Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

SHKOLLA E GJUHËS SHQIPE NË BOLONJA, KULTURA DHE IDENTITETI KOMBËTAR I SHQIPTARËVE NË ITALI

by

Valbona Toçi nga “Shkolla Shqipe Bolonja” në Itali rrëfen për “Diellin” e Vatrës në New York historinë e themelimit të shkollës, organizimin e mësimit shqip në Bolonja, bashkëpunimin prindër-nxënës, ndikimin e pandemisë në mësimin shqip, dhe sfidën për të ruajtur gjuhën, traditën dhe kulturën kombëtare shqiptare në Itali. Me Valbona Toçin bisedoi Editori i Diellit Sokol PAJA.

SHKOLLA E GJUHËS SHQIPE NË BOLONJA TË ITALISË

Historia dhe lindja e Shkollës se gjuhës Shqipe në Bolonja të Italisë i ka fillimet në vitin 2019. Lënda “Gjuha Shqipe” si fillim dhe shkolla filloi me një numër të reduktuar nxënësish dhe me një tekst libri të blerë privatisht në Shqipëri në verën e vitit 2018. Sigurisht dihen vështirësitë për hapjen e një shkolle të gjuhës mëmë në vend të huaj s’është aspak e lehtë pasi nuk ke mbështetje nga vendi jot dhe s’mund të presim nga shteti ku ne kërkojmë mëkëmbjen e gjuhës tonë të ëmbël. Personalisht ideja e hapjes së një klase të gjuhës shqipe ishte pasi punoj si ndërmjetëse me fëmijë jo të shoqëruar nga prindërit në Itali, si ndihmëse e gjuhës Italiane. Më lindi ideja “Po fëmijët tanë përse mos të mësojnë gjuhën Shqipe”? u interesova për te bashkëpunuar me presidenten e “lidhjes se Mësuesve ne Itali ” zonjën Ariana Kosova dhe vet presidentja me regjistroi në database të Lidhjes se mësuesve. Pastaj bëra të mundur përdorimin e zyrës së ndërmarrjes ku unë punoj si ndihmëse e plotësimit të dokumenteve të ndermarrjeve shqiptare me banim ne Bolonja dhe pronari i ndërmarrjes na dha mundësinë që mësimin ta zhvillonim në prezencë një herë në javë, çdo të shtunë nga ora 15.00 deri në orën 17.00 dhe përdorimin e mjeteve teknologjikë të zyrës ishte një ndihmë e madhe për ne.

VËSHTIRËSITË E SHKOLLËS SHQIPE GJATË PANDEMISË

Siç e kemi të qartë të gjithë për motivin e pandemisë mësimi u ndërpre në shkurt të vitit 2020. Në tetor të vitit 2020 rifilloi mësimi duke u regjistruar me shumë se 13 fëmijë, falë angazhimeve tona numri i fëmijëve u shtua, pra një rol të rëndësishëm luajtën prindërit dhe fëmijët dhe kjo na bëri të ndjehemi më pozitivë dhe më të kënaqur pasi ndoshta kishim gjetur çelësin e duhur meqë ishin prindërit që ishin të interesuar dhe kërkonin vetë ata regjistrimin e fëmijëve për ndjekjen e mësimit shqip. Menjëherë pas dorëzimit të librave mësimi filloi në modelin online megjithatë viti 2020-2021 edhe pse në kushte të vështira ishte një vit shumë frytdhënës duke marrë parasysh rrethanat e ambientit mësimi në prezencë nuk ishte i mundur por rritja e interesit të prindërve dhe fëmijëve ishte ndoshta për ne një shtytje, një realizim i arritur i objektivit të shkollës tonë në vazhdim, që të arrijmë një sukses ne të gjithë se bashku për vazhdimin e ruajtje së gjuhës shqipe në Diasporë. Duke ditur që prindi ka rolin më të rëndësishëm në këtë proçes. Është ai i cili duhet t’ia ushqejë fëmijës dashurinë për rrënjët nga vijnë, t’i flasë në shqip, t’i japë kohë fëmijës që të dëgjojë, të mësojë dhe të flasë shqip kur ata janë gati. Pra, mbill sot, korr mot. Vetëm atëherë nxënësi është i përgjegjshëm dhe ka dëshirë të mësojë më tepër gjuhën shqipe. Gjithashtu ne si shkollë na u mundësua dhurimi i teksteve dy gjuhëshe Shqip-Italisht të mësimit për dy nivelet 1 -2 pasi mosha e fëmijëve vijon nga 6 – 14 vjeç.

NDIHMA E MEDIAS DHE TEKNOLOGJISË

Po të njëjtin vit shkollor me ndihmën e Zonjës Iris Gjinovci, dhe lidhjes se mësuesve u bë i mundur një program mësimor shumë tërheqës, me një përmbledhje nga lëndë të ndryshme siç është historia, gjuha, leximi, gjeografia, muzika etj, dhe shumë ndihmës në shpjegimin e argumenteve dhe një gërshetim në lidhje me tekstet që ne kemi në dispozicion duke e bërë më të këndshme dhe më tërheqëse orën e mësimit. Sigurisht në organizmin e shkollës unë nuk kam punuar asnjëherë vetëm pasi kam pasur ndihma edhe nga dy pjesëmarrës të tjerë në mënyrë vullnetare të cilët janë Geraldina Topalli që ka mbaruar gjuhët e huaja në Shqipëri, e cila më mbështet gjatë gjithë orëve të mësimit qofte onlinë apo në prezencë. Ndërsa Artur Toci me ndihmën e regjistrimeve, formimin e linkut e gjatë përgatitjeve të koncerteve që së bashku me nxënësit dhe ndihmën e prindërve kemi prezantuar përgjatë këtyre dy viteve. Do të veçoja dy prezantimet në TV Shqiptarë falë gazetarit Artur Bejzade i cili i kushton një rëndësi të madhe mësimdhënies dhe ruajtjes së gjuhës shqipe në Diasporë si dhe në seminarin e datës 7 nëntor ku falënderojmë për mirënjohjen e punën kryetaren e lidhjes se mësuesve që këtë vit zgjodhi “Shkolla e gjuhës Shqipe të Bolonjës” në prezantimin e seminarit ku ishin të ftuar autoritete e Komunës së Bolonjës e ftuar nga shkolla jonë dhe na nderuan me pjesëmarrjen e tyre për të njohur komunitetin shqiptar. Në qytetin e Bolonjas banojnë mbi 8 mijë banorë me origjinë nga Shqipëria, një pakicë nga Kosova dhe Maqedonia. Në pjesëmarrjen e konferencës sigurisht nuk mungonin dhe personalitete të ambasadave shqiptare dhe të Kosovës si dhe mësues nga Rajoni Emilia Romagna pa harruar dhe prezencën e prindërve dhe mbi 20 fëmijë që me theksin dy gjuhësh duke marrë parasysh vështirësitë e shqiptimit të bashkëtingëlloreve apo theksin e ngjashmërisë të disa shkronjave siç është Z me S në gjuhen Italiane. Nxënësit shkëlqyen dhe recituan, kërcyen, kënduan duke përcjellë emocione të paharrueshme dhe na bënë të ndjehemi krenar ku e gjithë salla i shoqëroi me duartokitje që s’kishin të mbaruar.

GJUHA ËSHTË IDENTITETI I NJË KOMBI

Neve si brezi i parë i emigrimit nëse nuk vendosim rrënjët dhe bazat tek fëmijët tanë, pra brezi i dytë është humbja e një populli, humbje identiteti, humbja e një Kombi dhe kjo s’duhet të ndodhë, duhet të kontribuojmë, të motivojmë fëmijët që ata të flasin shqip, duhet të mbjellim sot që të korrim nesër, pra e ardhmja e një kombi janë këta fëmijë të apasionuar dhe përkushtuar pas mësimit shqip . Ne emigrantët e 30 viteve deri diku e kemi mohuar identitetin tonë për tu integruar në vendin që na dha mundësinë e punësimit, “mohim jo me zemër dhe i përhershëm por i përkohshëm” jo sepse nuk duam të jemi Shqiptar, por nevoja e gjuhës së dytë, mënyra e integrimit në shtetin fqinje e motive të tjera na detyronin të neglizhonim identitetin. Pra duhet që ne të vendosim “themelet“ dhe gurë – gurë bëhet mur“ bëhet mure, që në të ardhmen fëmijët tanë ose brezi i dytë siç mundet të quhen, do të jenë Identiteti i një kombi, të jenë kureshtarë që të kërkojnë rrënjët e tyre e pse jo mbase dhe të kthehen e të punojnë të investojnë për vendin tonë që në pamundësi prindërit e tyre kanë braktisur. Kudo që ndodhemi në emigrim një rëndësi të veçante është bashkëpunimi mes emigranteve dhe ne si shkollë kemi një bashkëpunim shumë të mirë me prindërit e nxënësve pasi njihemi nga afër; tashmë për disa prindër është viti i tretë i mësimit, dhe në çdo koncerte që kemi realizuar ishte mbështetja dinjitarë e këtyre prindërve pa llogaritur kohën apo distancën nga një qytet në tjetrin siç ishte vitin e kaluar me festen e një qershorit në bashkëpunim me mësuesen e qytetit të Ferrarës me të cilën bashkëpunuam dhe realizuam koncertin e mbylljes së vitit shkollor duke festuar 1 Qershorin të gjithë së bashku.

