Interviste – Page 179 – Dielli

Karl D. Shehu, i pari shqiptar që synon Senatin e Connecticut

May 15, 2014 by dgreca

Karl D. Shehu është banues prej tre brezash në Waterbury, Connecticut. Nip i një familje shqiptare vendosur në Waterbury në fund të viteve 50të, Karli edhe pse vetëm 28 vjeç ka arritur të ketë një rezume mbresëlënëse ku Diploma Master në Manaxhim Biznesi nga Universiteti i Oksfordit, dhe diplomimi Jurist nga Universiteti Pepperdine janë nga më të spikaturat . Më 13 Shkurt, 2014 ai shpalli kandidaturën për Senator në Distriktit e 15të në Connecticut dhe po kërkon të bëhet i pari Shqiptaro-Amerikan në Senatin e Connecticut. Pas disa kontakteve ai me kënaqsi na dha këtë intervistë për gazetën DIELLI.
Përshëndetje Karl…Faleminderit që pranuat kërkesën tonë për këtë intervistë…Për ata që nuk ju njohin ose ju njohin pak, si do t’i përgjigjeshit pyetjes, “Kush është Karl D.Shehu?”
Unë e shoh veten më shumë si një zgjidhës i problemeve. Kjo cilësi kërkon nga unë të jem mendimtar dhe njëkohësisht ëndërrimtar. Këto karakteristika forcohen më shumë nga sensi për te qëne realist dhe praktik. Lexoj shumë dhe përpiqem të asimiloj sa më shumë të jetë e mundur. Kur marr vendime mundohem te jem më shumë analitik.
Nga rezumeja duket se ju keni arritur shumë në një kohë shumë të shkurtër. Çfarë ju frymëzon dhe motivon ju, kur synoni për kaq shumë arritje?
Atë çfarë ju e formuloni si arritje, unë e shoh si një përgatitje solide. Unë kam të gjitha mjetet dhe përgatitjen intelektuale të kërkoj më shumë për qytetarët e mi. Sa për frymëzimin, prindërit prej fillimit më kanë mbështetur drejt suksesit. Duke patur tipin A të personalitetit, motivimi asnjëherë nuk ka qënë problem për mua.
Cila është filozofia juaj politike, dhe cilët janë shembujt njërëzorë që dëshironi të ndiqni?

Unë besoj në Kushtetutën e Sh.B.A-së the parimet qeverisëse të vendosura nga Baballarët e Kombit Amerikan. Substanca filozofike e këtij besimi bën që unë te jem konservativ në fushën ekonomike dhe mbështetës i fortë i të drejtave dhe përgjegjësive individuale. Shumë nga ne jemi të ndërgjegjshëm për impaktin e teorisë së të drejtave natyrale formuluar nga John Locke. Deklarata e Pavarsisë e Sh.B.A-së shpreh qartë se ne i kemi të dhëna nga Krijuesi ynë me sigurinë e vetë-evidencës dhe të pamohueshme të drejtat e jetës, lirisë dhe kërkimit të lumturisë. Ne i japim sistemit qeverisës pak nga këto të drejta me shpresën se qeverisja do t’i mbrojë ato. Ky është roli i kufizuar i qeverisjes. Çdo zgjerim i autoritetit qeverisës përtej të drejtave të dhëna nga Kushtetuta do të jetë kufizim i të drejtave natyrale të inidvidëve. Admiroj gjyshin tim. Pasi regjimi i (Enver) Hoxhës i konfiskoi tokat dhe pasurinë personale, ai u arratis nga Shqipëria komuniste, duke rrezikuar jetën dhe lirinë e tij. Gjyshi më ka mësuar për njerëzit dhe mbështetjen në forcat e mia më shumë se çdo profesor në Kolegjin e Bostonit, Universitetin e Oksfordit, apo çdo jurist i magjistraturës ligjore në Pepperdine. Përsa i përket modeleve njerëzore—ne secili mund të kemi ndikimin personal në këtë botë. Përqendrimi në arritjet e të tjerëve ngurtëson novacionin dhe na kufizon në drejtimet tona personale.

Cila arsye ju shtyu të vendosni të vendosni kandidaturën për senator të Distriktit e 15të në Connecticut?

Është koha për një lidership të ri. Connecticut është një shteti që është i varur nga taksimi. Në çdo shkallë të qeverisjes ka politikanë me duart në xhepin tonë kolektiv. Ne kemi nje strukturë të rregullave që e bejnë klimën e biznesit në Connecticut më të keqen në gjithë kombin tonë. Përveç asaj çfarë thamë më lart, distrikti i 15të është me keq se në të gjithë shtetin. Ne kemi 12% papunësi, dhe papunësia e të rinjve është 16%. Në katër vitet e fundit ne kemi qënë dëshmimtarë të eksodit të bizneseve dhe punëve. Unë e pëlqej senatoren Hartley, por nuk jam i sigurtë nëse ajo e kupton shkallën e mundimeve të njerëzve të thjeshtë në Waterbury, Middlebury, dhe Naugatuck. Ndërsa ajo kënaqet në mbrëmjet e koktejit me lobuesit, të rinjtë e të rejat nuk mund të gjejnë dot punë. Ne meritojmë një senator që në këto raste është i gatshëm të kundërshtojë Guvernatorin Malloy, jo një që 99% të votimeve, voton si ai.

Pasi ju shpallët kandidaturën për Senator në Distriktit e 15të në Connecticut më 13 Shkurt, 2014, “Waterbury Observer” shkruajti, “ Më tepër se sa një karrierë akademike më diploma nga Kolegji i Bostonit, Universiteti Pepperdine, dhe Universiteti prestigjioz i Oksfordit në Angli, Shehu po kërkon të bëhet i vetmi Shqiptaro-Amerikan në Senatin e Connecticut.” Artikulli pastaj nënvizon fjalët tuaja kur thoni se, “Politikanët lokalë e kanë njohur rritjen e influencës së Komunitetit Shqiptar në Waterbury. Ata na marrin me të mirë në kohën e votimeve dhe na braktisin sapo marrin pushtetin. Unë do ta ndryshoj këtë.” A mund të komentoni për sa keni thënë? Çfarë do të bëni ndryshe nga të zgjedhurit e deritashëm për sa i përket Komunitetit Shqiptaro-Amerikan?
Arben, unë nuk e konsideroj veten time politikan. Në fakt, unë nuk i kam qejf politikanët. Shumë herë fjalët e tyre nuk përputhen me veprat. Waterbury ka komunitete nga më të ndryshme, dhe politikanë premtojë për çdo gjë, për t’u zgjedhur. Këtu ka politikanë që shkojnë për vota tek Shqiptarët dhe Hispanikët. Ata duken nëpër festat e tyre. Ata i marrin me të mirë dhe premtojnë favore për liderat e komuniteteve. Ata duken vetëm në kohë zgjedhjesh. Sapo zgjidhen këta politikanë zhduken si me magji. Sa komisione kryeson nga Shqiptaro Amerikanët? Sa Shqiptaro-Amerikanë janë anëtarë të këtyre komisioneve? Shqiptaro Amerikanët nuk janë vetëm votues si robotë. Ne nuk jemi të zotët vetëm për të dhënë votat. Në qoftë se si komunitet ne jemi të rëndësishëm përtej ditës së zgjedhjeve, atëhere pse të zgjedhurit nuk na pyesin më. Pasi të zgjidhem unë do të përpiqem deri në fund që interesat e Komunitetit Shqiptar të jenë kudo të mirë përfaqsuara.

Cilat janë problemet në Distriktin e 15të që do të duan vëmëndjen tuaj të menjëhershme pas zgjedhjes suaj?

Si thashë më sipër Distrikti 15, po dëmtohet dita ditës. Programi im përfshin rrëzimin e taksave të larta, çlirimin e biznesit nga rregullat e panevojshme, mos zbatimin e Common Core, rrëzimin dhe rehartiming e legjislacionit të vitit të kaluar për armët, dhe kufizimin e mandatit për senatorët e shtetit Connecticut. Ne kemi papunësinë më të lartë dhe taksat për pronësinë janë më të lartat se në gjithë shtetin. Vitet e fundit mosha mesatare e banuesve në Waterbury është rritur. Kjo do të thotë se të rinjtë po e braktisin luginën e lumit Naugatuck. Prandaj ne duhet ta ndryshojmë plotësisht këtë gjëndje.

Tashmë, konflikti Ruso-Ukrainas ka sjellë disa nga problemet dhe retorikën e Luftës së Ftohtë. Kjo pyetje është disi përtej axhendës së zgjedhjeve lokale….Cili është opinion juaj për hapat e ndërrmara nga Shtepia e Bardhë për të zgjidhur këtë konflikt?

Çfarë hapash? Barak Obama nuk po kupton asgjë. Ai është Neville Cahamberlain i kohëve modern. Një president i dobët që duhet të punojë vetëm si pedagog universiteti dhe jo në Zyrën Ovale të Presidentit. Një klip për fushatën e Presidentit Regan tregonte një ari në pyll. Komentatori thoshte, “Është një ari midis drurëve. Disa thonë ariu mund të shihet shumë lehtë. Të tjerët nuk e shohin fare.” Kuptimi ishte se Shtetet e Bashkuara duhet ta ndalojnë dominimin Sovjetik në Europën Lindore. Unë besoj në përpjekjet për paqe, por ka vende në botë që kuptojnë vetëm gjuhën e forcës. Ju nuk mund të lejoni një autokrat si Vladimir Putini të pushtojë dhe aneksojë pjesë të vendeve sovrane.

Subjekti i pyetjes së kaluar ka ndikim si shkojnë punët këtu në Connecticut. Këtu, politikat e ndërkombëtare, buxheti i mbrojtjes, të drejtat e mbajtjes se armëve direkt ndikojnë në ekonomi. Çfarë do të bëni ndryshe nga të zgjedhurit lokale dhe shtetërorë për të mbajtur dhe rritur numrin e vendet e mirëpaguara të punës të cilat lidhen me porositë nga industritë e aeroplanëve, mbrojtjes dhe prodhimit të armëve?(Te plote mund ta lexoni ne Diellin e printuar)
(Intervistoi: Arben Dulo)

“Ju flet Zani Atdheut!

