– Shqiptari i parë i gjuhës Esperanto –

Nga Visar Zhiti

Pas një mesnatës, kur vendi kishte pak që ishte çliruar dhe krismat e armëve vazhdonin më keq, fitimtarët po vrisnin ata që nuk i donin… dhe diku afër Tiranës, ndanë një grope të egër, shkrehën pushkët me qetësi mbi kokën e një njeriu… ra ai… aty e mbuluan me dhé dhe ikën të festonin me një gëzim mizor djajsh…

Ekzekutimi u krye nga një ushtar i pa emër dhe nga një tjetër pranë, që mbahej si më i rëndësishëm…

* * *

Po shfletoja “Antoligjinë e të Vrarëve”, që kisha përgatitur me krijime të të pushkatuarve tanë, e kisha titulluar “Lajmëtarë të Europës” se të tillë ishin, u botua para 10 vjetësh, në 2014, që më drithëron aq shumë. Nuk besoja se ka një popull tjetër një antologji të tillë, që ka vrarë kaq shumë nga poetët e vet, po rishihja për Dom Lazër Shantojan, 5 mars ishte si sot, 1945, kur e vranë.

Shkronjat m’u bënë të ujshme si lotët…

Dom Lazër Shantoja, vjeç 53, nga Shkodra, dënohet me vdekje – me pushkatim… – buçisnin zëra sérisht, sentenca kishte mbetur në ajrin e vrarë. E kishte dhënë një komision partizanësh, të moshës sa e gjysmës së atij që do të pushkatonin dhe gjysmakë në shumëçka, madje nuk dinin të firmosnin as proce-verbalin e tyre. Po të lexoheshin me zë të lartë emrat e komisionit të dënimit, do të ndjeheshin si lehjet qensh të tërbuar.

Kishte nisur furia vrastare e fitimtarëve, komunistëve shqiptarë kundër klerit katolik…

* * *

Lindi në Shkodër në 2 shtator 1892. U shkollua në Kolegjin Saverian dhe në Seminarin Papnor në Shkodër me pedagog poetin Dom Ndre Mjedja e etër të tjerë jezuitë. Përvetësoi latinishtesn, greqishten e vjetër dhe italishten dhe do të ishte shqiptari i parë që do të njihte shkëlqyeshëm gjuhën esperanto.

Dhe buzëqeshte me gjithë shpirt, dhëmbët e bardhë i vezulloni si bora në shkrepat e vendlindjes.

Pasi kreu studimet e larta teologjike në Universitetin e Insbrukut, shërbeu si famullitar në Pulaj, Beltojë, Velipojë, Rrjoll, Sheldî. Sa të bukur janë qytet nëpër Europë, por qielli tek ne është madhështor, ka shumë dramë dhe ëndërr…

Dhe ndjeu dëshirën të përkthente. Botimet e para i bëri te “Lajmtari i zemrës s’Jezu Krishtit”, “Kalendari i veprës pijore”, etj. Nxori “Për natë kazanash”, një përmbledhje me lojra, kashë-e-lasha e proverba. Bashkëpunoi me Pader Anton Harapin për “Ora e Maleve”, ku spikati dhe si poet satirik, me një gjuhë të gjallë e argëtuese. Por ai di të jetë dhe epik e me alegorira.

Do të shkëlqente si orator. Shkrimi për Luigj Gurakuqin apo Fjala e tij në funeralin e Avni Rustemit do të tronditnin shpirtrat. Ashtu i veshur me të zeza, me ballin e gjerë e sy të butë, por gjithë vendosmëri, vazhdimisht kërkonte të bënte… një vepër, një buzëqeshje, një ndihmë… ashtu si meshën përherë… por e kapin dhe e burgosin si organizator dhe ai në Revolucionin e Qershorit të 1924. Mbas disa muajve pati falje nga qeveria e Zogut dhe ai u largua nëpër Jugosllavi për në Vjenë, nga ku do të vazhdonte të dërgonte shkrime.

