• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Përvjetori i 25-të i vizitës historike të Sekretarit Amerikan të Shtetit James Baker në Shqipëri

June 22, 2016 by dgreca

“Amerika është me ne!” Përvjetori i 25-të i vizitës historike në Shqipëri të Sekretarit Amerikan të Shtetit James Baker/
22 Qershori  shënon 25 vjetorin e ngjarjen më kulmore në rrëzimin e regjimit të Enver Hoxhës,  vizita historike e një Sekretari Amerikan i Shtetit, në Shqipëri./
Nga Beqir SINA – New York/
  WASHINGTON D.C: Megjithëse, ngjarja më madhore në marrëdhëniet shqiptaro-amerikane, mbetet për gjithë historinë, e Shqipërisë, vizita historike e një Presidenti të SHBA, në Shqipëri, në 11 Qershor  2007 nga presidenti i atëhershëm George W. Bush, i cili në konferencë shtypi, me ish Kryeministrin Berisha nga Tirana paralajmëroi, Serbinë, Rusinë, dhe aleatët e tyre, se SHBA, do t’a njohën pavarësinë e Kosovës.
Kurse, një ngjarje tjetër me vlera kulmore në Shqipëri, natyrishtë, që është edhe 22 Qershori, e cila shënon sot 25 vjetorin vizitës historike, e një Sekretari Amerikan i Shtetit, në Shqipëri.
James Baker, ishte i pari zyrtar i lartë nga SHBA, Sekretar Shteti, që shkeli në Tiranë, 22 Qershor në vitin 1991, të cilit iu rezervua një pritje madhështore në Shqipërinë, e sapo dalë nga izolimi komunist.
Gjysmë milioni njerëz pritën zyrtarin e lartë amerikanë në pritje të jashtëzakonëshme.
Në emër të Presidentit Bush dhe të popullit Amerikan, unë vij këtu sot për të thënë ju: “Liria punon!” do tu thoshte 25 vjet më parë, Sekretari i Shtetit James Baker, përmes përkthyesit të tij, shefit të shërbimit shqiptarë Zëri i Amerikës Elez Biberaj, për të inkurajuar Shqipërinë të ecte drejt lirisë dhe demokracisë.
“Protagonisti” i këtyre marrëdhënieve të shkëlqyera dhe që shënuan vetëm rritje, njeriu që shoqëroi si përkthyes i Departamentit të Shtetit në atë vizitë historike, 25 vjet më parë ish gazetari dhe tani Drejtori i Divizionit të Euroazisë në ‘Zërin e Amerikës’ z. Elez Biberaj – ka postuar në medien sociale Facebook, disa fotografi që tregojnë emocionet dhe kujtimet e asaj kohe, kur 25 vjetë më parë më 22 Qershorë 1991, rreth 500 mijë shqiptarë, pritën si “hero” Sekretarin Amerikan të Shtetit James Baker.
Zoti Biberaj shkruan në statusin e tij : “Në një vizitë historike në Tiranë më 22 qershor 1991, Sekretari Amerikan i Shtetit James Baker përshëndeti Shqipërinë për herë të parë para Botës së Lirë, pas afër-një gjysmë shekulli të diktaturës komuniste : “Në emër të Presidentit Bush dhe të popullit amerikan, unë vij këtu sot për të ju them: Liria punon në fund, ju jeni të lirë për të menduar, më në fund në mendimet tuaja, ju jeni të lirë të flasni lirshëm mendimet tuaj më në fund, ju jeni të lirë për të zgjedhur udhëheqësit tuaj, më në fund, që të jeni…. lirë për të adhuruar rrugën tuaj … Mirë se vini, qytetarë të lirë të Shqipërisë, në Botën e Lirë “”
Drejtori i Divizionit të Euroazisë në “Zërin e Amerikës” Dr. Elez Biberaj, me një ‘penë të Artë” i ka sjellë, edhe më parë kujtimet e tij, mbi ato që përjetojë ai si shqiptarë, si një ish i arratisur i rregjimit të diktatorit Enver Hoxha, pas rënies së regjimit komunist, përmes librit “Shqipëria në Tranzicion”.
Në libër ai rrëfen edhe eksperiencën e tij, që në vitet e para të demokracisë spikati me përkthimin e fjalimit të sekretarit amerikan të Shtetit, James Baker. “Unë në atë kohë isha mjaft idealist. Mendoja se me përmbysjen e komunizmit,  ndryshimet do të ndodhnin shumë shpejt dhe do ishin pozitive”, tregon ai.
Veprimtari i dalluar i komunitetit Harry Bajraktari, një mik i hereshëm i Dr. Biberajt, në New York, në statusin e tij privat, ka psotuar një shënim mbi 22 Qershori  shënon 25 vjetorin e ngjarjen më kulmore në rrëzimin e regjimit të Enver Hoxhës,  lidhur me vizitën historike e një Sekretari Amerikan i Shtetit, në Shqipëri.
Ajo ishte një nga ditët më të mëdha për kombin shqiptar, shkruan zoti Bajraktari, dhe thotë:”Faleminderit z. Elez Biberaj për kontributin tuaj që i keni dhënë popullit shqiptar. Sot Shqipëria, është një vend demokratik dhe anëtar i NATO-s. KOSOVA është një vend lirë dhe i pavarur”.
Çfare tha Berisha ne “New York Times” nje dite para ardhjes se Xhejms Bejkerit
Gazeta amerikane “New York Times” nji ditë para kësaj viizite historike publikojë nje shkrim te kreut te opozites shqiptare vetem pak ore para mberritjes ne Shqiperi te sekretarit amerikan te Shtetit, Xhejms Bejker
Ajo shkruante se :”Sekretari i Shtetit, Xhejms Bejker, zhvillon neser viziten e pare te nje zyrtari kaq te larte amerikan ne Shqiperi. Ardhja e tij do te shenoje nje hap te metejshem te vendit tim ne drejtim te lirise. Qe te vazhdojme kete hap, te konsolidojme demokracine dhe te bashkohemi ne komunitetin ekonomik, ne na duhet ndihma e Perendimit.”
Per shqiptaret, Shtetet e Bashkuara kane qene gjithmone sinonimi i lirise dhe I demokracise. Presidenti Woodrow Wilson nuk i la fqinjet tane ta copetonin vendin pas Luftes se Pare Boterore. Vizita e zotit Bejker na ben optimiste.
47 vitet e sundimit komunist na kane bere vendin me te varfer ne Europe. Ne kemi nevoje per ndihma humanitare, ushqime dhe ilaçe, si dhe asistence teknologjike dhe ekonomike. Shqiperia ka nevoje per biznesin amerikan qe te investoje ne zhvillimin e autostradave, te industrise tekstile dhe ne kerkimet e naftes.
Shqiperia pembysi regjimin me pervers dhe ushtarak ne Europen Lindore. Ne dhjetor, studentet dolen ne rruge dhe e detyruan Partine Komuniste Shqiptare te heqe dore nga monopoli i pushtetit te saj 47-vjeçar dhe te mbaje zgjedhjet shumepartiake. Pernjeheresh, intelektualet dhe profesionistet formuan Partine Demokratike dhe grupet e tjera opozitare.
Ndonese te huajt, rendom, e lejuan qe Shqiperia te mbetej nen drejtimin komunist, ne nuk ishim te afte te perfitonim kete moment historik, megjithese ata ishin te pranishem ne mars ne monitorimin e zgjedhjeve.
Partia Demokratike u shfaq si nje alternative kryesore perballe komunisteve. Ne morem 1/3 e vendeve ne Kuvendin Popullor. Shumica e mbeshtetjes sone erdhi nga qytetet ku qytetaret, pas kater muajsh aktiviteti, nuk e kishin me friken e qeverise. Komunistet fituan 2/3 e votave, kryesisht ne zonat rurale. Vezhguesit e huaj i keqinterpretuan rezultatet. Vota rurale ishte e bazuar me shume te frika se sa ishte nje vote realiste; fitorja e demokrateve tregoi se fshataresia e kishte te mundur te vepronte kunder komunisteve qe mbijetuan.
Kjo provoi te verteten dy muaj me vone, kur 350 mije punonjes u hodhen ne greve, duke kerkuar paga me te larta dhe liri me te madhe. Mbeshtetja e punetoreve u pranua nga fshataresia, te cilet u kishin dhene mundesine te rezistonin dhe forcoheshin komunistet dhe qe e refuzuan pushtetin dhe formuan nje koalicion te ri.
Me 12 qershor u krijua nje qeveri tranzitore me perfaqesues nga te gjitha partite politike. Ajo pritet te drejtoje vendin deri ne zgjedhjet e reja qe do te mbahen vitin tjeter.
Tashme, Shqiperia eshte pranuar ne Konferencen per Sigurine dhe Bashkepunimin ne Europe, ku ministrat e jashtem te saj u takuan kete jave ne Berlin.
Per studentet, intelektualet, punetoret dhe fshataresine, socializmi ka vdekur ne vendin tone, si edhe kudo, ndersa ne jemi duke flakur tutje mbeturinat e tij. Ndertimi i demokracise nuk do te jete i lehte. Perveç problemeve ekonomike serioze, ne jemi perqendruar rreth abuzimit te te drejtave te njeriut te shqiptareve ne Kosove, ne Jugosllavi. Sllobodan Milloshevici, presidenti i Republikes serbe te Jugosllavise, eshte pozicionuar si nje kercenim i madh i paqes ne Ballkan.
Me keshillen dhe miqesine e Shteteve te Bashkuara te Amerikes, une jam i sigurt se Shqiperia, shume shpejt, do te jape ndihmesen e saj ne bote.
Ishte pra ky shkrimi 25 vjet më parë i me autor Dr. Sali Berisha, i cili ishte kryetar i Partise Demokratike te Shqiperise dhe i pari shkrim që i referohej një politikani nga Shqipëria, komuniste dhe eshte publikuar ne “New York Times” me 20 qershor 1991
Çfare shkroi  “New York Times” nje dite pasë së vizitës të Sekretarit të Shtetit Xhejm Bejker ne Tirane me 22 Qershor 191: “Nuk kam ardhur me Plan Marshall per shqiptaret”
Vizita historike e sekretarit amerikan te Shtetit ne Shqiperi me 21 qershor 1991. Si e priten 300 mije shqiptaret ne sheshin “Skenderbej” dhe takimet me udheheqesit shqiptare
Rreth 300 mije shqiptare therrisnin ne kor “SHBA! “SHBA!”, te mbledhur ne sheshin kryesor te Tiranes sot, qe te degjonin sekretarin e Shtetit, Xhejms Bejker, i cili do t’u shpjegonte atyre “misionin e lirise” dhe do t’u kerkonte qe te ecnin perpara ne drejtim te demokracise.
Kjo ishte vizita e pare e nje zyrtari te larte amerikan ne kete vend te vogel te Ballkanit, i cili ne muajin mars u be vendi i fundit ne Europen Juglindore qe nisi reformat per krijimin e demokracise. Shqiptaret, te cilet per kater dekada ishin izoluar teresish nga bota e jashtme, ishin mbledhur tufe rreth vargut te makinave te zotit Bejker.
Nje pafundesi shqiptaresh pershendeten zoti Bejker sapo ai hyri ne qytet per te nisur viziten njeditore. Duart zgjateshin ne çdo drejtim per te prekur sekretarin e Shtetit, apo dritaret e makines se tij. Shqiptaret puthnin pjeset e jashtme te makines dhe dritaret, ndersa petale lulesh hidheshin mbi te. Nje burre me trupin e tij doli perpara limuzines dhe puthi rrugen. Gjithçka tregonte nje lidhje me perfaqesuesin e Amerikes.
“Amerika eshte me ne!”
Policia shqiptare ishte totalisht e shastisur nga euforia. Por turma miqesore u fut brenda sheshit “Skenderbej”, ne qender te Tiranes, qe te degjonte fjalimin e zotit Bejker. Vizita e tij tregonte nje deshmi te pare te qarte se ankthi i tyre i gjate kishte marre fund.
Kishin dale femije qe qendronin mbi supet e prinderve dhe te moshuar qe mbanin gishtat lart ne forme “V”-je, shenje kjo e fitores. Kishte njerez mbi ballkone dhe qe vareshin neper peme. Nje grua mbante foshnjen e saj jashte, ne dritaren e katit te katert te nje pallati. Kur zoti Bejker me ne fund kaloi ne podiumin e improvizuar qe te mbante fjalimin, turma u gjallerua, duke valevitur flamujt amerikane. Shqiptaret nisen t’i kendonin atij nje kenge te re per levizjen demokratike.
 