SHKOLLA SHQIPE DHE BINJAKËZIMI ME SHQIPËRINË, KOSOVËN DHE MAQEDONINË

Por kjo është pak në krahasim me çfarë kemi dëshirë të realizojmë; kemi dëshire që me nxënësit të bëjmë një binjakëzim në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni të paktën për një javë duke ndjekur nga afër ndonjë orë mësimi në ndonjë shkollë apo duke vizituar ABC në Korçë, Manastirin, Prishtinën, Tiranën etj. Sigurisht për të arritur këtë objektiv duhet një Buxhet që ne si shkollë nuk e kemi në dispozicion. Por mos harrojmë sepse të tilla mundësi janë një shtytje me optimiste për nxënësit duke e pasur një shpresë, një motivim PëR Të ARDHMEN…”të japish mësim nxënësve nuk do të thotë të mbushesh një shishe me ujë, por të ndihmosh ata që të rriten si një lule duke e vaditur çdo ditë”. Një nga nxënësit e klasës nuk ka qenë asnjëherë në Kosovë, pra në vendlindjen e prindërve, dhe do të ishte me të vërtet një mrekulli, siç me tha babai i saj, që ta dërgojë të bijën Kosovë që të njohë të afërmit e saj por s’kemi mundësi.Mbështetja e institucioneve është mënyra më frytdhënëse le të themi modeli kyç jo vetëm për bashkëpunimin por edhe në mbështetjen ekonomike, trajnimin e mësuesve me teknologjitë dhe përdorimin e tyre. Çdo mësueses duhet ti ishte bërë e mundur një kurs për përdorimin e teknologjive të reja duke ecur me hapat e kohës sepse edhe edukimi ndryshon me kohën. Dikur mjaftonte një laps, një libër dhe një fletore por tashmë nuk është i njëjti mjet që mundet të japë rezultatin e duhur për të arritur suksesin e kërkuar. Unë personalisht pata fatin që nga universiteti që vazhdoj më mundësuan ndjekjen e kursit për përdorimin e Google Meet, Zoom, azhurnimin e kalendarit duke regjistruar ditarin e ditës etj. Kjo metodë që unë përdor në praktikën me shoqërinë “SAVE THE CHILDREN” më shërben si një pasuri edhe për zhvillimin e mësimit të gjuhës sonë amtare. Me sakrifica dhe me energji të pashterrshme, ky është viti i tretë që me përpjekjet tona unë së bashku me dy ndihmësit në shkollën tonë vazhdojmë të japim kontributin vullnetar në shërbim të komunitetit shqiptar në zhvillimin dhe ruajtjen e gjuhës amtare pasi në Bolonja është e vetmja shkollë e gjuhës shqipe.

BASHKËPUNIM INSTITUCIONAL PËR FORCIMIN E MËSIMIT SHQIP

Duhet akoma shumë punë pasi kërkesat e interesimit të gjuhës janë në rritje dhe kjo shihet qartë nga interesi i prindërve për të regjistruar fëmijët në shkollë. Në të ardhmen neve kërkojmë bashkëpunim me institucione përkatese për zhvillimin e mësimit në ambiente shkollore me një klasë dinjitoze, shpresojmë që shumë shpejt do ta realizojmë kërkesën e bërë nëpër shollat e Bolonjës që gjuha jonë të njihet në CV shkollore duke njohur dhe vlerësuar punën tonë, me ndonjë program bashkëpunimi mes institucioneve Shqipëri-Itali-Kosovë dhe duke bërë thirrje prindërve me banim në qytetin e bolonjës dhe në periferi që të gjithë së bashku të kontribuojmë “Për të njohur kulturën, historinë dhe vlerat e Shqipërisë si dhe të mos shuhet interesi por duhet t’ia përcjellim gjuhën amtare të trashëguar brez pas brezi, fëmijëve tanë. Gjuha, kultura, identiteti ynë janë ata që bashkojnë origjinën, gjakun tone jashtë atdheut. Nuk janë vetëm thirrjet që duhet të ngrejë zërin por edhe një falenderim special për juve dhe gazetën tuaj për përkushtimin, kohën dhe rëndësinë që i kushtoni jo vetëm popullatës shqiptare në Amerikë që gjeje rastin ta përshëndes përzemërsisht por të gjithë popullin me origjinë shqiptare kudo që ndodhen në diasporë. “Gjaku s’bëhet ujë”, meqë jemi në pragun e festave të nëntorit ju uroj të gjithë kombit Shqiptar pa përjashtim gegë e toskë malësi jalli, jemi një komb: Gëzuar festat e Nëntorit.

VALBONA TOÇI NË SHËRBIM TË FËMIJËVE

Valbona Toçi ka lindur në Dibër, në 1998 u regjistrua në universitetin Aleksandër Xhuvani në Elbasan në degën cikli i ulet. Në vitin 2011 u diplomua në Ekonomin aziendale dhe filloi punë në një zyrë të përberë nga profesionistë të ndryshëm që punonin me ndërmarrjet shqiptare. Në vitin 2015 mbaroi disa prej kurseve që kishin një kohëzgjatje prej 2/3 vitesh. Vazhdonte të punonte me komunitetin Shqiptar nga Shqipëria e Kosova, dhe Maqedonia. Më pas në vitin 2019 filloi të punojë me fëmijë shqiptarë, e maqedonas jo të shoqëruar nga prindërit për ti integruar në shkolle dhe duke i ndihmuar me detyrat, si dhe vendosje në kurse kualifikimi. Po në vitin 2019 filloi Universitetin për Edukatore dhe Formatore ku ende vazhdon studimet. Ndërsa ne vitin 2020 mbaroi kursin si ndërmjetëse e gjuhës me nxënësit duke u specializuar me moshat shkollore nga 6-18 vjeçare. Vazhdon të punojë me fëmijët e shkollës fillore dhe tetëvjeçare me shoqërinë “Save The Children” dhe si ndërmjetëse e gjuhës Itali/shqiptare në shërbimin social e sanitare.

KRYETARI I VATRËS KËRKON TAKIM MES LIDERSHIPIT SHQIPTARO-AMERIKAN DHE PRESIDENTIT BIDEN

by

Dielli/

Kryetari i Federatës Panshqiptare të Amerikës Vatra z.Elmi Berisha i ka kërkuar kongresistes demokrate Carolyn B. Meloney që të mundësohet një takim mes lidershipit shqiptaro-amerikan dhe presidentit amerikan Joe Biden takime dhe bisedime të udhëhequra nga Vatra për çështjet të cilat shqetësojnë komunitetin shqiptar në Kosovë, trojet shqipfolëse dhe miqtë ndërkombëtarë të Kosovës si SHBA-të dhe Perëndimin. Kryetari i Vatrës z.Elmi Berisha u bëri thirrje shqiptaro-amerikanëve për të mbështetur rikandidimin e kongresistes demokrate Carolyn B. Meloney. Në fjalën e saj përshëndetëse Carolyn Maloney falenderoi organizatorët dhe u ndal në rëndësinë e aprovimit të paketës 1 trilon dollarë të Infrastrukturës nga Kongresi Amerikan. Kryetari i Vatrës z.Berisha diskutoi rreth situates në Kosovë duke deklaruar se: “Bisedimet Kosovë-Serbi duhet të bëhen nën udhëheqjen dhe përkujdesjen absolute të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Situata për shqiptarët në Ballkan është shqetësuese. Zhvillimet në aspektin e sigurisë në veri të Mitrovicës dhe përplasjet për kufirin mes Serbisë dhe Kosovës, janë moment të vështira për shtetin e Kosovës dhe sigurinë kombëtare të shtetit. Është jashtëzakonisht shqetësuese dhe rrezik në rritje për shqiptarët prezenca e Beogradit, ushtrisë serbe dhe ndikimi e intervenimi rus në raportet dhe tensionet mes Kosovës dhe Serbisë. Ne kërkojmë me çdo kusht që Serbia të marrë dënimin dhe ndëshkimin e merituar për genocidin dhe krimet e kryera në Kosovë” tha ndër të tjera kryetari i Vatrës z.Berisha. Darka e patriotëve shqiptaro-amerikanë në mbështetje të kongresistes Carolyn Maloney u mbajt në restorantin “Allora”, të patriotit shqiptar Halil Ahmetaj në Manhattan nën organizimin e z.Vehbi Bajrami. Carolyn Maloney është anëtare e Kongresit që prej vitit 1993 dhe është kryetare e Komitetit të Mbikqyrjes dhe Reformës në Dhomën e Përfaqësuesve, Komitet që heton shkeljet, korrupsionin, dhe abuzimet e zyrtarëve më të lartë amerikanë në të gjitha institucionet më të larta të shtetit Amerikan.

ISMAIL QEMAL BEJ VLORA SIPAS AUTORËVE TË HUAJ DERI NË KOHËN E LIDHJES SHQIPTARE TË PRIZRENIT MË 1878

by

AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 103
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 104
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 105
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 106
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 107
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 108
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 109
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 110
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 111

Studimet kritike, monograftië e specializuara, botimet burimologjike me dokumente autentike kontribuojnë në pasqyrime të mirfillta shkencore për ngjarje apo personalitete të kohës së tyre. Për personalitetin, figurën dhe veprën e Ismail Qemal bej Vlorësështë shkruar shumë, nga pozita e këndvështrime të ndryshme nga autorë shqiptarë e të huaj. Në këtë përvjetor ne u morëm me shkrimet dhe studimet e autorëve të huaj, për fillimet e karrierës politike të Ismail Qemalit deri në kohën e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, duke i ballafaquar ato me shkrimet e autorëve shqiptar. Burimet, literatura dhe fondet më të rëndësishme arkivore të konsultuara për këtë studim tonin i kemi vendosur në fund të studimit.

