Nga Albert Vataj/

Në letërsi, ai nuk i takonte qarkut të “lapidaristëve” të poezisë fjalëpakë që e shoshiste të tashmen me shkrimin simbolplotë alegorik në petkun e arkaikes mbikohore e në frymën e visarit të traditave të lashta gojore, kumton Sabri Hamiti.

Zëri i tij poetik ishte zë më vete, mjaft origjinal, personal dhe individual. Poezia e tij na flet drejtpërsëdrejti, ngrohtë, zbutë, thellësisht njerëzor e me një sensibilitet të stërholluar. Në dy përmbledhjet e tij të para – “Fluturojnë e bien” (1975) dhe “Kanjushë e verdhë” (1978) – poezia e tij merrej kryesisht me vatrën e poetit tek janë mjaft kuptimplotë titujt e cikleve “Shtëpia në kornizë” dhe “Skena nga jeta e fshatit”. Poezia e tij e përmallshme e këndon dashurinë, e kujton dhimbshëm (dhe pa idilë ruraliste) vendlindjen dhe na e rrëfen porosinë e saj qendrore, kërkimin e poetit për “pak frymë njeriu e pak dritë qiriri”. Me kohë, duke u bërë gjithnjë e më shumë refleksiv poeti kaloi gjithnjë e më shumë te një qark më i gjerë tematik dhe te të folurit poetik me bukuri e begati të rrallë metaforike e figurative. Kështu, poezia e tij e përmallshme e vendlindjes gjithnjë e më shumë bëhet edhe universale. Në vëllimin e tretë poetik, “Shenjat e shenjta” (1979), kemi të bëjmë dhe me fjalë e elemente si “hije”, “pluhur”, “frikë”, “terr”, “ftohtë”, “varr”. Shkallëzohen vetmia dhe shqetësimet e poetit që flet shpesh edhe për fundin dhe vdekjen. Me një thellësi që nuk hetohet në lexim të cekët, na qet tabllo tejet të qëlluara të groteskës që e quajmë “jeta”. Thelbi kryekëput human i vargjeve, ligjërimi lirik dhe substancial i poetit të mallit, të dashurisë, të dhembjes, të vetmisë e të vdekjes e bëjnë Jusuf Gërvallën një zë të patjetërsueshëm të poezisë së re shqipe, nënvizon ai.

Jusuf Gërvalla (Dubovik, 1 tetor 1943 – Shtutgart, 18 janar 1982) ka qenë veprimtar, shkrimtar dhe muzikant shqiptar. Ka qenë themelues i grupit marksist-leninist Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës. Lindi në Burrëmadhi, në komunën e Deçanit. Shkollimi i lartë tij vijoi në Prishtinë e Ljubjanë, më pas punoi si gazetar në Shkup e Prishtinë. Një nacionalist i zëshëm, hyri në radarin e Policisë sekrete jugosllave, duke u shtytur të kërkonte azil në Gjermani ku themeloi Lëvizjen Popullore për Republikën e Kosovës që më pas u nda në dy fraksione Lëvizja Popullore e Kosovës dhe Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës, të mbramin e kryesonte Gërvalla.

Më 18 janar 1982 Jusufi bashkë me të vëllanë, Bardhoshin, dhe Kadri Zekën u vranë nga shërbimi sekret Jugosllave në lokalitetin Untergruppenbach pranë Shtutgartit në Gjermaninë Perëndimore asokohe.

Jusuf Gervalla – studioi në Kosovë e Slloveni, punoi si gazetar në Prishtinë e Shkup, krijoi një levizje klandestine per çlirimin e Kosovës, por u detyrua te ikte nga vendi. Në vitin 1982, Gërvalla u vra nga persona të panjohur pranë shtepisë së tij në periferi të Shtutgardit, Gjermani. Nga të shtënat, krahas tij, mbetën të vrarë i vëllai Bardhosh Gërvalla dhe shoku i tij Kadri Zeka. Vrajsa e trefishtë, për të cilën dyshimet ranë mbi sigurimin jugosllav, shkaktoi zemërim mes shqiptarëve në Kosovë dhe jashtë. Studiuesi Robert Elsie thote se disa vëzhgues e cilësojnë këtë vrasje si pike-nisjen e konfliktit të armatosur midis shqiptarëve dhe autoriteteve serbe në Kosove. Jusuf Gervalla ishte edhe shkrimtar e poet. Ja nje strofë nga:

SHTËPIA QË NDËRTOJ

“në një skutë do të ketë më shumë dritë

në tjetrën vend për shtratin dhe minjtë

një derë do ta ketë për në rrugën kryesore

një tjetër për kopshtin me lule të bardha

një verandë do ta ketë me një fuçi druri portokalli

do ta llogarisë këndin e diellit mbi dritare.”

Naum Prifti/

Si shkrimtar i jam mirënjohës Sterjo Spasses (gusht 1914 – shtator 1989) Në krijimet e tij përjetova letërsinë me mjedise dhe personazhe shqiptare. Kur lexova romanin “Afërdita” dhe ndesha përshkrimin e Sterjo Spasses për Xha Koroveshin ulur ndanë oxhakut me katruven e ujit pranë e me çibukun në gojë, u mrekullova. Deri atëherë romanet italiane dhe franceze që kisha lexuar si “Konti i Monte Kristos”, “Bija e mallkuar”, “Ura e Psherëtimave,” “Maska e zezë,” e të tjera të këtij lloji, ishin plot me kontër e kontesha, aristokratë e dukesha, tejet larg jetës sime, si nga botë vështrimi ashtu edhe komunikimi me etikë aristokrate. Prandaj për mua, Afërdita ishte më shumë se një roman me telashet e gëzimet e një vajze qytetare që vjen arsimtare në fshat. Përjetimi im u përforcua kur lexova romanin e tij “Pse?” me famë në atë kohë, ku spikasin pikëpyetjet e një djaloshi që jeton mes një mjedisi disi të huaj e të pa kuptuar për të, i cili arrin në një fund tragjik. Në sytë e mi vepra si këto e ngritën Sterjo Spassen në apogjeun e shkrimtarëve shqiptarë aty pranë rrethit të autorëve të mëdhenj si Naim Frashëri, Migjeni, Çajupi, Mjeda, Asdreni, të cilët të gjithë kishin kaluar në amshim. Prandaj sapo vajta në Tiranë për të ndjekur studimet e shkollës së mesme, dëshira ime më e madhe ishte ta shihja Sterjon Spassen “me mish e kocka’ të gjallë. Dhe një ditë vjeshte duke ecur buzë trotuarit të kafe “Berlinit” në qendër të qytetit, një shok që e njihte, më tha: “Ja ku e ke Sterjo Spassen, ai me ata flokët e gjatë.” Ishte viti 1950. Ai kishte tipare skulpturore, burrërore, por njëkohësisht të buta e mirëdashëse. Më lanë mbresë të veçantë flokët e tij të dendur, të cilët prapa formonin një fole ku mund të shtrohej një fajkua a shqiponjë. Edhe sot ashtu më ka mbetur në mendje.

Për fat, në shkollë të mesme kisha shok banke Kristo Pandofskin, maqedonas nga Verniku. Ai e quante Sterjon ‘mik të familjes’ me qenë se edhe ai ishte nga zona e Pustecit. Kristoja shkonte për vizitë në shtëpinë e Sterjos të dielave kur kishim liridalje. Prej tij mësova se në shtëpinë e Sterjos flitej sa maqedonisht, sa shqip, sipas rastit. Kur u kthye nga një prej vizitave më solli vëllimin me tregime “Nusja pa duvak” qe ia kishte falur vetë Sterjoja. E lexova me një frymë duke e lutur të më sillte dhe ndonjë libër tjetër për ta lexuar kur t’i jepej rasti. Nga letrat që këmbente Kristoja me të jatin, mësova edhe unë disa fraza maqedonisht, sikurse “Milime Tate!’ dhe pak shprehje me formula tradicionale që në shqip mund të përkthehen si “Vij të pyes për shëndetin tënd” etj.

