Nga ANGELO PANEBIANCO – “Corriere della Sera”, 21 tetor 2023 – E përktheu: Eugjen Merlika 

Mbrojtja evropiane, bla bla bla. A njeh ndonjëri një argument më të mërzitëshëm? Mërzija varet nga fakti që të gjithë e dijnë që tema nuk qëndron në të vërtetë në axhendat politike të kryeqyteteve evropianë. T’a themi menjëherë: do të kishte qënë një gjë tejet e bukur nëse dhe në vitet e ardhëshme të mund të mërziteshim duke dëgjuar të flitet mbi mbrojtjen evropiane. Fatkeqësisht, kjo mund të ndryshojë shpejt. Fatkeqësisht, jo mbas shumë kohe, larg mërzitjes, do të mund të gjëndeshim në kushte që të jemi të detyruar t’i kërkojmë qeverive, me një shqetësim në rritje, se çfarë bën apo mund të bëjë Evropa për të n’a mbrojtur, për të mbrojtur secilin prej nesh. Është e vërtetë se ka ndonjë që beson se janë në kantier nisma premtuese evropiane në fushën e mbrojtjes. Më të informuarit përmendin  shkurtesa të panjohura për publikun e gjërë si AED (Agjensia e mbrojtjes evropiane). Por mbetet thelbi: nuk ka në këtë çast, asnjë mbrojtje të përbashkët evropiane. Ndërkohë është ndryshuar bota rreth nesh. Nga një krah rritet çrregullimi (Ukraina, Lindja e Mesme, Afrika nënsahariane) dhe, me çrregullimin, rriten kërcënimet për sigurinë e Evropës. Nga  krahu tjetër do të bëjmë hesapet me faktin që mbrojtja amerikane e siguruar që nga lufta e Dytë botërore vështirë se mund të jetë akoma. 

Në çdo rast duhet të jetë e plotësuar me një orvatje të evropianëve për të ndihmuar mbrojtjen e tyre. Duhet menduar se çfarë mund të ndodhë nëse në zgjedhjet e ardhëshme presidenciale amerikane do të fitonte Donald Trump, tejet i gatshëm t’a hidhte Ukrainën në krahët e Putinit. Një fitore e Trumpit do të destabilizonte gjithë botën perëndimore e do t’i jepte një goditje ndoshta vdekësore NATO-s. Atëherë evropianët, të mbetur papritmas pa mbrojtësin e tyre historik, çfarë do të bënin? Por edhe nëse Trump nuk do të fitonte, nëse Bideni do t’i a dilte, do të mbetej fakti që, të mbaruara kohët e mbizotërimit të pakundërshtueshëm amerikan, në vitet e ardhëshme Shtetet e Bashkuara nuk do të arrinin të vetëm të kujdeseshin për sigurinë e Kontinentit të vjetër.  

Kemi qënë deri tani vetëm “konsumatorë” të sigurisë (të furnizuar nga amerikanët). Duhet të fillojmë të prodhojmë, në sasinë e nevojshme, edhe ne. E nuk do të mjaftojnë për qëllimin Shtetet kombëtare. Për të prodhuar siguri, në mënyrë vërtetë të efektëshme e të dobishme, duhet të vemë së bashku ide, organizim e rezerva. Gjithënjë nëse evropianët të binden (nuk është e thënë që kjo të ndodhi) që alternativa do të thotë të shkojmë drejt rreziqesh vdekësore. Do të jetë e vështirë, tepër e vështirë të binden evropianët, i vetmi popull mbi Tokë, që është zbavitur gjatë me idenë që historia (me të gjithë ngarkesën e dhunës që mbart me vete) nuk ka të bëjë me të. Zgjimi është padyshim i dhimshëm. Jo rastësisht, edhe shumë prej atyre që pranojnë se do t’ishte e nevojshme një mbrojtje evropiane, i kalojnë sipër kuptimit të vërtetë të saj. Mbrojtje evropiane do të thotë, para së gjithash, një zhvendosje të një pjese të madhe t’ardhurash nga welferi në warfare ( e vetëm kjo, në vetvete është një temë politikisht shpërthyese). Në rradhë të dytë do të thotë të krijohet një “qëndër” e ligjëruar për të përdorur  forcën (pra specialistët e dhunës, ushtarakët) për të përballuar cilindo grabitës që do të donte të na sulmonte.