Prof. Dr. Musa AHMETI

Center for Albanian Studies, Budapest/

Studiuesit e huaj shpesh shërbejnë si referenca më të besueshme, kur është fjala për personalitete të rëndësishme të historisë së Shqipërisë, sepse janë të paanshëm, të ftohtë dhe objektivë, pa ndikime nacionale e emocionale.Ata e kanë studiuar edhe personalitetin dhe veprën e Ismail Qemal bej Vlorës, kanë dhënë kontribut të çmuar për një qëndrim të paanshëm,duke paraqitur këndvështrimet e tyre interesante që shumë herë janë mbështetur edhe në burime e dokumente arkivore, studime e monografi të autorëve shqiptare, nga të cilat kanë nxjerrë përfundime, të cilat mund të shërbejnë si themel solid për studime të mëtejshme.

Përfshirja e elitës shqiptare në sistemin shtetëror të Perandorisë Osmane ndikoi negativishtnë vetë elitat shqiptare me kalimin e shekujve, duke e bërë të vështirë zhvillimin e karakteristikave etnike, kombëtare e nacionale të tyre. Duke qenë në pozicione të larta shtetërore dhe vendimmarrëse, ata treguan besnikëri, lojalitet dhe profesionalizëm të lartë ndaj Portës së Lartë, duke mos përjashtuar edhe raste të veçanta apo personalitete të shquara të kësaj jete, të cilët në momente vendimtare u rikujtuan për origjinën, gjuhën dhe vendin ku kishin lindur, duke iu përkushtuar çështjes së shenjtë kombëtare më tërë forcën e tyre dhe duke mos u kursyer para sfidave dhe rreziqeve të shumta.

Nuk janë të pakta këto personalitete që vepruan në kushte dhe rrethana shumë të veçanta. Kësaj radhe do shikojmë në një vertikale historike figurën dhe personalitetin e Ismail Qemal Vlorës, të përshkruar nga autorë të huaj, jo shqiptarë.

Për personalitetin dhe veprimtarinë e Ismail Qemalit deri sot janë shkruar monografi, janë bërë studime të veçanta, e në më shumë se një rast janë botuar dokumente arkivore. Po kështu kemi kujtimet e bashkëkohësve si dhe monografinë me kujtime shumë të vlershme të vetë Ismail Qemalit të botuar në vitin 1920.

Pjestarët e elitës shqiptare të përfshirë në strukturat qeverisëse të Perandorisë Osmane u përballën shpejt me zgjedhje të vështira. Sipas autorëve të huaj, në fillim ishin jugorët, por nuk mbetën prapa as veriorët, që u sfiduan dhe u përballen me pamundësinë e reformave në Perandorinë Osmane, presionin nga shtetet e reja të krishtera ballkanike dhe frikën e copëtimit të territoreve osmane midis fuqive të mëdha evropiane. Ata filluan të kërkonin shpëtim nga humbja e pashmangshme e pozitës dhe ndikimit shoqëror që kishin duke mbështetur fort çështjen kombëtare në organizime të menduara e të plainifikuara mirë, por pa u shkëputur nga pozitat e larta vendimarrëse që gëzonin.

Nacionalizmi shqiptar dhe fillimet e ideologjisë së identitetit kombëtar modern shqiptar e kanë zanafillën në veprimtarinë e elitës së përmendur, së cilës i përkiste padyshim edhe  Ismail Qemalibashkëme patriotë e bashkëvendas nga tërë territorete shqiptarëve.

Ismail Qemali Vlora lindi në Vlorë më 16 janar 1844, në kohën e revoltave të shpeshta dhe të zhvillimeve dramatike të kohës kundër reformave të Tanzimatit, të Sulltan Abd-ul-Hamidit. Për shkak se babai i tij, Mahmud-beut, i cili ishte një personalitet i shquar dhe me ndikim në krahinën e Vlorës, merrte pjesë në pakënaqësitë kundër pushtetit qendror të kohës në vitet 1848/49, familja e tij u nda në dy drejtime: i ati dhe xhahxhai shkuan në Manastir, ndërsa Ismaili me pjesën tjetër të familjes u vendosën në Selanik.

Vendosja në Selanik, për Ismail Beun ishte një pikë kthese e rëndësishme në formësimin e personalitetit të tij, ngase ai ndoqi mësimet në shkollën e mesme – gjimnazin Zosimea në Janinë. Në të njëjtin gjimnaz në Janjinë, ndoqën mësime edhe tre vëllëzërit Frashëri: Abdyli, Naimi e Samiu, po ashtu si edhe shumë personalitete të kohës si Jani Vreto,Konstantin Kristoforidhi etj. Atmosfera në gjimnazin Zosimea, rrethet intelektuale dhe veprimtarët e shumtë që ishin aty, patën një ndikim të madh në idetë politike të tij për të ardhmen. Nga këtu do gjej vend fillimi i pikëpamjeve të mëvonshme për bashkëpunimin me mbretërinë greke në luftën për realizimin e të drejtave të shqiptarëve në Greqi, nga këndvështrimi, pikëpamjet dhe përfytyrimet e tij politke.

Përfshirja e elitës shqiptare në pozitat e larta dhe me ndikim në Perandorinë Osmane, ku bënte pjesë edhe familja e Ismail Qemalit, vështirësuan dukshëm veprimtarinë kombëtare e patriotike të tyre. Formësimi dhe pjekuria politike, liberalizmi dhe largëpamësia e tij, kufizohej në veprimtarinë brenda strukturave të shtetit osman dhe nënkuptonte, mbi të gjitha, luftën për të kufizuar pushtetin e sundimtarit, të cilit i detyrohej, për zotërimet në rajonin e Vlorës, por edhe një vend pune dhe pozitë të lartë e mendikim në shoqëri.

Pavarësisht se i takonte elitës shqiptare në sistemin shtetëror të Perandorisë osmane, aifilloi pa u hamendur fare t’u bashkohej nismave për organizimin, arsimimindhe edukimin e shqiptarëve që në vitin 1871. Është fakt i pamohueshëm se pjesën më të madhe të jetës e kaloi si nënshtetas besnik i Perandorisë Osmane, të cilës, filloi t’i shërbente që në moshën 16-vjeçare.

Në  Kostandinopojë (Stambollin e sotëm) shkoi në në vitin 1860, ku filloi karrierën e tij në shërbimin publik si përkthyes në Ministrinë e Jashtme. Në të njëjtën kohë, duke treguar aftësi të jashtëzakonshme, por edhe duke shfrytëzuar ndikimin dhe lidhjet që ekzistonin në mes të shqiptarëve në pozitat kyçe në oborrin e Perandorisë Osmane, filloi studimet për drejtësi te Emin-efendiu i ardhur nga Prusia.Studimet do i përfundonte në vitin 1861/62.

Sapo mbaroi studimet u bë pjesë e stafit të kushëririt të tij, Sanxhakbeg Trikalës. Kryerja e detyrave të sekretarisë në Thesali (1862–1865) dhe puna në Ministrinë e Punëve të Jashtme ishin përvojat fillestare të Ismail Qemalit në radhët e burokracisë osmane. Pas kësaj, ai shkoi në vilajetin e Danubit me ftesë të guvernatorit lokal Midhat Pashës, zëvendësi i të cilit ishte xhaxhai i Ismail Qemalit, Mustafa Pasha.

Duke qenë i ri dhe me një përvojë të paktë në shërbimet publike, zyrtari i ri osman nuk kishte arritur të dallohej shumë nga kolegët e tij të Vilajetit të Rumelisë deri në atë kohë. Takimi me Midhat Pashën ishte i një karakteri vendimtar. Në dy vitet e ardhshme, 1865-1867, Ismail Qemali u bë një mbështetës i flaktë dhe besnik i ideve të Midhat Pashës, i cili do të ishte modeli i tij në veprimtaritë politike dhe ulje-ngritjet e të cilit do t’i përjetonte si të tijat. Nga ana e tij, Midhat Pasha gjeti te Ismail Qemali një mbështetës idesh dhe një besimtar të devotshëm, të cilin do të donte ta kishte në një ambient të ngushtë deri në fund të karrierës.

Nuk vonoi shumë dhe erdhi emërimi i Midhat Pashës në krye të Këshillit të Lartë të Shtetit,gjë që nënkuptonte një ndryshim rrënjësor për Ismail Qemalin, i cili mori postin e raportuesit tëparë të institucionit të ri për kërkesat që i dërgoheshin shefit të tij. Këshilli i Lartë i Shtetit, i themeluar në vitin 1867, do të ishte qendra vendimarrëse përkatësisht një organ legjislativ shumë i rëndësishëm shtetëror. Ismaili do të përgatiste të gjitha projektligjet, do të harmonizonte punën e legjislativit dhe ekzekutivit dhe do të monitoronte punën e ministrave, të cilët në praktikë bënë të pamundurën për të shmangur institucionin këshillues dhe vemdimarrës shtetëror që drejtonte Ismaili.

Deri në vitin 1869, ai u ngrit në postin e këshilltarit shtetëror, kur do të shoqërojë Midhat Pashën në Bagdad. Megjithatë, Veziri i Madh i atëhershëm, Ali Pasha, vendosi ta kthejë në Vilajetin e Danubit, me detyrë si sanxhak-bej të Dobrujës (rumanisht: Dobrogea, bullgarishtДобруджа), krahinë në Rumaninë e sotme,dhe si anëtar të Komisionit të Danubit për Kontrollin e Lundrimit. Për herë të parë, Ismail Qemali, kishte pozitë dhe funksione të rëndësishme autonome vendimarrëse dhe menaxhimi, ku zhvilloi dhe shpalosiaftësi të tilla si vendosmëridhe aftësinë për të sjellë ndryshime pozitive.