“Shqiperia eshte e jona. Shqiperia eshte e jona. Poshte Partia Komuniste. Shqiperia eshte e jona. Amerika eshte me ne”.
Zoti Bejker u foli shqiptareve permes nje perkthyesi. “Ne emer te presidentit Bush dhe te popullit amerikan, une jam ketu sot t’ju them ju misionin e lirise. Se fundi, ju jeni te lire te mendoni idete tuaja. Ju jeni te lire qe te flisni sipas mendjes tuaj. Ju jeni te lire te zgjidhni udheheqesit tuaj. Shqiptaret kane zgjedhur te bashkepunojne me shoqerine njerezve te lire kudo”.
 Si edhe gruaja e tij, Suzan, e cila qendronte prane tij e veshur me nje kostum me ngjyra te kuqe, te bardha dhe blu, zoti Bejker vijoi: “Mire se erdhet te shoqeria e burrave dhe grave te lira, ne rrugen e Krijuesit tone qe na beri ne. Ju jeni me ne dhe ne jemi me ju”.
 
Disa tabela ne anglisht pershendetnin ate me “Mire se erdhe Zoti Bejker”.
 Por shenja qe nxirrte ne shesh shprehjen e fytyres se grumbullit te njerezve, qe dukej me mire e permbledhur ne menyren e thjeshte, lexonte: “Mire se erdhe zoti Bejker. Shqiperia ka qene duke ju pritur per 50 vjet”. Por shqiptare nuk po humbitnin kohe qe te nisnin biznes, siç e thoshte nje pankarte e vendosur: “Ne deshirojme per Popullin Shqiptar nje Plan Marshall”.
“Se çfare po ndodhte, ishte mese e mrekullueshme, – thote Ilir Ikonomi, 36 vjeç, nje korrespondent i Radio Tiranes, – pasi kjo ishte krejtesisht spontane”.
Nuk kishte postera rreth qytetit. Kjo vizite ishte kryefjala e diteve te fundit dhe pjesa me e madhe e Tiranes dukej sikur vallezonte. Dukej i pashpjeguar entuziazmi i verber me te cilin turma therriste njezeri: “USA!, USA!, USA! Bejker! Bejker! Bejker!”.
Zoti Ikonomi thote: “Tani qe komunistet thuajse jane duke ikur, ky vend eshte duke kaluar neper nje krize besimi. Njerezit te deshperuar duan diçka qe te besojne dhe ata realisht besojne se Amerika do te zgjidhe problemet tona. Mendoj se shqiptaret i kane varur shume shpresat tek Amerika. “Shpresat e tyre jane te ekzagjeruara”.
Vendi 3.2 milione banoresh
Normalisht, pritja e rezervuar per sekretarin e Shtetit ia tronditi koken edhe atij, pasi me vone ai iu drejtua turmes: “Jam prej 14 vjetesh ne politike dhe nuk me kujtohet te kem pare nje gje te ngjashme me kete. Kjo qe ndodhi dhe qe keni bere te gjithe, eshte me shume se e jashtezakonshme”. Ky shperthim i afeksionit dhe mbeshtetjes njerezore ishte ngaqe Amerika perfaqeson tek keta njerez simbolin e shpreses dhe qe ata nuk kishin shpresuar per nje kohe shume te gjate.
Por, ndersa vizita e Bejkerit dukej si nje ngacmim, ajo gjithashtu linte te kuptohej se ishte si nje doze e realitetit mbrojtes te fushates se re per demokracine shqiptare. Vendi me 3.2 milione banore pergjate detit Adriatik, ishte izoluar per me shume se kater dekada nen sundimin e diktatorit stalinist, Enver Hoxha, qe nxori jashte ligjit perdorimin e makinave private dhe kufizoi edhe mediat.Pas vdekjes se Enver Hoxhes ne vitin 1985, pushteti dhe monopoli komunist ne Shqiperi nisi ngadalesisht qe te shkermoqej. Ne marsin e kaluar bulezuan levizjet demokratike si kudo ne Europen Lindore.
Studente shqiptare, sindikatat e punes dhe grupet opozitare qene ne gjendje qe te detyronin drejtuesit e qeverise komuniste qe te lejonte zgjedhjet. Me 12 qershor kabineti komunist ishte zevendesuar me ne qeveri te perkohshme, ne te cilen gjysma e 24 ministrave ishin nga partite politike opozitare, te krijuara se fundi dhe gjysma nga komunistet.
Kjo qeveri kujdestare eshte duke e çuar vendin ne mbajtjen e zgjedhjeve te plota shumepartiake ne pranveren e vitin tjeter.
Takimet me zyrtaret
Pas fjalimit perpara turmes ne sheshin qendror, zoti Bejker u takua me kryeministrin e qeverise, Ylli Bufi, me presidentin Ramiz Alia, pasues i zotit Hoxha, i cili eshte duke u perpjekur qe te fuse reformat gradualisht, ndonese ndodhet nen dominimin komunist ne njeren ane dhe presionit te udheheqesve te grupeve opozitare te formuara se fundi. Zoti Bejker mbajti nje fjalim edhe ne nje sesion special te Parlamentit Shqiptar. Ai beri te qarte se nuk kishte ardhur me nje Plan Marshall per shqiptaret, megjithese ai kishte sjelle nje pakete ndihmash me qumesht pluhur, ilaçe dhe pajisje mjekesore, me nje vlere financiare prej 56 milione dollaresh. Kjo eshte ndihma e pare e Shteteve te Bashkuara per Shqiperine, e cila eshte duke vuajtur nga mungesa e theksuar e ushqimeve sepse varferia e rende dhe kaosi, po shoqerojne tranzicionin ne demokraci.
“Nje trup bolshevik”
Ne takimin e tij me udheheqesit e opozites, zoti Bejker u kerkoi atyre qe te qendrojne te bashkuar sepse vetem keshtu ata mund te permbysin komunistet (te cilet tani kane marre emrin “socialiste”) ne zgjedhjet e ardhshme. Udheheqesi i opozites, Sali Berisha, tha duke shpjeguar zotin Bejker, se lufta gjithnje e ne rritje qe opozita demokratike ka ndermarre, do te rrezoje plotesisht komunistet nga pushteti.
Zoti Berisha u shpreh: “Ne i thame Zotit Bejker se e zhdukem komunizmin, por ne po perballemi me copezat e tij, te cilat jane akoma te helmuara. Shqiperia ka nje koke demokrate, nje zemer demokrate, por nje trup bolshevik”.
Megjithese levizja demokratike ne Shqiperi eshte akoma ne hapat e para te saj, Zoti Bejker shtoi ne fjalen e tij ne Parlament se cilesia e marredhenieve shqiptaro-amerikane do te varet ne teresi nga qeveria, sesi do te ece perpara me ligjin, tregun e lire, reformat per zgjedhje te lira, te cilat ajo i ka premtuar.
Marredheniet diplomatike mes Shteteve te Bashkuara te Amerikes dhe Shqiperise rinisen marsin e kaluar, pas nje nderprerje 52-vjeçare.