Në veprën e tij shpaloset natyrshëm estetika me tendencat letrare të fillimit të shekullit XX si ajo franceze e gjermane, ndërsa në poezi është leopardian.

Pas Vjenës bëhet famullitar i fshatit Bienne, ku predikon gjermanisht dhe në La Motte te kantonit Vaud në frëngjisht. Por gjithnjë ajo buzëqeshja e tij e mirë, me dritë. Mbi supe ndiente hijen e maleve të veta. Kishte etje për fjalën shqipe dhe përkthente Wilhelm Telin e Faustin dhe çonte pjesë të tyre në shtypin shqiptar.

Pasi Shqipëria pushtohet nga Italia, ashtu si shumë mërgimtarë të tjerë edhe Lazër Shantoja kthehet në atdhe. Në vendlindje iu bë një pritje tepër e ngrohtë. Teksa endej rrugëve me kalldrëm të qytetit, hapat sikur merrnin tjetër porosi nga toka, dhëmbje dhe premtim…

Ai besonte në një Shqipëri romake. Me një mision të tillë e dërgojnë për një vizitë dhe në Egjipt… Bëhet drejtor i Shoqërisë Letrare “Dante Alighieri”. Më 1941 bashkë me Ernest Koliqin, Mustafa Krujën, Zef Valentinin, Karl Gurakuqin, Xhevat Korçën, (që do të dënoheshin më pas të gjithë nga regjimi që do të vinte), themelojnë në Tiranë Institutin e Studimeve Shqiptare.

Me kapitullimin e Italisë në shtator 1943 merret veç me përkthime të veprave të mëdha, por e trondiste lufta vëllavrasëse që kishte filluar në Shqipëri. Prandaj dhe ai profesori në Jug, nga fisi i Butkave, vrau veten… Dhe Don Lazri ikën ndër malet e Sheldisë, më mirë andej, në pyll dhe legjenda…

Në janar të vitit 1945 e arrestojnë forcat partizane, e zbresin të lidhur. Fillojnë torturat. Mes rënkimeve u tha me zë të mekur: …e kam dijtë me kohë se komunistët janë veç trathtarë!…

Buzëqeshja e tij e çiltër ra bashkë me dhémbét mbi dyshemenë e përgjakur.

* * *

Dhe në Shkodrën e tij, në 5 nëntor 2016, në Katedralen e Shën Shtjefnit do të binin kambanat e meshës së lumturmit të 38 martirëve të besimit katolik. Kardian Angelo Amato do të vinte nga Vatikani dhe me anë të një letre apostolike, të firmosur nga Ati i Shenjtë Papa Françesku. do të deklaronte shpalljen.

Mes atyre emrave do të ishte dhe DOM LAZËR SHANTOJA, “meshtar i ndritur, njeri i kulturës, i letërsise dhe i artit, u masakrua nga xhelatët komunistë, aq sa…”.

Isha dhe unë në atë meshë bashkë me time shoqe. Në pritje të shenjtërimit të tyre. Kështu dhe atdheu gjithnjë e më shumë shenjtërohet…

POEZI NGA DOM LAZËR SHANTOJA

PËR NJË PUTHJE TË VETME

IV.

Kufom’ varrosun tash kahmot n’humnerë

t’detit n’tallaz asht dashunija ime:

kurr dielli nuk e gzoi e pse n’andrrime

si nënqeshje fantazmash ndonji fnerë

i zbet për pak e shndrit e kndoi ndojherë

e diell e drandofille edhe dëfrime

qen’ kangt’ e saja vetëm vezullime

flake mjes krizantemave t’kalterë

n’varreza natën…Pra ç’puhi n’dhe t’huej

tinzare po e shtyn gjethlat qi t’lakojnë kryet për pushim në muzg të nat’s lakmueshëm

n’hemistikun e vargjeve t’trishtueshëm?

A por përkulen n’të me mujt’ t’prigjojnë n’qetin e nat’s nji varg qi s’mund të shkruej?

V.

Ah! mos e lyp at varg!… Asht shum ma mirë

korimbat t’tu mos t’dijn ça me thanë me qen’ poetë e mos me qenë i lirë

me kndue me goj’ kur zemërngrita qanë

Kshtu qenka jeta…Me nji lamtumirë

lyrën qi për ty kapa due me e lanë, pse teli i saj, o lule, dridhet vshtirë

kur jehon’ tjetër s’ka përveç nji zanë

Lulzo ti prap! Un i padashtun jetën

tash e kaloj, i vemti ndër poetën’; e tue kujtuemun puthjen nji ditë,

puthjen tande mërgim…un tash ia kndoj

ma t’bukrin varg hyjneshës Aferditë ndër hije t’qiparisvet kur t’shkoj…

KUVENDI I DËSHMORËVE

Po, n’Dragobi Plakun do t’gjejmë tue kjamun per Shqipëni

Me t’gjallë ma fjalë nuk kemi: asht kot me pritë:

Pleqt u faruen e s’ kan pse plaken t’ritë!

Sot mbasi t’gjallët nuk janë tue luejt

per t’gjallë

Lè t’shkojmë na t’vdekunit Shqiperin me njallë!

Me fjetë s’kemi ardhun: t’jetë

Gjumi per t’gjallët… Na t’ vdeknit duem me u çue

E t’gjallvet do t’u mësojmë si me luftue

Qi sot një vjetë n’at kremte t’onë t’ nandorit

Flamur shqiptar mos t’mbetet n’dorë t’trathtorit!

_____________________________

(Botuar “Liria Kombëtare”, 28 Nëntor 1926)

DUEM… REPUBLIKË!!?

E rrebtë shungllove – porsi rrufè,

ndër veshë t’ praksuemvët, – o fjalë e rè!

Kercnim i frigshëm – për njerz bakqi,

ti i premton popullit – gzim e lumni!..

pse kur ti shfaqesh – vorfnia ikë,

o Republikë!..

Mjaft, kler me dogma – t’ kalbta ti ké

ndër shkolla ushqyemun – masen e ré:

Agoi sot dita – me t’i hjekë dore

të gjitha shkollat – t’ mesme e fillore…

Asht e programit – kjo e para pikë

n’ një Republikë…

Kumbonët me tinglle – na kanë shurdhue;

hoxha n’ minare – s’ do lanë me kndue;

idena tjera – qet koha e re:

Kisha e xhamia – me i rrxuem përdhe!

Hoxhën e priftin – me i tretë n’ Afrikë!..

Duem Republikë!..

Ç’ ka asht besimi? – Robni shpirtnore!

Lypset shrranjosun – prej tokës Arbnore…

Kur shtet mund t’ bahemi? – Kur masa e re,

t’ rritët e lirshme – pa Zot, pa Fé…

Kur para ltereve – qirat t’ jenë fikë,

kem Republikë!

Shka i duhet vakfit – gjith’ ajo gjâ?

Pasunit’ kisha – ç’ ka ka me i bâ?

Hoxha dhe prifti – veç, duen me u mâjë,

me sa ky popull – ngjyen bukën n’ vâjë…

Ktyne “ngopçarvet” – xhepat m’ ja shpikë

për Republikë!..

Gzonju e gasmonju! – Prej qiellve t’ nalta

agim i ndritshëm – praroi kto balta…

S’ ka ma zi buke, – s’ ka ma vobsi:

Syt’ e përlotshëm, – mori Shqipni,

qé, vetë Mazzini, – delka e t’i fshika…

Rrnoftë Republika !?!