Duke qenë se kishte ide përparimtare dhe përgatitje të lartë arsimore, ai arriti që këto ide t’i vërë në jetë duke bërë përpjeke për arsimimin e popullsisë së Sanxhakut të Dobrujës dhe në të njëjtën kohë, hartoi një plan për zhvillimin e këtij sanxhaku, drejtimi i cilit iu besua atij. Megjithatë, shpejt u përball me pyetjen ironike të Ali Pashës lidhur me propozimin për themelimin e shkollave. “Çfarë do të ndodhë me të tërë këta që mbarojnë shkollat?A do të bëhen të gjithë avokatë dhe mendimtarë si në Greqinë e lashtë?”Ky ballafaqim ishte një takim i vështirë dhe sfidë shumë e rëndë me jetën e përditshme të Perandorisë Osmane, që i shërbeu Ismail Qemailit për të qenë me këmbë në tokë me planet dhe idetë e reja për të ardhmen, siç e pohon ai vetë në kujtimet e tij: “duke qenë i ri, i mbushur, me entuziazëm, dhe me iluzione të shumta për ndryshime revolucionare, për lirinë dhe përparimin e popullit” përjetoi një zhgënjim të madh.

Në vitin 1872, ai u gjend nën hetim për shkeljen e të drejtave fetare në Sanxhakun ku punoi, me shumë gjasa si një përkrahës i hapur i Midhat Pashës në një konfilkt të hapur që ai kishte pasur me Vezirin e Madh, Mahmud Nedim-pashën. Të gjitha dyshimet u hodhën poshtë kur, në ditën e fundit të korrikut të vitit 1872, në vend të Mahmud Nedimpashës u emërua mbrojtësi i Ismail Qemal Vlorës, Midhat pasha. Karriera e mëtejshme e Ismail Qemalit deri në vitin 1877 ishte e lidhur ngushtë me ngjarjet e Kostandinopojës dhe me fatin e Midhat Pashës.

Vitet e para tëkarrierës politike të Ismail Qemalit në shërbim të Perandorisë Osmane tregojnë veçori të rëndësishme të marrëdhënieve mes elitës shqiptareme shumë ndikim në strukturat e shtetit osman. Siç e theksuam edhe më lart, dy emërimet e para në administratën lokale që mori Ismail Qemali u bënë përmes ndikimeve familjare, në pjesët e Perandorisë Osmane ku të afërmit e tij ishin tashmë drejtues ose sundonin atje. Duhet vënë në pah si moment shumë i rëndësishm: nepotizmi, korrupsioni i burokracisë dhe koha e shkurtër që zyrtarët kalonin në poste të besuara për t’u avancuar në funksione e pozita shumë të larta, që ishte karakteristikë e Perandorisë Osmane të shekullit të XIX-të, gjë që e bëri praktikisht të pamundur zbatimin e reformave.

Duke qenë dëshmitarë të paqëndrueshmërisë së administratës shtetërore si dhetë zhvillimit të  reformave të ngadalta, në qershor të vitit 1865u formua në Kostandinopojëorganizata “Osmanët e Rinj”, e përbërë nga njerëz të punësuar në administratën shtetërore me pozita shumë të larta dhe me ndikim, të cilët nuk kishin besim dhe nuk shikonin ndryshime rrënjësore me reformat e Tanzimatit. Organizata “Osmanët e Rinj” deri në mes të vitit 1867, kishte arritur të mblidhte rreth vetës rreth 250 anëtarë, idetë e të cilëve varionin nga kërkesat për një rend kushtetues të ri, që shkonte deri te islamizimi konservator, krijimi i një identiteti universal osman dhe fillimet e nacionalizmit turk.

Lëvizja e të rinjve osmanë“Osmanët e Rinj” ishte një pasqyrim i ndryshimeve që u përplasën me rezistencën e reformatorëve të Perandorisë Osmane, të cilët ishin kritikë të ashpër të Tanzimatit si një kapitullim ndaj diktaturës evropiane dhe koncesioneve të shumta ekonomike për të krishterët në Perandorinë Osmane.

Detyra më e rëndësishme e reformatorëve të Tanzimatit ishte zbatimi i ndryshimeve në mesin e popullsisë myslimane të Perandorisë. Përpos kësaj, vëmendja e vazhdueshme për zgjidhjen e çështjeve fetare e largoi vëmendjen nga lëvizjet nacionaliste si kundërshtari më i madh i osmanizimit. Mungesa enjë sistemi arsimor të mirëfilltë, të shkollave në përgjithësi dhe atyre nacionale në veçanti, ku dominonte një analfabetizëm i lartë, shkaktoi reagime negative të periferisë, ku më të theksuarat ishin te shqiptarët dhe kurdët, të cilët besonin se Perandoria Osmane po turqizohej në dëm të periferisë dhe të shtresave të caktuara të popullsisë së saj. Shembulli i komunitetit kurd është konkret, për krahasimin me atë shqiptar, kur bëhet fjalë për zhvillimin e nacionalizmit. Gjatë shekujve të sundimit osman, udhëheqësit vendas shqiptarë dhe kurdë shpesh morën pjesë në shuarjen e rrebelimeve dhe vendosjen e rendit ndaj komuniteteve fqinje të krishtera ose kundër personaliteteve rrebele myslimane për hir të privilegjeve dhe plaçkitjeve gjatë fushatave ushtarake.

Pakënaqësia e personaliteteve drejtuese myslimane u përhap shumë sidomos te anëtarët e komuniteteve periferike të shtetit osman. Shumë shqiptarë në Kostandinopojë shfrytëzuan  mundësinë për të paraqitur idetë e tyre, të cilat kishin një ndikim shumë të rëndësishëm në zhvillimet dhe rrethanat e krijuara. Ismail Qemali filloi punë në “Çështjet shqiptare,” përkatësisht së bashku me 33 shqiptarë të tjerë, personalitete me pozita dhe funksione të larta në hierarkinë e pushtetit të Perandorisë Osmane. Ata i dërguan një kërkesë zyrtare Portës së Lartë, që të shikonte mundësitë e shkollimit të sa më shumë bashkatdhetarë të tyre në kryeqytet, për të ulur analfabetizmin e theksuar në territoret shqiptare.

Ishin këto veprimet fillestare të dokumentuara, ku shqiptarët në Kostandinopojë, për herë të parë në mënyrë të organizuar treguan shenjat e para të nacionalizmit shqiptar brenda Perandorisë Osmane. Menjëherë pas kësaj koinçidon edhe mbështetja nga shqiptarët që jetonin në Italinë e Jugut, të cilët botuan shkrimet e para nacionaliste që bënin thirrje për bashkim, luftë për liri dhe krijimin e një alfabeti të vetëm, të udhëhequr nga Jeronim de Rada atje dhe të mbështetur nga shoqëria e vendeve të ndryshme siKonstantin Kristoforidhi,Jani Vreto, Vasa-efendi, Sami Frashëri etj., të cilët do të bëheshin udhëheqësit e ardhshëm të lëvizjes kombëtare shqiptare. Megjithatë, ndikimi i diasporës italiane, apo i asaj që gjendej në Rumani, Bullgari, Greqi, SHBA,Kanada, Francë,  Belgjikë, Egjipt etj., ishte mjaft i kufizuar.

Mungesa e shkollave apo numri i paktë i tyre si dhe numri i madh i analfabetëve është sigurisht një nga arsyet më të rëndësishme të këmbënguljessë Ismail Qemalit dhe të elitës intelektuale shqiptare, jo vetëm në Perandorinë Osmane, por edhe më gjerë, për një edukim gjithpërfshirës të popullsisë shqiptare, duke qenë të vetëdijshëm se pa edukim dhe aftësim nuk ka liri dhe prosperitet për shqiptarët.

Me largimin e Midhat Pashës nga posti i Vezirit të Madh, në vitet para fillimit të krizës Lindore (1872-1875), Ismail Qemali udhëtoi për në Shqipëri, për të qenë afër familjarëve si dhe për të pushuar nga detyrat e tij të larta në hierakinë e administratës shtetërore osmane, ku bëhet fjalë edhe për refuzimin e postit të lartë të Guvernatorittë Nishit në Serbi.

Moment shumë interesant dhe me një rëndësi të veçantë është udhëtimi i Ismail Qemalit në Itali, Francë e në Britaninë e Madhe, midis korrikut të vitit 1875 dhe majit të vitit 1876. Qëllimi kryesor i këtij udhëtimit ishte studimi i vetëqeverisjes lokale në Britaninë e Madhe për të zbatuar disa nga modelet në sistemin shtetëror osman. Në Londër dhe në Anglinë Veriore, Ismail Qemali, qëndroi për rreth tre muaj, ku mbeti shumë i kënaqur nga pritja dhe mundësitë që iu ofruan atje për qëllimin e vizitës së tij, e cila ishte një eksperiencë e paçmuar e që më vonë do të ishte vendimtare për drejtimin e Shtetit Shqiptar.

Pak para largimit, Ismail Qemal Vlora u thirr në mënyrë informale për të biseduar me Sekretarin e Jashtëm britanik, Lord Derby. Aii paraqitiSekretarit të Jashtëm britaniknjë pasqyrë të situatës në Perandorinë Osmane dhe theksoi se Sulltani dhe Porta e Lartë e shihnin vendin e tij si aleatin më të rëndësishëm.Duke shkruar për këtë episod të jetës së tij, Ismail Qemalipohon se ulargua nga Britaniamëse i bindur për vërtetësinë e parimeve liberale, duke i konsideruar ato si çelës të suksesit britanik.

