Muzika, simbioza e jetës së Xheni Rrojit

March 14, 2016 by dgreca

Tiranë, 14 Mars/ATSH-Flora Nikolla/.- Xheni Rroji, në SHBA, ka patur fatin të realizojë një karrierë muzikore të shumëanshme; perveç kontratave solistike dhe bashkëpunimeve në muzikën e dhomës dhe orkestrale, ajo ka arritur të krijojë dhe të jetë drejtore ekzekutive dhe artistike e një orkestre simfonike të quajtur nga ajo, “The Ossia Symphony Orchestra’. Kjo përvojë e ka lejuar të eksplorojë anë të industrisë muzikore si edukimi muzikor i të rinjve në shkolla të mesme, programe zgjerimi, por dhe interpretim të veprave të kompozitorëve bashkëkohorë, një aspekt i rëndësishëm për të. Kështu, Nju Jorku i dha mundësinë të zhvillohet jo vetëm si interpretuese por dhe si sipërmarrëse dhe promovuese e muzikës klasike me mënyra të ndryshme. Sot, Xheni Rroji, një artiste e formuar e quan fat që u lind dhe u rrit në një familje ku muzika kishte vend shumë të rëndësishëm. Babai i saj, Sirri Rroji, ishte dirigjent i Orkestrës Frymore të Tiranës, më parë instrumentist i Bandës së Ushtrisë dhe udhëheqës artistik i Ansamblit të Ushtrisë, profesor muzike në Liceun Artistik të Natës. Edhe në rrethin përtej familjes së ngushtë ishte e rrethuar nga muzikantë duke filluar nga xhaxhai Agim Rroji, flautisti i parë në orkestrën e Teatrit të Operës dhe Baletit. Muzika për Xhenin si fëmijë ishte pjesë e pandashme e jetës së përditshme. Xheni Rroji, pjesë e librit “Zonjat shqiptare në Nju Jork“,që do të promovohet nga Albanian Excellence, më 24 shtator në SymphonySpace në Manhattan , tregon në këtë intervistë që ka patur fatin të studiojë me profesorë me reputacion botërorë në Shqipëri, në Francë dhe në Amerikë. Ajo veçon, mësuesen e parë të pianos, zonjën Nihal Hakiu ose Zysh Lali siç njihej në qarqet e muzikës. Ajo ishte influenca dhe ndeshja e parë që ka patur me instrumentin e pianos. Zysh Lali përveçse një njeri me kulturë të gjerë muzikore, me elegancën që e karakterizonte e bëri ta donte pianon dhe muzikën duke e mësuar me durim dhe pasion. Më pas në France pati fatin të hynte në klasën e profesorit Daniel Beau, i cili e përgatiti teknikisht, muzikalisht dhe shpirtërisht për konkurset dhe karrierën e mëtejshme.

F.N : Ju sot jeni një pianiste e njohur, a keni patur më parë një histori muzike në familjen tuaj ?

Xh.RR : Po. Për fatin tim të mirë unë u linda dhe u rrita në një familje ku muzika kishte vend shumë të rëndësishëm. Im atë, Sirri Rroji ishte dirigjent i Orkestrës Frymore të Tiranës, më parë instrumentist i Bandës së Ushtrisë dhe udhëheqës artistik i Ansamblit të Ushtrisë, dhe më pas profesor muzike në Liceun Artistik të natës. Edhe në rrethin përtej familjes së ngushtë isha e rrethuar nga muzikantë duke filluar nga xhaxhai Agim Rroji, flautisti i parë në orkestrën e Teatrit të Operës dhe Baletit, ndaj dhe pothuajse të gjithë kushërinjtë e parë kanë qenë pranë muzikës. Po ashtu, si njëri nga të diplomuarit e brezit të parë të Konservatorit të Tiranës (më pas Instituti i Lartë i Arteve, sot Akademia e Arteve) së bashku me Ferdinand Dedën, Robert Radojën, Beniamin Kruten etj. im atë ishte i rrethuar nga elita muzikore e kohës. Miq të ngushtë të babait si kompozitorët Nikolla Zoraqi, Tish Daija, Feim Ibrahimi, Pjetër Gaci, Tonin Harapi, Avni Mula apo edhe instrumentistë të shquar si Viktor Shiroka, Margarita Kristidhi, Anita dhe Didi Tartari, Robert Papavrami, Gjergj Antoniu, e shumë të tjerë, ishin vizitorë të shpeshtë në shtëpinë tonë. Pra muzika për ne si fëmijë ishte një pjesë e pandashme e jetës së përditshme.

F.N : Në cilën moshe ju nisët të luani në piano, Dhe kur ju e patët të qartë në veten tuaj se, “ po unë në jetë do t’i kushtohem pianos “ ?

Xh. RR : Unë fillova mësimet e pianos në moshën 4 vjeçare nën drejtimin e të papërsëritshmes Nihal Gabeci Hakiu , dhe më pas në moshën 7 vjeçare fitova konkursin për në shkollën fillore Kongresi i Përmetit, njëra nga shkollat e specializuara për muzikë. Shumë shpejt e kuptova se muzika do te ishte pjesë e pashmangshme e jetës time por kjo ndjenjë u konkretizua në moshën 15 vjeçare kur vazhdova studimet e pianos në Francë nën drejtimin e Maestro Daniel Beau. E më pas nën drejtimin e profesorit te njohur Dominique Merlet me te cilin përfundova studimet e larta në Konservatorin e Parisit.

F.N : A mund të kujtoni disa nga profesorët tuaj që kanë lënë gjurmë në karrierën tuaj artistike dhe pse ?

Xh. RR : Kam pasur fatin të studioj me profesorë me reputacion botëror në Shqipëri, Francë si dhe në Amerikë, por dua të veçoj ata që cilët kanë lënë gjurmët e para në formimin tim. Ndër ta ka qenë mësuesja ime e parë e pianos, zonja Nihal Hakiu ose Zysh Lali siç njihej në qarqet e muzikës. Ajo ishte influenca dhe ndeshja e parë që kam pasur me instrumentin e pianos. Zysh Lali përveçse një njeri me kulturë të gjerë muzikore, me elegancën që e karakterizonte më bëri që ta dua pianon dhe muzikën duke më mësuar me durim dhe pasion. Më pas në France pata fatin të hyja në klasën e profesorit Daniel Beau, i cili më përgatiti teknikisht, muzikalisht dhe shpirtërisht për konkurset dhe karrierën e mëtejshme- për këtë do i jem mirënjohëse përjetë.

F.N : Cilët janë idhujt tuaj në piano?

Xh. RR : Pianistët që unë adhuroj janë fatkeqësisht në më të shumtën e rasteve nuk janë më midis nesh. Por me anë të inçizimeve që ata kanë bërë, kemi ende fatin t’i shijojmë. Pianistë si Sergey Rachmaninoff, Arturo Benedetto Michelangeli, Emil Gilels, Vladimir Horoëitz, Lazar Berman, janë disa nga ata që unë i dëgjoj me kënaqësi të veçantë. Ata janë në gjykimin tim piktorë gjenialë të çdo kompozimi që kanë luajtur. Duhet thënë se shkolla ruse e fillimit të shekullit 20 ishte më afër traditave të pianistëve se e kompozitorëve të shekullit të 19-të si për shembull Franc Liszt, Frederic Chopin duke ruajtur pasurinë artistike që trashëguan nga autorët. Në lojën e tyre pasqyrohet trajtimi i veprave në mënyrë orkestrale, një qasje muzikore që tregon një ndjeshmëri ndaj perceptimeve më të holla të kompozitorëve, aspekt që mua më tërheq si pianiste.

F.N : Aktualisht si e shihni ju zhvillimin e interpretimit pianistik, deri ku ka arritur ai në krahasim me shekullin e XX –të ?

Xh. RR : Në shekullin e kaluar u vu re një transformim në interpretimin pianistik dhe faktet që kanë përcjellë këtë transformim kanë të bëjnë me zhvillimet teknologjike që janë bërë në 50 vjetët e fundit; flas për metodat e reja të regjistrimeve, nga kalimi në LP tek kasetat, në CD dhe mp3, mjete këto që kanë luajtur rol të madh në mënyrën e interpretimit të veprave si dhe në percjelljen e timbrit të instrumentit. Me përkryerjen e mënyrave të regjistrimit erdhi dhe domosdoshmeria e regjistrimeve sa më të pastra nga ana teknike e interpretimit. Për rrjedhojë, sot per sot proçesi i regjistrimit të veprave është shumë më i shndërtuar se përpara. Me këtë nënkuptoj se pianisti sot ka mundësine të regjistrojë një vepër duke vënë ‘gurë mbi gurë’, ose masë për masë dhe të ketë një përfundim tepër të saktë teknik po ashtu dhe interpretativ. Më përpara kur nuk ishin mjetet kaq të zhvilluara, instrumentisti duhej të luante veprën nga fillimi në fund ose ta ndërpriste vetëm në seksione kryesore. Por kjo kishte të mirat e veta po ta shohësh nga këndvështrimi i frymëzimit të çastit interpretues. Në momentin që instrumentisti merr vendimin që të kërkojë një ‘përkryerje’ të anës teknike duke regjistruar të njëjtin seksion të vepres disa herë, sado i shkurter të jetë ai, atëhere në gjykimin tim ana emocionale e interpretimit vuan. Po ashtu, shumëzimi i konkurseve ndërkombëtare të pianos me 50 vjeçarin e fundit ka bërë që interpretimi muzikor i pianistëve të gjeneratës së sotshme të jetë më i prirur drejt standartizimit te lojës pianistike, ka krijuar humbje në dhënien e karakterit emocional të veprave për mendimin tim. Intervieëer:

F.N : Ju jetoni prej shumë kohësh në SHBA, çfarë ndryshimi vini re mes pianistëve në Amerikë dhe atyre në Europë ?

Xh. RR : Për mendimin tim janë dy shkolla të ndryshme në karakter. Nuk mund të them se njëra është më e vlefshme se tjetra, sepse atëhere do ishte një mendim thjesht subjektiv. Por duhet të theksoj se ndërsa të dyja kanë karakteristika të veçanta sot për sot, me fenomenin e globalizimit këto shkolla kanë filluar të përkojnë dhe përngjasojnë më tepër. Përvoja ime vetjake është se shkolla Amerikane shtyn më tepër drejt efikasitetit të lojës së veprës në tërësi dhe përgatitjes ndaj këtij efikasiteti, kurse shkolla evropiane vëren ndoshta më tepër trajtimin e detajit muzikor në interpretim.

F.N : Cila ka qënë karriera juaj muzikore në SHBA ?

Xh. RR : Në SHBA kam patur fatin të bëj një karrierë muzikore të shumëanshme; perveç kontratave solistike dhe në bashkëpunim të muzikës së dhomës dhe orkestrale , kam arritur të krijoj dhe te jem drejtore ekzekutive dhe artistike e një orkestre simfonike e krijuar nga unë, e quajtur The Ossia Symphony Orchestra’. Kjo përvojë më ka lejuar të eksplorojë anë të tjera të industrisë muzikore siç ishin,edukimi muzikor i të rinjve në shkolla të mesme, programe zgjerimi, etj. por edhe luajtja e veprave të kompozitorëve bashkohorë, një aspekt i rëndësishëm për mua. Domethënë, Nju Jorku më dha mundësinë të zhvillohem jo vetëm si interpretuese por dhe si sipërmarrëse dhe promovuese e muzikës klasike me mënyra të ndryshme. Intervieëer:

F.N: Shumë artistë shqiptarë sot në botë kanë korrur sukses në karrierën e tyre , cilat jane arsyet sipas jush ?

Xh.RR: Unë jam shumë krenare për sukseset e artistëve shqiptarë në botë. Arsyet për këtë sukses janë të shumta: neve nuk na mungon talenti po ashtu dhe aftësia për t’u zhvilluar përtej talentit te lindur. Suksesi vjen si pasojë e talentit, vendosmërisë dhe punës së pandalshme për t’u përmirësuar por kërkon edhe mbështetje nga shteti, politika artistike afatgjata në mbështetje të talenteve, një mjedis kulturor e artistik të begatë etj. Shpresoj që të gjitha këto mundësi ti jepen, jo vetëm artistëve jashtë Shqiperise por dhe atyre brenda vendit.

F.N : Përse vendosët ju të qëndroni në SHBA ?

Xh. RR: Unë vendosa të vij veçanërisht në Nju Jork sepse ky qytet është nje pikëtakim i cili tërheq artistë nga e gjithë bota sepse u lejon atyre të eksplorojnë çdo aspekt të imagjinatës së tyre si artistë dhe nga ky këndvështrim artisti ndjehet i frymëzuar të tejkalojë vetveten. Po ashtu, një faktor i rëndësishëm për mua ishte bashkimi me familjen e cila jeton e gjitha në Nju Jork. I

F.N: Si do ta përcaktonit ju sot kontinentin amerikan ?

Xh. RR : Si nje kontinent me vlera te ndryshme, ekonomike, shoqërore apo artistike: një nga më të rëndësishmet është aftësia e këtij kombi për t’u rigjeneruar, mbajtja gjallë e shpresës dhe e besimit se çdo gjë do të ecë përpara cilatdo qofshin sfidat dhe vështirësitë.

F.N: Mund të përmëndni kompozitorë apo muzikantë bashkëkohorë që ju keni takuar gjatë karrierës tuaj muzikore dhe që ka lënë gjurmë tek ju ?

Xh.RR: Kam pasur fatin të takoj shumë muzikantë bashkëkohorë dhe të shumtë janë ata që kanë lënë gjurmë, duke filluar nga kompozitorët Francezë, Pascal Dusapin, Guillaume Connesson si dhe muzikante te shquar, Martha Argerich, Nelson Freire, Renaud dhe Gautier Capuçon, Hélène Grimaud, Jean Yves Thibaudet e të tjerë. Në Amerikë kam pasur rastin të njihem me figura të shquara si kompozitori André Previn, mjeshtrin e Xhazit Winston Marsalis, këngëtarin Harry Belafonte, violonçelistin Yo Yo Ma, violinistin Xhoshua Bell etj. Secili nga ata më kanë lënë mbresa të veçanta dhe kanë ndikuar në një mënyrë apo një tjetër në karrieren time.

F.N : Cilët janë kompozitorët tuaj më të preferuar shqiptarë dhe pse ?

Xh. RR: Duhet te them se ata janë të shumtë por po përmënd disa sepse janë autoritete në muzikën shqiptare që do të qëndrojnë në kulturën muzikore kombëtare për një kohë të gjatë pikerisht sepse në muziken e tyre ndihen traditat dhe folklori kombetar. Do veçoja Nikolla Zoraqi, Tish Daija, Prengë Jakova, Feim Ibrahimi, Pjetër Gaci, Cesk Zadeja për të përmëndur disa.

F.N : A mund të tregoni disa nga sfidat tuaj më të afërta në karrierën tuaj ?

Xh. RR : Së shpejti do të luaj koncertin numer 2 të Frederik Shopenit me orkestren filarmonike të Budapestit një koncert që nuk kam pasur rastin ta luaj përpara. Ky koncert është kaq i bukur dhe jam e lumtur ta shtoj në repertorin tim të koncerteve .

F.N : Në SHBA, jeton një komunitet i konsiderueshëm shqiptarësh, sa të integruar i shihni ju ata në jetën amerikane?

Xh. RR : Te gjithë miqtë e mi shqiptarë në SHBA janë krejtësisht të integruar në jetën Amerikane dhe te suksesshëm me profesionet e tyre. Por ajo që më pëlqen është se ata vazhdojne të ruajnë shumë zakone e tradita shqiptare dhe Amerika duke qene vendi i emigranteve hap rrugë për suksese tek komunitetet e medha apo të vogla.

F.N : Po gruan shqiptarë në këtë komunitet si e shikoni ?

Xh. RR : Gruan Shqiptare e shoh po aq të suksesshme sa dhe burrin shqiptar. Njoh shumë gra dhe vajza shqiptare ne Nju Jork që kanë bizneset e tyre, janë nëna dhe gra profesioniste. Gruaja shqiptare në Amerike është po aq moderne dhe e suksesshme sa çdo grua amerikane dhe kjo vjen nga forca e karakterit që është zhvilluar ndër gratë shqiptare prej shekujsh . Është i ndjeshëm fakti se shekulli i XXI është shekulli i emancipimit te gruas jo vetëm në ShBA por shpresoj dhe në çdo vend të botës.

F.N : Sipas jush cili është imazhi i gruas shqiptare në shekullin e XXI

Xh. RR : Imazhi i gruas shqiptare për mua është ai i një gruaje të forte, nëne të mrekullueshme e të përkujdesur, por edhe të bukur, moderne dhe e suksesshme në çdo rol që merr përsipër.

Dr. Valbona Karanxha, një nga “Zonjat Shqiptare në Nju Jork”

March 14, 2016 by dgreca

-Bisedë me Dr.Valbona Karanxha/*

– Me dashuri për dijen: Nga bangat e fëmijërisë në auditoret e Yale University/

– Ambicja ime nuk është të angazhohem si zyrtare politike, por të lehtësoj me sa të kem mudësi proçeset demokratike në Shqipëri. Dr.Karanxha/

Dr. Valbona Karanxha ka lindur në Vlorë. Është Yale University research fellow për vitet 2009, 2014, 2015, 2016. Është autore e publikuar tri herë nga Yale University për kërkimet e saj në degët shoqërore si histori dhe letërsi e Amerikës Latine, histori e Amerikës në shekujt 20 – 21, Lëvizjen për të Drejtat Civile në vitet 1960, dhe gjithashtu Kushtetutën dhe Demokracinë Amerikane. Studimet dhe kërkimet e saj përqëndrohen në fusha të ndryshme si ato politike, udhëheqësi, organizata, të lidhura me zbatimin e politikave publike. Valbona Karanxha është gjithashtu autore e botuar në gjuhen shqipe.

Punon në sistemin e shkollave publike amerikane. Ka kryer Masterin në Arte në degën e Gjuhëve Romane (latine), në Southern Connecticut State University (2003 – 2007), dhe mban gradën Doktoreshë Shkencash në Udhëheqësi dhe Politika Publike, po nga Southern Connecticut State University (2009 – 2014).

-Le ta fillojmë me fëmijërinë tuaj, mbresa dhe kujtime të fëmijërisë, ku e keni kaluar atë?

-Kam lindur në Vlorë. Nga fëmijëria mbaj mënd qytetin e bukur të Vlorës, gjyshërit e mi të cilët më jepnin shumë dashuri sepse isha mbesa e madhe. Më kujtohen mbrëmjet e bukura nga Uji i Ftohtë kur shëtisnim natën vonë dhe shikonim dallgët tek përplaseshin në shkëmbinjte poshtë Belvederes. Ishte magjepsese, dhe një lumturi fëminore në pafundësi kur vraponim të kapnim autobusin e fundit nga Uji i Ftohtë për në Vlorë. Çerdhen e kam pasur midis portokalleve, paçka se nuk e mbaj mënd kur kam qënë në çerdhe, por kopshtin dhe shkollën “15 Tetori” i mbaj mend shumë mirë. Jam rritur me dashuri dhe përkujdesje nga të dy prinderit e mi të cilët kanë bërë ç’është e mundur të shkëlqeja në shkollë dhe të isha model. Mamanë e kam pasur mësuese, por babai ka qënë ai që më edukoi me ambicien dhe dëshirën për të mësuar, dhe për të qënë një nxënese e përjetshme me dashuri të pareshtur për dijen.

-Çfarë do të kujtonit nga shkolla në Shqipëri, dhe a mund të bëni krahasimin midis edukimit këtu dhe në Shqiperi në disa drejtime?

-Shkolla në Shqipëri, pavarësisht sistemit na ka mundësuar të krijojmë një bazë të fortë mbi të cilën ndërtuam profesionalizëm në karierën tonë si edukues të brezit të ri. Kjo nuk mund të mohohet. Dija është e vyer në të gjitha sistemet, dhe pavarësisht nga metodikat e ndjekura. Përsa i përket diferencës në metodikë, shkolla në Shqipëri ndiqte një metodë që unë e quaj “Behavioral theory”, dhe bazohet në atë që mësuesit mendojnë se është e rëndësishme të jepet si lëndë, ose brënda saj, ndërsa në Shtetet e Bashkuara mësimdhënia në përgjithsi bazohet në “Constructivist theory”. Kjo është metodë empirikale, ka të bëj me ndërtimin e dijes nga eksperiencat paraprake, të jetuara ose të mësuara. Ky sistem i përdorur në arsimin amerikan bazohet në teoritë e postuluara nga psikologët Vygotsky dhe Piaget, dhe nxit fëmijët ose studentët të arrijnë në konkluzionet e tyre nga praktikat dhe arsyetimi llogjik. Është metodikë frutdhënëse dhe pergatit studentin për kërkime shkencore të pavarura në të ardhmen, gjithashtu fokusohet në eksperimente dhe projekte.

-Kur erdhët në Amerikë, si arritët të keni këto rezultate të shkëlqyera në edukimimin post-universitar?

-Nuk ka qënë e lehtë të përballosh jetën, të punosh, të kontribuosh në familje, dhe të ndjekësh shkollën. Por unë kam dëshirë që të jem gjithmonë në avancim të njohurive të mia, jo vetëm ato që kam marrë në programet e Masterit dhe të Doktoraturës, por edhe në mënyrë individuale. Sot, unë ende ndjek studime dhe jam bashkëpuntore në shkencat shoqërore pranë Yale University. Këto studime më kanë mundësuar të krijoj një bagazh i cili më ndihmon si edukuese e brezit te ri. Dija nuk ka kufi, dhe sa më shumë lexoj aq më shumë dëshirë kam të zgjeroj njohuritë. Për këtë arsye, unë nuk shikoj asnjë shfaqje ose program në televizion. Koha ime e lirë mbas punës i përkushtohet studimit në fusha të ndryshme sidomos ato politike, psikologjike, dhe të ekonomisë politike.

-Ju jeni integruar intelektualisht në botën amerikane. Cilat janë disa nga vështirsitë tuaja dhe rrugët që ju arritët deri në ketë stad?

-Unë e konsideroj si një normalitet integrimin. Vështirësitë janë profesionale dhe varen nga fusha. Përshëmbull, po të isha në degë finance apo ekonomike do kisha veshtirësi të tjera. Personaliteti gjithashtu ka të bëjë në integrimin e sukseshëm shoqëror dhe atë profesional. Njeriu i vë vetes disa objektiva dhe perpiqet t’i arrij. Por në të njejten kohe, fleksibiliteti dhe përshtatja ndaj kulturës janë të domosdoshme, por kuptohet pa harruar rrënjet e tua dhe pa u asimiluar.

-Cili është studimi juaj shkencor, në universitetet që ju kanë ftuar në programet e ndryshme si studente, apo si arsimtare?

-Studimet e mia janë në fushat shoqërore dhe të edukimit. Perkatsisht, në Southern Connecticut State University kam punuar në fushën e Lidershipit dhe Politikave Publike. Studimi im ka qënë mbi impaktin që lidërshipi shkollor ka në implementimin e reformave dygjuhësore dhe çfarë rekomandimesh duhen bërë në fushën e politikave arsimore për të përmbushur nevojat e studentëve dygjuhësh mbas tranzicionit në klasë të rregullt.

-Në Yale University për vitin 2016 studimet e mia janë në Demokracinë Amerikane dhe Kushetutën e saj. Fokusi i kërkimit tim do jetë gjithashtu mbi statusin politik të Puerto Rico-s dhe implikimet në praktikë te demokracisë përfaqsuese. Në 2015, studimi im në Yale Univeristy u fokusua në Lëvizjen për të Drejtat Civile dhe pikërisht ne Identitetin Latin gjatë Lëvizjes për të Drejtat Civile Në 2014, po në Yale University studimi ishte në fushën e krijimtarisë nga imazhet. Fokusi ishte në simbolikën e imazheve në Historinë e Amerikës Latine.

-Në 2009 në Yale University, studimi im ishte në Letërsinë Botërore me fokus në Realizmin Magjik si rrymë e pasqyruar në “Tregimet e Eva Lunës” nga Isabelle Allende.

-Kohët e fundit ju keni botuar librin “Politikat dhe Strukturat e Rrethit të Ferrit”, do të vazhdoni të merreni me politike?

-Ambicja ime nuk është të angazhohem si zyrtare politike, por të lehtësoj me sa të kem mudësi proçeset demokratike në Shqipëri. Unë besoj se vëndi ka nevojë për politikanë të cilët do punojnë në favor të popullit, kombit dhe shtetit shqiptar. Deri tani ndryshimet “demokratike” që kanë ndodhur kanë qënë një përpjekje për të instaluar një sistem i cili do funksionoj në favor të një shtrese politikanësh të korruptuar. Kjo është në kundërshtim me çdo parim demokratik, prandaj, përderisa kjo klasë të jetë në pushtet unë do jem aktive në jetën politike të vendit.

-Ju jeni një kundërshtare e fortë e sistemit në Shqipëri, mendoni se do të ndikoni për ta ndryshuar atë sistem?

-Sistemi në Shqipëri është ndërtuar në baza klanore, partitë janë struktura klienteliste dhe kolapsi do jetë i paevitueshëm në se vazhdohet në këtë rrugë. Përpjekjet tona konsistojnë në nxjerrjen e sistemit nga kaosi në rrugë demokratike duke ndërgjegjsuar qytetarin e thjeshtë, dhe duke ofruar alternativa të tjera si alterniativën e ndarjes nga e keqja dhe ndërtimin e një shteti komb i cili do punojë për shqiptarët.

-Cilat janë projektet tuaja?

-Projektet e mia janë më tepër në fushën studimore. Në planin afat-shkurtër do vazhdoj të punoj në arsim. Më pëlqen lënda që jap (Histori dhe Civilizim i Amerikës Latine për studentë të cilët janë folës të lindur të Spanjishtes) dhe them se i shërbej një shtrese demografike në SHBA e cila ka nevojë për mbështetje gjuhësorë dhe kulturore. Në planin afatgjatë dua të kompletoj disa studime në shkencat shoqërore, por gjithmonë duke qëndruar në nivel akademik, dhe të vazhdoj të jem studjuese dhe autore e publikuar në fushën time.

-Sot çfarë është për ju Amerika?

-Amerika për mua është atdheu im i dytë, shtëpia ime. Është model shtetëror, demokratik të cilin unë e konsideroj si shembull të mirëfilltë për Shqipërinë dhe vende të tjera në rrugën e demokracisë. Pa dyshim është vënd i mundësive, i të qënit të lirë në kuptimin politik, ekonomik dhe personal.

– Ju keni vite në Amerikë, keni menduar se një ditë mund të ktheheni në Shqipëri dhe te sillni gjithë përvojën tuaj maksimale që morët në shtetin më demokratik të botës?

-Unë kam deshirë të punoj për njerëzimin kudo që ndodhem. Do më pëlqente të krijoja programe edukimi dhe teknologjie në vëndet në zhvillim, dhe jo vetëm në Shqipëri (po të më jepeshe mundësia më e afërt dhe të siguroj fonde të mjaftueshme). Mendoj se bota ka nevojë për individë të cilët kanë një vizion të qartë dhe investojnë përpjekjet e tyre në fushën e arsimit. Edukimi është arma më e fuqishme për të fituar lirinë e mendimit, pavarësinë ekonomike, dhe për t’i ardhur në ndihmë kombit tënd.

– Ju jeni përzgjedhur si personazh i librit “Zonjat Shiptare të Nju Jorkut” ideuar nga “Albanian Excellence”, libër që do të botohet për herë të parë për gratë e suksesshme pertej oqeanit, si ndiheni për këtë?

– Ndihem mjaft e privilegjuar dhe është nder për mua. Jam e bindur që shëmbujt e gruas të sukseshme shqiptare janë të panumërta dhe falënderoj inisiatorët e kësaj nisme. Jam mjaft mirënjohse për respektin. Ka gra shumë herë më të sukseshme se unë, por më bëhet qejfi që jam një pikë uji e vogël në oqeanin e arritjeve të grave tona. Jam mirënjohse për mundësinë, por në veçanti falënderoj Znj. Kozeta Zylo për rekomandimin.

– Cili mendoni se duhet të jetë imazhi i gruas shqiptare në shekullin e XXI?

-Shoqëria shqiptare në Shqipëri dhe në Kosovë nuk ka një imazh, apo konsideratë pozitive për gruan dhe figurën e saj. Kjo ka të bëjë me kulturën e përgjithshme. Por kuptohet, ky cilësim nuk është absolut. Ka raste pozitive për imazhin e femrës sonë dhe për ato që janë të sukseshme sidomos në fushat akademike, ose edhe femrat të cilat janë nëna të përkushtuara dhe model.Me ndryshimet demokratike, femrës sonë ju paraqitën modele të gabuara, sipërfaqsorja u vu mbi cilësoren. Kjo po vazhdon të bëhet me fanatizëm nga mediat tona të cilat i kushtojnë vëmëndje simbolizmit seksual duke ushtruar një presion psikologjik ndaj femrës tonë dhe vajzave tona të reja. Pa u ndalur shumë në këtë problem i cili do kujdes të vëmëndshëm, them se edukimi prindëror, dhe kultivimi i dijes duhet të jetë shoqëruesi i formimit të femrës sonë. Imazhi i femrës sonë duhet të restaurohet dhe na takon të gjithve të japim kontributin tonë.

-Ju faleminderit e nderuar Dr.Karanxha!

Personazh në librin “Zonjat Shqiptare në New York”

New York, 2016

* Bisedoi Keze Kozeta Zylo/

Blushi : Dua të ndryshoj PS nga brenda, jo të ndërtoj parti jashtë saj

March 12, 2016 by dgreca

Në Shqipëri, deputeti socialist Ben Blushi thotë në një intervistë për Zërin e Amerikës se përpjekjet e tij synojnë që të sjellin ndryshime në partinë socialiste nga brenda, përmes votës, dhe jo nga jashtë, ndonëse lë të hapur çdo mundësi në të ardhmen nëse gjërat nuk ndryshojnë. Ai kundërshton propozimin për referendum për zgjidhjen e çështjes së kryetarit të partisë, duke këmbëngulur se kjo çështje zgjidhet vetëm përmes votimit një anëtar një votë, dhe se paralelisht mund të zhvillohej një referendum për problemet e statutit.

Zëri i Amerikës : Zoti Blushi, do ta nisja këtë intervistë me asamblenë e disa ditëve më parë. A mund të thuhet që ishte një “fitore” e vogël, duke qenë çështjet e ngritura nga ju zunë një pjesë të mirë të debatit e veçanërisht të fjalës së kryetarit Edi Rama, i cili në fund të fundit e pranoi se statuti ishte shkelur, dhe bëri një propozim të tij për referendum për çështjen e kryetarit?
Ben Blushi: Është e vërtetë që debati që është hapur brenda PS po dominon të gjitha forumet e saj për më shumë se dy muaj ndoshta. Në thelb të këtij debati, është nevoja për të patur zgjedhje brenda partisë. Dhe kjo është ajo që unë kërkoj, të ketë zgjedhje, për shkak se jo vetëm precedentët shqiptarë, dhe në partinë socialiste, kanë patur zgjedhje, të gjithë precedentët ndërkombëtar, pra partitë europiane si ne, bëjnë zgjedhje periodike. Por çka është e rëndësishme është se statuti i PS-së përcakton zgjedhje për kryetarin e partisë, një herë në katër vjet. Ajo që po ndodh sot është se po zgjidhen të gjitha strukturat e partisë nga organizata më e thjeshtë deri të kongresi, delegatët e rinj, sekretarët e rinj, asambleja e re, kryesia e re, me përjashtim të kryetarit të partisë. Unë mendoj se kjo është e padrejtë. Sepse partia nuk mund të ketë dy standarde. Një parti që drejton vendin duhet të jetë më demokratike se të gjitha grupet që e konkurrojnë atë.
Më vjen mirë që ky debat ka dominuar, pavarësisht se ka patur nota të tepruara, dhe unë jam vënë në qendër të një debati ku nuk do të doja të isha në fakt. Sepse ajo që kërkoj, janë zgjedhjet brenda partisë, dhe më kundërshtojnë pa thënë se përse nuk duhet të ketë zgjedhje. Askush nuk e thotë këtë. Shpresoj të shkojmë në një Kongres që të jetë pak më i kthjellët, të dominojë arsyeja mbi vullnetin e forcës dhe të merret një vendim i përshtatshëm i cili në fund fare i jep mundësi socialistëve, jo mua, por socialistëve të Shqipërisë që të kenë të drejtën e votës.

Zëri i Amerikës: Megjithatë kritikat tuaja janë drejtuar dhe ndaj qeverisë, për mënyrën se si është qeverisur vendi në këta dy vjet. Kryetari Rama gjatë Asamblesë, mori thuajse një për një të gjitha çështjet që ju keni ngritur, duke thënë se brenda një partie mund të ketë opinione të ndryshme, por jo fakte të ndryshme, duke aluduar se ju po abuzoni me këto fakte, e duke quajtur të papranueshme që qeveria të sulmohet nga brenda partisë së saj?
Ben Blushi: Ka një pyetje themelore që e kam shtruar dhe do ta shtroj. Kush e dëmton më shumë një parti në pushtet, ai që thotë se është rritur emigracioni, papunësia, borxhi, ekonomia ka rënie sepse jemi zyrtarisht në deflacion, jo sipas qeverisë, por sipas meje, kanë rënë eksportet, ka rënë fuqia blerëse, dhe në përgjithësi në Shqipëri mbizotëron një sens pesimizmi i thellë. Njerëzit besojnë se nesër nuk do të jetë më mirë se dje. Ky pesimizëm është rritur në dy tre vitet e fundit. Masat e qeverisë, që nuk janë reforma sipas meje, kanë ndikuar në tkurrjen e ekonomisë, nuk ka patur reforma reale që kanë krijuar më shumë vende pune që kanë rritur prodhimin e konsumin. Këto janë gjërat nga të cilat vuan ekonomia jonë. Dhe kush e dëmton më shumë, ata që e bëjnë apo ata që e thonë. Kush është i vetmi propozim real ekonomik që ka dhënë PS në tre vjet? E dini kush? Legalizimi i kanabisit. Unë jam kundër kësaj sigurisht. Po kush e dëmton më shumë një parti, kur dikush që thotë të legalizohet kanabisi, apo dikush që thotë hajde t’i japim fund politikave të absurditetit. Rrisim pak shpenzimet, rrisim pagat aq sa mundemi, i japim më shumë mundësi njerëzve të kenë para për të blerë dhe ato pak para që kemi për investime, nuk bëjmë investime estetike, por prioritare, që direkt rrisin prodhimin ekonomik dhe i japin mundësi prodhimeve shqiptare të jenë të konkurrueshme, të jenë me çmime të përballueshme në tregun tonë e të kenë mundësi të shiten në tregjet e huaja. Ky është debati themelor që kam hapur unë. Kjo nuk është arsye për t’u kryqëzuar, as arsye për t’u parë si palë armike. Sepse kjo klimë kundërshtie dhe armiqësie, çoi në rezultatin e Elbasanit që ishte një shfaqje e turpshme e një partie e cila përveçse ka qenë partia më e hapur dhe më demokratike, sot nuk po merr guximin të distancohet nga Elbasani. Dhe Elbasani mund të përsëritet, për sa kohë që ka një frymë armiqësie dhe çdo debat e quan armiqësor. Unë nuk jam për debat armiqësor. Jam për një kongres i cili bën dy gjëra: zgjedhje të lira me parimin një anëtar një votë për kryetarin e partisë dhe një debat të madh për ekonominë, mënyrën se si duhet drejtuar ekonomia që të mos bjerë sërish në deflacion.

Zëri i Amerikës: Por Kongresit do t’i shtrohet propozimi i zotit Rama për njëreferendum për çështjen e kryetarit të partisë..
Ben Blushi: Unë nuk e di se sa i bindur është zoti Rama për propozimin që ka bërë. Megjithatë do të jap mendimin tim për këtë. Unë nuk jam kundër referendumeve në përgjithësi. Unë jam padyshim për parimin që anëtarët e partisë të kenë më shumë mundësi për të marrë vendime. Dhe sigurisht referendumi është një mundësi. Çështja është se referendumi nuk zëvendëson zgjedhjet. Nëse do ishte në dorën time, unë do t’i bëja të dyja, edhe zgjedhjet një anëtar një votë për kryetarin e partisë, çka nuk po ndodh, edhe referendum, për pika të diskutueshme të statutit të PS. Referendumi nuk mund të zëvendësoj zgjedhjet. Nëse zoti Rama është i gatshëm, dhe kjo është oferta ime le t’i bëjmë të dyja: zgjedhje për kryetarin e PS me parimin një anëtar një votë, dhe referendum ku mund të shtrojmë disa çështje për diskutim, për të cilat ne nuk po merremi vesh. Pra t’i japim mundësi anëtarësisë së PS të mblidhet dhe të votojë dy herë, dhe për njeriun dhe për temat

Zëri i Amerikës: Zoti Blushi, një grup deputetësh dhe anëtarë të asamblesë, përfshirë dhe ju, paraqitën platformën e Lëvizjes për Demokraci në Partinë socialiste. Cili është synimi i kësaj lëvizje, objektivat dhe aksioni i saj politik?
Ben Blushi: Shtypi ka abuzuar, pavarësisht se jam gjithnjë pro shtypit. Nuk mendoj se shtypi nuk ka të drejtë. Shtypi nuk ka të drejtë kur nuk ka informacion, dhe është rasti t’ia japim. Ajo që u paraqit në Asamble dhe që u quajt si Lëvizje, është një dokument parimesh. Nëse e lexoni, ato janë disa parime themelore mbi të cilat ndërtohet funksionimi i një partie politike. Ajo nuk është embrioni i një partie të re, apo një shizme (ndarjeje) brenda PS-së. Unë kam patur mundësi ta bëj këtë në vitin 2009 por nuk e kam bërë. Nuk kam pse ta bëjë sot kur PS është në pushtet. Qëllimi im nuk është të rrëzojë PS-në nga pushteti. Përkundrazi. Jam i interesuar që të jetë një parti e hapur, funksionale e qendrës së majtë. Gjëra që nuk po ndodhin. Pra partia nuk është e hapur, nuk është demokratike, nuk është funksionale dhe nuk po qeveris sipas qendrës së majtë. Shqipëria ka nevojë për një të majtë moderne që për fat të keq nën trysninë dhe presionin e Rilindjes si filozofi, Partia Socialiste nuk e ka më. Kjo është ajo që them.

Zëri i Amerikës: Në këtë platformë përdoren dhe terma të ashpër. Flitet për një kontroll të partisë apo qeverisjes nga oligarkë. Cilët janë këta oligarkë në PS apo në qeverisje?
Ben Blushi: Të gjithë njerëzit që kanë më shumë pushtet brenda një partie, në një kuptim janë të pabarabartë mes të barabartëve. Njerëzit që vijnë nga biznesi të cilët asnjë gjë në të shkuarën nuk i ka lidhur me partinë socialiste, e janë afruar kur ajo pothuajse erdhi në pushtet, e kanë në disa raste konflikte interesi me të drejtën publike. Njerëz të cilët mund të influencojnë politika favorizuese, të cilat devijojnë thelbin e një partie që duhet t’i shërbejë interesit publike, e që në disa raste i shkon më shumë interesit privat. Siç është rasti i koncesioneve. Koncesionet janë rasti tipik. Unë nuk jam kundër koncesioneve vetëm sepse janë një instrument relativisht i djathtë. Nuk jam kaq doktrinar i verbër. Por në rastin e koncesioneve interesi publik nuk është parësor, interesi privat është parësor. Interesit publik po i rritet kostoja, interesit privat po i ulet. E mora këtë si rast për të dëshmuar se për shkak të dominimit të interesit privat në disa raste, PS devijon nga nevoja për t’i shërbyer interesit publik. Dhe kushdo që e shtyn PS-në në këtë drejtim, në një kuptim është një i pabarabartë mes të barabartëve dhe unë këtë nuk e pranoj.

Zëri i Amerikës: Në momentin që u shpall kjo Lëvizje u bë menjëherë lidhja me Lëvizjen për Mendimin Ndryshe, LMN-ën, e cila nuk është se pati një fund fort të lumtur. Ju si i garantoni socialistët, se kjo Lëvizje e re do të jetë e qëndrueshme dhe nuk është në funksion të interesit të momentit?
Ben Blushi: E para, Lëvizja në të cilën unë isha së bashku me disa kolegë të tjerë deputetë në vitin 2009, i ka arritur totalisht qëllimet e veta. Ajo nuk është e lënë në mes dhe as e dështuar. Ajo kërkoi që PS të hynte në parlament se ishte në fazë bojkoti dhe kjo ndodhi. Kërkoi së PS-ja të kishte një koalicion më të madh dhe kjo ndodhi në 2013. Dhe kërkoi, çfarë ishte më themelorja, që PS-ja të kishte një program se në 2009 ne nuk kishim një program. Në 2013 ne e patëm një program sidoqoftë. Dhe kjo ndodhi. LMN-ja nuk mund të kthehej një parti brenda partisë, ko është arsyeja pse ajo nuk kishte arsye që të vazhdonte më. Vijmë sot. Sot ne po kërkojmë zgjedhje, nuk po kërkojmë të kemi një parti brenda një partie. Nuk është fare ky qëllimi im. As të ndërtoj një parti brenda Partisë Socialiste, as jashtë PS-së. Këto nuk janë qëllimet e mija dhe as të kolegëve të mi. Qëllimi është një parti funksionale, që është e detyruar të bëjë zgjedhje, që nuk kthehet në biznes privat të askujt, që nuk kthehet në pronë të askujt. Një parti e cila është e majtë, qeveris si e majtë sepse sidomos, kjo dekadë e fundit në Europë, dëshmoi se politikat e qendrës së majtë, që janë më pak austere, më pak të rrepta, jo vetëm mund të kishin shmangur krizën, por mund të kishin garantuar më shumë harmoni e më shumë paqe në Europë, cka nuk ka ndodhur. Sidomos në Shqipëri, që është vendi më i varfër në Europë, që ka papunësinë më të larta, papunësinë më të lartë të të rinjve, që ka borxhin më të lartë në Europë, pas Greqisë, flas për vendet e rajonit. Sidomos në Shqipëri, nevoja për të qeverisur me politika socialdemokrate, të majta, që garantojnë më shumë barazi, që bëjnë më shumë për të varfërit dhe për ata që s’kanë, që garantojnë më shumë arsim dhe shëndetësi publike, këto janë pra nevojat që ka shoqëria sot, dhe unë shpresoj që influenca që ne kemi, ose që mund të kemi, përmes votës, brenda PS-së, mund të ndryshojë PS-në pa e dëmtuar atë.

Zëri i Amerikës: Zoti Blushi shumë nga kritikët tuaj thonë se ju për shembull në zonën tuaj të Elbasanit, morët mandatin dhe nuk jeni dukur më atje, apo se angazhimi juaj bëhet më i dukshëm në periudhë zgjedhore apo parazgjedhore. Pse besoni se do keni mbështetje?

Ben Blushi: Unë besoj se do kemi mbështetje, në rast se kjo mbështetje do të jepet me votë. Ne nuk e dimë së çfarë mbështetje ka sot Edi Rama në parti, apo cfarë kam unë. 1 milion votat që janë marrë nuk janë votat personale të Edi Ramës. Ato janë votat e Partisë socialiste që tradicionalisht ka qenë dhe është partia më e madhe në Shqipëri, me apo pa Edi Ramën, dhe janë votat e një koalicioni të madh më 40 parti. Dhe kushdo që do të më bindi se votat e PBDNJ-ës janë vota që Edi Rama t’i nënkuptojë si vota të Edi Ramës brenda partisë, kjo është një shaka e pamundur.
Sa më takon mua, unë për hir të vërtetës, jam përjashtuar nga drejtimi i Partisë Socialiste në Elbasan, që prej një viti e gjysmë. Është emëruar dikush tjetër, në një vendim pa vendim kryesore. Ne i bëjmë delegimet me vendime kryesie. Kryesia nuk është mbledhur kurrë për të bërë delegime të tjera. Por unë nuk fshihem pas gishtit. E kam patur të vështirë gjatë gjithë kësaj kohe, të isha më shumë i pranishëm në zonë time elektorale, aty ku jam zgjedhur, për shkak se PS nuk bëri thuajse asnjë prej gjërave për të cilat erdhi në pushtet. Dhe i hoqi mundësinë e përfaqësimit në administratë një mase aq të madhe socialistësh të cilët unë nuk pata mundësi t’i mbroj, në Elbasan e kudo tjetër.
Por kjo nuk do të thotë se nuk kam arsye të them të gjitha ato që po them. Po flas dhe në emër të atyre që nuk kanë mundësi të flasin. Dhe ka një masë të madhe socialistësh të nëpërkëmbur, të injoruar, të harruar, të refuzuar të cilët shpresoj t’i përfaqësoj. Ata nuk mund të flasin, nuk mund të dalin në televizor, nuk mund të japin intervista, nuk mund të ankohen në parlament, nuk mund të shkruajnë nëpër gazeta. Unë mund t’i bëj këto. Por ata kanë një mundësi për të shprehur këtë pakënaqësinë e re, është vota brenda PS-së. Edi Rama po jua refuzon këtë. Dhe ky është thelbi i çështjes. Pse I refuzon votën, 100 mijë socialistëve. Atyre t’u jepet e drejta për të votuar. Ata le të vendosin se kush ka të drejtë.

Zëri i Amerikës: Zoti Blushi, ju folët për pritshmëritë tuaja nga Kongresi. Por nëse këto pritshmëri nuk materializohen, çfarë do të ndodhë? Cili do të jetë aksioni juaj apo i kolegëve tuaj të Lëvizjes për Demokraci?
Ben Blushi: Mos prisni që unë të shkoj duke besuar se PS do të mbylli derën e vet. Unë po i bie një dere që shpresoj që hapet. Dhe nuk kam arsye të besoj se PS do rrudhet e do zhbëhet e transformohet negativisht, deri në pikën që do të detyrojë njerëz si puna ime, apo shumë të tjerë, që mund të jenë sot shokë shumë më të pikëlluar e të pashpresë nga ajo që ka ndodhur tre vitet e fundit që të rishikojnë vendimet e tyre. Unë nuk dua ta mendoj këtë gjë. Pra jam duke u përpjekur të ndryshoj Partinë socialiste nga brenda. Nuk kam akoma një motiv të madh që të përpiqem ta ndryshoj nga jashtë. Sigurisht kjo nuk përjashtohet për askënd. Ne jemi njerëz të lirë dhe unë kam thënë se i shkoj deri në fund lirisë sime. Ka dy rrugë, ose të ndryshosh diçka nga brenda, ose ta ndryshon nga jashtë. Unë po përpiqem të ndryshoj nga brenda.(VOA)

“Soprano, Arlinda Morava një mbrëmje shqiptare në Bukuresht

March 12, 2016 by dgreca

-Nuk do ta besoja që në Aeroportin e Bukureshtit dhe në ekranet e Avioanele Tarom posteri im me flamurin shqiptar ishte prezent kudo/

-Për herë të parë Bukureshti pati një mbrëmje madhështore shqiptare/

Nga Albert Z. Zholi/

Me sopranon shqiptare Arlinda Morava kam zhvilluar disa intervista. E qetë, e dashur, me një zë melodioz, ajo të befason me arritjet, por dhe me modestinë. Ajo ka krijuar familje në Bukuresht me një artist rumun, por ka një marrëdhënie të shkëlqyer me atdheun që ajo nuk e harron kurrë. Fëmijët e saj i sjell vazhdimisht në Shqipëri pasi ajo ftohet vazhdimisht në evente të rëndësishme në TOB, por edhe në raste festash apo pushimesh. Asnjëherë nuk mundohet ta fshehë origjinën përkundrazi e thotë me plot gojën që “jam shqiptare”. Më datën 3 mars në sallën e madhe të Teatrit Kombëtar “Ion Luca Caragiale” i Bukureshtit. Ajo zhvilloi mbrëmjen gala “Soprano, Arlinda Morava ju fton në një mbrëmje shqiptare” ku kishte të ftuar të luanin bashkë me të vetëm artistë shqiptarë. Në këtë aktivitet artdashësit e vlerësuan të magjishme interpretimin e sopranos së njohur Morava, e cila jeton prej vitesh në Bukuresht, Rumani, Protagonistët kryesorë të këtij aktiviteti ishin sopranoja Arlinda Morava dhe Orkestra me artistët shqiptar të drejtuar nga Maestro Lorec Radovani: Klejda Tare (soliste-piano), Nevila Kalaja (violinë), Arian Paço (violinë), Klara Bregu (violinçel) dhe Arben Basha (kontrabas). Për vetë rolet e saj ajo është quajtur “Sopranoja lozonjare” pasi rolet që ka luajtur, janë role shumë komike, lozonjare, si pjesët e Moxartit, operetat e Shtrausit, apo rumunë si Alexandru Petrescu që është më i miri apo tipik për pjesë lozonjaresh. Jo më shumë se tre vjet më parë, ajo mori në Rumani çmimin VIP me rolin e Papagenës tek “Flauti magjik” i Moxartit. Dhe pse të lindur dhe të rritur në Rumani dy djemtë e saj flasin shqip.

Ju ditët e fundit korrët një sukses, që nuk e imagjinonit as vetë me koncertin “Soprano, Arlinda Morava ju fton në një mbrëmje shqiptare”. Vetë si do ta komentonit këtë natë tepër mbresëlënëse, tërësisht shqiptare në Teatrin Kombëtar “Ion Luca Caragiale” të Bukureshtit?

Është e vërtetë që më datë 3 mars 2016 kam organizuar një event shumë të madh, ku edhe interpretova këtu disa pjesë. Ky event u zhvillua në Bukuresht me artistët shqiptare të drejtuar nga maestro Lorenc Radovani, soliste në piano Klejda Tare, Nevila Kalaja, Arian Paco, Klara Bregu dhe Arben Basha. Eventi titullohej “Soprano Arlinda Morava ju fton në një mbrëmje shqiptare”. Eventi u zhvillua në teatrin kombëtar të Bukureshtit ku u përkrah edhe nga ambasadori Ilir Tepelena. Të ftuar ne këtë event ishin trupat diplomatik, si edhe personalitete te elitës Rumune. Pati një sukses shumë të madh dhe jehona e këtij koncerti akoma vazhdon. Për herë të parë u ndjeva edhe më shumë krenare që jam shqiptare dhe artiste e vendit tim, pasi rrugët e Bukureshtit ishin mbushur me Posterin tim dhe flamuri Shqiptar zbukuronte ekranet dixhitale dhe rrugët e Bukureshtit po ashtu. Nuk do ta besoja që në aeroportin e Bukureshtit dhe në ekranet e avioanele Tarom posteri im me flamurin shqiptar ishte prezent në disa vende të dukshme dhe kjo më jepte kënaqësi pafund. Mediat rumune e theksuan si një event unik këtë mbrëmje. Për mua ishte kënaqësi e dyfishtë që arrita të bëja një event të tillë dhe të kisha një sukses kaq të madh, së bashku me miqtë e mi artist. I falënderoj pa masë për magjinë që krijuam. Për herë të parë Bukureshti pati një mbrëmje madhështore shqiptare.

Pra arti bashkoi shqiptarët dhe rumunët pa asnjë dallim, madje natyrshëm sikur të njihen prej vitesh…?!

Bota pa artin është si një kopsht pa lule, pasi përmes artit njeriu dhuron dhe përcjell emocione të fuqishme bashkimi, vëllazërimi, miqësie, harmonie. Është kënaqësi të dalësh në këtë skenë gjigante me pjesë nga Mozzarti, Shtrauss, Rossini, Puccini, Verdi, Lehar si dhe T. Bredicianu që janë kompozitorët e preferuar të mitë. Ky koncert u zhvillua në një sallë madhështore që më ka bërë të ndihem prej kohësh si pjesë integrale e Operës Rumune, opera me shumë tradita në kohë.

Kur keni dhënë shfaqje për herë të fundit në Shqipëri?

Kam qenë e ftuar vitin e kaluar në Tiranë nga maestro Fatos Qerimaj, drejtori artistik i festivalit “Flauti magjik”, ku u realizua një mbrëmje Gala. Në këtë festival, interpretova me tenorin e njohur Kastriot Tusha.

Ju organizoni dhe një projekt në Rumani, në lidhje me profesionin tuaj?

Po, në Rumani organizoj projektin “Shqipëria tokë legjende”, aktivitet që organizohet me institucionet të ndryshme rumune dhe që kam gjetur një mbështetje jo të pakët.

Rumania ka një traditë më të madhe se ne, në opera?

Rumania është një vend i madh me 6 opera… Rumania ka një traditë 200-vjeçare në drejtim të operës, pra është një nga vendet me histori. Po them atë çka njoh dhe lexoj, se rumunët janë muzikantët ndër më të mirët në botë pas rusëve. Ata kanë traditë shumë në opera mund të themi që është një ndër vendet më e dashuruar me operën sigurisht, pas Italisë, Anglisë apo Francës. Rumania të jep shumë shanse në fushën e muzikës. Janë artdashës, dashamirës që të vlerësojnë n.q.s ke merita. Kanë edukatë, me elegancë dinë të të respektojnë dhe nuk ka kurrfarë shenja racizmi.

Keni një bashkëshort rumun, ndiheni e realizuar?

Besoj se po. Kam një bashkëshort artist, i cili më kupton dhe më mbështet. Në shumë drejtime ai më del në krah. Ndihem një femër e respektuar që gjej mbështetje. Nuk e di si do të isha me një bashkëshort shqiptar…. (qesh).

VJOSA, Kosovarja që mëson fëmijët e amerikanëve

March 8, 2016 by dgreca

Vjosa Nikci(Muja), dikur erdhi ilegalisht nga Meksika në Amerikë , por tash mëson studentët amerikanë/

Nga Keze Kozeta Zylo/

Zonja Vjosa Nikci është një grua intelektuale që jeton dhe punon në New York. Ajo është mësuese në një shkollë të mesme amerikane dhe ju mëson studentëve lëndën e Historisë Globale. Familja e saj në Kosovë, ashtu si shumë familje të tjera shqiptare, u persekutuan. Ata u detyruan të linim Atdheun dhe të vinim në Amerikë për një jetë më të mirë. Rruga për të ardhur në Amerikë ka qenë shumë e vështirë, ata erdhën nga Europa nëpërmjet Meksikës dhe sot ajo ka realizuar ëndrrat e saj. Zonja Nikci është një nga drejtueset e Bordit të organizatës së “Arsimtarëve Shqiptaro-Amerikanë “.

Ka përfunduar për master në historinë moderne Evropiane dhe është duke e përfunduar magjistraturën e dytë, Master për Arsim dygjuhësh (Bilingual). Masteri i dytë e lejon atë për të punuar ngushtë me nxënësit e emigrantëve që janë duke luftuar për tu përpjekur në një vend të ri, ashtu sic ka qenë ajo vite më parë. Kjo e mundëson për t’i dhënë komunitetit dhe njerëzve të cilët e ndihmuan kur kishte nevojë, dhe tani ajo ka radhën për t’i ndihmuar njerëzit që kanë nevojë për ndihmën e saj.

Zonja Nikci na flisni ju lutem për fëmijerinë tuaj dhe si e keni përjetuar atë?

Kam lindur në Dugaivë, një fshat i bukur në Rugovë, i vendosur në perëndim të Kosovës dhe kam ardhur në Amerikë në vitin 1987. Shkak i emigrimit nga Kosova ishin kushtet ekonomike shumë të vështira. Familja ime ishte e izoluar nga regjimi serb dhe e papunë, ku shkak kreysor ishte i burgosuri politik, Sylë Mujaj (vëllai i babait tim), i dënuar padrejtësisht me 10 vjet burg si pjesëmarrës në organizimin në izolim të protestave të vitit 1981 në Prishtinë kundër regjimit serb.

Mundësitë ishin të pakta dhe prindërit e mi vendosën të lënë Atdheun e tyre për të krijuar një jetë më të mirë për fëmijët e tyre. Në atë kohë unë isha dy vjecare. Ne emigruam në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe pas një udhetimi shumë të vështirë në mënyre ilegale përmes Meksikës kemi hyrë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ne kemi gjetur veten në Bronx, ku kemi jetuar me të dy prindërit e mi, Agim dhe Cyme Mujaj, vëllain tim Butrintin dhe motrat e mia më të vogela Njomza dhe Mirusha së bashku me të afërm të tjerë që kishin lëshuar Kosovën për një jetë më të mirë. E kam ndjere veten sikur fëmijëria ime është shpenzuar duke u perpjekur me ju përshta dy jetëve, jetës time shqiptare dhe jetës time të re amerikane. Kam luftuar për të gjetur veten në vendin tim të ri, ndërsa në të njëjtën kohë kam luftuar që të mos shkëputem nga Vendlindja ime. Prindërit e mi flisnin vetëm Shqip në shtëpi dhe për herë të parë kam folur Anglisht atëherë kur ja fillova shkollës në moshën pesë vjeçare. Me ndihmën e mësimdhënësve mbështetës unë kam qenë në gjendje të marr gjuhën angleze shumë shpejt. Ne jemi rritur me të dy prindërit mi gjithmonë duke punuar, ndonjëherë dy ose tre punë. Kjo ishte mënyra e vetme që të mbaheshin dy familje, njëra familja jonë në Amerikë dhe tjetra familja e madhe që e lamë në Kosovë burim i vetëm financiar i së cilës ishin prindërit e mij. Edhe pse prindërit e mi kanë punuar shumë ata ende kanë arritur të kushtojnë të gjithë kohën e tyre të lirë fëmijëve të tyre.

Babai im ishte i përkushtuar qê në kohën e tij të lirë të na e mësonte gjuhën shqipe, ta flisim dhe të lexonim përmes Abetares që ai e siguroi për ne. Unë ende i kujtoj mbrëmjet kur shikonim filmat si ”Skenderbeu”, “Nentori i Dytë”, e shumë filma të tjerë shqip. Edhe atëherë kur ishim të lodhur Babai na thoshte se duhettë rrimë vonë, sepse nuk kemi tjetër zgjidhje përpos ta mësojmë historinë tonë shqiptare. Qēllimi dhe dëshira kreysore e prindërve të mi ishte që fëmijët e tyre të shkollohen në Amerikë, dhe në të njëjtën kohë pa harruar gjuhën shqipe dhe prej nga vijmë. Ne të gjithë kemi diplomuar në fakulltete, disa kanë edhe master, dhe të gjithë kanë bërë karierë. Babai im na thoshte se Fakullteti nuk ishte një opsion dhe nëna jonë gjithmonë do të na largonte nga punët e shtëpisë dhe përgjegjësitë e tjera në mënyrë që të përqëndroheshim në studime. Çdo veprim qe ne kemi bërë nuk ishte vetëm për veten tonë, por për prindërittanë. Në moshen 22 vjecare, u martova me Valon Nikçin, i cili mbërriti në Shtetet e Bashkuara në vitin 1999, me familjen e tij, si refugjat nga Kosova. Valoni dhe unë ndajmë një etikë pune dhe kuptojmë domosdoshmërinë për të punuar me orë të zgjatura dhe nganjëherë sakrifikojmë shumë kohë personale për një të ardhme më të fortë. Valoni ka punuar shumë, ka vazhduar shkollimin e tij, ka diplomuar në Fakultet dhe tani kanjë firmë të tij të suksesshme të patundshmërisë që quhet “LINK NY Realty.” Puna dhe mbështetja e tij është arsyeja për shumicen e suksesit tim pas martesës sonë. Pranë çdo gruaje të fortë qëndron një burrë suportiv dhe i lumtur. Jam shumë me fat që e kam Valonin pranë meje. Me u rrit si një emigrant është vështirë, sepse nuk lidhesh kurrë plotësisht më shtëpinë tuaj të re për shkak se mendja juaj është gjithmonë me shtëpinë tuaj të vjetër, por me ndihmën e prindërve punëtorë, bashkëshortit dhe mësuesve tranzicioni bëhet më i lehtë.

Kur erdhët në Amerikë dhe cila ishte rruga për të arritur në botën e Lirisë?

Familja ime në Kosovë, ashtu si shumë familje të tjera shqiptare, u persekutuan. Kushtet e jetesës dhe të punës ishin të padurueshme nuk kishte zgjidhje tjetër, por për të lënë vendlindjen. Prindërit e mi kanë marrë një vendim të vështirë përtë lënë atdheun e tyre me dy fëmijë të vegjël dhe kanë vendosur për të emigruar në Shtetet e Bashkuara. Kjo ishte më e lehtë te thuhet se sa bëhet. Në atë kohë ka pasur shumë lidhje që të udhëtoje në Amerikë, në mënyrë të paligjshme, dhe të paguajnë detyrimin pas mbërritjes tuaj në Nju Jork. Udhëtimi ynë ishte nëpër Evropë dhe përfunduam në Meksikë.

Kaluam disa ditë në rrugët e Meksikës duke pritur për rrugën tonë jashtë. Ne fund arritëm në Shtetet e Bashkuara dhe udhëtuam për në Nju Jork, ku të afërmit e tjerë tashmë ishin te vendosur. Shumë prej nesh kanë jetuar së bashku në një apartament të vogël në Arthur Avenue, ne ishim të varfër, pa dokumente dhe nuk e dinim asnjë fjalë të gjuhës angleze. Unë shpesh mendoj se sa e rëndësishme ishte për prindërit e mi arsimimi i fëmijëve të tyre dhe dëshira për një jetë me të mirë. Arsimi është e vetmja rrugë për një jetë me persepektivë, dhe kjo ishte diçka që prindërit e mi theksonin ditë pas dite. Në fund kemi fituar azil në Shtetet e Bashkuara, “Green Card” dhe pastaj shtetësinë Amerikane. Ditën kur jam betuar si një nënshtetase Amerikane më kujtohet që kam qarë me lot gëzimi sepse e ndjeja që kisha arritur një pjesë të ëndrrave të mia dhe ëndrrat e prindërve të mi. Ky është vendi i mundësive më të mundshme. Familja ime dhe unë po jetojmë ëndrrën amerikane, por kjo u bë e mundur me gjakun, djersen, dhe lotët e prindërve të mi.

Ju jeni një mësuese e apasionuar e certifikuar nga shteti i Nju Jorkut, cilat janë disa nga përshtypjet kryesore të jetës suaj si mësuese me nxënësit në Amerikë?

Për sa kohë që unë mund të mbaj mend, unë kam kërkuar gjithmonë të jem mësuese. Në shtëpinë time ju kam ndihmuar motrave dhe vëllaut tim me punë të shkollës dhe madje u kam caktuar atyre detyra shtëpie. Ideja për të lënë një ndikim në të tjerët përmes edukimit ishte thirrja ime. Edukimi ka luajtur një rol të rëndësishëm në zhvillimin tim dhe i falënderoj mësuesit e mi për mirëkuptimin dhe inkurajimin e tyre në një botë të ashpër që lehtë mund të sjellë poshtë. Unë jam përpjekur që të bëhëm si mësuesit e mi, duke kopjuar qëndrimet e tyre, njohuritë e tyre dhe dashurinë e tyre per karierën e tyre.

Unë jam mësimdhënëse e Historisë Globale në Shkollën e Mesme. Kam studentë nga e gjithë bota dhe nga shumë sferat të ndryshme të jetës. Nxënësit e mi më japin forcë çdo ditë. Kur hyj në klasë dhe i shikoj sytë e tyre e kuptojë se më duhet të punoj shumë përkëta nxënës që ata të jenë sa më të suksesshem në të ardhmen. Mësuesja luan role të ndryshme dhe është e rëndësishme që ne e kuptojmë përgjegjësinë që kemi për të kryer. Unë nuk dua që studentët e mij pas përfundimit të shkollës së mesme të largohen vetëm duke e ditur historinë globale, por edhe dua që ata të largohen me shumë mësime të ndryshme të jetës, unë dua për të lënë një ndikim mbi ta si qenie njerëzore. Unë shpesh i thërras studentët e mi si “fëmijët e mij” dhe punoj shumë me ta që ata të korrin suksese. Marr kohë për t’u njohur me peripecitë e tyre te jetës dhe ju shpjegoj se çfarë kam kaluar unë gjatë jetës sime për të arritë në këtë pikë ku jam sot. Klasa duhet të jetë një mjedis i ngrohtë, sepse ndonjëherë kjo është i vetmi stabilitet dhe ngrohtësi ku këta fëmijë e marrin në baza ditore.Kam përfunduar një diplomë master në historinë moderne Evropiane dhe tash jam duke e përfunduar magjistraturën e dytë, Master për Arsim dygjuhësh (Bilingual). Masteri im i dytë më lejon mua për të punuar ngushtë me nxënësit e emigrantëve që janë duke luftuar për tu përpjekur në një vend të ri, ashtu si unë kam qenë shumë vite më parë. Kjo më mundëson mua për t’i dhënë dicka komunitetit dhe njerëzve që më ndihmuan mua kur unë kisha nevojë, dhe tani t’i ndihmoj njerëzit që kanë nevojë për ndihmën time.

Kohët e fundit keni krijuar organizatën profesioniste me mësuesit në Amerikë, Organizatë e Arsimtarëve Shqiptaro-Amerikanë (Albanian-American Educators Association) e formuar në vitin 2015 në NY, cili është roli juaj dhe disa nga projektet që përfshin programi i kësaj organizate?

Vitin e kaluar, më është afruar një oportunitet nga Jacqueline Kapaj Vieira për të qenë pjesë e Shoqatës “Edukatorëve Shqiptaro-Amerikanë.” Jam e inkuadruar që nga fillimi dhe kam marrë pjesë në takimin e parë të hapur ku edhe isha menjëherë e interesuar për mundësinë e bashkimit me një organizatë profesionale kulturore, ku unë mund të bashkëpunojnë me kolegët e tjerë dhe të japë përsëri në komunitetin tim. Unë jam aktualisht një nga drejtuesit në bordin ekzekutiv të kësaj Shoqate. Vitin e kaluar kam punuar si pjesë e një ekipi të përbërë nga 11 vullnetarë për të formuluar misionin dhe qëllimet tona. Misioni i Shoqatës “Edukatorët Shqiptaro-Amerikanë” është për të ndërtuar dhe mbajtur një rrjet të fortë të mësimdhënësve. Qëllimi ynë është për të frymëzuar dhe të mbështetur edukatorët dhe për të inkurajuar komunitetin duke ofruar mundësi për rritje profesionale duke promovuar mirëqenien e komunitetit shqiptar. Si pjesë e një ekipi solid, kam punuar me zell vitin e kaluar për të përmbushur qëllimin tonë. Disa arritje tona deri më sot janë: zhvillimi organizativ me ligje, ne kemi inkorporuar organizatën tonë dhe të arritur një 501 © (3) statusin Non-Profit, kemi krijuar një Logo për organizatën tonë, ne kemi siguruar një faqe te Internetit albanianamericaneducators.org, një faqe Facebook, një faqe Instagram, dhe ne kemi krijuar një adresë e-mail: aaeany@gmail.com. Për të promovuar organizatën tonë, ne jemi dukemarrë pjesë në evenimente te ndryshme shqiptare dhe jemi duke shkëmbyer informata që të inkuarojmë mbështetje, interes dhe anëtarësim. Ne kemi qenë anëtarë të rrjeteve dhe organizatave që kanë dhënë mbështetje si: Assemblyman Mark Gjonaj, Rrënjët shqiptare, Classmates Forever dhe organizata e Grave Shqiptaro-amerikane. Në Janar të këtij viti (2016) kemi mbajtur seminarin tonë të parë për prindërit shqiptar për të shpërndarë informacion të rëndësishëm me ta. Kjo organizatë është diçka me të vërtetë e nevojshme në komunitetin tonë dhe ofron një lidhje midis prindërve shqiptaro-amerikanë, me nxënësit dhe mesuesit. Shpresa jonë është që ta rrisim Shoqatën e Mesimdhënësve dhe të krijojmë një rrjet sa më të fortë për mesimdhënësit e tanishëm me ata në të ardhmen.

Si e shikoni rolin e gruas në Diasporë dhe të komunitetit për çështjen kombëtare?

Në historinë e Shqipërisë ne kemi shumë gra superiore dhe të fuqishme. Ne kemi pasur gra që kanë marrë pjesë direkt në luftën për liri si luftëtarët me shpata dhe armë; ne kemi pasur edhe gra që kanë luftuar përmes përdorimit të njohurive, stilolaps dhe letër. Mësueset e Kombit si motrat Qiriazi kanë hapur dritaren e njohurive për popullin tonë nëpër shkollat Shqiptare. Gratë shqiptare si motrat Qiriazi dhe shumë të tjerë në të gjithë historinë tonë kanë luajtur një rol të rëndësishëm në ndërtimin e kombit tonë. Unë kam pasur fatin e mirë të rritem përreth disa prej tyre dhe të njohë gra të fuqishme Shqiptare jashtë atdheut, të cilat kanë ndihmuar veten dhe gratë e tjera të diasporës shqiptare të zhvillojnë ideologjinë e tyre, të mësojnë se kush jemi dhe se si mund të kontribojmë në përmirësimin e kulturës dhe arsimit. Roli i këtyre grave është për të ruajtur kulturën, historinë dhe traditat në shtëpitë e tyre dhe në komunitet. Burrat gjithashtu luajnë një rol në zhvillimin e gruas Shqiptare në diasporë. Babai, vëllezërit dhe bashkëshortët në komunitetin tonë luajnë një rol në zhvillimin dhe arritjen e qëllimeve të gravë tona. Burrat dhe gratë tona duhet të ndajnë nevojën për një shoqëri të arsimuar dhe nevojën për gratë e forta Shqiptaro- Amerikane. Kjo mund të bëhet duke i dhënë grave tona një zë, arsim, dhe heqjen e çdo ideologjie gjykuese që mbajnë gratë tona mbrapa. Këto gra duhet të punojnë shumë për të arritur dhe për të kontribuar në diasporën Shqiptare nëpërmjet promovimit të arsimit dhe individualitetit për brezat e ardhshëm.

Çfarë ëndrrash ka pa realizuar Vjosa?

Një qëllim, pa një afat kohor është vetëm një ëndërr. -Robert Herjavec. E preferoj të përdor fjalën “qëllim”. Unë kam vendosur dhe arritur shumë qëllime në jetën time, por ka shumë që ende nuk janë arritur dhe për këtë arsye unë dua të tërheq një afat kohor për veten per të arritur ato. Unë dua për të vazhduar arsimimin tim, edhe pse unë jam duke punuar në një diplomë Master të dytë, unë kam plan pastaj per të filluar një program të doktoratës. Në kuadër të gjithë kësaj unë shpresoj që të fillojë një familje të re me burrin tim të dashur Valonin.

Ju jeni përzgjedhur si personazh i librit “Zonjat Shiptare të Nju Jorkut” ideuar nga “Albanian Excellence”, libër që do të botohet për herë të parë për gratë e suksesshme të emigruara, si ndiheni për këtë?

Emërimi im për librin “Zonjat Shqiptare te Nju Jorkut”, është një kënaqësi e madhe. Unë jam mirënjohëse që konsiderohem në mesin e kaq shumë grave të suksesshme Shqiptaro- Amerikane. Unë shpresoj që ta përdor këtë nominim dhe arritje që të vazhdojë të përhap rëndësinë e edukimit në shoqërinë tonë sidomos për gratë tona. E ardhmja është në duart tona dhe si gjeneratat e para të grave Shqiptaro- Amerikane ne jemi përgjegjëse për të krijuar një shoqëri të hapur dhe të arsimuar për brezat tanë të ardhshëm.

Cili mendoni se duhet të jetë imazhi i gruas shqiptare në shekullin e XXI?

Gratë shqiptare të këtij shekulli kanë botën në majë të gishtave të tyre dhe duhet të përfitojnë nga çdo mundësi për të çuar përpara veten e tyre. Gratë shqiptare të këtij shekulli duhet të jenë të arsimuara mirë, lexuese të palodhura, të udhëtojnë shumë, të ngrenë zërin kundër padrejtësive, dhe të lënë një përshtypje dhe impakt të përhershëm kudo që shkojnë. Gruaja e këtij shekulli i ruan traditat e saj, por në të njëjtën kohë duke rritur cilësinë e jetës së saj duke u bashkuar me një shoqëri moderne dhe të globalizuar.

2016, New York