Por ketu ne Tirane kane ardhur vetem dy diplomate amerikane. Kur ata u vendosen ne hotelin e tyre, kishte vetem nje telefon ne holl.
Kur i kerkuan menaxherit te hotelit nje telefon per dhomat e tyre, ai e hoqi nga holli dhe ua dha diplomateve. Kur dy diplomatet kerkuan nje aparature faksi, ministri i Jashtem shqiptar u dhuroj atyre te vetmin faks ne vend, i cili ishte prone e tyre dhe iu lut atyre me miresi qe ta kthenin ate kur te mbaronin pune.
 Ndërkohë, që në kujtimet e tij zoti Carol C. Adelman një ish oficer i Shërbimit të Jashtëm për 12 vjet, në Departamentin e Shtetit, thotë se ka parë me syt e tij vizitën historike të ish Skretarit të Shettiti James Baker në Tiranë. 
“Kur James Baker – Sekretar i Shtetit, në atë kohë shkoi për të vizituar Shqipërinë, ai arriti në në Tiranë, në verën e vitit 1991. Më shumë se 500.000 shqiptarë brohorisnin si të ” çmendur” USA- USA- Baker! Baker!”.
 Dhe shton, ne Amerikanëve na bëri shumë përshtypje, sesi në “Në një vend që kishte qenë i shtypur plotësisht për një gjysmë shekulli, ku Shtetet e Bashkuara ishin “mitizuar” nga propaganda komuniste tek njerëzit në Shqipëri, si të mishëruarit djallit (imerialistët amerikan)- “armiqët’ më të rrezikshëm të Shqipërisë socialiste, ai(James Baker – Sekretar i Shtetit, në atë kohë ) u prit si një hero.”
 Unë, thotë ai për vete u befasova kur pash me syt e mi se se 40 për qind e shqiptarëve flisnin një gjuhë të huaj – përfshirë edhe anglisht, dhe se një emër popullor për fëmijët ishte edhe emri Wilson. Mabsi kuptova se nuk harrohej ajo çfarë ka bërë për Shqipërinë presidenti i SHBA Woodrow Wilson. Pra, edhe më skeptikët e dëshirës së lindur të njerëzimit për liri dhe demokraci, e kishin kuptuar mesazhin që po përcillte SHBA, në Shqipëri”.
 Kur ish presidenti i parë demokrat i sapo zgjedhur, Prof.Dr. Sali Berisha, u pyet nga zyrtarët e lartë Amerikan, se si SHBA mund të ndihmojnë më mirë, Shqipërinë në ato momente, ai u përgjigj: “Ne kemi një zemër demokratike dhe një mendje demokratike që janë të mbërthyer në një trup bolshevik për gati gjysmë shekulli por që syt i kemi pasur gjithmonë nga Perendimi dhe SHBA” tregonë zoti Carol C. Adelman një ish oficer i Shërbimit të Jashtëm për 12 vjet, në Departamentin e Shtetit,.

Filed Under: Histori Tagged With: James Baker, në Shqipëri të Sekretarit Amerikan të Shtetit, Përvjetori i 25-të i, vizitës historike

Vllehët voskopojar dhe Katedralja Orthodokse e Vjenës

June 20, 2016 by dgreca

Nga Pjeter Logoreci/Vjenë/

Në mes të dhjetra objekteve të klasit të parë, që hyjnë në hartën e bukurive tërheqëse  të Vjenës është dhe Katedralja Orthodokse e Trinisë Shenjte. Shumë pak njerëz e dijnë që, sponsorizuesi dhe inisiatori për rindërtimin dhe zbukurimi i këtij objekti të rëndësishëm të besimit orthodoks është biznesmeni miliarder Baroni Gjergj  Sina dhe (pas vdekjes së tij) i biri Baroni Simon Sina, të ardhur në Vjenë nga  Voskopoja e bukur. Dinastia e famëshme e baronëve vlleh Sina, të cilët iken nga tokat shqiptare që ndodheshin nën zotërimin osman, kishte një aktivitet të gjërë dhe pasuri të pakufi, të cilat përvec tregëtisë, i investoi në ndërtimin e infrastrukturës së Austrisë, duke ndërtuar linja të reja hekurudhash nga Hungaria deri në Trieste, si dhe në ndërtim objektesh, duke zbukuruar në  vecanti pamjen e qytetit të Vjenës me ndërtimin e një sërë godinash socialkulturore, që sot janë me famë.

Për të zbatuar projektet e tij në infrastrukturën hekurudhore të monarkisë të Habsburgeve, Gjergj Sina, aktivizoj inxhinierin më në zë të kohës Karl Ghegën, ndërsa për realizimin e planeve në ndërtim, solli nga Athina arkitektin me famë botërore Theophil von Hansen.

Theophil Hansen, i lindur në Kopenhagë në qeshor të vjetit 1813, mbas mësimeve që mori në Vjenë nga mjeshtri Karl Schinkel, u shperngul në Athinë për të studiuar stilin grek të ndertimeve. Si punim i parë, gjatë periudhës 8 vjecare të qëndrimit të tij në Athinë, njihet Observatori i yjeve , por më pas pat dhe objekte të tjera të rëndësishme publike. Aty Hansen ra në kontakt me manjatin voskopojar, Baronin Gjergj Sina, i cili i mahnitur nga  stili grek i ndërtimeve të Hansenit, e solli atë në Vjenë dhe e ngarkoj me ndërtimin e një sërë objektesh që ai financonte, ndër to edhe rindërtimin e kishës orthodokse të Trinisë Shenjte në Vjenë. Historia e rindërtimit të kishës madhështore fillon në vítin 1856, kur arkitekti dhe ndërtuesi Hansen u kontraktua nga baroni Sina për ta rindërtuar kishën egzistuese, që kishte permasa të vogla.

Deri atëherë kisha, që vjenezët e quanin “kisha greke”, ishte objekt kulti për  shërbesat fetare të grupeve të besimtarëve Wllehë dhe Grekë, të ikur nga trojet e pushtuara nga perandoria osmane, të cilët ishin orthodoks të ritit grek. Bashkësia e këtyre etnive që njihej zyrtarisht qysh në vitin 1781 dhe qe krijuar me lejen e Kaiserit Jozefi II-të, në vitin 1787 ndërtoj për nevojat e sajë një kishë të vogël, po në vendin ku sot ndodhet katedralja. Ky objekt i vogël i kultit ishte vepër e ndërtuesit vjenez Peter Mollner.  Kisha u ndërtua në qëndër të Vjenës, në bashkinë e parë me adresen Fleischmarkt 13, në vendin ku më parë gjindej pallati i familjes aristokrate të Kontave Stockhammërsche. Me dekret të Kaiserit Franc i II-të, u dha leja që të ndërtohej një kambanare ku të vendosej një sahat dhe këmbanat si dhe u lëjua rënia e tyre në oraret e caktuara me ligj.

Më vonë, në maj të vitit 1804, nga qeveria, u lejua hapja e një shkolle greke e cila u vëndos po në të njëjtën godinë me kishën dhe me hapsirat për banesat e klerikëve ortodoks të komunitetit, duke u përmbledhur kështu në famullinë e Trinisë Shenjte.