Pas largimit nga Britania Ismail Qemal Vlora qëndroi për rreth dy muaj në Francë. Nga Franca u kthye në Vlorë, ku mori vesh për vdekjen e Sulltan Abdylazizit dhe pas kthimit në kryeqytetin Perandorak, Ismail Qemali u punësua nga MidhatPasha në komisionin kushtetues si dhe mori edhe disa poste të tjera më pak të rëndësishme. Pas përmbysjes së pavullnetshme të Sulltan Muratit V-të, të shkaktuar nga paaftësia mendore e tij, Midhat Pasha praktikisht e detyroi Sulltan Abd-ul-Hamidin e II-të, të pranonte miratimin e një kushtetute përpara se të merrte fornin.

Në fillim të dhjetorit 1876, filluan negociatat për autonominë bullgare midis të dërguarit britanik të Markezit të Salisbury-t dhe të dërguarit rus, kontit Ignatiev.Ismail Qemali u dërgua në Bullgari për të hetuar rrethanat, në të cilat ishin kryerluftimet atje. Duke vlerësuar numrin e viktimave në rreth 6,000, ai besonte se autoritetet ishin përgjegjëse për nxitjen e dhunës dhe luftës së përgjakshme atje.

 Midhat Pasha shfrytëzoi me mençuri presionin e fuqive të mëdha të Evropës për të krijuar mbështetje të mjaftueshme për një Kushtetutë,të cilë Perandoria Osmane e përcakton si: “një e tërë e pandashme.” Duke shfrytëzuar situatën e krijuar më 20 janar 1877, Sulltan Abd-ul-Hamidi, e dëboi në shkurt të të njëjtit vit Midhat Pashën, sepse nuk i pëlqenin lidhjet e afërta të Midhat Pashës me të rinjtë osmanë “Osmanët e Rinj”. Synimi i tij ishte që të hapte dyert e Akademisë Ushtarake për të krishterët osmanë që të arsimoheshin dhe të ishin pjestarë të ushtrirës së Perandorisë.

Rëndësi të veçantë në këtë kontekst kanë edhe planet e Midhat Pashës, ku ai planifikonte ndryshime në administratën e Bosnjë-Hercegovinës dhe të Bullgarisë, pavarësisht nga vendimet e fuqive të mëdha. Për ne, rëndësi të veçantë ka planifikimi për krijimin e vilajetit shqiptar të “Kosovës” për shqiptarët dhe të vilajetit të “Arkipelagut” për grekët në ishujt e Egjeut. Sipas të gjitha gjasëve, Ismail Qemali, llogariste që të drejtonte vilajetin shqiptar të Kosovës, gjë që nuk u realizua pas largimit nga posti i Vezirit të Madh, Midhat Pashës.

Ishin këto dhe shkaqe dhe arsye të tjera, të cilat do ta shtynin edhe më shumë Ismail Qemalin në rrugën drejt lëvizjes kombëtare shqiptare. Në maj të vitit 1877, gjatë luftës me Rusinë, ai organizoi 90 deputetë për të kërkuar kthimin e Midhat Pashës në postet politike që gëzonte më parë. U kërkua edhe formimi i një komiteti të posaçëm që do të merrej me çështjet e luftës. Sulltani vendosi të përdorte të drejtën që kishte sipas kushtetutës: të dëbonte njerëz të rrezikshëm për shtetin. Duke ditur paraprakisht se çfarë e pret, Ismail Qemali kërkoi nga Porta e Lartë të emërohej i dërguar në Athinë ose deputet në Vlorë.

Në vend të kësaj, Sulltani e dëboi atë në një qytet të vogël të Anadollit, në  Kutahij. Këtu Ismail Qemali, qëndroi për shtatë vjet, gjë që e pengoitë ishte pjesë e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, (1878–1881). Është interesante se në kujtimet e tij, Ismail Qemali, i kushton fare pak vend Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Ai shkruan se “që nga 1877-1878, shqiptarët kanë artikulluar shprehimisht dhe qartësisht kërkesat e tyre.”

Studiuesit e huaj, të paanshëm, të ftohtë dhe objektivë, pa ndikime nacionale e emocione, duke studiuar personalitetin dhe veprën e Ismail Qemal bej Vlorës, kanë dhënë kontribut të çmuar për një qëndrim korrekt, pasqyrim real duke paraqitur këndvështrimet e tyre interesante që shumë herë janë mbështetur edhe në burime e dokumente arkivore, studime e monografi të autorëve shqiptare, nga të cilat kanë nxjerrë përfundime të çmuara dhe të drejta.

Burimet e Literatura:

  1. Adrian Brisku, Political Reform in the Ottoman and Russian Empires: A Comparative Approach, Bloomsbury. London, 2017, f. 67-75;
  2. Arben Puto,  Pavarësia shqiptare dhe diplomacia e fuqive të mëdha (1912–1914). Shtëpia Botuese “8 Nëntori.” Tiranë. 1978;
  3. Arben Puto, Historia diplomatike e çështjes shqiptare. Tiranë: Akademia e Shkencave, 2003.
  4. Djordje  Mikić, “The Albanians and Serbia during the Balkan Wars”. East Central European Society and the Balkan Wars. Eds. Béla K. Király & Dimitrije Djordjević. Columbia University Press. New York, 1987;
  5. Dušan Fundić. Ismail Kemal – preobražaj Osmanskog službenika u vođu albanskog nacionalnog pokreta. Istorisjki Časopis. /THE HISTORICAL REVIEW/. Knj. LXII, (2013). Beograd, 2013, 361-385;
  6. Dhimitër Kotini, [Editor], Qeveria e Përkohëshme e Vlorës dhe veprimtaria e saj – nëndor 1912 – janar 1914. Drejtoria e Përgjithëshme të Arkivave Shtetërore. Tiranë, 1963;
  7. Ekrem Bey  Vlora, Lebenserinnerungen. Bd. 1. München: R. Oldenbourg, 1968; Bd. 2. München: R. Oldenbourg, 1973;
  8. Gábor Demeter, Kisállami törekvések és nagyhatalmi érdekek a Balkánháború idején (1912–1913). Hungarovox. Debrecen,  2007.
  9. Ismail Kemal Bey, The Memoirs of Ismail Kemal Bey. [Edited by Summerville Story. Constable and Company.] London, 1920;
  10. Ismail Qemali, Kujtime [Kujtimet e Ismail Qemal Bej]. Përk. nga Abdurrahman Myftiu. Toena. Tiranë, 2009;
  11. Ismail Qemali: përmbledhje dokumentësh, 1888-1919. Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave. Tiranë, 1982. (Teuta Hoxha, Frida Idrizi, editore);
  12. KA, MKFF, Akt. 106/40–41 Militärkanzlei Franz Ferdinand, Akt. 106/40–41;
  13. KA, MKSM, 18–1/7, Adrario Militärkanzlei Seiner Majestät, 18-1/7 (Albanien) (Kt. 1095.), 18–1/7–5 de 1913;
  14. KA, MKSM, 18–1/7, Thomas Militärkanzlei Seiner Majestät, 18-1/7 (Albanien) (Kt. 1095.), 18–1/7–5 de 1913;
  15. Kaliopi Naska, Ismail Qemali në lëvizjen Kombëtare Shqiptare. Akademia e Shkencave të RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë. Tiranë, 1987;
  16. Koli Xoxi, Ismail Qemali. Jeta dhe vepra. Shtëpia Botuese “8 Nëntori”. Tiranë, 1983;
  17. Kriegsarchiv Vienna (KA), Militärkanzlei Seiner Majestät (MKSM), 18– 1/7;
  18. Krisztián Csaplár-Degovics, Az albán nemyettéválás keydetei (1878-1913) – a Rilindja és ay álla,alapitás korszaka. Nemzeti Kultur ális Alap /NKA/. Budapest, 2010.
  19. Krisztián Csaplár-Degovics, The Independence of Albania and the Albanian-Ottoman Relations 1912-1913. In: TThe Centenary of the Balkan Wars (1912-1913): Contested Stances. METU, Ankara, 2014;
  20. Krisztián Csaplár-Degovics, The Policy of the Provisional Government of Vlora between December 1912 and April 1913. Journal of Balkan and Black Sea Studies Year 2, Issue 3, December 2019, pp. 97-128;
  21. Marie Amelie Freiin von Godin, Aus dem neuen Albanien. Politische und kulturhistorische Skizzen. Roller. Wien: 1914;
  22. Michael Schmidt-Neke, Entstehung und Ausbau der Königsdiktatur in Albanien (1912–1939). Regierungsbildungen, Herrschaftsweise und Machteliten in einem jungen Balkanstaat. R. Oldenbourg. München: 1987;
  23. Miranda Vickers, The Albanians: A Modrn History.I. B. Tauris & Co Ltd. London 1995;
  24. Nathalie Clayer, Aux origines du nationalisme albanais. La naissance d’une nation majoritairement musulmane en Europe. Karthala. Paris, 2007;
  25. Österreichisches Haus-, Hof- und Staatsarchiv (Vienna), Ministerium des Äußeres, Politisches Archiv ÖHHStA PA/VII/Fasz. 423 VII. Gesandschafts- und Konsulatsarchiv, Fasz. 423;
  26. ÖHHStA PA/VII/Fasz. 429 VII. Gesandschafts- und Konsulatsarchiv, Fasz. 429;
  27. ÖHHStA PA/XII/415/5r XII. Türkei, Kt. 415, 6r. Entsendung von Schiffen nach Durazzo, Valona und an die albanische Küste überhaupt 1913;
  28. ÖHHStA PA/XII/417, Turkei XXXXV/6a; 13 November 1912;
  • ÖHHStA PA/XII/417/6b XII. Türkei, Kt. 417, 6b. Spezialverhandlungen mit Italien 1912.XI: – 1913.V;
  • ÖHHStA PA/XII/417/6c XII. Türkei, Kt. 417, 6c. die Unabhängigkeitserklärung vom 1912.XI.26. (1912.X. – 1913.XII.);
  • ÖHHStA PA/XII/418/6d XII. Türkei, Kt. 418, 6d. Tätigkeit der albanesischen Delegation in London 1912.XII. – 1913.VII;
  • ÖHHStA PA/XII/419/6e XII. Türkei, Kt. 419, 6e. Kandidaten für den albanesischen Thron 1912.XI. – 1913.XII.
  • ÖHHStA PA/XII/420/6f XII. Türkei, Kt. 420, 6f. Varia 1912.XI. – 1913.IX. (außer 1913.IV-VI.);
  • ÖHHStA PA/XII/421/6o XII. Türkei, Kt. 421, 6o. Ismail Kemals Europareise 1913.III – VI;
  • ÖHHStA PA/XII/422/6g XII. Türkei, Kt. 422, 6g. Klagen über das griechenfeindliche Auftreten des k.u.k. Konsuls in Janina, Bilinski, 1912 XII-1913.III;
  • ÖHHStA PA/XII/422/6i XII. Türkei, Kt. 422, 6i. serbisch-albanesische Abmachungen 1913.II-VIII;
  • ÖHHStA PA/XII/422/6m XII. Türkei, Kt. 422, 6m. Diverse Spenden für hilfsbedürftige Albanesen und andere 1913.I-VII;
  • ÖHHStA PA/XII/422/6n XII. Türkei, Kt. 422, 6n. Materielle Unterstützung der notleidenden albanesischen Bevölkerung in Valona und Umgebung 1913-1914;
  • ÖHHStA PA/XIV/39, Albanien XXXIV/1, 5 August 1912;
  • ÖHHStA PA/XIV/9, Albanien V/a; 2 Mars 1910;
  • ÖHHStA PA/XIV/9, Albanien V/a; 4, 5, 6; 5 Januari 1911;
  • ÖHHStA PA/XIX/Berchtold/1 XIX. Nachlässe, Nachlaß Berchtold, Kt. 1;
  • Paskal Milo, Politika e Jashtme e Shqipërisë. Botimet Toena. Tiranë, 2013;
  • Patrick J. Geary, The Myth of Nations: The Medieval Origins of Europe. Princeton Univeristy Press. Princeton, 2002;
  • Qendra e Stumive Albanologjike. Insituti i Historisë. Shqipëria në dokumentet Austro-Hungareze. (1912). Vëll. 2 – 6. Botimet Albanologjike. Tiranë, 2012;
  • Renzo Falaschi, Ismail Qemal Bey Vlora and the Making of Albania in 1912, Perspectives on Albania. /Ed. by T. Winnifrith/. New York 1992;
  • Robert M. A. Crawford, Idealism and Realism in International Relations: Beyond the Discipline. Routledge. London and New York, 2000;
  • Roland Qafoku, Historia e 33 kryeministrave të Shqipërisë: Nga Ismail Qemali e deri te[k] Edi Rama. Onufri. Tiranë, 2015;
  • Skënder Luarasi, Ismail Qemali. Jeta dhe vepra. N. Sh. Botimeve “Naim Frashëri.” Tiranë, 1962;
  • Stavro Skendi, The Albanian National Awake 1878-1912. Princeton University Press. Princeton, 1967.