Pengesa kryesore për një mbrojtje evropiane gjithnjë ka qënë fakti se siguria e Evropës nuk është quajtur kurrë nga evropianët si “një pasuri publike” në vështrimin teknik të fjalës, ose si një pasuri e padukëshme, e tillë për të cilën çfarëdo kërcënimi sigurisë të njërit apo tjetrit Vënd evropian të ndjehej nga të gjithë  si një kërcënim Evropës në tërësinë e saj. Vëndet veriore dhe ata të Lindjes kanë qënë gjithmonë më të ndieshëm ndaj kërcënimeve të mundëshme të Lindjes (nga Rusia), ata jugorë kërcënimeve nga Jugu (Lindja e Mesme, Afrika). Vetëm me mësymjen ruse Ukrainës, për të parën herë, shumë evropianë, të Veriut e të Jugut janë ndjerë të paraqitur një rreziku të përbashkët. Por nuk është e thënë (sikurse tregojnë hulumtimet) se ky ndijim rreziku i përbashkët mund të zgjasë në kohë.

Por ka një aspekt mbi të cilin qeveritë  do të mund të punonin me mbështetjen e opinioneve publikë. Mbrojtja evropiane nuk do të thotë vetëm mbrojtje nga kërcënimet ndërkombëtare, të sjella nga fuqi të huaja. Do të thotë edhe mbrojtje nga rreziqet e brëndëshme ose më saktë transkombëtare apo transevropianë. Si terrorizmi xhihadist. E tregon në mënyrë shëmbullore rasti i atentatorit të Brukselit, militanti i Izis i zbarkuar në Lampedusa e pastaj i kaluar në Vënde të ndryshme evropiane më parë se të godiste në Belgjikë. Edhe se në këtë çast mund të duket një ide ireale, shpejt a vonë do të bëhet e qartë për të gjithë se një dukuri transnacionale si terrorizmi  përballohet efektivisht vetëm në një mënyrë. Duke krijuar një shërbim spiunazhi përmbi shërbimet kombëtare e duke krijuar  një bërthamë të policisë evropiane, veç prokurorive e gjykatave evropiane të cilave t’i besohet detyra e kundërshtimit të terrorizmit. Janë synime ambiciozë por jo irealiste. Qeveritë kombëtare mund t’a gjejnë politikisht të leverdisëshme të hiqnin dorë nga një telash, të kalonin në fushën evropiane një veprim kundërshtie që sot varet krejtësisht nga organet kombëtarë. Të luftohet me sukses terrorizmi do të thotë  t’i jepet evropianëve një “pasuri publike”, që ata të mund t’a njohin si të tillë.

Ka qënë një kohë kur evropianët e shihnin botën duke vënë syze të trëndafilta, në të cilën mendohej se bashkimi politik i Evropës do të na binte në prehër si një frut i pjekur, në sajë të një ndërvartësie ekonomike gjithënjë e më të madhe. Pastaj arritën t’ashtuquajurit sovranistë  për të n’a thënë se proçesi i integrimit evropian ishte në të vërtetë një fatkeqësi, një dëm për pavarësinë e Shteteve e traditat e tyre, ashtu sikurse një fyerje për demokracinë. As edhe sovranistët besojnë seriozisht n’atë që thonë. Aq është e vërtetë sa që janë filo-putinianë, dëshirojnë të zëvendësojnë Amerikën me Rusinë në veshjen e një mbrojtësi: hajde pavarësi kombëtare, hajde. Mbetet fakti se europeizmi tradicional, me argumetat e tij të përhershëm, ka mbaruar, ka humbur besueshmëri. Nuk është ekonomia ajo që krijon bashkimet politike. Por mund t’i bëjnë sfidat e sigurisë, dhe frika (frika fizike) që kërcënimet sigurisë sjellin me vete. Ndoshta nën përplasjet e ndikimet e kërcënimeve të shumta, Evropa – ajo pak Evropë që është do të shkërmoqet. Ose ndoshta frika do t’a shtyjë të shtrëngojë rradhët. Në të gjitha rastet koha e mërzisë duket se ka mbaruar.