May 10, 2014 by dgreca

Intervistë e eskluzive me Hysen Previzin, veprimtarin dhe gazetarin shqiptar të radios Zanit të Atdheut dhe Zëri i Amerikës/
Intevistuar nga Beqir Sina/
Ku keni lindur dhe çfarë kujtimesh keni nga Shqipëria?
Isha shumë i ri, dhe, as që më shkonte ndërmend për një arratisje nga Shqipëria, por ishte vëllai im – rreth 13 vjet më i madh, i cili dinte me tepër rreth ngjarejeve që kishin ndodhur me familjen tonë të madhe. Familja jonë Previzi në Zerqan qarku Dibër, ishte mjaftë e njohur në atë zonë të Grykës së Madhe të Dibrës, siç quhej dhe thirret ajo. Kjo familje dibrane, ishte e shquar për bujarinë e mikëpritjen, po ashtu edhe për burrëri e trimëri si dhe e përfshirë në veprimtari politike, të të gjitha kohërave.
Babai im Mahmud Previzi, ishte nën-komandant i forcave të gjandarmëris të nën-Perfekturës së Zerqanit, kurse, xhaxhai Bajazit Previzi, ishte nën-perfekt i nën-perfekturës së Zerqan-nit gjatë qeverisjes së Mbretërisë Shqipëtare. Kur vendi u pushtua nga klika komuniste, babai im si dhe e gjithë familja jonë e madhe, nuk u pajtua me atë rregjim. Babai im me një grusht xhandarësh që i kishin mbetur, në atë kohë u përpoq të mbronte Zerqanin nga forcat komuniste të udhëhequra nga Dali Ndreu, por, i tradhëtuar nga disa gjoja nacionalistë të përbër prej më tepër se 300 vetë , u mposhtë. Zerqani, u muar nga komunistët, shtëpija jonë e madhe u dogjë në flakë. E gjithë pasurija jonë përfshirë tokë e bagëti u kunfiskua. Si rrjedhoj familja u internua në fillim në Berat , kur unë isha vetëm foshnje. Në kampin e interrnimit në Berat, familja jonë pati kontakte edhe me familje të tjera nacionaliste, nga e gjithë Shqipëria, dhe Kosova por edhe familjet dibrane, siç ishte familja Kaloshi, Ndreu, Kaziu, Lita, Dema, Tonuzi, e familja e Beqir Sina i parë, me të cilët ishim miq prej kohësh, si dhe shumë e shumë të tjerë.
Përse u arratisët….?
Babai im pas një qëndrimi prej afro 4 vitesh nëpër malet e Dibres, duke mos u pajtuar siç thash edhe më lart me klikën komuniste dhe duke menduar se mund të vinte ndihme nga forcat Angleze. Ai u vra heroikisht në përpjekje me forcat komuniste, po, edhe këtë rradhë i tradhëtuar nga byrazeli i tij më 1949( emrin e të cilit nuk është e nevojshme ta përdor). Mbas vrasjes së babës, familja u lirua nga internimi dhe erdhi përsëri në Zerqan. Sipas tregimit të Nënës time, shtëpija e djegur, toka e konfiskuar dhe e shpërndarë në “reforma agrare” u vendosëm në një shtëpi të vjetër dhe të rrënuar. Të cilësuar KULAK, pa të drejt shkolle të mesme, e gjithmonë nën mbikëqyrje të sigurimit të shtetit, kaluam disa vjet. Vëllai im Fiqiriu, i bindur se nuk mund t’i përballonte me atij rregjimi gjakatar, mori guximin dhe në tetor të vitit 1963, dhe vendosi, që së bashku me dy kushërinjtë tonë Sami dhe Basri Alliu dhe pjesetarë tjerë të familjes, të arratisemi. Vlen të vëj në dukje se më shum se gjysma e familjes, nuk arriti të kalonte kufirin për në Ish-Jugosllavi. Nëna ime si dhe bashkeshortja e vëllait tim Fiqiriu-t me 5 fëmijë , si dhe bashkëshortja dhe nëna e Samiut, u kapën nga forcat kufitare në kufi. Ato sërisht u internuan nëpër kampet famëkeqe si ai Shtyllas të Fierit, kur u liriuan me ardhjen e demokracisë në vitin 1991.
Kur filloi lidhja e juaj me patriotët dhe grupet anti komuniste, dhe çfarë roli kishit ju në ato?
Duhet pranuar, se :”Në raste të ndryshme emigracijoni në ish Jugosllavi, është trajtuar sipas oreksit të jugosllavëve” kjo vetkuptohet dhe nuk do shtjellim, sepse ashtu ishin dhe rrethanat e asaj kohe – “ishe mes dy zjarrve”. Në disa raste emigracijoni përkrahej dhe herë të tjera përbuzej nga regjimi Jugosllav.. Gjatë emigracionit në Jugosllavi, nuk mund të thoshe se je antikomunist, ose patriot dhe as që mund të aktivizoheshe si i till. Ish-Jugosllavija, ndonse luante një politikë më të “butë”, me emigrantët, për interesat e saj ekonomike dhe politike, por ishte komuniste, dhe diktaturë e kamuflluar. Jugosllavia e atëherëshme në shumë raste emigracijonin politik shqipëtarë e përdori si mish për top, ashti si perdori edhe disa shqiptarë të tjerë. Mirëpo, gjatë emigracionit në ish -Jugosllavi – ne patëm rastin që përsëri të bashkoheshim më shumë nacionaliste të arratisur në atë vend më parë në atë vend dhe të gjenin shqiptarët e vërtet patriot. Vlen të përmend si e ceka më lart, miq e familjes tonë, me disa prej tyre ku kemi qëndruar edhe në kampin e internimit në Berat, si vëllëzerit Rasim, Hashim e Besim Sina , Abdulla Kaloshi ,Qazim Lusha ,Mane Dumani, Sefer Lleshi e shumë të tjerë. Roli ynë politik ishte vetëm e vetëm të largoheshim për në perendim, ku dhe mund të na krijohej mundësia për të ndihmuar familjet, që i kishim lën pas por edhe Shqipërinë dhe Kosovën, te gjith trojet shqiptare të okupuara nga Serbia . Kështu që në vitin 1965 shumë prej nesh morëm rrugën e arratisë nga Jugosllavia, dhe shkuam për në Itali. Ku u takuam dhe u lidhëm me shumë të arratisur të tjerë, anti komunist dhe figura patriote të njohur të çështjes kombëtare.
Keni qenë pjesë e Partisë Lëvizja e Legalitetit në mërgim – çfarë ishte ky organizim dhe si vepronte. Cili ishte roli juaj?
Pas një qëndrimi të shkurtër në kampin e refugjatëve në Itali, përfunduam në botën e lirë dhe me demokratike në botë siç është Amerika. Porsa erdhëm në Shtetet e Bashkuara të Amerikë, iu përveshëm punës për të arritur atë që kurr nuk e patëm të lehët ta bëjm, as mirëqënien dhe as politikën. Duke kujtuar të parët tanë që ranë heroikisht për të mirën e vendit, për ta mbrojtur atë vend që do ta kaplonte komunizmi gjakatarë i Enver Hoxhës me shokë, iu bashkangjitëm edhe një herë Organizatës Lëvizja Kombetare e Legalitetit sot Partia Levizja e Legalitetit. Isha vetëm në moshën njëzetvjeçare, kur u rradhita në rradhet O.K.L.L.-së. Merrja pjesë nëpër mbledhje e manifestime të ndryshme. Organizonim demonstrata kundër regjimit totalitar të Enver Hoxhës, por në të njëjtin kohë nuk lënim jasht as ato demonstrata kundër Titistëve e Rankoviçëve jugosllavë ,që shtypnin popullin e pa mbrojtur të Kosovës dhe të gjitha trojeve shqiptare nën ish Jugosllavi. Unë personalisht u zgjodha disa herë edhe anëtarë i Komitetit Qëndror i OKLL-se ku së bashku me disa patriotë të tjerë, kemi dhënë kontributin tonë. Kam punuar ngushtë me Sekretarin e Përgjithëshëm të OKLL Zoti Fuat Myftiu, si dhe të tjerë anëtarë të denjë e të ndershëm si Kol.Xhemal Laci, Z.Rasim Sina ,Z.Hysen Mulosmanaj, Z.Abedin Mulosmanaj,z. Bardhok Ndreu, Z.Nrec Gjergji Z.Dr.Guri Durallari e shumë të tjerë.
Çfarë do të veçosh nga ajo periudhë ?
Vitet kalonin, patriotizëmi e trimëria kishte një far rënje – një far rënie debulese në shoqëri, pleqërija po bënte të veten. Shpresat, për një këthim të shpejtë në Shqipëri – dita ditës po veniteshin. Duhesh një punë më e madhe. Nevoiteshe një organizim më i fortë, për t”i rindezur edhe një hërë motorrët e ndjenjës politike. Kundërshtarët tanë politikë, po bëheshin edhe më të fortë. Ishte emigracioni ekonomik shqipëtarve të Kosovës, ku disa prej tyre të financuar nga Qeverija Jugosllave, gjoja kishin ardhur për bisnes. Po në New York, u hap edhe një Radio tjetër, at’here e quajtur “Zëri i Malësis” e finacuar krejtësishtë nga Qeverija komuniste shqipëtare, si dhe nga emigrant kosovarë dhe ata nga Mali i Zi e Maqedonia, që ishin me Enverin. Në mos gaboj ishte fillimi i vitit 1981 – kur në Kosovë, shpërthyen trazira të organizuara nga studentët shqipëtarë, dhe që po shtypeshin e burgoseshin nga makina shoviniste Jugosllave. Nga ana jonë ,kërkohesh një mobilizim – për të informuar sa më mirë dhe saktë emigracionin rreth ngjarjeve në Kosovë. kështu që në pranëverë të vitit 1981 lindi ideja për hapjen e një Radio-transmetimi nga Nju Jorku.
Pra, kishit themelur radion shqip Zani i Atdheut në Nju Jork, si staf i kësaj radio çfarë ju kujton ajo sot? Si lindi ideja për krijimin e kësaj radio ?
Siç përmenda edhe më lart, ishte pranvera e 81-ishit, kur me injisjativën e Lart Madhërisë së tij Leka i Parë – Mbret i Shqiptarëve, në baskëpunim me një rreth të ngushtë të anëtarëve të OKLL -së ,kërkoi që në New York, të bëhet e mundur një transmetim radiofonik, për të ringjallur ndjenjat patriotike të emigracionit politik shqiptarë. Ai angazhoi Kol.Xhemal Laçin për realizimin e Radios. Kol. Laçi, njeri me shumë kultur dhe i shkolluar në perendim, emëroi zotin Rasim Sina, si drejtues i këtij Radio stacioni dhe zotin Hysen Mulusmani kryeredaktor dhe që të dy folës, kryesorë. Pas kësaj inisjative u vendos që Radio të jetë organ i Oborrit Mbretëror dhe të quhet “ZANI i ATDHEUT”. Radio “Zani Atdheut” bëri jehonë në rradhët e emigracionit. Zani Atdheut u përkrah nga shumë emigrantë si moralisht ashtu dhe financierisht.Radio informonte bashkëatedhetarët me lajmet nga ngjarjet në vendin tonë, Kosovë, shqiptarët në Mal të Zi, Maqedoni dhe Luginën e Preshevës, si edhe gjetkë nëpër diasporë. Vlen të theksohet se edhe pse luftoheshim nga individ të ndryshem qofshin ata Enverist apo të drejtimeve tjera politike, Zani Atdheut bëri punën që i takonte . Drejtori i radios Zani Atdheut Z.Rasim Sina i ndimuar edhe nga kryeredaktori dhe editori i saj Z.Hysen Mulosmanaj si dhe unë Hysen Previzi, por edeh bashkëpuntor të tjerë, kontribuam deri ne fund, deri kur në Shqipëri në vitin 1992 – na “rilindi një far-demokracije”.Themë një “far-demokracije”, sepse kurr nuk iu afrue kohës me demokratike perendimore, të paktën asaj që mban mend populli jonë gjatë Mbretërisë së Mbretit Zog i I.
Si do t’i përshkruanit bashkëpuntorët e tu – të kësaj radio ?
Ishte një kënaqësi e veçant, sidomos kur punoja me këta njerëz të përkushtuar dhe të pasionuar pas radios. Vinte, dita dhe ora e transmetimit në air, koha për të transmetuar në radio Zani Atdheut, sikur të ishim dke pritur një shpres të madhe se çfarë të rejash kishim për të thënë nga Shqipëria dhe, nga Kosova dhe viset shqiptare nën ish Jugosllavi. Radio e niste programin e saj me hymnyn tonë kombëtarë, origjinal, që fillonte dhe pasohesh më zërin e folësve :”Ju flet Zani Atdheut zani i Lirisë zani i Monarkisë Shqipëtare” në Mërgim. Ishim gati të informonim dëgjuesit tanë të shumtë në atë kohë, me lajmet e brendeshe e të jashtme . që kishim arritur të marrim si nga Shqipëria, nëpërmjer axhensive të huaja, dhe gazetave amerikane ashtu dhe me ato se çfarë po ndodhte në Kosovë e trojet shqiptare, kryesishtë nga njerëzit tanë që kishim atje. Kishim lajme të ndryshme nga komuniteti jonë në Amerikë, e gjetkë. Plotesonim deshirat e dëgjuesve tanë me këngë të ndryshme, me urime festive e dasmore.etj, lajmëronim vdekje e hidhërime në kominete e tjera. Dy bashkëpuntorët e mi të radios, Rasimi e Hyseni, ishin të mrekullueshëm, ndonsë unë isha shumë më i ri se ata, gjithëmonë merrja këshillat më të mira prej tyre. Nga kjo radio unë mësova shumë edhe nga gazetaria aq sa në vitin 1988 deri në vitin 1990 – punova si gazetar me radion Zëri i Amerikës nga Uashingtoni. Por vlenë të theksohet se atëhere ngaqë ende frikësoseshin se rregjimi i Tiranës se hakmerrej ndaj punonjësve të kësaj radio të qeverisë Amerikane, nuk u jepeshin shpesh herë emrat, njëri prej tyre isha edhe unë, që fola disa herë në programet informative.