Astrit Lulushi/

Roma është një nga qytetet më të vjetra në botë, me një të kaluar të gjatë dhe magjepsëse. Historitë e themelimit të saj përziejnë faktin dhe trillimin në një. Qyteti i plotfuqishëm i Romës ka një histori të gjerë dhe komplekse që përfshin mijëvjeçarë. Për më shumë se 500 vjet Roma ishte qytetërimi i lashtë më i fuqishëm në botë, dhe trashëgimia e saj jeton. Sot ajo mbetet një qendër kulturore e zhytur në historitë e së kaluarës sonë. Por kur u themelua në të vërtetë qyteti i pabesueshëm i Romës? Origjina e tij e saktë është e mbështjellë me mister dhe intriga, me tregime të pjesë-fakteve, pjesë-fiction të thurura fort së bashku. Pra, për të provuar dhe kuptuar përgjigjen e kësaj pyetjeje, duhet të shohim mitet dhe faktet rreth themelimit të Romës së Lashtë.
Bijtë e Zotit Mars dhe priftëreshës Rhea, Romulus dhe Remus ishin dy djem binjakë jetimë në foshnjëri dhe u lanë të mbyten në lumin Tiber. Të shpëtuar nga Perëndia Tibernus i lumit, ata u vendosën të sigurt në Kodrën Palatine. Një ulkonjë e quajtur Lupa u dha gji foshnjave dhe një qukapik u dha ushqim, duke i mbajtur gjallë për disa ditë të tjera derisa një bari vendas i shpëtoi dhe i rriti si djemtë e tij.
Si të rritur, Romulus dhe Remus ishin thellësisht konkurrues me njëri-tjetrin, por ishte Romulus ai që u dallua, duke vrarë përfundimisht vëllanë e tij Remus në një përpjekje për pushtet. Romulus ndërtoi një mur të fortë rreth Kodrës Palatine dhe ngriti një qeveri të fuqishme, duke vendosur kështu themelet e Romës së Lashtë më 21 prill 753 pes. Romulus madje e quajti qytetin pas vetes, si babai dhe mbreti i tij natyror themelues.
Sipas Virgjilit, Enea themeloi Mbretërinë Romake
Teksti i lashtë mitik Eneida, i shkruar nga Virgjili në vitin 19 pes, zgjerohet në historinë e themelimit të Romës së Lashtë me një histori të trilluar, pjesë-fakt të luftës, shkatërrimit dhe fuqisë. Ai tregon historinë e princit trojan Eneas, i cili erdhi në Itali dhe vendosi linjën e gjakut mbretëror që do të çonte në lindjen e Romulus dhe Remus. Sipas Virgjilit, djali i Eneas, Ascanius, themeloi qytetin e lashtë latin të Alba Longa, afër vendit ku Roma u themelua përfundimisht nga Romulus. Roma përfundimisht mori përsipër dhe zëvendësoi Alba Longa si qyteti dominues i zonës.
Megjithëse historia e Romulus dhe Remus bazohet kryesisht në mite, arkeologët kanë gjetur prova se një vendbanim i hershëm ekzistonte në të vërtetë në kodrat Palatine të Romës rreth vitit 750 pes. Ata zbuluan një sërë kasollesh të epokës së gurit dhe qeramikë që sugjerojnë shenja të qytetërimit të hershëm. Çuditërisht, datat e vendbanimit përputhen me ato në legjendën e Romulus dhe Remus, duke sugjeruar se mund të ketë disa të vërteta në përrallë (por pjesa për ujkun dhe qukapikun nuk ka gjasa të jetë e vërtetë). Një nga ndërtesat më të famshme nga ky vend është Casa Romuli (Kasollja e Romulusit), ku mbreti Romulus mund të ketë jetuar dikur.
Me kalimin e kohës, banorët e Kodrës Palatine u zhvendosën jashtë në zonat përreth, ku lulëzoi qyteti më i madh i Romës. Këtu ata gjetën se ishte i përshtatshëm për një vendbanim, me një klimë të ngrohtë, një lumë që të çon në det dhe tregti, dhe një varg të gjerë malor që mund ta ruante atë nga ndërhyrje dhe sulme. Në vitin 616 pes mbretërit etruskë morën Romën e hershme, por ata u rrëzuan në vitin 509 pes, që është koha kur filloi Republika Romake. Republika Romake u bë e plotfuqishme dhe e fuqishme gjatë shekujve, e udhëhequr nga një seri egomaniakësh të etur për pushtet, të cilët luftuan gjatë dhe fort për të zgjeruar madhësinë e kufijve të saj – Jul Cezari është ndoshta më i famshmi. Ishte pasardhësi i Cezarit, Augusti, ai që e transformoi Romën nga një republikë në një perandori të pamasë, e cila vazhdoi të rritet dhe të rritet, dhe pjesa tjetër, siç thonë, është histori. Augusti, gjithashtu, mbajti me pagesë Virgjilin për të shkruar Eneidë. Pas 10 vjetësh, duke shkruar mesatarisht nga 3 vargje në ditë, më 19 pes, në prag të vdekjes,Virgjili la amanet që Eneida, e papërfunduar, të digjej. Augusti nuk e pranoi këtë dëshirë
rë fundit dhe poema u botua po atë vit.

Nëse i hedhim një vështrim retrospektivës historike nëpër të cilën kaluam , do të vërejmë se para çdo momenti vendimtar për kombin, është krijuar një unitet dhe pajtim i brendshëm, i cili ka qenë i domosodoshmëm për t’iu qëndruar përballë sfidave dhe rreziqeve që sillnin kërcënimet e jashtme, siç ndodhi edhe me konsolidimin e Rilindjes Kombëtare para kryengritjeve të mëdha të fund-shek. 19 dhe fillim-shek. 20, që rezultuan me shpalljen e Pavarësisë më 1912, si dhe me pajtimin e gjaqeve në Kosovë para e popesës së lavdishme të UÇK-së, që rezultoi me çlirimin dhe pavarësimin e shtetit të Kosovës më 1999.

Nga Prof.dr. Skender ASANI

Sa herë që kalojnë nëpër momente të vështira, shqiptarët duhet ta kujtojnë Lezhën, aty ku para 580 viteve heroi ynë kombëtar, Gjergj Kastrioti Skenderbeu, e ngjizi unitetin në mes të princërve arbëror përmes një pajtimi dhe bashkimi të madh, që në histori do të njihet si Kuvendi apo Besëlidhja e Lezhës.

Këtë ngarje të madhe të historisë, Instituti ynë tash e sa vite e ka shndërruar në lajtmotiv për të rrumbullaksuar veprimtarinë shkencore e botuese të një viti paraprak, siç po e bëjmë edhe sot. Prandaj, sa herë që e bëjmë këtë rrumbullaksim, neve na del pëpara Besëlidhja e Lezhës, një arterie kjo shumë e rëndësishme që i dha gjak trungut tonë arbëror, i cili arriti të lëshojë rrënjë në gjithë hapësirën ku Skenderbeu zhvilloi rezistencën kolosale heroike.

Arsyeja se pse ne e kujtojmë sot Besëlidhjen e Lezhës është shumëdimensionale dhe nuk i referohet vetëm raportit në mes të historisë dhe ngjarjeve që u prodhuan pastaj. Përtej kësaj, një prej arsyeve më thelbësore që ndërlidhet me evokimin tonë ka të bëjë me sensin për t’u bashkuar para furtunave të rrepta që sillte koha.

Nëse i hedhim një vështrim retrospektivës historike nëpër të cilën kaluam , do të vërejmë se para çdo momenti vendimtar për kombin, është krijuar një unitet dhe pajtim i brendshëm, i cili ka qenë i domosodoshmëm për t’iu qëndruar përballë sfidave dhe rreziqeve që sillnin kërcënimet e jashtme, siç ndodhi edhe me konsolidimin e Rilindjes Kombëtare para kryengritjeve të mëdha të fund-shek. 19 dhe fillim-shek. 20, që rezultuan me shpalljen e Pavarësisë më 1912, si dhe me pajtimin e gjaqeve në Kosovë para e popesës së lavdishme të UÇK-së, që rezultoi me çlirimin dhe pavarësimin e shtetit të Kosovës më 1999.

Pikërisht edhe Besëlidhja e Lezhës e pati këtë funksion, prandaj nuk do të quhej Moti i Madh nëse Gjergj Kastrioti Skenderbeu nuk do të arrinte që para se të niste epokën e ndritshme të betejave antisosmane, të eliminonte ndasitë krahinore të principatave arbërore dhe t’i bashkonte ato në një mekanizëm të vetëm politik e ushtarak, që në historiografi njihet si Shteti i Arbërit.

Shumë popuj gjatë historisë kanë bërë lufta të përgjakshme liridashëse, por jo pak prej tyre në fund nuk kanë arritur të bëjnë shtet, sepse vetëm dimensioni shtetformues iu jep kuptim substancial luftërave çlirimtare. Në të kundërtën, përpjekjet dhe aspiratat liridashëse shekullore të një kombi do të ngeleshin në gjysmë të rrugës nëse nuk përmbyllen me formimin e shtetit.

Për rrjedhojë, edhe Skënderbeu në doktrinën e tij politike e ushtarake, e kishte shtetin arbëror si mision parësor që do t’i nxirrte shqiptarët në një nivel pjekurie kolektive nga mjegulla e dendur e mesjetës, pikërisht në kohën kur ata ndodheshin në mes të indiferencës evropiane dhe mësymjeve pushtuese aziatike.

Shqiptarët gjatë rrugëtimit të tyre, jo gjithmonë patën sukses në rrumbullaksimin e ideve të mëdha kombëtare, siç ndodhi edhe me Pavarësinë e 1912-tës, kur mbi gjysma e tokave shqiptare ngelën jashtë projektit të quajtur Shipëria londineze. Por, kjo nuk ishte arsyeja që shqiptarët të hiqnin dorë nga aspirata për çlirim dhe bashkim, sepse në logjikën dielaktike të ngjarjeve që rrodhën, rezultoi që këto aspirata të kurorëzohen me sukses, fillimisht me pavarësinë e shtetit të Kosovës dhe pastaj edhe me avancimin kushtetues e ligjor të statusit të shqiptarëve në Maqedoni.

Duke iu rikthyer edhe njëherë Besëlidhjes së Lezhës dhe reflektimit modern që mund të prodhojë kjo ngjarje e madhe, e kemi të domosdoshme të vëjmë në dukje kontekstin gjeopolitik, rajonal e lokal në të cilin ndodhen aktualisht shqiptarët. Për ta zbërthyer më së miri këtë çështje, do ta marrim Institutin tonë si pikënisje të sqarimit të këtij konteksti.

E para, veprimtaria shumëvjeçare hulumtuese, shkencore e botuese e Institutit tonë ka patur një trajektore shumëdimensionale, sepse nuk u pajtuam që të mbyllemi në gëzhojën e vetëkënaqësive që sjell egoja nacionale. Përkundrazi gjithçka që realizuam pati në thelb misionin e mirëkuptimit qytetar brenda një diversiteti etnik, fetar e gjuhësor, duke zhvilluar paralelisht edhe idenë e bashkëpunimit shkencor brendakombëtar, në frymën e kauzave kulturore e civilizuese evropaine. Kjo ka qenë edhe nxitje për të ngritur në formë projektesh e departamentesh pikërisht këto kauza, prandaj ne sot mund të jemi ndër të rrallët që institucionalisht e trajtojmë imtësisht figurën e Gonxhe Bojaxhiut -Nënës Tereze, apo edukimin dhe mësimin për Holokaustin.

E dyta, duke qenë bartës i ideve dhe projekteve të tilla, Instituti ynë është menduar të jetë në shërbim të një shoqërie e cila do ta trajtonte të kaluarën pa paragjykime dhe do të shikonte me guxim nga e ardhmja. Për ta arritur një objektiv të tillë nuk ka qenë lehtë, jo vetëm për shkak të natyrës komplekse të problematikave, por edhe për shkak të recidivave ideologjike, fetare e nacionale që kanë shoqëruar rrugëtimin tonë. Por, qasja me guxim dhe pa inferioritet ndaj të kaluarës, të sotmes dhe të ardhmes, Institutin tonë e bënë një pikë orientimi se nga duhet të shkojë një shoqëri, gjithmonë e hapur ndaj vetvetes dhe ndaj vlerave euro-atlantike.

E treta, sot kur po rrumbullaksojmë veprimtarinë njëvjeçare shkencore e botuese, Instituti ynë ka arritur të etablojë brenda vetes një infrastrukturë të fuqishme ligjore e operative për të zhvilluar me sukses aktivitetetet e veta edhe në terren, duke themeluar fillimisht gjashtë qendra rajonale të trashëgimisë kulturore, si dhe të një qendre dokumentare-multimediale dhe të mërgatës dhe duke i dhënë një shtytje edhe më të madhe avancimit statutar të Institutit tonë, që është në pritje e sipër, përmes një projekt-ligji të posaçëm, si një kapitalizim kuptimplotë i ideve tona shkencore e hulumtuese.

Viti që lam pas, ishte një periudhë e frytshme e angazhimeve tona prifesionale, si në aspektin e hulumtimtit shkencor, ashtu edhe në fushën e botimeve, për të përmendur me këtë rast dy nga botimet tona më kaptale që mbajnë vulën e vitit të kaluar, siç janë vepra “Ipeshkjvia Shkup Prizren nëpër shekuj” dhe “Zhvillimet kulturore shqiptare në fund të shek. XIX dhe fillim të shek. XX”, vepra këto që janë pjesë integrale e një porkjekti më madhor të Institutit tonë.

Dr. Lidia Radi, Professor, University of Richmond/

The University of Richmond in Virginia recently welcomed a distinguished guest, Ms. Atifete Jahjaga, the first female President of the Republic of Kosovo. This visit, occurring on February 26th, coincided with Kosovo’s 16th anniversary of independence, giving her presence added reflections on the country’s journey to independence.

President Jahjaga’s tenure from April 2011 to April 2016 was not only pioneering as the first female head of state in the Balkans but also established her as the youngest female world leader elected at the time. Her visit to the University of Richmond was a testament to her continued legacy of engaging with educational institutions and promoting issues of critical importance to her vision for a better world.

She engaged in informal conversations with numerous students, establishing a warm and welcoming atmosphere for her visit. After these initial interactions, the day unfolded with two important events, reflecting the significant scope of her visit and its meaningful impact. 

In a personal and academic setting, President Jahjaga engaged with students from Dr. Lidia Radi’s course on “What are the liberal arts for?” and Dr. Bob Spires’s class  on “Human Trafficking: Myth or Scourge”. The discussions unfolded in the atmosphere of an art gallery (Pickels Gallery) within the University of Richmond Museums, surrounded by Peter Turnley’s poignant photographs of migrants and refugees from post-war Kosovo and in conflict zones worldwide. President Jahjaga offered the students a glimpse into her own educational journey, marked by perseverance through adversity, as she recounted studying in makeshift, covert classrooms during a time of conflict in Kosovo. She also delved into the policy initiatives she championed as president, thus providing a living link between history, policy, and education. 

The second event, open to the public and attended by over 200 people, saw President Jahjaga addressing a wider audience. She spoke passionately about the central tenets of her presidency – the advancement of human rights, empowerment of women, and advocacy for survivors of war. The tangible outcomes of her initiatives, including the development of policies to support equal opportunities for women and minorities as well as specific measures to aid women who were survivors of sexual violence during the war, showcased her deep commitment to these vital causes. President Jahjaga’s unwavering dedication to human rights, peace-building, and gender equality offered all attendees invaluable insights into the complex processes of post-conflict reconstruction and justice. 

Leyla Murati, a student at the University of Richmond with Kosovar heritage, shared her perspective on the significance of the visit: “I was overwhelmed with joy and a sense of pride to have been able to meet the former president of the country my parents are from and that I closely identify with. It’s not every day that anyone gets to meet a world leader, but the fact that I got to meet the leader of Kosovo, a country I have visited many times and still have family in, was truly amazing and remarkable. I felt so proud, and it gave me a sense of comfort to be able to hear my language being spoken and connect to other Albanians both on campus, but also from around the Richmond area.” 

Murati further highlighted the impact of President Jahjaga’s visit by adding that “the most impactful lessons I learned were that being a woman, even in male-dominated societies, does not hold you back as it’s women like President Jahjaga who break stereotypes and serve as an example for other women around the world, not just Albanian women, that you can be anything you desire as long as you truly dedicate yourself to what it is you want to do and achieve.”

Alongside President Jahjaga, Judge Remzije Istrefi from the Constitutional Court of Kosovo also visited the University of Richmond. Judge Istrefi delivered two lectures at the University of Richmond’s Law School, one on human rights and the other on transitional justice. Her insights gave students a rare, on-the-ground perspective of a post-conflict society’s legal challenges and triumphs. Her expertise offered a living context to the principles of law, illustrating their tangible impact on the rebuilding and healing of nations.

The visit by President Jahjaga, as well Judge Remzije Istrefi, to the University of Richmond was a momentous occasion for the academic community. It served as a bridge between cultures, inspiring young leaders, especially women, to diligently pursue their ambitions. It reinforced the belief that education and informed discourse are the bedrock of societal progress and democracy. President Jahjaga’s journey, marked by resilience and a commitment to advocacy, offered our students and attendees a rare and profound demonstration of how education, coupled with courage and empathy, can surmount formidable barriers and inspire tangible change.

After the visit, President Jahjaga returned to Dartmouth College, where she is currently serving as a Montgomery Fellow and a visiting professor. 

The Council of Albanian Ambassadors welcomes the development in Tirana of the Summit for supporting the cause of Ukraine and for promoting the European integration processes of our region, turning Tirana into a center of regional and European developments.

The Council of Albanian Ambassadors supports the positions of the Tirana Summit on Ukraine, expressed in its statement, demanding the immediate cessation of the war there, the removal of all Russian military forces from all occupied territories in Ukraine, starting with the annexation of Crimea in 2014, and holding responsible all those commanders of the Russian high administration who have caused tens of thousands of victims, considerable material and moral damage to the people of Ukraine.

The Council of Albanian Ambassadors is convinced that the Albanian people will be by the side of the people of Ukraine until the complete establishment of peace in this country and the return of all occupied territories to the people and state of Ukraine, as they are internationally recognized.

The Council of Albanian Ambassadors also urges all the countries of our region, primarily the governments, but also all the political actors to cooperate in completing all the necessary reforms to benefit from the EU’s 6 billion euro fund package, within the framework of the Joint Development Plan, with the aim of doubling the economies of the Western Balkans, the economic growth of each country in the region, the creation of a common regional market and be ready to fully integrate in the common European market in the near future.

However, CAA, starting from the expectations that the public opinion, not only in Albania, but also in the territories where Albanians live have for such meetings, appeals that such events are as substantive as possible, with tasks, obligations, commitments and concrete deadlines for the realization by all parties.

The Council of Albanian Ambassadors assesses that our authorities, in respect to their constitutional obligations, should use the fact that these meetings were held in Tirana as effectively as possible, to promote the image and international recognition of Kosova, to emphasize its contribution to strengthening of peace and security in the region, and to be as proactive as possible in unconditional support for Kosova in the process of negotiations with Serbia.