I am so happy to announce that after a year-long effort of personally nudging the administration and formally requesting that Albanian be taught at Penn, the course Elementary Albanian I is now available for the upcoming Spring 2024 semester. I hope that we all recognize what a historical moment this is for us as a group on campus, and for our beautiful and unique language to be taught at the oldest American university. Elementary Albanian will now be offered amongst many other languages in the languages department and it will be accessible to all students at University of Pennsylvania. Although I have graduated this May, I am incredibly proud to witness the creation of the first class to ever solely highlight Albanians at Penn.

Our language has miraculously survived hundreds of years of foreign occupation. I wanted to see it live even more years, documented in our University’s historical archives, as a language that persists within a nation of endurance. This course will serve as a gateway for students to learn more about our language and our history, and it will serve as a vehicle for our first-generation, second-generation, and even third-generation Albanian-Americans to be able to keep speaking Albanian for generations to come. I call on all current students to take the course and leave a mark on your transcripts and your education at Penn as fighters who are doing what it takes to keep our language spoken and alive.

I hope that you all remember to never stop advocating for your people and for your language.

Ne jemi një, ne jemi shqiptarë.

Gjithë të mirat, Ballina Prishtina

---

Ladies and Gentlemen, Old Friends & New Ones, Honored Guests,

As I look around the room this evening at the sea of smiling faces — I see friends I’ve known for many years, And I also see some I have yet to come to know.

I am honored, beyond measure, to be here, among you and I could not be prouder to have been chosen as the recipient of the Philanthropy Award by the Albanian American Women’s Organization “Motrat Qiriazi” Thank you Thank you.

It must be said that organizations are only as good as the people who serve and are committed to them. Historically, these people are the lifeblood of the organization.

That said, I would like to recognize and thank a few people.

It Started with Shqipe Biba on February 5th, 1993, gathered on her son’s birthday “Motrat Qiriazi” was born. Dear Shqipe we are grateful!

I wish to acknowledge Dr. Anna Kohen, for her leadership and guidance, as longtime President of AAWO, and the current President of the Florida Chapter. Dr Kohen introduced me to the AAWO “Motrat Qiriazi” 6 years ago. Since then, the Kosloski Foundation continues to support AAWO with different educational and community outreach programs in New York and Florida.

I also would like to thank and acknowledge the outstanding current President of the AAWO “Motrat Qiriazi” Beti Beno esquire, for her tireless efforts as president since 2016. On behalf of the organization, as well as the board of directors we thank you Beti.

There is no one who has given more — or who is more deserving of our gratitude and respect for her ongoing work with AAWO, and for gathering all of us here tonight – THANK YOU Beti!

*Ms. Fotoni Allteni Kosloski Foundation, Director, and Trustee Speech AAWO “Motrat Qiriazi” Gala

October 14, 2023, New York.