Si i keni përcjellë ngjarjet e asaj kohe? Mbasi ju i nxirrnit informacionet, thuhet se duke iu refruar New York Times, dhe axhensive perendimore. Radio Zani i Atdheut, dha lajmin e para se u vra Mehmet Shehu, cili ka qenë reagimi i shtypit vendas dhe atij shqiptar në atë kohë?

Po vërtet ashtu është ishte se radio Zani i Atdheut në shqip, nga Nju Jorku, e dha e para lajmin më 19 dhjetor 1981 një ditë më pasë, që e botoi gazeta New York Times, në një shkrim të gazetarit të saj në Beograd, Wolfgang Saksonë. Kjo ishte koha kur ne merrnim lajmet se në Kosovë kishin ndodhur lëvizjet e mëdha shqiptare, ato që thirreshin atëhere “Kosova Republikë”, pra për ato Demostratat e mëdha shqiptare të viti 1981 – që tundën nga themelet Jugosllavinë tisite, të atëhereshme.
Simbas arshivës suaj : Zani Atdheut, tha se : ” NYT, shkruan sot se Mehmet Shehu, kryeministri i Shqipërisë, bëri vetëvrasje në fillim të ditës së sotme”, apo jo ?
Po më se e vërtet! Radio Zani i Atdheut, citoi edhe një buletin të lajmeve të radios nga Tirana “Për Shqiptarët jashtë Atdheut”, kryeqyteti i Shqipërisë, ku thuhej në atë kohë se udhëheqësi komunistë 68-vjeçare, në detyrë që nga viti 1954 dhe njeriu që konsiderohej gjerësisht një pasues i udhëheqësit të Shqipërisë, sekretarit të parë të partisë, Enver Hoxha, kishte bërë “vetëvrasje”” në një moment ankthi nervor.” Por, duke mos dhënë asnjë hollësi dhe fill mbas asaj vazhdoi programi me muzikë.” —- Ne menjëherë, thamë se “kjo lë shumë për të dyshuar dhe situata do të përkeqësohet në Shqipëri,” çka edhe ashtu ndodhi, ajo u shoqërua me arrestime dhe pushkatime të tjera, të Kadir Hazbiut dhe Feçor Shehut.

Si e keni pritur vdekjen e Enver Hoxhës, çfarë impakti pati në komunitet ?

Vdekjen e Enverit ne të gjithë patriotët në diasporë, e pritëm me brohoritje e më të shtëna në ajër( në shtëpit e atyre që ishin larg qendrave të banimit). Nisën pas lajmit telefonata, që “plasën” nga të katër anët, mbasi u ngjallë edhe një her shpresa ; se Shqipëria do të ndryshonte dhe do të hapej, rregjimi do të binte dhe ne do të takoheshim me të afërmit tanë, në Shqipëri. Vdekja e Enverit, të nesërmen u pasqyrua si ngjarja më e madhe e asaj dite nga gazeta “The New York Times” një rast i veçant dhe i rral për gazetën më të madhe në botë New York Times . Kjo gazetë, madje përgatiti specialen për ndarjen nga jeta të diktatori Enver Hoxha një ditë mbasi ai vdiq – pra të nesërmën me më 12 prill 1985, duke shkuar mbi karrierën e diktatorit shqiptarë që nga fillimet e tij, deri në ditët e fundit të jetës së tij ( çka ishte diçka e rrallë për nji gazetë kaq të madhe amerikane, t’i kushtonte kaq shum vend vdekjes së një diktatori) Por, në komunitet, natyrisht, që kishte edhe nga ata që e pritën me lotë në sy ….! Radio Zani Atdheut, përgatiti një editorial të vetin, ku vuri në dukje se “Shqipëria, tani do të marrë frymë lirisht dhe se Ramiz Alia do të jetë ai që do të udheheqë Shqipërinë, drejt nje hapje me perendimin” .

Po përmbysja e regjimit komunist në Shqipëri, si u prit tek shqiptarët e Amerikës?

Tek shqiptarët e Amerikës, u pritë me dy mënyra njëra i gëzojë deri në qiell – rënjesë së komunizmit, hapjes së Shqipërisë, dhe njëra palë e priti si në “zi” me kokë ulur . Kjo sigurisht, ngaqë pati të atill, që u erdhi keq – por, nga mendimi se diçka do të perfitonin, se kishin qenë të lidhur me Tiranën, u ra “zija” jo se e donin komunizmin në komunitet. Dhe si për ironi një pjesë e tyre, ma vonë, na u bënë edhe më patriotë dhe demokratë, se ne – që vuajtëm të zijtë e ullirit për 50 vjet. Ashtu si dhe tregova për radion Zani i Atdheut, e cila ishte e vetmja radio anti komuniste dhe që luftonte për një Shqipëri të lirë dhe demokratike, një Shqipëri me syt nga Amerika dhe perendimi e jo nga Rusia dhe Kina, u pritë me lajme të mira që jepnin shpresë.

Gjatë punës suaj – ju dhe kolegeve a u kanë “sulmuar” ndonjëherë për shkak të qendrimeve të radios? Të cilat thuhet se ishin patriotike dhe anti komuniste për një Shqipëri Etnike?

Në të vërtet unë personalisht nuk kam përjetuar ndonjë kërcënim nga askush, dhe asqë më ka ra ndërmend ndonjë herë te kujdesohem për atë çështje dhe këtë nuk e them për mburrje. Por kërcënime dhe përplasje verbale nuk kishte, por kërcënime anonime dhe sharje mbasi përfundonin lajmet, kishte nga ndonjë shqiptar, antyrisht që nuk i pëlqente kur ne sulmonim qeverinë e Tiranës. Atyre as sot nuk e kuptoj se çfar u dukej regjimi i Tiranës?
A ka qenë e vështirë në kohën e sundimit komunist të mbaje një radio të tillë?
Sigurisht se çdo gjë që nuk paguhet dhe duhet të paguash nga xhepi ytë, ka vështirësit e saj. Si për shembull “a do të shkosh në punë për të ruajtur familjen si dhe kohën e mbetur do t’ja dhurosh familjes apo Radios?”. Mirëpo, kur u mbyll radio Zani i Atdheut, dëgjuesit e saj të rregullt, ata që kontribonin financiarisht, dhe, që ishin nga Shqipëria, Kosova, Lugina e Preshevës, Mali i Zi, Maqedonia dhe Çamëria, dhe disa lider fetar, e të tjerë reaguan me njëherë për mbylljen e radios , duke shprehur keqardhjen e tyre. Mbasi, kur u mbyll radio Zani i Atdheut, kishte ende nevojë për një radio-program popullor, shqip, që megjithë vështërsit e egzitencës, i mbajti me shpresë deri ditën që erdhi demokracia dhe ish- Jugosllavia u shpërbë, dhe në trojet shqiptare filloi të fryjë era e lirisë. Ne kemi pranuar edhe vërejtjet, e asaj kohe që na vinin paraprakisht nga dëgjuesit në lidhje me profesionalizmin – që natyrisht ishin të pranueshme, mbasi nuk ishte në atë kohë kjo teknologji që është sot. Pra, nuk ishte e lehtë të gjejë lajmin, dhe t’a bëje lajmin, që i duhej komunitetit, mbasi Shqipëria, ishte e mbyllyr hermetikisht , ndërsa Kosova dhe viset shqiptare, ishin në censurimin dhe shtypjen e egër të policisë serbo sllave dhe UDB-së, e cila i përndiqte shqiptarët ngado që lëviznin ata.Por, e them me bindje edhe sot, se ne deri ditën që e mbyllëm radion :”Ne ishim e vetëmia radio shqip në Amerikë, tek e cila besonte dëgjuesi i asaj kohe, sepse kishim raportimin e saktë, dhe, gjithëmon duke i u referuar burimeve të sigurta, axhensive më prestigjoze perendimore, që nxirrnin ndonjë lajm nga trojet shqiptare dhe Shqipëria, dhe që ishte për interesat tona të përbashkëta me dëgjuesit”, çka na i lehtësonte dhe vështëristë e kohës..

Cili ka qenë roli i radios Zani Atdheut në Nju Jork, në çlirimin e Kosovës, luftën për të drejtat e shqiptarëve nën sundimin sllavo -komunist nën ish Jugosllavi dhe çështjen e Çamërisë?

Zani Atdheut, gjithmonë e ka ngritur zërin e saj për të drejtat e shqiptarëve në Kosovë, Mal të Zi, Maqedoni, Preshevë, Bujanovc, Medevegje, dhe në Çamëri. Radio Zani Atdheut hidhte posht kategorikisht zërat e qeverisë së atëhershme shqiptare, në propogandën e saj – për një Kosovë nën federatën Jugosllave, siç ishte qëndrimi atëhere i Tiranës. Zani Atdheut, ka qenë; është dhe do të jetë tek bindjet tona – për një Kosovë, dhe të gjitha trojeve etnike shqiptare të bashkuar me nënën Shqipëri. Mbasi, Radio Zani i Atdheut, në Nju Jork, është themeluar qysh në kohën – kur shqiptarët në tokat e tyre, shtypeshin dhe keqtrajtoheshin – shqiptarët, edhe pse ishin në shtëpit e tokat e tyre, dëboheshin me forcë, dhe ishin drejt spastrimit etnik, çfarë e tregojë edhe koha se si rrodhën ngjarjet më vonë.
Shqipëria, aso kohe ishte nën diktaturën më të egër komuniste në botë, dhe ne kërkonim lirinë e demokracinë, hapjen e Shqipërisë. Radio u krijua në kohën kur propaganda e Tiranës, ishte në kulmin e saj jashtë shtetit, dhe shpenzonte me miliona dollar në diasporë, për të propoganduar “Shqipërinë e lulëzuar”, në SHBA, me shpërndarjen dhe shitjen e revistave, librat dhe videot, dhe veprat e Enver Hoxhës, atëhere. Ne u krijuam në kohën që kishte edhe radio e gazeta të tjera, shqip në diasporë, dhe thoshin se edhe ata luftonin për çështjen shqiptare!. Por, duhet pranuar se mjetet e informimit që ishin me drejtues nga Kosova, Mali i Zi, Lugina e Preshevës, në atë kohë, kishin frikë të bënin punën tonë, dhe të jepnin lajmet, që jepnim ne, për shqiptarët dhe çfarë po ndodhte me shqiptarët në trojet e tyre.
Kjo vinte ngaqë, drejtuesit e radiove dhe gazetave të tjera në diasporë, “frikësoheshin”, mbasi, kishin lënë në vendlindjen, të afërmit dhe familjet e tyre, si në Kosovë, apo viset e tjera shqiptare. Dhe, UDB-ja në mërgim ishte shumë e rrezikëshme, në atë kohë, ishte e futur pra kishte depertuar kudo në komunitet, duke i ndjekur çdo lëvizje të shqiptarëve, që donin Kosovën, Shqipërinë dhe trojete tona etnike. Kishte, prej tyre që prej se kur ishin larguar nga shtëpia e tyre, nuk guxonin të ktheheshin e të vizitonin prindërit e tyre, në Kosovë, Mal të Zi e Maqedoni, nga frika, se i keqtrajtonin dhe i fusnin edhe në burg për veprimtarinë e tyre anti-jugosllave.Sepse, çdo gjë çfarë ndodhte në diasporë, filmohej dhe regjistrohej nga agjentët serb, në Amerikë, prej misonit Jugosllav, në Manhattan, apo qytetet e tjera në Amerikë. Dhe filmimet dhe fotografit e tyre, dërgoheshin menjëher në Beograd. Jo një her por disa herë ka ndodhur, që kur shkonin atje shqiptarët, e diasporës, i arrestonin ose i keq trajtonin – qysh në aeroport të Beogradit, ose u shkonte policia në shtëpit e tyre, dhe i thërriste në të ashtuquajturat atëhere” biseda infromative”. Apo siç ishte the rasti Ivezaj, të cilin ne ishim radio e vetme që e dhamë atëhere , mbasi ishte një ngjarje, ku u përfshi edhe qeveria amerikane, dhe shtypi më prestigjoz amerikan dhe Zëri i Amerikës.
A mendon se është realizuar sot ideali i cili ushqeu radio Zëri i Atdheut për 15 vjet në diasporë !
Sigurisht se po! Dhe, natyrishtë, që mund të thuhet se ka ende shumë për të bërë, por sot më shumë se 99 përqind e diasporës janë të vetëdijëshëm se rruga që nisëm ne, ishte në të drejtën e kombit dhe ata që na u kundërvunë ishin në të shtrembër . Puna që në bëmë në radion “Zani Atdheut” ishte një punë e madhe fisnike dhe patriotike. Ishte një punë vullnetare, ishte një punë me përgjegjësi kombëtare. Radio Zani Atedheut, ngriti lartë zërin e Mbretëris Shqipëtare me apostulatin e saj Shqipëria e bashkuar – Shqipëria Etnike. Sado honorifike të jet një Mbretëri, sot, shiko vet shtetet më të zhvilluara dhe më të pasura të botës , i kan dhe i mbajnë Mbretërit e tyre . Andaj mendojë se edhe ne shqiptarët :”Pa mbretëri nuk do të këtë Shqipëri të bashkuar Shqipëri Etnike ”

A E DËGJOI TUZI KËMBANËN E ULQINIT?

May 2, 2014 by dgreca

*NIKOLLË CAMAJ: MAKINERIA NACIONALISTE E QEVERISË MALAZEZE PRODHON VETËM ASIMILIM PËR SHQIPTARËT/

*Intervistë e Editorit të Diellit, Dalip Greca, me z. Nikollë Camaj, Kryetar i LD-Dega e Malesisë dhe këshilltar i kesaj partien ne Kuvendin e KU te Tuzit/
Një ndër veprimtarët më të spikatur të çështjes Kombëtare në Mal të Zi, Këshilltar i LD në Kuvëndin e KU të Tuzit në Mal të Zi, z. Nikollë Camaj, ishte për vizitë në SHBA. Ai ishte pjesmarrës aktiv dhe folës në protestën e madhe kundër qeverisë së Gjukanoviçit-shkelëse e të drejtave të shqiptarëve në Mal të Zi, organizuar në Uashington me 8 prill 2014. Para largimit ai u takua edhe me kryetarin e Vatrës, dr. Gjon Buçaj.Editori i Diellit iu lut z. Camaj për një intervistë për shkeljen e të drejtave të shqiptarëve nga qeveria Malazeze. Ndiqeni:

-Me çfarë mbresash u kthyet nga vizita që realizuat në SHBA?

Nikolla Camaj: Ishte kjo një pervojë e re, në dallim me vizitat e mëparshme. Pjesëmarrja në protestë në Washington, për mua qe një ngjarje tejet e veçantë, të cilën që në fillim dua ata vlerësoj si të organizuar mire. Ishte ky një rast për të takuar shumë persona e personalitete të shquara nga diaspora jonë, të cilët nuk do t’i takoje po të mos ishte ky eveniment. Natyrisht se mbresat si gjithnjë janë pozitive, përpos dhimbjes që shkakton ndarja nga të afërmit që i kam përtej Antlantikut. Edhe pse më së tepërmi më gëzojnë rrugët që më çojnë drejt shtëpisë sime, dua të them se ndarjet kanë mall, prandaj sado që kthehem i mbushur me kënaqësi, me vete marr një barrë të rëndë dhimbjeje dhe malli për njerëzit që lë andej.
Le të përqëndrohemi tek demonstrata e shqiptarëve të Amerikës para Shtëpisë së Bardhë dhe para Ambasadës së Malit të Zi. Cili është vlerësimi juaj për këtë demonstratë? Ai ia arriti ajo qëllimin?
N.Camaj- Veç e thash se demostarta ishte në nivel. Ishte ky një udhëtim dhe aktivitet jo pa sakrifica, i gjithë atyre burrave e burrneshave që shkuan në Washington për të kërkuar drejtësi për shqiptarët në Mal të Zi. Aty u dëgjuan shumë fjalë me vend, shume porosi të qëlluara, kërkesa të artikuluara shumë mire, andaj si e atillë ajo e plotësoi objektivin që i kishte vënë vehtes. U dëgjua zëri i ndërgjegjes sonë kombëtare, zëri i dinjitetit malësor. Gjithë ajo masë, me perovoja jo të mira me Malin e Zi dhe të sillet me aq dinjitet, vëretet është për çdo lëvdatë. Por protesta nuk do të duhej të përfundoj me kaq. Ajo do te arrijë qëllimin vetëm nëse edhe ne në vendlindje do të jemi të gatshëm të sakrifikojmë diçka, duke hequr dorë nga privilegjat që i ofron partia në pushet, e që janë privilegje personale, në dëm të çështjes kombëtare. Protestuesit duhen të jenë më aktiv me të afërmit e vet në vendlindje, në mënyrë që të ndikojnë që të mos e përkrahin partinë e kryeministrit Gjukanoviq, kundër të cilit ishte protesta.
Ju folët në demonstratë. Cili ishte mesazhi që përcollët?
N. Camaj- Të folurit spontan nganjëherë mund edhe të mos artikulojë mesazhe krejt të qarta, mirëpo duke qenë se protesta kishte të bënte me të (pa)drejtat tona në Mal të Zi, dhe pasi që i njoh fort mirë rrjellat politike te ne, besoj se arrita të përcjell mesazhin mbi nevojat tona kryesore, mbi problemet tona, e mbi të gjitha, mbi nevojën e fuqizimit të zërit që flet për padrejtësitë tona. Derisa Mali i Zi shpenzon milionat në zërat që flasin se Mali i Zi është shteti ideal, atëhere ekzston nevoja të bëhet çmosi që të fuqizohen zërat që e thonë të kundërten, pra të vërtetën. Protesta ishte në favor të kësaj, por nuk duhet ndalur vetëm tek ajo. Po ashtu edhe para ambasadës pata një prononcim të shkurter drejtuar atyre që ishin pas mureve të atij pallati, të cilësuar si pallati i mashtrimeve, përkunder Shtëpisë së Bardhë, apo Pallatit të demokracisë. Ajo që kërkova nga z. Gjukanoviq ishte që të mësojë diçka nga demokracia amerikane, nga e cila ne shqiptarët kemi mësuar shumë, dhe të kthehet në Malt të Zi e të përmbushin, jo vetëm obligimet kushtetuese, por edhe premtimet dhënë shqiptarëve që nga viti 1997, e sidomos nga koha kur ata i krijuan shtetin.
Nëse do të ndalemi në detaje çfarë të drejtash të Shqiptarëve shkel Qeveria e Gjukanoviqit?
N. Camaj- Shkurt, pyetja është se çka nuk shkel? Kjo qeveri shkelë pothuajse çdo të drejtë. Të drejtën në punësim, në përfaqësim, në shfrytëzim të resurseve lokale (të mirat detare, kryporja, vreshtat, pyjet etj.) dhe në shpërndarje të të ardhurave të përgjithshme; në investime (ku janë repartet e prodhimit, ku është kopshti fëminor, tregu i gjelbërt, palestra sportive në Tuz etj, të premtuara vite me radhë); në shkollim, që nga ai parashkollor e deri në superior, por edhe në shpërndarje të pushtetit përmes pengimit të themelimit të komunës për Malësinë, e cila jo vetëm se paraqet obligim kushtetues, por edhe premtim e zotim para të gjitha zgjedhjeve të deritashme, të cilat i ka fituar mbi platformën e komunës për Malësinë. Për këtë afati i fundit ishte viti 2013, e sot na paraqiten me një eksperiment të ri që ka për qëllim që edhe më tutje të zvarrisë status quon për Malësinë. Për fat të keq, në këtë drejtim aleatë po gjen edhe ndër shqiptarë, madje edhe në subjekete nacionale shqiptare.
Është folë gjatë për Komunën e Tuzit. Përse nuk e kanë ende shqiptarët këtë të drejtë, kur Kushtetuta e Malit të Zi ua njeh të drejtën e vetëqeverisjes lokale?
N. Camaj- Mali i Zi është një njerkë ndaj shqiptarëve. Por, ai ka gjetë servilët e vet, të cilët situatën në Mal të Zi e paraqesin si të favorshme për pakicat. Përmes tyre Mali i Zi po paraqitet si shembull i tolerancës, çka në të vërtet nuk është. Mali i Zi është një shfrytëzues i pashembullt i pakicave, sepse oligarhija në pushtet përmes pakicave po ruan pushtetin, gjithnjë duke i frikësuar ato me ardhjen e të tjerëve në pushtet. Frikë kjo krejt e parasyeshme, e cila po jep rezultate. Kjo është edhe njëra nga arsyet që nuk jepet komuna. Spese përmes votave që i vijnë nga Malësia, në formë të votës së dyfishtë (ne votojmë për asamblenë e Tuzit dhe të Podgoricës) ajo qeverisë Podgoricën. Pra, Podgoricës i duhen votat e Tuzit, por edhe resurset. Në ndërkohë, me të madhe punohet në ndërrimin e strukturës etnike, kështu që së shpejti një mjedis me mbi 90% shqiptarë, do të shndërrohet në një mjedis ku shqiptarët do të jenë pakicë, gjë që po ashtu mund të radhitet në arsyenat për mosdhënie të komunës.
Po shqiptarët vetë a e kanë “ndihmuar” ndopak Gjukanoviçin me mosbashkrendimin mes tyre në mosplotësimin e kërkesave elementare të Shqiptarëve atje?
N. Camaj: Natyrisht se e kanë ndihmuar dhe janë bashkëfajtor. Por duhet dalluar viktimën nga xhelati! Sepse nuk ka qenë e lehtë t’i rezistohet makinerisë asimiluese që prodhohet në laboratoret malazeze. Me parullën devide et impera, që po jep rezulatet si pak ku, ata po arrijnë të formojnë shumë subjekte shqiptare dhe pastaj një pjesë të mirë të tyre t’i kontrollojnë, kurse pjesën tjetër pothuaj t’a neutralizojnë, duke e ushqyer masën me psudoinformacione diskredituese, me të cilat tentojnë që të gjitha të paraqitet si aleate të pushtetit, kështu që votuesi nuk e ka të lehtë dhe shpesh dënon atë që nuk duhet dënuar dhe përkrahë atë që nuk guxon ta përkrahë. Me këto manipulime e hile, ky pushtet po qëndron tash 24 vite. Mali i Zi është rast unikal në Ballkan për faktin se pushteti nuk ëshë ndërruar që nga viti 1990, e edhe si i tillë paraqet kontinuitet të pushtetit të vendosur pas Luftës së Dytë Botërore.
Në takim me disa përfaqësues të komunitetit shqiptar në Amerikë, pas demonstratës, Gjukanoviçi ka thënë se përfaqësues të disa partive shqiptare janë dakort për projektin e një komune të Tuzit në vartësi të Kryeqytetit. A thotë të vërtetën ai në këtë rast?
N. Camaj- Po ai e thotë të vëretetën dhe këtë për fat të keq e kanë nënshkruar shumnica e aktorëve politike në Malësi. Cila ishte arsyeja nuk e them dot, por i vjen era tregti. Dhe ne e kemi këtë problem. Të gjithë ata që e nënshkruan kërkesën për një nënkomunë, mandatet i kishin fituar me projektin për komunë të plotë. Pra, ata e hiluan zgjedhesin e vet dhe shpresoj se do t’i dënojnë në zgjedhjet e 25 majit. Nëse kjo nuk ndodhet atëher manipulimi ka arritur kulmin, së bashku me korrupsionin politike. Por ajo në çka nuk ka të drejtë z. Gjukanoviq është se ai me këtë tenton ta arsyetojë edhe zvarritjet e mëparshme. Ai nuk kishte asnjë arsye që këtë ta zvarriste me realizimin e komunë së Malësisë, përpos atyre që i përmenda më parë, pra arsyeja e mbijetesës së vet politike.
Zoti Camaj, ju keni 25 vjet në politikë dhe keni qenë një luftëtar i të drejtave të shqiptarëve. Pyetja ime: Në dekadën e fundit, është në ulje asimilimi i bashkatdhetarëve tanë atje, apo në rritje?
N.Camaj- Për fat të keq, edhe pse nevoja kurrë nuk ishte më e vogël, mundësitë janë më të mëdha se kurr më parë, kështu që asimilimi është në rritje, në rend të parë për shkak të prezencës së madhe të elementit boshnjak dhe bashkndiesisë kombëtare të “sheherlinjëve” të Tuzit, në bazë të përkatësisë fetare. Përpos ardhacakëve boshnjakë edhe ky fenomen ka ndikur dukshëm në ndryshimin e strukturës etnike në Malësi.
A ishte një këmbanë alarmi situata që u krijua në zgjedhjet e fundit lokale me partitë shqiptare në Ulqin?
N. Camaj- Do të duhej të ishte, por nuk e di nëse është. Druaj se Tuzi nuk mësoi gjë nga Ulqini, dhe këmbanave nuk u arriti zëri këndej. Vet fakti se në koalicion parazgjedhor kemi një parti shqiptare me një parti boshnjake dhe me partinë e Millo Gjukanboviq, fletë më së miri se ku gjendet “patriotizmin” i disa partive shqiptare dhe se sa të interesuara janë që në Malësi të qeverisin shqiptarët. Si duket disa shqiptarë, për pak privilegje personale, më hall kanë si të ruajnë pozitat e Millo Gjukanoviqit se të vetat, e të popullit të vet.
Para demonstratës pat kundërshtarë të organizmit të demonstratës, pat prononcime në rrjetet sociale, ndërkohë që kishte nga ata që mendojnë se shqiptarët e Malit të Zi duhet t’i kërkojnë fajet dhe tek vetja, tek boshatisja e vendlindjes, tek shitja e pronave, etj. Si mendoni ju, kanë të drejtë zëra të tillë?
N. Camaj- Nëse duhet të kërkohen fajet edhe te ne, kjo s’do të thotë se nuk duhet të protestojmë për te drejtat që na takojnë. Protesta është legjitime dhe duhet drejtuar gjithë atyre që mbahen për fajtorë, por po e përsësrisë, nuk është mirë të nivelizohen viktima dhe xhelati. Në këtë drejtim duhet pasur kujdes që të dallohen viktimat e vëreteta nga ato “viktima” që janë strukur nën fustanellën e Millo Gjukanoviqit dhe rrinë nën hijne e lisit pushtet. Përgjithësimi se “të gjithë janë njësoj” ndoshta bënë edhe më shumë dëm se vet aktivitete e partisë në pushtet. Por duhet ditur se edhe këtë “përgjithësim” e kurdisin strukturat e pushtetit, të përgaditura për të manipuluar me masat. Personalisht jam munduar me gjithë forcën që të dëshmoj se jo të gjithë jemi njësoj dhe se, jo që të gjithë jemi të gatshëm të bëjmë kompromise të kalbura me pushtetin. Edhe fakti se ne nuk e nënshkruam kërkesën për eksperimentin “komunë e kryeqytetit” dëshmon se dijmë të ruajmë dinjitetin tonë dhe se nuk bëjmë pazardhiqe në dëm të popullatës sonë.
Federata Vatra e Amerikës i ka propozuar ansambleistit të Shtetit të NY, z. Mark Gjonaj, që është me origjinë nga trevat shqiptare në Mal të Zi, që t’i prijë një delegacioni shqiptaro-amerikan për një vizitë në Ambasadën Amerikane në Podgoricë. Mendoni se do të jetë efekte një vizitë e tillë, nëse bëhet?
– Propozimi është shumë me vend, por kam një sygjerim; duhet pasur para syshë se malezazët premtojnë shumë dhe nuk e kanë fare problem që të mashtrojnë dhe për mashtrimet e veta shpikin “fajtorë”.
Një mesazh përmes Diellit për shqiptarët e Amerikës?
N. Camaj- Për fund do të përkujtoja vetëm vargjet e Nolit: “Mbaju nëno mos kij frik’, se i ke djemtë në Amerikë”, të cilat janë akom aktuale. Nëna Malësi gjithnjë ka nevojë për bijtë e vet kudo që janë. Edhe pse ka zëre që dëshirojnë t’i menjanojnë, ata asesi nuk guxojnë të pranojnë një rol të tillë. Ata kanë lindur këtu, kanë pronat këtu, kanë eshtrat e të parëve këtu, prandaj kujdesi për Malësinë është më se i natyrshëm.

Rrëfimi i Ismail Kadares: Ja e vërteta e letrës së Dhora Lekës .Të hapen dosjet !

April 29, 2014 by dgreca

Eksluzivisht në “Debati në Channel One” të gazetarit Roland Qafoku, Kadare komenton dhe letrën e kompozitores Dhora Leka . Shkrimtari kërkon hapjen e dosjeve./
Shkrimtari i madh Ismail Kadare rrëfen se ai është ndjerë i befasuar kur ka lexuar letrën e Dhora Lekës për Enver Hoxhën. Gjatë një interviste për gazetarin Roland Qafoku në emisionin “Debati në Channel One”, ai thotë se tragjike është moshapja e dosjeve të bashkëpunëtorëve të Sigurimit, jo e kundërta.
Përshëndetje zoti Kadare! Në median e shkruar ditët e fundit është botuar një letër që kompozitorja Dhora Leka i ka dërguar diktatorit Enver Hoxha në vitin 1967, në të cilin shprehet se ka bashkëpunuar me Sigurimin e Shtetit dhe synonte që t’iu fuste ju në kurth. Ju si e keni pritur botimin e kësaj letre unikale, që nuk ka ndodhur ndonjëherë në Shqipëri, ndoshta edhe në tërë Evropën ish-komuniste?
Është e vërtetë që është rast i rrallë, mesa e njoh unë jetën e shkrimtarëve, kolegëve të mi në shtete të ndryshme komuniste. Ka pasur kurthe të vazhdueshme, por që të ekzistojë një letër e tillë ose e ngjashme, sigurisht që kanë ekzistuar, por një rrëfim i tillë ndaj shefit komunist të një vendi, unë nuk di të ketë ndodhur. Ose të paktën nuk është botuar, nuk është bërë e njohur. Ngjarjen e kam ditur gjithmonë, ka ndodhur gjysmë shekulli më parë, por letrën nuk e kam ditur as që ekzistonte pale të kem ditur përmbajtjen e saj.
Si u ndjetë në momentin që e lexuat të gjithë letrën?
Jam befasuar jashtëzakonisht. Nga vetë letra, përmbajtja e saj dhe nga stili, toni i saj, një lloj ekstaze e aktit të denoncimit.
Ajo që mua më ka bërë përshtypje zoti Kadare, ndoshta edhe që i përkas një brezi tjetër, ishte vetofrimi që kompozitorja Dhora Leka bënte për të bashkëpunuar me organet e Sigurimit. Madje, duke bërë edhe vërejtje, duke treguar edhe detaje të asaj që ajo e quante komplot që ajo e kishte në mëndje dhe që Sigurimi e kishte në plan si ide. Çfarë ishte ky? Ishte një rast sporadik apo kështu funksiononte sistemi dhe sidomos ndaj shkrimtarëve dhe konkretisht ndaj jush?
Ishte sistemi natyrisht. Nuk ka gjë sporadike, nuk ka gjë të pazakonshme, është në logjikën e mbrapshtë të gjërave të një diktature. Zakonisht në një diktaturë shkrimtarët e njohur, filozofët e njohur, artistët e njohur janë në përgjim. Kur ka diktaturë në një vend, ka përgjim njerëzish të shquar qofshin këta të sferave politike, artistike, filozofike. Kështu që nuk ka ndonjë gjë të jashtëzakonshme. I jashtëzakonshëm është tregimi me pasion i këtij aksioni, sesi është e mundur që njeriu që e ka bërë këtë përpjekje për të futur në kurth një njeri tjetër, një koleg të saj artist, nuk ka kurrfarë pendimi, madje ka një lloj krenarie. Kjo tregon se këtu ka dy anë, njëra anë që përgatit kurthin, i kërkon denoncuesit ta ngrejë kurthin, pastaj ai që e merr këtë rezultat për ta shfrytëzuar. Këtu ka ndodhur një gjë pak e çuditshme. Ka një mister, që jo gjithçka kuptohet e qartë. Njeriu që e ka marrë këtë, udhëheqësi i vendit, diktatori, shefi si ta quajmë, ka ditur diçka apo s’ka ditur asgjë. Personazhi nuk është gjallë që të japë sqarime. Ndoshta ka dokumente të tjera të fshehura me shumë kujdes.
Por edhe mund të jenë zhdukur?
Edhe mund të jenë zhdukur, padyshim. Ato që janë më “komprometuese”. Ndoshta çdo sistem zgjedh dokumentet që duhet t’i zhdukë. Ato që mund t’i ruaje një farë kohe, ato që i djeg përgjithmonë pa mëshirë sepse turpi është kaq i madh saqë është i padurueshëm edhe kohë më vonë sikur të zbulohen.
Zoti Kadare ishte moment që ju ishit në Berat. Ky ishte shfrytëzimi i rastit që zonja Dhora Leka të bënte atë bashkëpunimin me Sigurimin e Shtetit. A patët ndonjë moment me të vërtetë të vështirë, që ju e kuptuat që Shërbimi Sekret ju survejonte?
Jo, kur erdhën këto letra…. Historia është shumë e ndërlikuar, nuk është kaq e thjeshtë. Ka pasur dy lloj letrash. Letra pasionante, romantike, erotike në fillim e më pas letra kërcënuese. Sigurisht nga letrat e para nuk ishte ndonjë dramë për një shkrimtar të marrë letra nga një vajze, e cila mund të ketë një ngarkesë erotike, por të përmbajtur. Letrat ishin shumë korrekte, shumë të përmbajtura, pa asgjë të tepruar. Është normale. Shkrimtarëve u qëllon të marrin letra të tilla, nuk të bën ndonjë përshtypje. Letrat e tjera janë të pazakonshme krejtësisht, sepse ato janë letra që të vënë ty në pozitën e një komplotisti. Ajo shkruante “Pse ti nuk vepron bashkë me ne, besnikët e Moskës, për të përmbysur regjimin?”. Është e habitshme, ku e gjeti ajo. Nuk e njihja këtë grua, e kisha parë vetëm në rrugë.
Ju e diskutuat me njeri këtë?
Po, e kam diskutuar me shokët e mi. Me disa, jo me një. Kjo mesa duket e bëri që të dështonte ky aksion, sepse e humbi fshehtësinë. Këto letra nuk mundej më të mi kapte dikush mua, në një bastisje, e të më thonte pse s’i ke treguar. I bëra bisedë me shokët e mi, kisha shumë shokë atëherë në Berat, inxhinierë kryesisht, ndonjë shkrimtar. Edhe kjo prishje e sekretit dogji rezultatin e tyre.
Pas vitit ’90 zonja Leka mori njëfarë vlerësimi ose rivlerësimi. Si e vlerësoni ju figurën e saj? Kur edhe produktet e saj muzikore u vlerësuan, madje edhe një shkollë në Tiranë mori emrin Dhora Leka. Si i komentoni?
Unë nuk kam dëshirë të merrem më një bisedë të tillë, të them të drejtën. Ajo s’është më në jetë. Ajo e ka marrë mbi ndërgjegjen e saj këtë që ka ndodhur, ndoshta ka lënë shpjegime në një ditar të sajin, në një letërkëmbim me dikë të afërt. Por unë e kam shprehur mendimin dhe i përmbahem këtij mendimi. Që ajo ka qenë një grua që ka vuajtur vërtetë, për fat të keq vuajtja e çoi në një humbje drejtpeshimi mendor, moral, të logjikës. Në radhë të parë është një letër e pikëllueshme. Ka pasur një arsye të fshehtë, arsyeja e parë që të shkon ndërmend është që ka dashur të shpëtojë vetë ajo nga një survejim i keq i shtetit. Paska gjetur një mënyrë që me një shërbim të tillë të rregullojë bio-grafinë e saj, të cilën në fakt as nuk e rregulloi, as nuk e përkeqësoi. Pak a shumë u duk sikur shteti do ta shqyente 400 copash që doli ky sekret, që ajo tha ato fjalët e famshme në mbledhje, që nuk e kam bërë me kokën time. U mat t’i thoshte dhe nuk e lanë të fliste. Ajo do të tregonte mesa duket, e zemëruar, me një zemërim që më ka habitur dhe i ka habitur të gjithë, e patrembur. Me kuptimin që unë i shërbeva Partisë, i shërbeva Sigurimit, siç kërkohej prej meje dhe unë kërkoj të respektohem. Kjo ka qenë çudia, befasimi i kësaj ngjarje.
Zoti Kadare, në të vetmin rast mes shkrimtarësh që kemi një pendesë është ajo e shkrimtarit Fatos Kongoli, i cili ka shkruajtur një roman, ku shpreh pendesën që ka bërë një dëshmi në gjykatë për një kolegun e tij, i cili ishte dënuar. Ky është rasti i parë dhe i vetëm që një shkrimtar e bën këtë gjë. Përse nuk kemi raste të tjera, zoti Kadare, që të kenë atë pendesën e madhe?
Varet. Pendesa pritet nga një njeri që ka diçka për t’u penduar. Mund të jetë një kërkesë e përgjithshme. Secili përgjigjet përpara ndërgjegjes së vet.
Si e vlerësoni ju, rastin e Fatos Kongolit?
Ishte një rast i kuptueshëm për një njeri që e vret ndërgjegjja për diçka, është normale.
Më bëri përshtypje kur po përgatisja intervistën, që keni shpëtuar nga burgu një të ri me emrin Maks. Jam befasuar nga ajo që ju keni bërë, nga ajo shpirtgjerësi. Ai ishte i arrestuar, por mund ta dënonin edhe me pushkatim, dhe ju e keni shpëtuar, duke i bërë atë relacionin hetuesit që, nuk ka lidhje që kjo poezi të jetë bërë kundër pushtetit dhe kundër regjimit të asaj kohe. Pse, z.Kadare e keni fshehur këtë anë, që ju me ato ekspertiza keni ndihmuar?
Ky është rasti i vetëm që ka ndodhur. Nuk më ka ndodhur rast tjetër. Mua s’më drejtoheshin për ekspertizë. Por ka qenë një rast unik. Një hetues i cili gjithashtu ishte në dilemë, dhe mbante në pranga dikë në burg, i bëri thirrje ndërgjegjes sime si profesionist.
“Z. Kadare, kam një poet të mbyllur në qeli. A mund t’ju tregoj ju lutem një vjershë të tij, vetëm kaq”. Dhe më la të kuptoja që nuk i mbushej mendja se ishte fajtor. Nuk mund t’ia refuzoja, sepse kjo nuk është ekspertizë. Përkundrazi, kapa nuancën që, e mundon diçka këtë hetues. Nuk i mbushej mendja. Nuk e tha haptas, por mesa kuptova unë. Me shumë sjellje, shumë mirësjellje. E pashë që ishte tmerruar.
Unë nuk kam dashur t’i bëj reklamë një gjëje që është normale për një shkrimtar, n.q.s. ti ke në dorë të shpëtosh një njeri, n.q.s. të vjen dikush dhe të thotë, ‘dëgjo se i kemi kapur në dorë një vjershë këtij armikut’. Ai më tha se si mendonte zyra e tij. I thashë që, ‘këtu nuk ka asgjë armiqësore’. E bëra pa mëdyshjen më të vogël. Kjo ekziston, gjendet, dhe dokumentet janë. Hetuesi më duket se jeton. Nuk e kam bërë bisedë, për të mos u dukur si një sjellje e pazakonshme. Nuk ishte as heroizëm, ishte një sjellje që nuk pësoi asgjë nga kjo. Krejt normale si sjellje.
Zoti Kadare, ju e bëtë këtë gjest. Por nga ana tjetër, edhe Sigurimi i Shtetit ju ka survejuar nga format më të ndryshme. A keni ndonjë moment kulmor që me të vërtetë ju e keni vuajtur më shumë sesa denoncimi apo synimi për kurth që donte të bënte Sigurimi i Shtetit me Dhora Lekën?
Jo. Këtë gjë e dija, e merrja me mend, dhe prapë më dukej normale për një shtet si yni. Unë kisha studiuar në Moskë, në kryevendin e përgjimeve të gjithë shkrimtarët e shquar ishin të përgjuar. Dhe ishte krejtësisht normale. Për të mos thënë që, ndonjë shkrimtar që ishte i papërgjuar fare, dukej si i pavlerësuar. Nuk kishte pse të të shqetësonte kjo gjë. Ne ishin mësuar të gjithë.
Domethënë, shkalla e përgjimit lidhej me shkallën e nivelit të shkrimtarëve?
Jo gjithmonë. Por shkrimtari është shumë i lehtë të përgjohet. Ka raste kur edhe në Perëndim janë përgjuar ndonjëherë shkrimtarët. Kaq e lehtë është për një shtet, për një polici, për një shërbim sekret të përgjojë një shkrimtar! Është si një sport zbavitës.
Zoti Kadare, sa herë diskutohet një denoncim, një debat i tillë, bëhet pyetja e famshme që, “pse nuk hapen dosjet?”. Më ka bërë përshtypje që në 1994-ën është përmendur fraza që, “në qoftë se hapen dosjet e Sigurimit në Shqipëri, Shqipëria ka për të kaluar një tragjedi kombëtare”. Si e komentoni ju?
Kjo është një alibi. Një farë përpjekjeje për të përligjur moshapjen e arkivave të fshehta. Unë e kam pasur mendimin të prerë gjithmonë. Madje kam bërë shumë armiq me këtë. Një pjesë e njerëzve që më sulmojnë, s’mund të thonë që ‘ne po të sulmojnë që të hapen dosjet’. Por është shumë e lehtë të akuzosh një shkrimtar, nga drejtimet më të ndryshme. Pra mendimi im ka qenë i prerë, që duhen hapur dosjet, duhen hapur arkivat e fshehta. Duhet që çdo vend kur kapërcen, kalon nga një diktaturë, gjëja e parë që bën shqyrton pjesën e keqe të ndërgjegjes së vet. Pa këtë nuk ka asnjë emancipim. Ose duket sikur ka ecje përpara, por në fakt ka ngecje në vend.
Ky është momenti që Kasem Trebeshina ka thënë për momentin e zonja Lekës, se ‘nuk është faji i saj, po i Ismail Kadaresë’.
Nuk kam asnjë koment. Për mua dhe për asnjë njeri normal, Kasem Trebeshina nuk duhet të jetë një referencë morale. Ka një biografi shumë të rënduar nga kjo anë.
Në ç’kuptim?
Ka shërbyer vetë. Ka qenë oficer i Sigurimit i Ministrisë së Mbrojtjes, që quhej në atë kohë Ministri e Brendshme. S’kam dëshirë të flas për të.
Përse një pjesë e shkrimtarëve, edhe pse kanë këtë njollën që ju thatë, vazhdojnë pas vitit 1990 të nderohen edhe me çmime, edhe me rritjen e vlerës publike; a është kjo e moralshme, z.Kadare?
Kurrsesi. Sigurisht, nuk është e moralshme për asnjë moral njerëzor, në asnjë rend, në asnjë kohë, në asnjë sistem shoqëror. Këto nje-rëz, në heshtje duhet të vuajnë ato që kanë bërë, sa kanë bërë, pa bujë. Ky është ndëshkimi më i madh për ta. Të vuash në heshtje dhe pa bujë, atë që ti gjen të papastër në ndërgjegjen tënde. Që të bëhen nderime kur shteti e di çfarë janë, nuk është normale. Është të kapërcehet, të bëhet një mbrapshti morale e pakapërcyeshme. S’ka pse t’iu bëhen nderime. S’po them a duhen ndëshkuar më vonë apo jo. Ky është një ndëshkim moral, secili e vuan në mënyrë private. Por të nderosh një denoncues, një njeri që ka marrë në qafë njerëzit, është akti më i keq i njerëzit. Të nderosh Judën, i cili është personazhi më i zi i referencës morale botërore të njerëzimit, njeriu më i afërt i Krishtit, i cili e tradhtoi atë. Prandaj paradigma e Judës, e njerëzve të afërt që rrinin disa herë rrotull shkrimtarëve për t’i përgjuar, është e pafalshme. Akti i tyre është i pafalshëm. Për fat të keq, tek ne falen. Po të kthehem tek ajo që thatë ju, që nëse hapen dosjet, Shqipëria ka për të kaluar një tragjedi kombëtare. Nuk ka një tragjedi kombëtare nga një pastrim i ndërgjegjes. Tërë vendet e botës e kanë kryer këtë proces të detyrueshëm, i cili është i dhimbshëm. Por mund të them se ata nuk kanë pësuar një tragjedi, asnjëri prej tyre. E filloi Gjermania, Çekia, Polonia, me shumë vështirësi Rusia. Askund nuk mund të thuhet se ka ndodhur ndonjë tragjedi. Përkundrazi, tragjedia ndodh kur nuk hapen. Jemi ne që jemi ndërkaq në tragjedi. Në mbyllje të kësaj të fshehte.

ILIR IKONOMI PËRMES “PUSHTIMIT” SJELL EDHE MESAZHIN E RISHKRIMIT TË HISTORISË TË NDARË NGA POLITIKA

April 28, 2014 by dgreca

Intervistë e posaçme me gazetarin dhe shkrimtarin Ilir Ikonomi pas publikimit te librit me te ri”pushtimi”/
NEW YORK CITY : Në një intervistë të posaçme për gazetën tonë, me gazetarin dhe shkrimtarin Ilir Ikonomi autori i dy librave ” best seller” “Faik Konica, Jeta në Uashington” dhe “Pavarësia – Udhëtimi i paharruar i Ismail Qemalit” flet me gazetarin tonë në SHBA, Beqir SINA, mbi librin më të ri “Pushtimi”
Një libër siç thotë ai që tregon historinë e pushtimit të Shqipërisë nga Italia në prag të Luftës së Dytë Botërore dhe përmban rrëfimin e shefit të misionit diplomatik amerikan në Tiranë, Hugh Gladney Grant (Hju Glledni Grant).
Gjithashtu, Ikonomi nëpërmjet “rrëmimeve” të tij në arshivat e Uashingtonit, duke shkruar edhe këtë libër ka “zbuluar atë se çfarë vendi zenë SHBA në faqet e librit të tij “, si dhe ditët e fundme të Shqipërisë mbretëri e ditët e para të pushtimit italian të rrëfyera nga ministri amerikan i kohës në Tiranë, Hugh Grant.
“Vërtet, kjo është një histori e njohur, por për herë të parë ajo tregohet nga këndvështrimi i një amerikani, i cili e pa me sytë e tij pushtimin, sepse ndodhej në Tiranë në atë kohë. Ai ishte ministri fuqiplotë i SHBA në Shqipëri dhe quhej Hugh Grant, thotë në këtë intervistë Ikonomi.
Ai si një “gjuetar” i mirë, duket në faqet e shkruara të këtij libri, se ka gjetur dokumente të rëndësishme në Arkivin Kombëtar Amerikan, pikërishtë, bëhet fjalë për dy dokumente që hedhin dritë mbi qëndrimin e mbretit dhe të shteteve europiane për pushtimin.
Lidhur me pyetjen se si mendon Ikonomi a duhet të rishkruhet historia në Shqipëri dhe kush duhet ta bëjë këtë?
Ilir Ikonomi përgjigjet prerë se :”Historia, është duke u rishkruar në sajë të pluralizmit të pikëpamjeve për ngjarjet dhe figurat kryesore historike. Ka kaluar koha kur për çdo gjë kishte një pikëpamje të vetme të diktuar nga pushteti. Mendoj se tek historianët tani ekziston një kuptim më i mirë për karakterin kompleks që kanë ngjarjet dhe personazhet historike, pra ekziston më shumë realizëm. Për arësye të ndryshme, ku hyn edhe sedra, një pjesë e tyre nuk heqin dorë nga opinionet e prera që mund të kenë shprehur në të kaluarën e tyre si shkrues të historisë zyrtare.”