Romani i Spasses “Ata nuk ishin vetëm” botuar më 1952 vinte në dukje bashkëpunimin antifashist të popujve të Ballkanit, kryesisht shqiptar dhe maqedonas. Ky roman i përshtatej metodës së realizmit socialist në letërsinë shqiptare të pasluftës. Por në të gjithë veprën e Spasses shquhet origjina e autorit dhe neveria që ndjen për arrogancën, dhunën e bejlerëve dhe të pushtuesve Italiane.

Brenda një periudhe të shkurtër dhjetë vjeçare 1972-1983, Sterjo Spasse botoi njërin pas tjetrit pesë romane voluminozë, ku shkriu kujtimet e fëmijërisë, rrëfimet e më të moshuarve, tok me ato që akumuloi nga historia. Ky cikël, që do ta quaja cikli i Rilindjes, fokusohet te përpjekjet e rilindësve tanë, njerëz të penës dhe të pushkës për zgjimin kombëtar dhe për të shkundur zgjedhën otomane me përkrahjen e fqinjëve maqedonasë dhe grekë. Madje i frymëzuar nga lëvizja anti-osmane për Rilindjen e Maqedonisë, ai e pagëzoi djalin me emrin Ilinden.

Më kujtohet se në mesin e viteve tetëdhjetë Sterjoja pati gëzim të madh familjar: kthimin e të vëllait nga Amerika, i emigruar atje para lufte. Festën me miq e shokë e bënë në vendlindje, në Gollomboç. Kurrë më parë dhe as më pas Gollomboçi s’kishte patur aq shumë mysafirë të nderuar, artistë, shkrimtarë, gazetarë, këngëtarë, radio kronistë. Vargu i gjatë i veturave me ngjyra e marka të huaja ishte një pamje e paparë për fshatin. Të afërm të familjes u dyndën nga ana e anës për të përshëndetur ardhjen e të mërguarit. Shumë prej tyre nuk e kishin njohur të vëllanë e tij por erdhën për të nderuar Sterjo Spassen.

Vepra dhe talenti i Sterjo Spasses zë vend të merituar në letërsinë shqipe të pavarësisë dhe të realizmit socialist ndërsa pena e tij ju përkushtua farkëtimit të lidhjeve tradicionale shqiptare-maqedonase.

Shënim: Takim përkujtimor kushtuar figurës dhe veprës së Sterjo Spasses mbajtur në Bibliotekën e Kongresit në Uashington DC, në 10 maj 2012

See Insights and Ads

Create Ad

All reactions:

11

Gezim Zilja/

Sërish për Syrin e Kaltër dhe heshtjen makabre të qeverisë.

Në një përgjigje të kërkesës së bërë nga i palodhuri atdhetar Sazan Guri, Ministrisë së Infrastrukturës dhe të Energjisë për informacion lidhur me ujësjellësin Gjirokastër-Puglie (Syri i Kaltër-Puglie ) vjen dhe përgjigja me shkresë zyrtare, firmosuar nga zv.ministria Viola Haxhiademi me nr. 5094/1 prot. datë 14.09.2023 ku midis të tjerash pohohet: “…Rajoni i Puglias, Itali i është drejtuar Ministrisë së Infrastrukturës dhe të Energjisë me shkresë zyrtare për mundësinë e një zhvillimi studimi fizibiliteti tekniko ekonomik në lidhje me një ujësjellës mes Shqipërisë dhe rajonit të Puglias përmes shoqërisë publike Acquedotto Pugliese. Në vijim ministria e Infrastrukturës dhe energjisë ka shprehur gatishmërinë për bashkëpunim ndërmjet institucioneve përgjegjëse për vënien në dispozicion të informacioneve paraprake të nevojshme për të parë mundësinë e kryerjes së këtij Studimi…”  Ndërkohë gjatë vizitës private të kryeministres italiane Meloni në Dhërmi (thuhet me pushime) shtypi qendror i Puglies shkruante më 31.05.2023: “Acquedotto dall Albania alla Puglia via libera all progetto da un miliardo. Il governo albanese ha dato il via libera all’ acquedotto che colleghera Argirokastro in Albania….” Në shqip kjo frazë përkthehet: “…I jepet rrugë e lirë projektit të ujësjellësit prej një miliard. Qeveria shqiptare ka dhënë pëlqimin e plotë (rrugë të lirë) ujësjellësit që do të lidhë Gjirokastrën….”

Pra kemi dy njoftime të ndryshme. Ndërsa nga Ministria përkatëse shqiptare thuhet se është dhënë leje për një studim fizibiliteti, nga autoritet italiane pohohet që projekti (studimi i fizibilitetit etj) është gati dhe vlera e ujësjellësit do të jetë një miliard euro. Dikush nuk është i sinqertë por sigurisht ato që kanë nxjerrë tash dhjetë vjet Shqipërinë në pazar, si bagëtinë në tregun e gjësë së gjallë janë qeveritë shqiptare. Kështu është vepruar me minierat e kromit dhe të metaleve të tjera, me fushat e naftës në Patoz-Marinëz, me portin e Durrësit që shumë shpejt do kuptojnë albanezët se në çfarë katastrofe portuale  është futur Shqipëria me këtë aferë arabe, me cirkun kryeministror të Shpiragut, me TEC-et lundruese që paguhen plot një vit badiava me 94 mijë eoro/dita deri te bisedimet e fshehta të Alket Hysenit me shoqëritë amerikane për ndërtimin e një petrolifere gjigande në Zvërnec që do furnizojë me gaz gjithë Ballkanin Perëndimor e të tjera që do të dalin më vonë. Nga të dhëna të sigurta, studimi fizibilitetit për ujësjellsin Gjirokastër-Puglie është bërë me hollësi qysh në fillimet e viteve ’90 dhe është aprovuar parimisht nga qeveria Nano në vitin 2001dhe u konfirmua sërish nga Rama pas bidsedimeve me Melonin. Projekti parashikonte tërheqjen e 5.5m3 ujë/sek nga Syri i Kaltër. Destinacioni përfundimtar në brigjet e Puglies do të ishte jo më pak se 4m3/sek. Në projekt ishin parashikuar  disa degëzime në shërbim të qendrave nga kalojnë tubacionet që janë të destinuara për zhvillim turistik me një prurje prej 0,7 m3/sek, pothuaj asgjë. Në projektin e ri Rama është parashikuar të transferohen 150 milion m3 ujë në vit, që do të thotë që edhe ajo sasi (një curril) uji e parashikuar për zonat nga kalojnë tubacionet të jetë hequr fare. Përfitimet e rajonit të Puglias, një rajon shumë i varfër në rezerva ujore, që po shkojnë drejt shterimit të plotë do të jenë shumë të mëdha prandaj qeveria italiane për këtë investim të ri një miliard dollarësh, që do të realizohet për katër vite, është shumë entuziaste. Po shtrojmë disa pyetje të thjeshta për qorrat, militantët dhe antishqiptarët

1. Përse mbahen të fsheta këto kontrata nga populli shqiptar?
2. Përse nuk pyetet komuniteti nga buron dhe lag Syri i Kaltër që është  detyrim Kushtetues?
3. Asnjë kontratë të Portit të Durrësit me arabët , të fushave të naftës, të minierave të kromit e bakrit, të TEC-ve lundrues, ndërtimit të depove të karburantit dhe impianteve të përpunimit të naftës në Zvërnec, nuk mund të gjesh (është detyrim kushtetues) në faqet e Ministrive përkatëse. Përse këto fshehtësi me pasuritë e popullit? Ku e gjenë guximin KM-ja dhe shpura e tij për të bërë pazare me pasuritë e populit shqiptar pa dijeninë e tij? Andej nga Kuvendi përfaqësuesit e popullit të mëngjër e të djathtë  bëjnë llogje kavaje e tallin prapanicën me e hartime e fjalime që nuk i hyjnë në punë kurrkujt. Ku po shkon Shqipëria me këto politika ekonomike?