Me rritjen e numrit të besimtarëve u ndje nevoja e një hapsire më të madhe dhe në vitin 1856, këshilli i kishës vendosi që të rikostruktojë kishën. Me mbështetjen financiare të Baronit Sina, arkitekti Teophil Hansen u ngarkua për realizimin e rindërtimit të objektit, por me përmasat e një katedraleje. Punimet ndërtuese për Katedralen zgjatën rreth dy vite dhe me 21 dhjetor 1858 u bë bekimi i saj. Arkitektura e pjesës kryesore është ndërtuar sipas stilit karakteristik barock të shumë faltoreve  austriake, gjë që nuk ishte e zakonëshme për Hansen-in. Pozicioni i ndërtesës së vjetër, që kishte një fasadë të pjerrët dhe të ngushtë, si dhe ligji për ndërtimin e detyrueshëm të kishave sipas ritit katolik, i nxorën shumë vështirësi arkitektit Hansen, i cili i pat “duert e lidhura” për të realizuar idetë e tija. Megjithatë, Hansen u mundua që ambientet e mbrendëshme ti realizonte në stilin bizantin, gjë që shihet menjëherë në hapsirat e hyrjes. Fasaden e realizoj me tulla të kuqe dhe të verdha, ndërsa  dyert, dritaret dhe kolonat në gur të bute (Sandstein). Kornizat dhe ornamentet e mrekullueshme janë nga material toni të pjekur, të praruara në ar, të realizuara nga fabrika e njohur Brausewetter.

Për zbukurimet e mbrendëshme  dhe pikturat murale, Baroni Sina angazhoj piktorët më në zë të kohës Carl Rahl dhe Ludwig Thiersch, të cilët stolisën kishen sipas shijes dhe tematikes fetare të zgjedhur nga vetë Baroni Sina. Në pikturat murale të pjesës së hyrjes, punuan piktorët Bitterlich dhe Eisenmenger, që ishin nxënësit e Rahl-it.

Duke kërkuar nëpër arkivat austriake dokumente mbi Dinastine Sina dhe ndërtimin e katedrales, arrita të gjej një dosje e cila përmbante dokumentacion shkresor dhe skica origjinale të bëra nga vetë Hansen, për objektin e katedrales. Sipas një përshkrimi që gjindej në këtë dosje të bërë nga vetë arkitekti Theophil Hansen, shkruhet që shpenzimet kapen shumën 70 000 Gulde.

Duhet përmendur që, për të kryer varrimet e orthodoksve vlleh dhe grek të Vjenës, në vitin 1837, u ble një truall në vorrezën Sankt Marxer, që akoma sot njihet me emrin “sektori i varrezave të bashkësisë së ortodoksve grekë”.

Që nga viti 1963, kisha e Trinisë Shenjte në Vjene, mori statusin e Katedrales së Metropolisë së Ortodoksve të ritit grek dhe përvec zyrave të metropolisë dhe shkollës, u krijua dhe biblioteka e bashkësisë. Pas projektit të ndërtimit të Katedrales, arkitekti Theophil Hansen, realizoj disa projekte të tjera ndërtimore, që sot janë pikante në Vjenë,  të cilat u financuan nga vllehët voskopojar të familjes Sina dhe Dumba. Mund të përmendim këtu ndërtesën e parlamentit austriak (1883), ndërtesën e Shoqatës së Muzikantëve ku gjindet dhe Salla e Artë (shumë e njohur si salla e koncertit simfonik të vitit të ri) që u hap në 1870-tën.

Vjenë, me 15.6.2016

Filed Under: Histori

ORA E MALEVE-GREQIA KËRCËNON SHQIPTARËT E ÇAMËRISË

June 18, 2016 by dgreca

Nga Fritz RADOVANI/

“ORA  E  MALEVE”:  4 GUSHT 1923/

Viti I, Shkoder, e Shtunë, nr. 17…/

Ne Foto:AT  BERNARDIN  PALAJ O.F.M. (1894 – 2 DHJETOR 1946)/

  • GREQIA KËRCËNON SHQIPTARËT E ÇAMËRISË/

Lexojmë në fletorën greke “Patris”, se Qeverria e Athinës ka dhanë nji vëndim që do të dergojë në Epir nji Komision, – të cilit do ti epët forca diktatoriale, – me qellim që me çue ndër ata vise nënshtetasit grekë që kanë pasë ikë prej Azisë së Vogël, në kohën e luftës që ka kenë zhvillue mes Angorës e Greqisë.

            …Lajmi i të përbartunit prej krahinës së Çamërisë, bash në atë pjesë krahine thjeshtë Shqiptare që Europa e qytetnueme e ka pa me vend me e shkëputë nga trupi i përgjithëshem i Atdheut tonë, tue shkelë kështu, të drejtat tona Kombëtare…Qeverria Greke mësa shihët e ka qitë cekën me ndjekë pikëpërpikë sistemin e Mbretnisë Otomane, përsa i përket elementave të ndryshëm që banojnë në qytete e fshatra të pushtueme me forcën e armëve e me pelqimin e Evropës; e këte sistem barbar do me e ndjekë me qellim që me i elenizue nji orë e maparë krahinat e pushtueme pa asnji të drejtë ligjore, tue i shporrun prej aty ata elementa prej të cilëve nuk mund të presin, nuk po thomi bashpunim, po në mostjetër nji të nënshtruem të plotë e të qetë të sundimit të sajë dhe nji mohim të vërtetë të ndjesive kombëtare.

            Për me ia mërritë këtij qellimi…që nuk përkon me asnji nga parimet e qytetnimit që shpallën nga Shtetet Ballkanike me propozime të neveritëshme, Qeverria greke asht tue përhapë lajme krejtë të rrejshme, lajme të cilat prej Evropës bujare merrën si të vërteta, pa u përkujdesë fare me shqyrtue burimin e tyne e fillin e mësheftë që mundën me pasë.

            Tregojmë se ditët e fundit asht hapë fjala nga Preveza, se në Çamërinë e pushtueme prej grekëve kanë ndollë disa vrasje, të cilat kanë sjellë turbullina. Ky lajm i rrejshëm ka dy qellime, njeni ma i dobët dhe ma i turpshëm se tjetri. Qellimi i parë asht me skreditue atje Shqiptarët faqe Evropës së qytetnueme, tue na paraqitë si njerëz gjakësorë, barbar, njerëz që nuk i bindën ligjve shtetnore; dhe i dyti qellim asht me frigue me gjithfarë mënyrash Shqiptarët që banojnë në Çamëri, me mujtë me këta mjete të liga me i detyrue sa ma shpejtë me ikë nga ajo krahinë dhe, t’ikmën me ju konfiskue pasuninë për me ia shpërnda shtetasve të vet, që do të sjellin ndër ata vise, të cilët sot janë në vorfninë ma të madhe.

            Përfaqësuesi i Shqipnisë n’ Athinë, tue parapa dy qellimet e dobëta të Qeverrisë greke, që ajo ka pasë me përhapjen e këtyne lajmëve të rrejshme, ka protestue me rrebtësi tek Kryeministri, z.Gonatas; por, si zakonisht protestave tona nuk i epët fare rendësi, si dihët edhe nga të interesuemit se Shtetet e Mëdha të Evropës, nuk kujdesën fare për të mbrojtë të drejtat e Popullit Shqiptar, t’ Atij Popull që së fundi ka të drejtë me jetue si çdo popull tjetër.

            Shtetet Ballkanike e quejnë të egër Popullin Shqiptar; ndonse, na nuk mund të thomi se në mes të Popullit tonë shkëlqen dija e qytetnimi i vërtetë, mund të dëshmojmë me fakte në dorë se egërsia e ndjekun nga ana e disa shtetëve fqinjë ndër visët e pushtueme prej tyne në Shqipni, asht kenë, e ndoshta, asht edhe sot aq e randë, e mënershme, sa Populli ynë me pasë kenë i lirë me vëprue, nuk kishte mujtë kurrë me ba ata barbarizma që shkapërcejnë çdo ndjesi njerëzore e bujare.

            Asht koha që egërsinat me u zhdukë njiherë e përgjithmonë nga faqja e Evropës, tue mendue se sot popujt nuk mund të sundohën nga egërsinat, të cilët janë mohimi i pakundërshtueshëm i qytetnimit dhe i përparimit, sëpse sot, simbas parimëve shkencore e qytetare që ndiqën në gjithë botën e qytetnueme, nuk mund të përdorën popujt si kafshë mbi të cilët sundimtarët mund të kenë të drejtë me shfrye egërsinë e vet, sikur, popujt t’ishin frymorë pashqisa.

            Përveç kësaj dhune të turpëshme që Evropa, pikërisht në shek. e XX guxoi me i ba nji Populli të vogël po, por kreshnik, nji Populli që kërkon e lypë respektimin e të drejtave të veta Kombëtare, të mbështetuna mbi thëmele historike, etnike, gjeografike, sot, ajo heshtë mbi padrejtësitë që kryhen mbi korrizë të Shqiptarëve, që ora e zezë i ka dënue me ngelë nën zgjedhën e robnisë së huej; dhe, me heshtjen e vet Evropa sot, nën rizhvillimin e qytetnimit ma të shkelqyeshëm, pëlqen, pranon, vulosë të gjitha padrejtësitë që lirisht kryhën prej atyne drejtuesve, prej atyne rrënuesve të Atdheut tonë, kundër Shqiptarëve të mjerë, të cilëve, ju mohue e drejta Kombëtare.