Mevlan Shanaj/

Njeriut në jetë i mungon siguria! Për çdo vendim që marrim kemi diskutimin nonstop se a kemi bërë zgjedhjen e duhur! Dilema apo mëdyshja dhe intuita , janë bashkëshoqëruese në jetë. Ke mëdyshje për çdo gjë.Vete në dyqan për çfarë dolloji nevoje dhe ke mëdyshje se cilën të zgjedhësh! Në restorant e kalon disa herë menynë ! Këto janë më të rëndomtat! Po dualizmi më i madh të ndodh për njeriun që do krijosh familjen. Thuhet që dashuritë në shumë raste lindin në 7 sekondat e para! Mua nuk më ka ndodhur për 7 sekonda por njohje graduale deri sa intuita më tha: Ky është njeriu i jetës tënde! Unë kam si bindje se intuita është shqisa më e fuqishme e njeriut! Dhe zgjedhjet më të mira në jetë i bëjmë me intuitë dhe jo me ment!Çdo veprim e marrim e rimarrim në mendje për të qenë të bindur se kemi marrë vendimin e duhur! Edhe kur marrim një vendim të cilin e pëlqejmë është e pamundur të mos e ri gjykojmë ! Asnjë hap në jetë nuk bëhet pa mëdyshjen! Gjyqi i pandalshëm me veten është gjyqi më jetë gjatë. Unë disa herë i them dualizmës : Mjaft se më lodhe dhe ja vë kufirin te thana! Mirëpo kjo një fjalë që vjen në ment se unë as që di kuptimin e kësaj shprehje! Të ketë qenë ndonjë ndarje toke që thana përcaktonte ndarjen , apo ku i dihet! Thana nuk ta sqaron kuptimin! Intuita më thotë , të mos merrem me thanat, po me zyrën e pasurisë! Aty vendosen kufijtë e rinj sipas tarafeve!Deri sa nuk ka recetë, në krijimtari, padyshim do ketë pasiguri!Pikërisht dyshimi është vuajtja që të jep rezistencën për më të mirën!

Shaban Murati/

-Një pyetje njëmilion dollarëshe po qarkullon në qarqet diplomatike në Tiranë: Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama e priti në Tiranë presidentin e Francës Emanuel Makron si shtetas i Shqipërisë apo si shtetas i Francës?

-Presidenti i Serbisë Vuçiç në 16 tetor i bëri një top të madh BE dhe Ramës. Midis BE nga njera anë dhe Rusisë e Kinës nga ana tjetër, Vuçiç zgjodhi të shkojë në Pekin, ku është edhe Putini, sepse Rusia dhe Kina janë aleatë strategjikë për të, jo BE. BE bën sikur nuk e sheh dhe sikur nuk e ndjen shuplakën serbe ndaj saj, siç bëri edhe për sulmin ushtarak terrorist serb të 24 shtatorit kundër Kosovës. Vuçiç flen për natë në shtratin e Putinit, kurse Brukseli qetëson veten me iluzionin se me letra e ka grua Serbinë.

Kurse Tirana bën sikur nuk kupton asgjë, sepse rajai ia fal gjithmonë përçmimet e agait.

– Nuk dihet pse në Tiranë i dhanë rëndësi nxirjes teatrale në fytyrë të kryeministres serbe Bernabiç në samit. Me atë nxirje surrati ajo u përpoq t’i jepte rëndësi vetes të dukej tamam burrë, sepse fuqi nuk ka, sepse ajo është e katërta apo e pesta në hierarkinë e pushtetit në Beograd. Vlera e saj është vetëm se me Bernabiçin si përfaqësuese e LGBT, Serbia i quan të plotësuara standartet e BE për anëtarësim.

-Në Tiranë nuk e bëjnë aspak pyetjen diplomatike pse Makron neglizhoi samitin e Procesit të Berlinit në drekë dhe vjen po atë ditë mbasdreke për vizitë në Tiranë. Nuk e bëjnë, sepse Tirana është e para që e tradhëtoi “Procesin e Berlinit” kur iu bashkua projektit të Vuçiçit të “Ballkanit të Hapur”.

-Çudia diplomatike shqiptare është që presidenti i Francës Makron vjen zyrtarisht për vizitë shtetërore presidenciale në Shqipëri dhe darkën zyrtare dhe dekoratën zyrtare ia jep kryeministri dhe konferencën e përbashkët të shtypit e mban me kryeministrin e Shqipërisë. Të paktën të ndryshojnë përcaktimin dhe ta quajnë vizitë kryeministrore e presidentit të Francës në Tiranë.

(Ndoshta ju ndihmon për gjetjen e përgjigjes së pyetjes së fillimit).