JEHONA E VEPRËS HEROIKE E ADEM JASHARIT NË DIPLOMACINË BOTËRORE – LIDHJET E FAMILJES JASHARI ME LAHUTËN E MALCISË  TË AT GJERGJ FISHTË

by

  See the source image

            Nga Frank Shkreli 

Përshëndes organizatorët e këtij tubimi – Kryetarin e Shoqatës Shqiptaro-Amerikane, “Skenderbej”, Zotin Mark Qehaja, me bashkpuntorët e tij të Shoqatës – e cila me krenari mban emërin e Kryetrimit dhe të Përgjithëmonshmit të Kombit shqiptar – Gjergj Kastrioti-Skenderbeu, si dhe Shkollën Shqipe Alba Life – Ambasador i Kombit. U falënderoj përzemërsisht për ftesën. Gjithmonë qofshi faqe bardhë!

I am humbled and so honored to be here with one of the greatest friends of the Albanian nation, His Excellency Ambassador William Walker. I don’t know what would have happened if Ambassador Walker had not gone to Reçak that cold day of January 1999.  We need more ambassadors like William Walker — to speak the truth to the world. Ambassador Walker may God give you health and a long life, so that you may continue to be a Witness. 

And Mark Gjonaj, our Councilman – how great is this place for our community – the best thing that has ever happened for the Albanian-American community. You have given a voice to this community, like never before. Thank you for your exemplary service to our community.  God bless you, and we wish you the best in whatever new endeavor you decide to pursue, my friend!

Të nderuar pjesëmarrës: do preki, shkurtimisht, dy tema: Jehonën që bëri vepra heroike e Adem Jasharit në diplomacinë botërore, perëndimore – dhe frymëzimin e fuqishëm që Familja Jashari si dhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës gjetën në veprën Lahuta e Malcisë të At Gjergj Fishtës – një ndikim ideshë dhe ndjenjash të forta që besoj se mund të kenë gjallëruar dhe ngritur aftësinë vepruese të UÇK-së dhe të udhëheqsit moral dhe komandantit legjendar të saj, Adem Jasharit.

Pak kohë më parë më tërhoqën vëmendjen deklaratat e historianit të njohur shqiptar, Profesor Jusuf Buxhovit në një intervistë, me Blendi Fevziun në programin “Opinion”. Ai tha se në takimet me amerikanë — pas “paralajmërimit të Krishtlindjes” i Presidentit Xhorxh Bush në vitin 1992  –sipas tij, u ishte thënë përfaqsuesve të Kosovës, se “deri tani keni bërë rezistencë institucionale, me fjalë tjera deri tani keni bërë “politikë pa luftë dhe kështu do të vazhdoni”, por do vijë koha që “do bëhet luftë,  pa politikë”, sipas historianit Buxhovi. Duke folur për librin e tij të fundit, ai shtoi se amerikanët i kishin thënë grupit të intelektualëve kosovarë të asaj kohe se, “Ne do t’i kontrollojmë të dyja”, politikën dhe luftën. Kjo u është thënë shqiptarëve të Kosovës që në vitin 1992, shtoi ai. Sipas Prof. Buxhovit, përveç amerikanëve edhe gjermanët ishin, “vendosmërisht”, të interesuar të stimulonin disa grupe të armatosura, madje i kanë ushtruar e stërvitur ato, tha Buxhovi, duke shtuar se ka qenë vetë pjesëmarrës në ato bisedime. Bazuar në dokumentat që posedon, Prof. Buxhovi tha se, definitivisht, Shtetet e Bashkuara dhe Gjermania kanë qenë të interesuara që t’i stimulojnë disa grupe të armatosura në Kosovë. “Lufta e diplomacisë do të këthehej tani në diplomaci të luftës”, citon ai zyrtarët amerikanë, të kenë thenë në takimet me elitën kosovare të atyre viteve. 

UÇK-ja ka qenë e orientuar shumë kah Perendimi dhe larg grupeve terroriste dhe si e tillë, ajo ka qenë e interesuar që të ruhej uniteti i brendshëm kombëtar”, tha në bisedën e tij me gazetarin Blendi Fevziu, historiani Buxhovi dhe njëri prej pjesëmarrësve në takimet e para me zyrtarët amerikanë dhe gjermanë, që në fillim të 1990-ave dhe më vonë. 

Dy ngjarje, kanë berë jehonën heroike të veprës së Adem Jasharit për liri e të cilat kanë tërhequr vëmendjen e diplomacisë perendimore dhe medias ndërkombëtare. Ndër të tjera, ishin dy skena krimesh kundër njerëzimit dhe një takim diplomatik me UÇK-ën – para ndërhyrjes së NATO-s — ngjarje këto që ndodhën brenda një viti e që ndryshuan epokën dhe benë këthesën e madhe për Kosovën dhe epër Kombin shqiptar. Masakra e Reçakut, lufta heroike dhe vrasja e Adem Jasharit me familje dhe takimi i Ambasadorit Holbrooke me përfaqsuesin e UÇK-ës, Hajdin Abazi. “Kishte ardhur, pra, koha për luftë, pa politikë”. “Lufta e diplomacisë do të këthehej në diplomaci të luftës”.  Ky ishte momenti i jehonës së veprës dhe sakrificës së Adem Jasharit, familjes së tij dhe UÇK-ës. 

Historiani Buxhovi tha në intervistën e tij se, UÇK-ja ishte e orientuar ka Perëndimi. Unë nuk di se kush mund të jetë më pro-perendimor se At Gjergj Fishta.  Dikush mund të pyes, po ç’kanë të përbashkët Familja Jashari dhe At Gjergj Fishta?

Të dy këta, Adem Jashari dhe Gjergj Fishta – burra dhe shtylla të fisit shqiptar, njani me urti në mendje e tjetri me trimëri në zemër – me të njëjtin mendim e me të njëjtin qëllim.  Ka ardhë koha, pra, t’ia këthjellojmë Shqipes kujtesën:  Ndoshta pak njerëz e dinë se At Gjergj Fishta, nepërmjet Lahutës së Malcisë, është i lidhur ngusht me familjen Jashari dhe me luftëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. I pari i familjes Jashari — Shaban Jashari — e kishte mësuar përmendësh të gjithë Lahutën e Malcisë të Gjergj Fishtës (pasi ishte e ndaluar në atë kohë) dhe e recitonte në familje dhe në odat e burrave, sipas një burimi të historianës amerikane Anna Di Lellio. (“Sacred Journey to a Nation: The Construction of a Shrine in Postwar Kosovo Anna Di Lellio, Independent Scholar and Stephanie Schwandner-Sievers School of Slavonic and East European Studies, UCL, London”.)  Ishte në odën e burrave të familjes Jashari aty ku Ademi i ri ka dëgjuar më së pari recitimet e babait të tij, nga Lahuta e Malcisë e At Gjergj Fishtës.  