            Sidoqë të jetë, deri sot Qeverria Qendrore e Tiranës asht sjellë shumë mirë e me takt diplomatik fort të lavdueshëm me Shtetet që kemi përreth…Populli ynë dëshron me pasë mardhanje miqësore e tregëtare me popujt fqinjë.

            Shteti Shqiptar…respekton të drejtat e pakicave të ndryshme që tue banue në Shqipni përbajnë minoritetin, ndonse, këto të drejta nuk i respektohën Vëllazënve tonë as në Jugosllavi, as në Greqi, aqsa në asnjenën mbretni ata nuk kan asnji shkollë në gjuhën amtare.

            Grekofonët e Shqipnisë kanë të çiluna në vendin tonë ma shumë se 40 shkolla, ku mësohet gjuha greqishte, të mbajtuna nga Shteti ynë ose ma kjartë me folë, të mbajtuna me të hollat e Popullit Shqiptar, të atij Popull… që sot ka nëvojë me shtue shkollat e veta.

            Po i sillemi pra, n’emën të Popullit Shqiptar, Fuqive të Mëdha të Evropës, për me Ju lutë me u kujdesue për gjendjen e mjerueshme në të cilën gjindën Vëllaznit tonë të Çamërisë, tue e detyrue Qeverinë e Athinës mos me përdorë masat e padrejta kundër atyne Shqiptarëve, që edhe pse nuk pranojnë me u elenizue, kanë të drejtë me jetue në vendin e tyne…”                                             W. (At Bernardin Palaj).

 

■Shenim nga F.Radovani: Materiali tregon qendrimin e At Bernardin Palaj, mendimtar  nder ma të shquemit e Klerit Katolik, i mbytun në tortura në 1946 me korrent elektrik nga dy kriminelët e Sigurimit Fadil Kapisyzi dhe Dul Rrjolli, me urdhën të Enver Hoxhës.

■Po mbas vitit 1944 cili ishte qendrimi i disa “intelektualëve” çamë, në Veri të Shqipnisë, ose ma sakt: Teme Sejkos në 1945, dhe i Hilmi Seitit nga 1949 – 1961, tue iu referue dy “Dosjeve” Don Ejëll Kovaçit (1958 me hetues Shyqyri Çokun), dhe Don Dedë Malaj, , të pushkatuem pafaj me 11 Maji 1959, nga vetë krimineli çam gjeneral Hilmi Seiti…

■Populli Shqiptar i Çamërisë duhet të njohin Atdhetarët, por dhe tradhëtarët që e shiten!

            Melbourne, Qershor 2016.

Filed Under: Histori Tagged With: -GREQIA KËRCËNON SHQIPTARËT, At bernard Palaj, e Çamërisë!, Fritz radovani, ORA E MALEVE

Prehistory of Illyrians through their culture and language

June 17, 2016 by dgreca

By Nelson CABEJ/

VI/

About 2,000 BC, or about the time of transition from Neolithic to Bronze era in Balkan Peninsula, an interruption is observed in the development the of Neolithic civilization, characterized by substantial changes in the material and spiritual culture, as well as in socio-economic relations, of the inhabitants of the Western Balkans. These changes are attributed to the arrival of migrant populations from Pontic steppes, based on archaeological observations and conclusions drawn from the discovery of a series of elements of a that civilization, which in a certain time period transcend the boundaries of the initial Pontic region to spread into adjacent regions. Hence the name Typenfront (fom German front of types). These steppe elements arrived neither only once nor in precisely determined times, hence it can be spoken more than one Typenfront1.

Long time ago archaeologists have discovered an interruption in the development of the Mediterranean Neolithic culture in Western Balkans, which now is by consensus explained with the massive migrations of Indo-European populations from the East, which expanded over the whole European continent, leading to assimilation of the autochthonous Pre-Indo-European populations. The actual status of knowledge on the prehistory of Illyrians doesn’t allow us to have a definite opinion on the route the Indo-European tribes continued to reach the Western Balkans. Based on the fact that “the Maliq culture is older, compared to cultures developed in its north and a little later than south cultures”, other students have drawn the conclusion that “we must search for the route of arrival of ancestors of Illyrians by the middle of the 3rd millennium BC, from the south and the south”2.

At a time when the northern/north-eastern origin and southern/southeastern origin of ancestors of Illyrians deserve the status of working hypotheses, the migration route and the time of arrival of the Indo-European ancestors of Illyrians is a great and essential question for the ethnogenesis of Illyrians. However, whatever the truth about their arrival route may be, it doesn’t affect the theoretical foundations of the already crystallized view about the formation of the Illyrian ethnos.

In the last centuries of the 3rd millennium BC, large migrations of Indo-European populations took place in a vast area comprising all of Europe and Asia. These migrations may have been consequences of natural disasters (draught, earthquakes, or other catastrophic phenomena), which is proven to have occurred at that time in Near East, Asia Minor and Caucasus. According to French archaeologist Claude Schaffer (1898-1982) such catastrophes of continental dimensions caused annihilation of a number of flourishing ancient cities3. Three centuries later, i.e. about 2,000 BC, these regions experienced a new catastrophe that, according to him, must have been an exceptionally strong earthquake that destroyed more than 350 cities.

Archaeological evidence on the time of the Indo-European migration satisfactorily agrees with the indirect evidence deriving from a linguistic judgment based on comparison of differences and similarities between various Indo-European languages with changes between neo-Latin (Romance) languages, whose time of development and divergence from Vulgar Latin is known. The earliest documented Indo-European languages are Anatolian, Iranian and Greek. Based on the above, linguists have figured that their divergence from Proto-Indo-European must have begun before 2,000 BC, but the degree of their semblance suggests that their separation must have begun before 3,000 BC.

Stratigraphic evidence presented by Schäffer strikingly concurs temporally with the archaeological evidence on the waves of migration of populations from the East to Europe bringing about interruption of the native European culture. This evidence indicates that about 2300 BC, a large wave of migrations began from the Euro-Asian steppe, whose most distinctive archaeological remain is burial in tumuli (tombs or mounds). The first wave affected West Ukraine, Romania, Bulgaria, Albania, Greece and Western Anatolia. The second great wave that took place about 2,000 BC involved Western and South Balkans, including Albania. The new immigrant population is also known as ‘kurgan people’ because of the way they buried heir dead in graves under tombs or tumuli, piles of earth, rocks, gravel etc. This well-organized people of herdsmen and farmers became ancestors of the Indo-European peoples of Europe4.

The part of the kurgan people of the second wave of migration that settled in the Western Balkans assimilated the indigenous Mediterranean population, and served as the nucleus of the ethnic grouping that later came to be known as Illyrians. This view is supported by the fact that archaeological evidence from the Illyrian territory shows that the disintegration of the autochthonous Neolithic culture in the western part of Balkans occurred about 300 years later than the other parts of Balkans and the Danube basin5. The abrupt change and interruption that is observed in the development of the Neolithic culture consists mainly in the appearance of:

  1. The corded ware (Schnurkeramik or French ceramique cordeé),
  2. The long flint knives in graves,
  3. The fighting stone hatchets,
  4. The graves and tombs,
  5. The depots of copper tools.

 

With the second wave of migration of the kurgan people may be explained the great enigma of numerous place names of Central Europe, which most linguists in the first half of the 20th century believed to have been of Illyrian origins6, 7. Now most linguists believe these place names are related to the first waves of the Indo-European migrants, but the view on the northern origin of Illyrians makes plausible an Illyrian origin of these place names.

It is noteworthy that migration waves from the East were not the only to affect the  demographic-ethnological situation in Western Balkans. According to Luis Pericot García (1899-1978), another great migration in the opposing direction, is that of the Bell Beak culture developed in the Iberian Peninsula towards the beginning of the 3rd millennium BC. By the end of the 2nd millennium BC, they migrated from Spain toward the Central Europe and Danube Basin. According to Alois Benac, the migration of the Bell Beaker people also affected slightly Illyrian territories in the Western Balkans.

Discovery in central Italy of the same time of fighting hatchets and some ceramic elements resembling those of Balkans make it impossible to deny the possibility of another smaller Indo-European migration in the Bronze Age Balkans. However the process of fusion with, and assimilation by, the steppe immigrants of the native population of the Western Balkans was completed a little after the 2,000 BC8. Several centuries of the process of the fusion and assimilation of the Indo-European immigrants and autochthonous Mediterranean population led to formation of a new Illyrian language According to Crossland this occurred in the beginning of the Bronze Age, beginning from a dialect of the Indo-European linguistic continuum by the middle of the 3rd millennium BC9 .He believes the nomadic life of the steppe immigrants enabled the preservation for centuries of an homogenous linguistic continuum, in distinction from  the inhabitants of the permanent settlements engaged in farming and husbandry in the Danube and other areas of the Western Balkans. He thinks and argues that, unlike the case of the written languages, like Latin, e.g., for speakers of an unwritten language, development of a new language from a dialect takes about 5 centuries.

