabuar diku, se kemi shkelur rregullat dhe shpirti është lënduar në atë masë, sa krijon në trupin tonë një lloj demonstrimi të brendshëm, që ne e quajmë ankth!

Pjesa më e madhe e njerëzimit, nuk i shërben shpirtit, por vetëm trupit, duke harruar se “trupi është karroca e shpirtit”, siç e përshkruan Platoni. Njeriu nuk mendon të përsosë shpirtin, i cili është ricikluar në tokë për përsosjen e tij dhe pas përsosjes bashkohet me qiellorët. Egoizmi dhe meskiniteti i njeriut shkon deri në atë shkallë, sa të sakrilegjojë ndaj vetë qënies sublime, duke u tejkaluar çdo normë njerëzore e hyjnore për çka dhe dënohet shumë herë në riciklimin e vuajtjeve të tokës. Budallallëku dhe injoranca rregëtijnë në faqet e të pacipëve si pamflet me vlerë, pa e kuptuar se shpirti është transparent dhe i pamanipulueshëm. Shpirti nuk është i lirë deri sa fiton statusin e përsosmërisë, dhe kur e fiton atë status, ai është i lirë nga  Urdhëri, pikërisht se bëhet qiellor. Pas kësaj shpirti njeri që ka kaluar në disa faza, bëhet shëmbëlltyra e Krijuesit. Atëherë, dheu do të ketë atë që i mungon,  Njeriun Shpirt, i cili  nuk do të largohet më nga trupi i dukshëm, nuk do të jetë më tranzitor, nuk do na paraqitet më si fantazëm apo mister. Trupi  transparent do të bëhet një me trupin e dukshëm, që më  parë degradohej dhe kalbëzohej, bëhej pluhur nga veset, mosmirnjohja,  urrejtja dhe mosperceptimi dhe zbatimi i rregullave universale që i krijoi Zoti.

Shën Pali thotë: 40 -“There are also heavenly bodies and earth bodies, but glory of the heavenly is one, and the glory of the earthly  is another”.

Ai vazhdon: 51- “Behold, I tell you a mistery; we will not all sleep, but we will all be changed.

52 -In moment , in the twinkling of an eye, at the last trumpet; for the trumpet will sound , and the dead will be raised imperishable,  and we will be changed.

53- For this perishable must put on imperishable, and this mortal must put on immortality”.

Dikush do më pyes : “ Hej zotëri  , ti po i bie  ndesh  pikave kristiane ku kundërshtohet rinkarnimi…”  Unë u përgjigjem , personalisht , nuk  jam duke thënë më tepër se Shën Pali , por po e përsëris atë në një formë moderne . Veç kësaj , Rinkarnacioni  nuk është   Resurrection (Ringjallja). Këtë privilegj e pati i 24 profet i  Biblës… pra , Jezu Krishti (Mesia) , i cili ishte  dhe është me trup  dhe me shpirt hyjnor , dhe jo tokësor…Kujtoni vetëm një moment, se si njeriu tokësor e linçoi…dhe Ai u shfaq më madhështor,  bash me trupin dhe fytyrën e Tij  rrezatuese qiellore , duke  na sjellë fjalën e Zotit dhe  porositur të gjithëve ne , për të ardhmen tonë…

Swedenborg thotë: “Peace has trust in Lord, that He governs all things, provides all things and lead to a good end”