Zoti Ikonomi, çdo lexues, para se të blejë një libër do të donte të dinte për autorin, pra: kush jeni ju, nga keni ardhur, cila është jeta juaj?
Kam lindur në Pogradec, jam rritur në Berat. Im atë ka qenë mjek, nëna mësuese. Jam rritur në një shtëpi me shumë libra dhe ku nuk flitej shumë për politikë. Im atë dinte disa gjuhë të huaja prandaj në shtëpinë tonë kishte shumë fjalorë, të cilët ai i shihte si urën e vetme për të komunikuar me botën perëndimore. E dinim origjinën tonë prej disa brezash, sepse në shtëpi kishim një dokument që tregonte historinë e familjes nga ana e babait. Kam studiuar në Kinë për gjuhë kineze në vitet 1970. Punova si përkthyes i kinezçes në Radio Tirana deri në vitin 1990. Me rënien e komunizmit, u bëra korrespondenti i parë i agjencisë Rojter në Shqipëri dhe pas dy vjetësh Zëri i Amerikës më ftoi për të punuar në Uashington. Që nga ajo kohë vazhdoj të jem gazetar në seksionin shqip të VOA.
“Pushtimi” është libri juaj i tretë. A ka ndonjë numër librash që duhet të shkruash për t’u ndjerë shkrimtar?
Nuk e besoj. Shkrimtar të quan ose jo lexuesi. Në rastin tim, rruga si autor librash sapo ka nisur dhe ende nuk e di se çfarë mendon lexuesi, por sinqerisht nuk ndihem shkrimtar në kuptimin klasik të fjalës. Them se do të të shkruaj edhe libra të tjerë nëse lexuesi vazhdon të ketë interes për punimet e mia.
Ju shkruani për historinë shqiptare, duke filluar nga vitet e para të shtetit shqiptar. Si i përzgjidhni temat për të cilat vendosni të shkruani?
Përpiqem të zgjedh ato tema historike që na interesojnë më shumë neve si shqiptarë për të kuptuar vetveten. Prandaj në librat e mi do të hasni disa nga ngjarjet dhe figurat më madhore për Shqipërinë: Ismail Qemali, shpallja e pavarësisë, Faik Konica, pushtimi i Shqipërisë nga Italia e të tjera. Të gjitha detajet në librat e mi janë në funksion të këtyre ngjarjeve dhe personazheve të mëdha. Nuk më pëlqen të shkruaj për politikën e ditës, sepse ajo nuk të lejon të nxjerrësh përfundime të mëdha dhe të reflektosh se nga kemi ardhur e ku po shkojmë. E kundërta mund të thuhet për të shkuarën historike. Nëse e pasqyron me besnikëri dhe në mënyrë të balancuar e të arsyeshme, ajo të ndihmon të kuptosh të ardhmen.
A kanë librat tuaj një lidhje të brendshme, diçka që ndoshta e kuptoni vetëm ju?
Besoj se kanë një fije që i lidh – idenë se Shqipëria ka patur një të kaluar të vështirë, në kuptimin që krijimi i shtetit shqiptar ka qenë një sipërmarrje jashtëzakonisht e mundimshme dhe këto mundime kanë vazhduar gjatë. Disa njerëz nuk e kuptojnë dot këtë, pra se sa i vështirë ka qenë krijimi i një entiteti të unifikuar në kushtet e ndarjeve të mëdha krahinore e fisnore, mungesës së theksuar të zhvillimit ekonomik dhe ndarjes në tre besime. Në të gjithë librat e mi jam përpjekur ta paraqes këtë fenomen shqiptar në formën e sfondit të madh të veprimit të personazheve, në mënyrë që lexuesi të mund të arrijë përfundime për të tashmen dhe t’u japë përgjigje pyetjeve të tilla, si: ku e kanë rrënjën përçarjet e sotme dhe çfarë e pengon ecjen përpara.
Ky libër tregon përmes dokumentesh historinë e pushtimit të Shqipërisë nga Italia më 7 prill 1939, në prag të Luftës së Dytë Botërore. Përse zgjodhët një temë për të cilën është folur shumë?
Vërtet kjo është një histori e njohur, por për herë të parë ajo tregohet nga këndvështrimi i një amerikani, i cili e pa me sytë e tij pushtimin, sepse ndodhej në Tiranë në atë kohë. Ai ishte ministri fuqiplotë i SHBA në Shqipëri dhe quhej Hugh Grant.
Përse ju duket me rëndësi kur tregohet nga një amerikan?
Amerikanët në atë kohë nuk kishin ndonjë interesim të veçantë për Ballkanin, politika e jashtme e SHBA nuk ishte shumë aktive. Prandaj, ndryshe nga diplomatët e tjerë të huaj në Shqipërinë e asaj kohe, Granti mund të shihet si një vëzhgues i ftohtë dhe i paanshëm i ngjarjeve. Mendoj se raportet që ai i dërgonte Departamentit të Shtetit për pushtimin e Shqipërisë janë mjaft të paanshme.
Çfarë pjese zë rrëfimi juaj si autor në këtë libër?
Hugh Granti flet kryesisht për pushtimin e Shqipërisë nga Italia dhe ngjarjet që pasuan, siç ishin konsolidimi i regjimit të pushtimit, taktikat e italianëve për të krijuar përshtypjen se pavarësia nuk ishte humbur, imponimi prej tyre i një kushtetute të hartuar në Romë, eliminimi i politikës së jashtme të Shqipërisë, etj. Për të dhënë një pasqyrë më të plotë të Shqipërisë në periudhën para pushtimit, unë kam shkruar një ekspoze në formën e një rrëfimi që i paraprin asaj për të cilën flet ministri Grant.
Diplomati amerikan duhet ta ketë takuar shumë herë Mbretin Zog. Çfarë mendimesh shpreh ai për monarkun shqiptar?
Po, e ka takuar shumë herë. Granti kishte simpati për shqiptarët në përgjithësi dhe i kuptonte ndjenjat e tyre proamerikane. Të njëjtën simpati shprehte edhe për Mbretin Zog, i cili gjithashtu ushqente ndjenja miqësore për Amerikën. Takimi i tij i fundit me Mbretin ishte një ditë para pushtimit, më 6 prill. Sipas shënimeve të hollësishme të Grantit nga ai takim, Zogu i tregoi hapur ministrit amerikan situatën e vështirë në të cilën ndodhej, për shkak të trysnisë së madhe që po i bënin italianët. Granti na jep të kuptojmë se Mbreti Zog, me inteligjencën e tij natyrore, e analizonte drejt gjendjen në Evropë dhe e kuptonte se askush nuk do t’i vinte në ndihmë nëse Shqipëria sulmohej nga Italia. Në raportet për Sekretarin amerikan të Shtetit, Granti bën një analizë të hollësishme, me të cilën në mënyrë të paanshme tregon se si arriti Italia ta fusë Shqipërinë në zinxhirin e saj. Ai shpjegon se Zogu i njihte mirë kartat e tij. Ndoshta, – shkruan Granti, – Mbreti llogariste që, nëse fillonte një luftë botërore, Italia do të humbiste dhe ai do të çlirohej nga borxhet që kishte marrë prej saj. Llogaritë nuk i dolën, sepse Italia nuk vonoi ta pushtonte Shqipërinë.
Përse Zogu është një figurë kaq e debatuar mes historianëve? Përse ka kaq pasione kur flitet për të?
Mendoj se një pjesë e kësaj është pasojë e trashëgimisë politike të Shqipërisë. Gjatë shumë dekadave të komunizmit, në Shqipëri pati një fushatë denigruese kundër Zogut. Historianët e asaj kohe, me bindje ose nën presion nuk na dhanë dot një analizë objektive të monarkut shqiptar, i cili si çdo prijës që vepron në një mjedis të vështirë ka plot dritëhije. Sot, shumë qëndrime kanë ndryshuar, por kam përshtypjen se kritikat kryesore që i bëhen Zogut ende ngrihen mbi të njëjtën bazë si edhe më parë. Për shembull, qëllimisht theksi vihet tek ikja e tij më 7 prill dhe pak flitet për natyrën e trysnisë italiane, për komplotet e tyre për ta eliminuar fizikisht Mbretin dhe përgjithësisht për atmosferën e krijuar, ku rezistenca ishte e pamundur. Lihet në heshtje, për shembull, fakti që Musolini kishte të paktën një vit që përgatitej për ndërhyrjen ushtarake në Shqipëri dhe kjo i linte pak hapësirë Zogut për të rezistuar. I mëshohet faktit që Mbreti Zog u lidh së tepërmi me italianët dhe nuk thuhet se cilat mund të kishin qenë alternativat: Lidhja me grekët? Lidhja me jugosllavët? Apo izolimi tragjik nga bota siç bëri Hoxha? Po ashtu, pak flitet mbi përpjekjet e Zogut për bashkim kombëtar dhe për modernizimin e një Shqipërie që po ndërtohej si shtet gati nga themelet. Kur analizat ngrihen mbi pasione, kjo të pengon të kuptosh edhe ato që vërtet mund të quhen anë të errëta të Zogut, siç ishin përpjekjet për të qëndruar me çdo kusht në pushtet, dëshira për luks dhe ekstravagancë në një vend që ende vuante nga uria, etj.
Si mendoni se duhet të rishkruhet historia në Shqipëri dhe kush duhet ta bëjë këtë?

Historia është duke u rishkruar në sajë të pluralizmit të pikëpamjeve për ngjarjet dhe figurat kryesore historike. Ka kaluar koha kur për çdo gjë kishte një pikëpamje të vetme të diktuar nga pushteti. Mendoj se tek historianët tani ekziston një kuptim më i mirë për karakterin kompleks që kanë ngjarjet dhe personazhet historike, pra ekziston më shumë realizëm. Për arësye të ndryshme, ku hyn edhe sedra, një pjesë e tyre nuk heqin dorë nga opinionet e prera që mund të kenë shprehur në të kaluarën e tyre si shkrues të historisë zyrtare. Natyrisht, kur vjen puna te hartimi i teksteve, kjo është një sipërmarrje me përgjegjësi të madhe. Këtu mendoj se ka rëndësi ruajtja e baraspeshës, në kuptimin që në komisionet e teksteve të marrin pjesë historianë që pasqyrojnë një pluralitet pikëpamjesh. Sidomos ndarja e politikës nga historia në kuptimin e plotë të kësaj shprehjeje, mendoj se duhet të jetë një kriter kryesor.
Dëgjojmë shpesh të thuhet se tek shqiptarët ka rënë leximi, njerëzit nuk interesohen dhe aq shumë për librin. Ju ç’mendoni?
Nuk e besoj se kurioziteti për të ditur mund të bjerë ndonjëherë. Por me siguri që do të ketë periudha kur rënia e fuqisë blerëse bëhet pengesë që të shiten më shumë libra. Kam përshtypjen se po t’u ofrohet një libër i mirë, njerëzit nuk kursejnë për ta blerë. Në një shoqëri gjithnjë ka njerëz që lexojnë dhe njerëz që nuk lexojnë dhe nuk besoj se kjo do të ndryshojë ndonjëherë.
Intervistojë : Beqir SINA