There is no doubt, however, that the migration waves from the east represent the most important ethnic element of the future Illyrian people. Assimilation of the native Mediterranean population led to formation of the substrate from which emerged the people that during the Bronze Age must be considered as Pre-Illyrians.

The proven Indo-European origin of Illyrians is related to the question on the ancient homeland of their Indo-European ancestors. Where did these ancestors live before reaching the Western Balkans?

While historiography is silent, other disciplines, linguistics, archaeology, ethnography and anthropology can considerably contribute to elucidating the Illyrian prehistory. Certainly ethnographical studies can shed some light and anthropology in the era of DNA sequencing also can contribute to revealing unknown aspects of the Illyrian prehistory despite the relative high racial homogeneity of the Indo-European populations and the ethnic mergers that associated the formation of peoples in history.

However, linguistics and archaeology, like before remain the major sources of knowledge on the prehistory of Illyrians. The comparative linguistics finds in the inherited words of Albanian the most important ancient documents and monuments of the prehistory, while archaeology can provide good clues about the movement of cultures and peoples.

One reliable way for determining the pre-Balkanian homeland of ancestors of Illyrians would be the discovery of the possible relationships of Albanian with other languages or group of languages of the Indo-European family, whose localization at the prehistory would have been known.

For the first time Gustav Meyer10 (1850-1900) discovered some German-Albanian concordances, as well as a considerable number of concordances of Albanian with the Balto-Slavic languages. This evidence led Vittorio Pisani to the conclusion that among the Indo-European elements of Albanian exist words that are attested to most of Indo-European languages and a certain number of ancient elements that according to V. Pisani link it to the languages of the northern center of Europe.

Linguists as Norbert Jokl11 (Jokl, N. (1929). Zur Vorgeschichte des albanischen und Albaner. Wörter und Sachen XII, 63-91), Ernst Fraenkel12(1931). Baltisch und Illyrisch. Indogermanische Forschungen 48, p. 267), Eqrem Çabej13, 14 (Cabej, E. (1965). Stand und Aufgaben der albanischen Wortforschung. Studia Albanica I, 9-29; Çabej, E. (2008). Hyrje në Historinë e Gjuhës Shqipe. Pjesa e Parë, Çabej, Tiranë, p. 24-33)), Ana. V. Desnitskaia15 (Десницкая, А.В. (1956). Древние германо-албанские языковые связи в свете проблемы индоевропейской ареальной лингвистики. ВЯ 6, 24-43), etc. have identified a considerable number of Baltic-Albanian concordances.

  1. Alb. baltë ‘mud, slush’; Lithuanian balà ‘swamp, mire, morass’
  2. Alb. brin/brir ‘horn’; PIE *bhr-no, *bhrentos -; Latvian briedis ‘deer, stag’, Old Prussian braydis ,deer’.
  3. Alb. eshkë/veshkë ‘kidney’; Lithuanian inkstas ‘kidney’.
  4. Alb. gardh ‘fence’; PIE *gʰórdʰos<*gher ‘to grasp, enclose’; Lithuanian gardas ‘pen, enclosure’,
  5. Alb. hedh; throw; PIE *(s)keud; Lithuanian skudris, skandrus; Latvian skaudrs ‘sharp, acute’.
  6. Alb. resh; Lithuanian rasá
  7. Alb. kur ‘when’; PIE *kʷur; Lithuanian kur̃;
  8. Alb. pellg ‘pond’ – Lithuanian pelke ‘swamp, marsh, pond’.
  9. Alb. push ‘fluff’; Lithuanian paustis.
  10. Alb. reth/rath ‘circle, wheel’; PIE*(H)rothos ‘wheel’; Lithuanian ratas ‘wheel, circle’.
  11. Alb. shark (a woolen shepherd mantle); PIE *sker ‘cut’; Lithuanian sharkas
  12. Alb. thinjë – Lithuanian šemas ‘grey-blue’) and širmas ‘grey’.
  13. Alb. shlligë (nepërkë) ‘adder’;PIE *sel ‘to sneak, creep’; Lithuanian sliēkas ‘earthworm’ (Lumbricus terrestris/Aporrectodea longa).
  14. Alb. tarok (dem)- PIE*tew-,*tu- ‘to swell’, with a suffix*-ro. Lithuanian taũras; Old Prussian tauris,
  15. Alb. thekë/thak; Lithuanian šaka ‘branch’.

17  Alb. thëngjill coal’; Lithuanian anglis ‘coal’.

  1. Alb. ujë ‘water’; PIE *wódr̥,*wédōr; Lithuanian ûdens
  2. Alb. ujk/ulk ‘wolf’; PIE *wĺ̥kʷos; Lithuanian vilkas.
  3. Alb. ulërij ‘to yell, shout, cry’; PIE– Lithuanian ululóti.
  4. Alb. valë ‘wave’; PIE *wel-,*wl̥-‎ ‘to turn, to roll, to curl’; Lithuanian vilnis; Latvian vilna;
  5. Alb. vang ‘rim’; PIE *wak- ‘crooked’ Lithuanian vanga ‘crooked, bent’
  6. Alb. var ’hang’; Lithuanian vora ’file, line, queue, row’.
  7. Alb vegë; Lithuanian vingis (përkulje), Latvian vanga (dorë e enës)
  8. Alb. verras ‘cry’ – Lithuanian verkti ‘cry, weep, shed tears’.
  9. Alb. vise ‘places’; Lithuanian vietà; Latvian vieta.
  10. Alb. vjel ‘harvest (verb)’; Lithuanian valau ‘harvest’.
  11. Alb. i zi ‘black’; PIE *jodiia; Lithuanian juodas’black’, žilas

 

Illyrian-Albanian-Baltic correspondences are not limited to the words but extend to the place names, word formation, especially in place name suffixes (-st, -opes, -ant, -ur, -is)16 (Krahe, H. (1931). Baltisch und Illyrisch. Indogermanische Forschungen 48, p. 267) and in the names of their deities17 (Biezais, H. (1986). Geschichte und Struktur der balto-slavischen Religion. Anthropos 81, 1/3,  151-176). Lithuanian gods Deivas, Perkunas and Velinas and the Latvian gods Dievs, Perkons and Vels , which Biezais considers respectively as the gods of creation, ruling and fertility, seem to correspond  to the ancient Illyrian-Albanian gods Deiwa (Hesych’s Deipatyros), Perëndia and Belenus.

Although these lexical correspondences, as interpreted by these scholars, suggest earlier prehistorical neighborhood relationship rather than genetic relationship or common origin of the Indo-European ancestors of Illyrians with the Baltic or Germanic peoples, nothing certain can be said of which of the following alternatives may be more probable.

  1. Illyrians or their ancestors inhabited a territory that exceeded their known historical territory, as indicated by ancient Greek and Roman ancestors, a view that would be close to the already rejected theory of Pan-Illyrism.
  2. Indo-European ancestors of Illyrians in their migration route towards west, or in temporary settlements, in the course of their migration, have been in contact with the Baltic peoples, Lithuanians and Latvians.
  3. The territory of the Baltic peoples, in the period of the Indo-European migration might have been more south to the known historical territories of Illyrians.

Some of the well known Albanian-Germanic lexical correspondences are:

  1. Albanian barrë ‘burden’; PIE *bhorna; Gothic, Old German and Old Icelandic barn ‘child’; Albanian të jesh me barrë – Old English beon ‘mid baerne’.

2.brin/brir’horn’; PIE *bhr-no; Swedish dialectal brindo; Norwegian bringe.

3 bun ‘shepherd hut in mountain’ and buj ‘stay overnight, sleep-over’; Gothic bauan, Old Icelandic bua, Old German bur ‘dwelling, chamber’, Old English bur ‘room, hut, dwelling, chamber’ and bu ‘live, stay’,.