Fatkeqësisht, për shkak të shtrembërimit të historisë nga historianët nostalgjikë të komunizmit kombëtar dhe ndërkombëtar, nga të dy anët e kufirit shqiptaro-shqiptar, shumë njerëz nuk dinë se i Pari i familjes Jashari, Shaban Jashari – i uritur për mësim e dije, për lexim e shkrim – i mori njohuritë e para në gjuhën shqipe nga mësuesit që kishte dërguar Ernest Koliqi anë e mbanë trojeve shqiptare, përfshir Drenicën. Madje ai shërbeu edhe si mësues për një kohë, megjithse nuk kishte përgatitjet e duhura – por as pajtimin me regjimin e ri komunist të asaj kohe, as miratimin e tyre.

Jam i sigurt se, përveç Familjes së Jasharëve, ka shumë raste të tjera frymëzimi nga vargjet e At Gjergj Fishtës, në radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, por dua të përmend vetëm edhe rastin e Heroit kombëtar Agim Ramadani. Bashkëshortja e Heroit legjendar, Zonja Shukrije Ramadani, me një rast ka treguar për dashurinë e bashkshortit të saj për poezitë e Fishtës, duke thënë se para se ishte nisë për në betejën e fundit, Agim Ramadani, sipas saj, kishte marrë me vete kasetën me poezinë e At Gjergj Fishtës, recituar me zërin e Reshat Arbanës. “Deshta me ju lanë një kujtim”, tha ajo.  “Agimi, kur u nis për në luftë, nga gjithçka që mori me vete, ishte një kasetë, në të cilën kishte të regjistruara me zërin e Reshat Arbanës, poezitë e Fishtës së Madh. Kur e pyeta pse po e merr, ai më tha: – “Shiqo.  Ky është zëri i Atdheut, zëri që na ndihmon, na jep shpresë, na jep fuqi, që të vazhdojmë luftën ashtu siç duem, deri në çlirimin e plotë të Atdheut. Me atë zë (të Fishtës) ai u dha zemër ushtarëve të tij në betejat më të forta që u zhvilluan në luftën çlirimtare të Atdheut tonë”, ka thënë Shukrije Ramadani.   

Qendresa dhe sakrifica sublime e familjes së Adem Jasharit i kishte rrënjët thellë në shqiptarizëm të pastër fishtjan, ashtu siç i kishte edhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës dhe jo në ndonjë lëvizje majtiste, ose terroriste siç mund të pretendojnë edhe sot disa mendje të humbura.  Ishte kjo trashëgimi, sakrificë dhe vendosmëri e një populli dhe e komandantit legjendar, për të siguruar lirinë, njëherë e përgjithmonë. Ishin, pra, sakrifica dhe lufta e Adem Jasharit që, më në fund, bëri jehonën që tingëlloi në veshët e diplomacisë perëndimore për angazhim serioz ushtarak  të NATO-s – vepër e  cila, përfundimisht bëri që, “Lufta e diplomacisë (së deri atëhershme) të këthehej në diplomaci të luftës”, për çlirimin përfundimtar të Kosovës nga pushtuesi serb. 

Shqiptarët sot janë me dy shtete të pavarura, Shqipërinë dhe Kosovën – jemi të mbledhur sot këtu për të festuar Pavarësinë e Kombit – ditëlindjen e komandantit legjendar të Kombit, Adem Jasharit dhe njëherazi kujtojmë edhe 150-vjetorin e lindjes së Poetit kombëtar, At Gjergj Fishtës – sipas të dhënave edhe babait shpirtëror të Familjes Jashari dhe të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Në këtë përvjetor të pavarësisë së Shqipërisë, Adem Jashari dhe At Gjergj Fishta kanë një porosi për shqiptarët – sidomos për klasën politike aktuale në Tiranë dhe në Prishtinë.  Komandanti legjendar Adem Jashari, besoj se do të urdhëronte: Mjaft me intrigat dhe me flirtimet me të huajt që nuk ia duan të mirën Kombit shqiptar dhe boll me sjelljet tragji-komike të  brendëshme politike, tepër të rrezikshme ndaj interesave kombëtare. Gjergj Fishta do të paralajmëronte për rrezikun e përbrendëshëm!  “Shqyptarë! Atdheu nuk mbahet me dokrra e me pallavra, por me fli e me punë”. At Gjergj Fishta

Të gjithë së bashku — shqiptarë nga të gjitha trojet e fisit tonë arbëror – para Altarit të Atdheut në këtë log të kuvendit të “Mbledhur bijt e Shqipërisë përpara këtij Alltari të madh të Atdheut! Faluni! Përunjuni përpara këtij Senotafi të shenjtë! Adhuroni shpirtërat e Deshmorëvet! Dhe lavduroni këtë ditë madhështore!  Gëzouni o Shqiptarë të arratisur në çdo anë të botës. Këndoni ju zogjt e bukur e fluturoni në qiellin e Shqipërisë! Lulëzoni ju fusha! Gjëmoni ju male! Buçitni ju lumenj dhe dete të Shqipërisë!  Bekonani ju o Deshmorët e shenjtë t’Atdheut. Kurajo, durim dhe shpresë, Ti Shqipëria irredente!” (Ilia Dilo Sheperi). 

Ju falënderoj nga zemra dhe ju përshëndes me fjalët e Ilia Dilo-Sheperit! 

Gëzuar Pavarësia!

Frank Shkreli

Richard Holbrooke sits with an unidentified member of the Kosovo Liberation Army at KLA headquarters in Junik, southwest of Pristina, during a shuttle diplomatic effort to stop violence in Kosovo on June 24, 1998.

Takimi i Përfaqsuesit të Presidentit të Shteteve të Bashkuara, Z. Bill Clinton, Ambasadori Riçard Holbrooke me Hajdin Abazin, anëtar i UÇK-ës, në kryeqendrën e UÇK-ës në Junik, 24 qershor 1998 – rezultat i jehonës së veprës heroike të Adem Jasharit në korridoret e fuqive të mëdha perëndimore. 

A group of men in garment Description automatically generated with low confidence
See the source image
A picture containing text Description automatically generated

Deshmori i Kombit Agim Ramadani për At Gjergj Fishtën: “Ky është zëri i Atdheut, zëri që na ndihmon, na jep shpresë, na jep fuqi, që të vazhdojmë luftën ashtu siç duem, deri në çlirimin e plotë të Atdheut”.

PAOLA RRAPAJ, NJË TALENT SHQIPTAR NË KONSERVATORIN E PRAGËS

by

Paola Rrapaj, pedagoge e pianos në Pragë, rrëfen për editorin e Diellit të Vatrës Sokol Paja, rrugëtimin e saj artistik, shkollimin në Universitetin e Karlit dhe Konservatorin e Pragës, pjesëmarrjet e saj në koncerte në shtet më kryesore në botë dhe përgatitjet për audicione doktorature në University of North Texas dhe Southern Methodist University në Dallas.

PAOLA RRAPAJ, NJË SHQIPTARE PEDAGOGE E PIANOS NË PRAGË

Fillimisht ju falenderoj për mundësinë për të qenë pjesë e shkrimeve tuaja, veçanërisht kur redaksia e kësaj gazete ndër vite mban emrat e vizionarëve shqiptarë si F. Noli e F. Konica apo A. Frashëri. Aktiviteti im si mësuese e më pas pedagoge e pianos ka nisur rreth 9 vjet më parë. Mësimdhënia është një ndër pasionet e mia prandaj kur ka nisur në fillim ka qenë në mënyrë vullnetare, më pas privatisht atje ku jetoja, vend të cilin e ktheva në studio personale në një farë mënyre, e më vonë mu ofrua puna në një shkollë muzike çeke ku jepja veç bazat e pianos, sëbashku me teori e këndim. Ndjesë nëse po mburrem pakëz tani, për të arritur në shkollat e muzikës shtetërore, lice apo konservator nuk mu desh asnjëherë të kërkoja punë e të aplikoja por puna vinte tek unë dhe kisha mundësi zgjedhje, kjo pasi rrethi i muzikantëve ështe i vogël e për mua, shqiptaren, se ç’thuhej se isha e përgjegjeshme dhe e mire në punën me studentët. Shkollimi im nga Universiteti i Karlit ishte “double master” dhe përveç mësimdhënies në lice artistik , praktikat për mësimdhenie teorike në histori muzike, analizë forme e harmoni nuk kanë munguar. Mendoj se të qenurit mësues, pedagog, edukator nuk është një profesion por një mision. Kemi në dorë formimin e brezave të ardhshëm për ti frymëzuar, ndikuar apo ndryshuar sado pak. Mësimdhënia është dashuri e madhe siç është edhe përgjegjësi e madhe.

PASIONI PËR KËNGËN DHE MUZIKËN KLASIKE

Dëshira për të kënduar ka nisur në fëmijërinë e hershme. Kam në memorie kujtime të çmuara që lidhen me këtë rrugëtim që nga festivalet e fëmijeve në Vlorë ku babai e vëllai im, Maks e Mario Rapaj, kryesisht kompozonin këngët e mia, më pas më kujtohen festivalet e këngëve popullore, apo “Sofra Vlonjate” ku ishte vërtet privilegj ti bashkohesha muzikantëve e këngëtarëve të afirmuar të qytetit në atë moshë. Nuk mund të shmang figurat drejtuese të festivaleve në Vlorë si Vahit Kuçaj, drejtuesi artistik apo prof. Guri Gjeçi që me shumë dashuri e karizëm prezantonte hyrjet e mia në skenë. Më pas kam pas qenë soliste në korin e ashtu quajtur “Zërat e paqes” në kishën katolike të Vlores, aty ku edhe jam pagëzuar e është një ndër vendet shumë të dashura të qytetit tim. Kjo nën drejtimin e këngëtares shumë të dashur jo vetëm për mua por për gjithë shqiptarët, Rovena Ibrahimit. Nga ana tjetër muzika klasike ka qenë dashuri e sfidë më vete. Pasioni për muzikën klasike ka ardhur me kohën. Vështirë një 6-vjeçar të kuptojë mjeshtërinë e Bachut apo Mozartit. Shumë kanë besuar e influencuar tek une këshillat e Prof. Krenar Zanko, prof. Vasil Çuni e prof. Alqi Lepuri (artist i merituar). Pra u deshën vite studimi e leximi e këshillash të vyera e patjetër edhe rrugëtimi im në Pragë që ti jepte botëkuptim e sy më të mprehtë perceptimit tim për muziken klasike. U jam mirënjohëse kujtdo mësuesi , kolegu apo miku që me lojën e tyre, me njohuritë e tyre kanë ndikuar në formimin tim artistik.

STUDIMET NË UNIVERSITETIN E KARLIT DHE KONSERVATORIN E PRAGËS

Edhe pse jetojmë në shekullin e filtrave më lejoni të flas pa filtra. Studimet në Universitetin e Karlit dhe Konservatorin e Pragës kanë qenë të gjata e të mundimshme. Në moshen 18 vjecare, ashtu ëndërrimtare dhe moskokëçarëse vendosa të studioj në Pragë e të mësoj gjuhën çeke e të hyj në audicione në këto shkolla prestigjioze që kanë shënjuar muzikën klasike botërisht. Po studioja aty ku Dvořák e Smetana kanë lindur, aty ku Mozart ka patur premieren e operës “Don Giovanni”,aty ku kanë performuar Liszt, Chopin e Tchaikowsky, aty ku kanë lindur Franz Kafka, Gustav Mahler apo Milan Kundera. Ndryshimet kulturore nuk ishin të pakta por sipas çekëve, çekishtja ime ishte shumë e mirë dhe kjo më bëri të isha më lehtë pjesë e tyre, të kuptoja më mirë kulturën , ndjeshmërinë në poezi por edhe shakatë. Ndoshta duket sikur e egzagjeroj por 10 vjeçari im në Pragë, studimet, eksperiencat e sakrificat që mu deshën të kaloj aty janë aq të shumta sa do të më duhej të shkruaja libër për to. Autori amerikan Alan Levy kur ka jetuar në Pragë ka pas thënë : Mrekullia e jetës sime është, të ngrihem çdo mëngjes në shekullin e 21 në Pragë. Përtej atyre çka përmenda, kështu ndihem edhe unë kur flasim për Pragën.

RRUGËTIMI ARTISTIK DHE PERFORMANCA TË SHKËLQYERA NË ÇEKI, ITALI, SUEDI , SLLOVAKI, AUSTRI , ZVICËR, GJERMANI DHE AMERIKË

U bë 22 vjet që merrem me piano. Konkurset kanë qenë pjesë e rëndëshme e motivimit tim si fëmijë por me kohën kjo u zbeh. Kam marrë çmime të para por edhe inkurajuese kjo nuk është domosdoshmërisht një matës nëse je apo jo i mirë. Muzika është relative dhe gjithmonë do të jetë dikush që do ta sjellë një interpretim ndryshe nga ti. Të jesh autentik në loje, dhe jo perfeksionist për mua ështe më e rëndësishme. Të arrish të gjesh prekjen dhe tingullin tënd është suksesi më i madh. Gjithsesi nga ana pedagogjike dhe roli i mësuesit, konkurset motivojnë dhe zhvillojnë rrugëtimin artistik, ku perballim aftësitë tona dhe frymëzohemi për zhvillim të mëtejshëm.
Kam patur fatin e mirë të luaj në Çeki, Itali, Suedi, Sllovaki, Austri, Zvicër, Gjermani e Amerikë. Deri më tani, eksperienca e Verbier Festival në Zvicër ka qenë ndër më shënjueset për mua nga ana emocionale por absolutisht edhe ajo profesionale. Të isha duke mësuar e përjetuar atë eksperiencë në orkestrën e festivalit nën drejtimin e muzikantëve më të mirë botëror si Valery Gergiev, Gianandrea Noseda, Esa-Pekka Salonen, apo Daniel Barenboim ishte ëndërr më vete.

PËRGATITJE PËR AUDICIONE DOKTORATURE NË UNIVERSITY OF NORTH TEXAS DHE SOUTHERN METHODIST UNIVERSITY NË DALLAS

Momentalisht jam në Amerikë, periudha e covid për muzikantët nuk ka qene e lehtë dhe ky vendim erdhi si dëshirë e të paturit familjen time afër. Momentalisht po përgatitem për audicione doktorature në University of North Texas dhe Southern Methodist University këtu në Dallas, që do të jenë vazhdimësi e studimeve pianistike me degë minore “music business” ose “music production”. Jam ende në proces kështu që planet do të stabilizohen pas disa javëve të tjera.
Pas publikimit në YouTube të këngëve të mia “Mon Amour” dhe “Ti” po shkruaj këngë e po punoj për një duet që dua ta finalizoj nga pranvera, kur të kthehem shkurtimisht në Shqipëri.

ARTI DHE MUZIKA SI AMBASADORË TË KOMBIT SHQIPTAR

Shqipëria jonë, ai vend i bukur e i dielltë mbart shumë muzikalitet, ka nxjerrë shumë talente ndër vite që sot gjenden në skenat botërore e na bejnë krenar, kjo nga muzika pop e deri tek ajo klasike. Më besoni sa krenari kam ndjerë kur si studente e konservatorit shtetëror të Pragës, përpara një provimi oral, pasi morrën vesh nga vija, është përmendur emri i të ndjerit Mustafa Krantja, themeluesit të shkollës se dirizhimit në Shqipëri, dhe ish student i konservatorit të Pragës në vitet e komunizmit shqiptar, e bashkë me të në Pragë kanë studiuar e lënë gjurmët e tyre muzikantë e artistë të tjerë shqiptarë si Simon Gjoni, Ferdinand Deda, Kristaq Antoniu, Kadri Roshi, Pirro Milkani, por edhe Marie Kraja e cila edhe pse studionte në Graz të Austrisë, performonte shpesh në Pragë.

NJË MESAZH I FORTË PËR ARTISTËT E RINJ

Mesazhi im për artistët e rinj është të mos heqin dorë edhe kur ndihen të pafuqishëm për ta vazhduar këtë rrugëtim. Të bërit art e muzikë nuk kërkon vetëm inteligjencë, koordinim, vullnet e shumë aftësi që jo domosdoshmërisht lidhen me njëra tjetrën por kërkon gjithë energjinë e brendshme, pra ndonjëherë nuk është vetëm lodhje mendore por edhe emocionale. Kjo rrugë është e gjatë dhe ka uljet e ngritjet e saja por kurrë nuk duhet të dorëzoheni kur gjërat vështirësohen. Artistët e rinj apo edhe femijet e vegjel që i kanë hyrë botës së artit duhet ta dinë që kjo rrugë s’është aspak e lehtë, dhe jo, me kalimin e kohës nuk vjen duke u lehtesuar dhe ky fakt duhet pranuar ama shpërblimi shpirtëror, që të jep çdo lloj arti që bëni ,dëgjoni apo krijoni vet s’ta jep asgjë tjetër. Arti ynë , instrumenti, piktura a poezia, na lejon të shprehim veten e ndjesitë tona në mënyrën më të sinqertë. Arti është një ndër bekimet më të mëdha që na është dhënë ne, humanëve.

NJË MESAZH PATRIOTIK PËR SHQIPTARËT NË DIASPORË

Në çdo cep të botës, nga Europa, nga ndonjë qytezë çeke, nga rrugicat e Venecias e deri në mes të Manhattan, ashtu pa plan ndodh që takon shqiptar kudo e dëshira e shqiptarëve për të punuar e për tu përmirësuar është e pamasë. Vërtet besoj se shqiptarët janë popull me inteligjencë dhe mprehtësi e kur këtë energji dinë ta venë në punë bejnë mrekullira. Nuk kam domosdoshmërisht mesazh por vlerësim e respekt për të gjitha sakrificat qe shqiparët e diaspores kanë kaluar. Ndoshta kjo e vërtetë dhemb por mendoj se s’jam e vetmja. Të jetuarit jashtë, na bën pak të huaj në vendin tonë, sa herë kthehemi çdo gjë ndryshon, shokët e fëmijërisë janë larguar gjithashtu , e me kohën humbim gjyshërit e pjesën tjetër të familjes që kemi lënë pas . Ndonjëherë ndihemi më të huaj në vendin tonë se sa aty ku jetojmë prandaj ndoshta mesazhi im modest do të ishte të mos e harrojmë rrugëtimin tonë, sakrificat, atë nga kemi ardhur dhe sot, mundësinë të barazohemi e punojmë krah njerëzve që vijnë nga vende shumë më të zhvilluara sesa Shqipëria. Mikpritja dhe bujaria e shqiptarëve më bëjnë të mendoj se shqiptarët në vend të zemrës kanë diell e ky diell s’duhet të shuhet kurrë. A mos ndoshta kjo është edhe një ndër arsyet e emrit të gazetës suaj?