  1. dhi ProtoAlbanian*diga; PIE *díks ‘goat’; Old High German ziga ‘goat’(Meyer, G. (1891). Etymologisches… p.. 85).. Te resemblance of the Albanian word dhi with the dialectal Greek Doric díza (δίζα) is explained with the Illyrian component of Dorians.
  2. gjalmë ‘string, lace, shoelace’; PIE *sey; Old German seil, Old Saxon sel, Old English sal.
  3. halë ‘fishbone, awn, bristle’; PIE *skel ‘cut’; Gothic skalja ‘tile’; Old German scala ‘awn’.
  4. helm ‘poison’; PIE *s(kel) ‘to cut’ (Pokorny, J. (1959). Op cit. p. 924); Old German scalmo ‘disease, plague’; skelmo-‘kufomw’(Çabej, E. (1963). Studime rreth etimologjisë së gjuhës shqipe. Buletinii Universitetit Shtetëror të Tiranës 1, p. 116).
  5. hedh ‘throw’; PIE *(s)keud; Old Saxon skiotan; Old German skiozan; Old English scēotan “throw, strike”. compare also lithuanian skudris, skandrus; Latvian skaudrs ‘rapid agile’.
  6. lë/la ‘’leave’; PIE *ladnō ‘tired’; Old English letan; Old Saxon latan; Old German lāzzan. Only in Albanian and German exist the differentiated series of forms in the meaning of leaving, abandoning or fatigue.
  7. (i, e) lehtë ‘light’; PIE *legṵh – *lengṵh; Gothic leihts, Old german liht(i), Old English léoht, Old Icelandic lettr.
  8. lesh ‘wool’; PIE *pleus ’shkul lesh’; Old German-vlius; Dutch – vlies; Old English flēos.
  9. miell ‘flour’; PIE melo ‘grind’; Old German melo, melaues; Old Icelandic mjal; Old English melu.
  10. mund ‘can’; PIE mehndh ‘to pay attention to’; Old German muntar ‘industrious’; Gothic mundrei ‘goal, aim’.
  11. re; Protogermanic *rauki; Old German rouh; Old Saxon rōk; Old Icelandic reykr-tym.
  12. shparr (an oak species, Quercus conferta); Old German and Old Saxon sparro; Middle german sparre ’beam, pillar’; Old English spere; Old Icelandic spari, sparri; Old Icelandic spar ‘spear’.
  13. shpreh ‘to express’; PIE *spreg- ‘to speak’; Old German sprehhan; Old Saxon and Old English sprēcan ‘he speaks’.
  14. lapë; Old German lappo ‘hanging piece of skin’; Old Saxon lappo ‘skirt or flap of a garment’; German Lappen ‘rag, cloth’.
  15. flakë, flakëroj ‘flicker, glimmer’; Old German vlackern; German flackern ‘ flicker, glimmer’.
  16. flatër, flatroj, flutur, fluturoj; PIE*pëlëdʰ; German flattern ’flutter’; English flutter, flitter.
  17. shlligë ‘adder’; PIE *sel ‘to sneak, creep’; Old German slango; German Schlange ‘snake’.

Resemblances also exist between Albanian and Germanic languages in the typologic formation of the archaic scheme of preterite tense. Striking similarities also exist in the internal flexion, in the change and alternation of vowels (Umlaut) in the formation of the plural. For example:

Alb. plak-pleq (old man – old men); German Pack-Päcke ‘pack-packs’

Alb. dash-desh ‘ram – rams’; German Nacht-Nächte ‘night–nights’

Alb natë-netë; German Gast-Gäste ‘guest – guests’.

Alb. thes-thasë ‘sack-sacks’; German Sack-Säcke ‘sack – sacks’

Also compare verb Old Albanian and Old German paradigms:

Old Albanian                                                     Old German

1st person   *flatio   flas(I speak)                       faru (I go)

2nd person  *flatis   flet (you speak)                  feris (you go)

3rd person   *flatit   flet (he, she speaks)            ferit (he, she, it goes)

 

Unlike other regions of Balkans, such as the territory of Romania and the central part of the Balkan Peninsula, beginning from the Morava Valley down to the Aegean and the Near East where the historical evolution of the native population shows an interruption due to immigration of foreign populations, in the period of transition from the Bronze Age to the Iron Age, in the Illyrian regions of the West Balkans is observed a two millennia-long period of uninterrupted development, what clearly rejects the probability of immigration of foreign populations in this region18.

According to Nicholas G.L. Hammond (1907-2001)19 based on the kurgan expansion or the spread of the tumulus burials believes the Indo-European ancestors of Illyrians arrived in the modern Albanian-speaking territories between 2500 and 2,000 BC. However, the earliest Balkan tumuli are found in the region between Niš (Nish) and Belgrade and are dated from 2,000 BC. A tumulus of this time is found in Pappulia. Further these tumuli follow a route that goes through the Kaçanik Pass, Macedonia, Servi and Thessaly. In the same route, north of Ostrovo, is found a double tumulus and another further south, in Keronea (Aya Marina). To this group also belong 25 tumuli discovered in Pazhok in 1964, dated from 1,800-1,700 BC20 (Islami, S. and Ceka, H. (1964). Nouvelles donées sur l’antiquité illyrienne en Albanie. Studia Albanica 1, 95). Based on the distribution pattern of tumuli in Balkans (no tumuli of this age are discovered in eastern Balkans), it may be inferred that the settlement of the first Indo-European ancestors of Illyrians occurred in 1,800-1,700 BC.

 

References

  1. Garashanin, M.V. (1971). Nomades des steppes et autochtones das le Sud-Est européen à l’epoque de transition du néolithique a l’age du bronze”. In Studia Balcanica 5. Sympossion: L’ethnogenese des peuples balkaniques. Sofia, p. 9-14.
  2. Anamali, S. and Korkuti, M. (1969). Problemi ilir dhe i gjenezës së shqiptarëve në dritën e kërkimeve arkeologjike shqiptare. Studime Historike 1, 115-142 (121).
  3. Benac, A. (1964). VorIllyrier, Protoillyrier, und UrIllyrier. In Symposium sur la délimitation territoriale et chronologique des Illyriens à l’époque Préhistorique. A. Benac (ed.). Sarajevo, Akademija nauka i umjetnosti B i H , pp.59-94.
  4. Gimbutas, M. (1979). The three waves of the Kurgan people into Old Europe, 4500- 2500 B.C. Archives suisses d’anthropologie générale 43, 113-137.
  5. Benac, A. (1964). cit. p. 79. However, Włodzimierz Pajakowski (1934–1992), while admitting that the ancestors of Illyrians reached their known historical territories by the end of the 3rd millennium BC, insists that these ancestors “belong to the most ancient waves of the Indo-European expansion in the Balkan Peninsula. He believes that the arrival of ancestors of Illyrians must be considered closely related to the beginnings of the Indo-Europianization of Balkans and Asia Minor (Pajakowski, W. (1981). Ilirowie. Poznan).
  6. Pokorny, J. (1936). Zur Urgeschichte der Kelten und Illyrier. Zeitschrift für Celtische Philologie 20, 315–352.
  7. Krahe, H. (1949). Ortsnamen als Geschichtsquelle. Winter, Heidelberg Universitätsverlag.
  8. Garashanin, M.V. (1971). cit.
  9. Crossland, R. A. (1971). The position of  the Indo-European language-family. In Studia Balcanica. Sympossion L’ethnogenese  des peoples  Sofia 1971, p. 225-236.
  10. Meyer G. (1891).in Etymologisches Wörterbuch der albanischen Sprache. Trübner, Strassburg.
  11. Jokl, N. (1929). Zur Vorgeschichte des albanischen und Albaner. Wörter und Sachen XII, 63-91.
  12. Frankel, E. (1931). Baltisch und Illyrisch. Indogermanische Forschungen 48, p. 267.
  13. Çabej, E. (1965). Stand und Aufgaben der albanischen Wortforschung. Studia Albanica I, 9-29;
  14. Çabej, E. (2008). Hyrje në Historinë e Gjuhës Shqipe. Pjesa e Parë, Çabej, Tiranë, p. 24-33.
  15. Десницкая, А.В. (1956). Древние германо-албанские языковые связи в свете проблемы индоевропейской ареальной лингвистики. ВЯ 6, 24-43.
  16. Krahe, H. (1931). Baltisch und Illyrisch. Indogermanische Forschungen 48, p. 267.
  17. Biezais, H. (1986). Geschichte und Struktur der balto-slavischen Religion. Anthropos 81, 1/3, 151-176.
  18. Garashanin, M. (1971). cit.
  19. Hammond, N.G.L. (1972). Varrime me tuma në Shqipëri dhe problemet e etnogjenezës. Studime Historike 4, 117-124.
  20. Islami, S. and Ceka, H. (1964). Nouvelles donées sur l’antiquité illyrienne en Albanie. Studia Albanica 1, 95.

 

 

 

Filed Under: Histori Tagged With: and language, Nelson Cabej, Prehistory of Illyrians, through their culture

70-VJETORI I VRASJEVE TË URDHËRUARA NGA ENVER HOXHA

June 16, 2016 by dgreca

Nga Frank Shkreli/

Në një intervistë të fundit, Nexhmije Hoxha, bashkshortja në jetë dhe bashkpuntorja në krime e ish-diktatorit Enver Hoxha, ka deklaruar se ish-udhëheqsi komunist i Shqipërisë ishte “burrë shteti” dhe se nuk merrej me gjëra të tilla.  Fjala është për vrasje dhe ekzekutime me gjyq dhe pa gjyq të kundërshtarve të regjimit komunist, klerikë dhe njerëz të shkolluar të kombit — ç’prej ditëve më të para të pas Luftës së Dytë Botërore dhe gjatë dekadave që pasuan — madje përfshirë edhe bashkpuntorët më të ngushtë të tij.  Duke filluar nga mesi i 1945, terrori komunist ishte më i prononcuar se askund tjetër në Shqipëri në Shkodër dhe rrethinat e saj në veçanti, kryesisht i drejtuar kundër klerit katolik.Ky vit shënon 70-vjetorin e një prej ekzekutimeve të para të regjimit komunist në Shqipëri, të një grupi klerikësh katolikë dhe laikë nga Shkodra, me urdhër ekzekutimi të drejtë për drejtë dhe të nënshkruar nga dora vetë e Enver Hoxhës, në kapacitetin e tij si “Ministër i Luftës dhe i Mbrojtjes Kombëtare”, me 2 mars, 1946. (Shih dokumentin më poshtë).

Cilët ishin këta martirë e atdhetarë në listën e Enver Hoxhës që “meritonin” ndëshkimin me pushkatim?  Në krye të listës për ndëshkim me vdekje është Pater Giovanni Fausti, Zëvëndës i Provincialit të Jezuitëve në Shqipëri.  Lista përfshinë gjithashtu klerikë të dalluar shqiptarë si Pater Daniel Dajani dhe Pater Gjon Shllaku.  Në shënjestrën mizore të pushkës së tij për pushkatim –70-vjetë më parë këtë vit — Enver Hoxha kishte venë edhe patriotët si seminaristin në moshë të re Mark Ndoc Çunin, dhe laikët Qerim Sadik Muftarin dhe Gjelosh Lulash Bajraktarin.  Në shkresën e diktatorit Hoxha përfshihen edhe emërat e Gjergj Vat Bicit, të cilin sipas dokumentit, Enver Hoxha vendosë ta dënojë me burg të përjetshëm dhe Fran Pjetër Mark Mirakajt, rastin e të cilit siç shihet më poshtë, Enver Hoxha premton se do ta shqyrtojë më vonë, ndërkohë që u zotua se vendimi i tij do të komunikohet mbas shqyrtimit të “fajtorisë” së Mirakajt.  Në  të vërtetë “shqyrtimi” nga Enver Hoxha nuk vonoi shumë, pasi Fran Mirakaj ekzekutohet në moshën 29 vjeçare, shtatorin e vitit 1946.

Po cilat ishin “Aktet e Fajtorisë” së tyre, siç i cilëson Enveri?   I ashtuquajturi “Fronti Demokratik” organizoi fushatë elektorale në fund të vitit 1945 në Shqipëri, por masat e popullit e panë shpejt se i ashtuquajturi “Fronti Demokratik” nuk kishte të bënte aspak me demokracinë dhe as me zgjedhje të lira, por ishte një fasadë që paralajmëroi fytyrën e vërtetë e të shëmtuar të Partisë Komuniste të Shqipërisë që do vinte më pas.  Një regjim që do të qeveriste Shqipërinë për pothuaj një gjysëm shekulli me një dorë të hekurt, si njëri prej regjimeve më të ashpëra komuniste në botë, duke propaganduar urrejtjen ndaj kundërshtarit politik dhe të shqiptarit ndaj shqiptarit, madje duke justifikuar edhe eliminimin fizik të kundërshtarve të regjimit komunist, si “armiq të popullit”.

Në këtë atmosferë, terrori në mesin e viteve të 1940-ave në Shqipëri, seminaristi Mark Çuni, të cilit më vonë iu bashkuan një numër të rinjshë bashkpuntorësh të tjerë shkodranë, themelon mbrenda seminarit Papnor në Shkodër, organizatën “Bashkimi Shqiptar”.  Në thelbin e programit të saj politik, kjo organizatë mbante një frymë kombëtare dhe anti-sllave, sipas një dëshmie të Gjovalin Zezaj, njërit prej pjesëmarrsve në atë organizatë.  Ishte ky një grupim që kishte për qëllim të ekspozonte tradhëtinë e të ashtuquajturit Frontit Demokratik.  Ndërkaq, organizata anti-komuniste Bashkimi Shqiptar synonte që në radhët e saj të përfshinte përfaqsues nga të gjitha rrymat politike me frymë demokratike, të cilët ishin betuar të punonin për “idealin e shenjtë të Atdheut” dhe duke kundërshtuar regjimin komunist me mjete paqësore, ka kujtuar dëshmitari i mbijetuar Gjovalin Zezaj.  Dëshmitari Zezaj ka pohuar gjithashtu se në këtë ndërkohë, organizata Bashkimi Shqiptar kishte filluar të zgjëronte aktivitetin e saj edhe jashtë Shkodrës, duke e lidhur atë fillimisht, nepërmjet Myfit Bushatit një shoku të tyre gjimnazist, me grupin e rezistencës dhe me organizatën, “Bashkimi Kombëtar” që vepronte në Tiranë, pjesëtare e së cilës ishte edhe Musine Kokalari, që konsiderohet si shkrimtarja e parë grua shqiptare dhe disidentja e parë grua në të gjithë perandorinë komuniste dhe themeltare e një partie opozitare.  Por fatkeqsisht aktiviteti i organizatës Bashkimi Shqiptar dhe Bashkimi Kombëtar u zbuluan shpejt nga Sigurimi i Shtetit, gjë që fillimisht pasoi me arrestiminin e shpejt të themeluesve dhe pjesëmarrësve në veprimtaritë e tyre dhe të eprorëve të tyre, gjë që eventualisht çoi në dënimin e disa prej tyre me vdekje, siç dëshmon dokumenti i nënshkruar nga dora vet e Enver Hoxhës.

Fatkeqsisht, kjo histori e dhimbshme nuk mund të zhbëhet në këtë 70-vjetor të vrasjes së këtyre njerzve të pafajshëm, të cilët u munduan të ndalonin fatkeqsinë e madhe të murtajës komuniste.  Por as nuk duhet të harrohet kjo histori.  Kaq mund të bëjmë në këtë 70-vjetor.  Këto viktima të pafajshme të komunizmit duhet të kujtohen si viktima të një diktatori të çmendur, i cili me të rënë të penës, ekzekutonte me pushkatim kundërshtarët e tij politikë dhe fetarë, duke zhdukur kështu një pjesë të madhe të elitës politike, kulturore dhe fetare të kombit.  Është kjo një njollë kombëtare që vonë zhduket, kur të merret parasyshë se dora shqiptare, e dehur nga një ideologji e huaj sllavo-aziatike, me të cilën kombi shqiptar nuk kishte asgjë të përbashkët, mizorisht eliminoi bijtë dhe bijat më të mira të tij, duke varfëruar kështu përgjithmonë, historinë, kulturën, gjuhën dhe trashgëmitë dalluese strëgjyshore të shqiptarëve.

Prandaj në këtë 70-vjetor përvjetor të këtij abuzimi flagrant të historisë dhe të drejtësisë nga diktatori Enver Hoxha dhe ndërkohë që në Shqipëri po zhvillohet një debat i tejzgjatur dhe i zhgënjyer mbi të ashtuquajturën “Reformë në Drejtësi”, ka mbetur vetëm shpresa në të Madhin Zot se kjo klasë politike — më në fund — do të vijë në vete dhe me ndihmën e Zotit të sigurojë fuqi dhe urtësi për të ndjekë një rrugë të drejtë kombëtare dhe njerëzore — me drejtësi të barabart për të gjithë shqiptarët, pa dallim, përfshirë edhe viktimat e “drejtësisë” së diktatorit Enver Hoxha dhe regjimit të tij.   Problemet e drejtësisë me të cilat përballet sot shoqëria shqiptare i kanë rrënjët pikërisht në dokumentin e mësipërm me nënshkrimin e Enver Hoxhës dhe në dokumenta të tjerë si ky, dhe si rrjedhim edhe në mentalitetin e paragjykimeve prapanike që rrjedhin nga ai sistem.

 

Filed Under: Histori Tagged With: 70-VJETORI I VRASJEVE TË URDHËRUARA, FrankShkreli, NGA ENVER HOXHA

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 426
  • 427
  • 428
  • 429
  • 430
  • …
  • 698
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • IBRAHIM RUGOVA: BURRËSHTETASI QË E SFIDOI DHUNËN ME QYTETËRIM 
  • Mbi romanin “Brenga” të Dr. Pashko R. Camaj
  • Presheva Valley Discrimination Assessment Act Advances
  • Riza Lushta (22 JANAR 1916 – 6 shkurt 1997)
  • Krimet e grekëve ndaj shqiptarëve të pafajshëm në Luftën Italo-Greke (tetor 1940 – prill 1941)
  • Masakra e Reçakut në dritën e Aktakuzës së Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë
  • FATI I URAVE PREJ GURI MBI LUMIN SHKUMBIN
  • Skënderbeu, Alfonsi V dhe Venediku: në dritën e Athanas Gegajt
  • Abaz Kupi si udhëheqës ushtarak i çështjeve kombëtare
  • “Lule e fshatit tim” – Poezi nga Liziana Kiçaj
  • Çfarë është një peizazh tingullor?
  • Populli dhe trojet shqiptare në gjeopolitikën e re euro-atlantike
  • Analizë strukturore e sovranitetit, krizës së konsolidimit shtetëror dhe implikimeve gjeopolitike
  • Arti popullor në kryeqytet si ajerngopja në malet e larta
  • “Pjesëmarrja në Bordin e Paqes, vlerësim dhe pëgjegjësi e shtuar për RSh”

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT