Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

KLAUDIA MALAJ: EMRIN GAZETARE MA DHA NJOHJA ME TERRENIN…

by

 Nga: Prof. Murat Gecaj/ 1.Jemi takuar rastësisht, gjatë veprimtarive kulturore e letrare në kryeqytet. Por, më e rëndësishmja për mua ishte kur, një vit më parë, bëmë bashkë një Bisedë të ngrohtë, në studion e Radio-Tiranës. Ajo i kushtohej librit tim “Për ju, krijuese”, për të cilën përsëri të falënderoj përzemërsisht! Pra, si i kujton ti këto takime tonat?

-Ne jemi njohur më mirë, pikërisht nga takimi në Radio-Tirana, ku unë ju ftova në emisionin “Kohë Vere”, në rubrikën “Kopertina- Kohë për të Shfletuar”. Më pas,  jemi takuar në disa  përurime librash. Ju, profesor,  keni qenë aty pjesëmarrës dhe i papërtuar për t’i ndjekur veprimtaritë dhe, më tej, për të publikuar, në shtyp e në Internet, shkrime rreth përurimit të librave, ku keni qenë pjesëmarrës.

 2.Ti, Klaudia,  ke redaktuar edhe libra. Janë tre, tashmë, të redaktuar nga ti.. Ç’mund të na thuash edhe për këtë përvojë me përgjegjësi?

 -Po, unë kam redaktuar tre libra, deri më tani. Këta libra janë: “Prostitutë më bëri nëna” dhe „Pesh’ore Shpirti“, nga autorja Bukurije Bushati dhe „Ditari im“, nga motrushja ime e vogël (ne kështu i themi njëra-tjetrës), një vajzë shumë e talentuar, vetëm 8-vjeçe dhe që shkruan poezi, Sibora Huda. Mund ta quaj privilegj faktin, që ma besojnë një pjesë të shpirtit të tyre, disa autorë krijues, por sigurisht është edhe përgjegjësi. 

 3.Je gazetare e re, që provove punën në Radio-Tirana dhe, tanimë, në gazetën ditore “Telegraf”…Cilat janë përshtypjet tua dhe a je ndeshur me vëshirësi në profesion, përveç kënaqësive, që të jep ai?

-Unë jam përballë me profesionin, që në fund të vitit të parë të Fakultetit. Pra, kjo ndodhi para 4 vjetësh, me gazetën kulturore- javore, “Intervista”, shumë cilësore edhe serioze. Po gjatë asaj kohe, fillova të shkruaja në gazetën “Tirana Observer”, e cila tashmë është vetëm online. Me pas, përjetova kënaqësinë e gazetares  në TVSH, te emisioni “Kolor”. Qendrova aty 6 muaj dhe, pa u shkëputur asnjë ditë nga puna, kalova në Radio-Tirana, në departamentin e emisioneve social-kulturore, ku vazhdoj prej një viti e gjysëm. Aktualisht, aty jam autore dhe moderatore e emisionit “Format” e, në shtator, ky emision bën një vit, që nga fillimi i tij. 

Po kështu, po mbushet rreth një vit, që i jam bashkuar edhe stafit të një ndër gazetave më të njohure në Shqipëri, “Telegraf”. Aty kam sektorin e politikes, të cilën nuk e mbaj vetëm unë. Plus edhe dy rubrika të tjera: “Specialisti shpjegon: Fadil Kepi” dhe “Psikologjia”. Mund ta them, me plot gojë, që është krenari për mua të punoj me zotin Fadil Kepi. Është njeri korrekt, shumë i zoti e, nga ai, kam mësuar edhe unë mjaft, tashmë, për legjislacionin e pensioneve. Tani, gjatë verës, po kështu, kam nën përkujdesje gazetën javore, “Tendenca Verore”, po në “Telegraf”. 

Por, mund të them se unë, përditë, ndeshem me vështirësi dhe përditë mësoj shumë, nga punët që kryej. Gjithashtu, më është dashur të ndjek edhe shkollën e lartë…Pra, siç shihet, jam rritur njëkohësisht edhe në profesion edhe në Fakultet. Emrin „gazetare“ ma dha punë në terren, njohja me jetën e përditëshme.  Fakuteti më mësoi si të jem e kujdesshme, mos të gaboj në një shkrim ose në daljet mediatike. Më mësoi të bëj pyetjen e duhur, për të marrë përgjigjen që dëshiron. Kjo është „arma“ e gazetarit, pyetja. Po nuk formulove  pyetje të mira, nuk do të kesh një shkrim ose emision cilësor.

4.Në jetëshkrimnin tënd dhe siç e tregove më lart, kam lexuar se ke publikuar në disa gazeta. Për çfarë tematike ke shkruar?

-Në gazetën „Intervista“ kam realizuar disa intervista, por edhe materiale të tjera të tematikës së saj. Te „Tirana Observer“ e nisa me disa komente dhe analiza. Për hirë të së vërtetës, këtu e kam gjetur veten më mirë dhe kjo gjë më ka pëlqyer më shumë. Ndërsa te „Telegraf“, në të cilën jam aktualisht, merrem me çështjet politike të ditës, siç edhe e theksova edhe më lart. Përgatis edhe intervista të ndryshme, shoqërore e kulturore. 

Për mendimin tim, duket pak si hallakatje të bësh shumë gjëra, njëkohësisht. Por kështu kupton, se ku je më mirë dhe ku ti jep më shumë. Kështu, unë e kam kuptuar, se ku jam më mirë dhe çfarë dua të bëj: pra dua politikën. Dhe për këtë e falenderoj pafundësisht drejtorin e gazetës, zotin Engjëll Musai, i cili më caktoi në një drejtim të tillë edhe më ka besuar goxha. Por nuk duhet lënë pa përmendur që edhe ndihma e drejtorit, ndaj meje, ka qenë shumë e madhe dhe mbeshtetëse. 

5.Ndoshta, duhej të pyesja më parë: A mund të na tregosh diçka për familjen, shkollimin tënd etj.?

-Unë kam një vëlla, dy vjet më të vogël se veten, i cili quhet Klajdi. Dy prindërit e mrekullueshëm kanë ditur të më bëjnë kjo, që jam  sot. Dua të shtoj këtu, se babai im është ndjekësi më i rregullt i emisionit tim „Format“, në Radio-Tirana. Ndërsa mami e Klajdi, jo. Por, edhe pse nuk e ndjekin, më japin ide për emisionin. Megjithatë, janë krenarë për sukseset e mia, të arritura deri më tani.

6.Një krijues e re dhe e talentuar, siç je ti, zakonisht, thurë edhe poezi ose shkruan skica e tregime…A është e vërtetë kjo edhe për ty dhe a mund të presim ndonjë libër me poez,  nga ti?

-Unë kam nisur të shkruaj që e vogël, pa ndonjë qëllim dhe as nuk e kuptoja çfarë shkruaja. Por nuk i kam ruajtur poezitë e para. Mbaj mend se, kur kam shkruar poezinë e dytë, e kam grisur të parën. Dhe kështu e bëja me disa. Sepse poezia e radhës më dukej më e bukur, se e shkuara. Pastaj i ruajta disa, pastaj prapë i grisa. Ndërsa nga viti i dytë i Fakultetit fillova të kujdesesha për to. Pra, po, do jetë një libër nga unë. Por, se kur do të botohet ai, nuk e them të saktë, as vetë!? (ha,ha).  

7.E di që do ta “lavdërosh” (ha,ha) gazetën, ku punon, pra “Telegraf”-in…Çfarë mendon se është më e pëlqyer në faqet e kësaj gazete dhe a do të dëshiroje të kishte ndonjë rubrikë të re ose të ndryshonte diçka aty?

 -Meqë e dinit, që do ta lavdëroj, pa thonjëza të vëna, them se “Telegraf” është një gazetë e kompletuar. I ka të gjitha rubrikat, që i duhet një botimi të përditshëm. Është gazetë serioze dhe me një staf drejtuesish shumë të aftë.

 8.E fundit, në radhën e pyetjeve të mia: A mos kemi “harruar”(ha,ha) ndonjë gjë pa diskutuar bashkë, në këtë Bisedë modeste, për të cilën të falëndroj përzemërsisht? Gjithashtu, të urojmë mbarësi e frymëzime të reja, shoqëruar me një fat, si në punën e përditëshme gazetareske dhe në krijimtarinë poetike!

-Faleminderit shumë për këtë bisedë. Kemi mjaft për të thënë, por më mirë pa treguar çdo gjë, sesa t‘i zbulojmë të gjitha!

Tiranë, 16 korrik 2016

Territori i Çamërisë është zona e përplasjes së dy qytetërimeve

by

Intervistë me Shpëtim Idrizin mbi genocidin e Çamërisë, për të përditshmen Yeni Akit në Turqi/*

Shpetim Idrizi: Çamëria është një emër që i është vënë sipërfaqes që fillon që nga brigjet e detit Jon zgjatet në malet Jonia dhe në jug shtrihet deri në Gjirin Preveza. Fillon nga Sajadha në Shqipëri dhe zgjatet deri në Arta në Greqi. Vetëm shtatë prej fshatërave të Çamërisë ndodhen sot në territorin e republikës së Shqipërisë. Pjesa tjetër e mbetur gjendet në Greqi./

Nga Ayhan Demir*/

Jemi mbledhur me rastin e 72 vjetorit të Genocidit të Çamërisë me Kryetarin e Parlamentit të Shqipërisë dhe Kryetarin e Partisë për Drejtësi, Intergrim dhe Unitet, Shpëtim Idrizin/

Greqia, e cila është një ndër mbështetëset më të mëdha të pretendimeve të “genocidit armenian” ka realizuar në vitet 1944-45 një genocid kundrejt shqiptarëve të Çamërisë. Grekët që ndjekin nga pas një të pavërtetë si genocidi armenian, mundohen të fshehin të vërtetën e genocidit që kanë kryer. Jemi mbledhur me rastin e 72 vjetorit të Genocidit të Çamërisë me Kryetarin e Parlamentit të Shqipërisë dhe Kryetarin e Partisë për Drejtësi, Intergrim dhe Unitet, Shpëtim Idrizin

Nëse dëshironi, do të donim ta fillonim këtë bisedë me pyetjen se ku ndodhet Çamëria.

Nëse do ta marrim nga sipërfaqja që nxë Çamëria është një sipërfaqe rreth pesë përqind më e vogël se Kosova. Ajo përfshin Eprin Jugor që është i vendosur në jug të Shqipërisë dhe në veri të Greqisë. Çamëria është një emër që i është vënë sipërfaqes që fillon që nga brigjet e detit Jon zgjatet në malet Jonia dhe në jug shtrihet deri në Gjirin Preveza. Fillon nga Sajadha në Shqipëri dhe zgjatet deri në Arta në Greqi. Vetëm shtatë prej fshatërave të Çamërisë ndodhen sot në territorin e republikës së Shqipërisë. Pjesa tjetër e mbetur gjendet në Greqi.

A mund të na flisni sado pak edhe rreth përbërjes demografike të Çamërisë?

Nëse shohim burimet që i përkasin historisë antike do të vërejmë se në këto toka kanë jetuar shoqëria shqiptare, që aso kohe njihej si Pellasgët dhe Iliriët. Popullësia shqiptare në Çamëri ka qënë që prej kohës së ilirëve dhe deri më sot vendase. Populli shqiptar është vendosur kryesisht më së shumti në qytetet e krijuara në gjirin e Prevezës që zgjateshin deri në briget e detit Jon. Nga anatjetër, një pjesë tjetër e rëndësishme e popullsisë është vendosur në brigjet e lumit Kallama ku kanë krijuar qyteza dhe fshatëra të shumta. Ndërsa një pjesë tjetër e shqiptarëve kanë zgjedhur të vendosen dhe të jetojnë në kodra dhe male.

Ashtu si edhe nga zona të tjera të Shqipërisë edhe nga Çamëria kanë dalë emra të rëndësishëm të historisë. Një dër ata është Dino Pasha, i cili ka bërë shërbime të vyera për Preamdorinë Osmane në vitet e saj të fundit si dhe ka qënë një ndër emrat më signifikantë në krijimin e Lidhjes së Prizrenit. Po kështu kanë qënë çam edhe emra të këtillë si; Shahin Dino,  i cili ka shërbyer në Perandorinë Osmane si përfaqësues i perandorisë Osmane për Sanxhakun e Prevezës; Ali Dino, përfaqësues i Greqisë; Hasan Tahsini, matematicen dhe filozof si dhe një prej poetëve më të njohur të Shqipërisë Muhamet Kyçyku (Çami).

A është çështja e Çamërisë një zënkë për territor?

Çështja e Çamërisë nuk është vetëm një luftë territoriale apo kufijtare. Territori i Çamërisë është zona e përplasjes së dy qytetërimeve. Ky është një territor ku grekët dhe shqiptarët kanë luftuar me njëri-tjetrin.

Ashtu siç edhe ju mund ta dini, grekët kanë një sëmundje kronike: “çdo gjë është greke, çdo gjë është greqisht…”

PAS PERIUDHËS OSMANE…

Kur kanë filluar problematikat në Çamëri?

Problematikat në Çamëri e kanë zanafillën në kohën kur perandoria osmane u tërhoq nga Ballkani. Në vitin 1824, kur Greqia u nda nga perandoria osmane dhe kur serbët shpallën autonominë, Çamëria ishte ende pjesë e perandorisë osmane. Popullsia e Çamërisë në vitin 1908 shënonte 74 mijë persona. 92 përqind e kësaj popullsie ishin shqiptarë, pjesa e mbetur ishin grekë,  vllehë dhe ciganë.

Grekët duke parashtruar faktin se janë pasardhës të helenëve, po mundohen ta sjell në jetë këtë pretendim. Pikënisur nga kjo, ata e kanë shpallur veten pasardhës dhe vazhdimtarë të perandorisë bizantine. Nga ky pretendim i tyre ka lindur edhe mendësia e “Megala Idea”. Duke ndjekur këtë mendësi, grekët i quajnë automatikisht të gjitha zonat ku jetojnë ortodoksë si territore greke, duke u nisur nga ky pretendim ata i kanë vënë syrin edhe tokave shqiptare. Në të njëjtën periudhë filluan edhe serbët të ngrinin pretendime mbi Kosovën.

Në një periudhë kur fuqia e perandorisë osmane sa vinte dhe zbehej dhe kur fuqitë e mëdha i vunë syrin për t’i shpërbërë territoreve të Shqipërisë, edhe shqiptarët ishin tashmë të detyruar që t’i dinin zot dhe të bronin tokat e tyre. Kështu lindën disa lëvizje për të fituar pavarësinë me Lidhjen e Prizrenit në veri dhe me udhëheqjen e Sami Frashërit në jug.

Shqiptarët arritën që t’i mbronin territoret e tyre në periudhën kohore 1878-1911, gjatë Luftës së Parë dhe Luftës së Dytë Ballkanike si dhe gjatë Luftës së Parë Botërore. Megjithatë, në vitin 1913 tokat e Çamërisë ranë preh e pushtimit grek.  Që prej kësaj date dhe deri në vitin 1944, grekët nuk kanë hezituar që të përdorin çdo mënyrë të mundshme për të zhdukur popullësinë shqiptare që gjendej në ato toka. Ata e arritën qëllimin e tyre me genocidin çam që bënë në vitin 1944 deri në 1945.

Çfarë ndodhi në Çamëri?

Në Kongresin e Berlinit, kryetari i këtij kongresi Princi gjerman Bismark gjatë fjalimit të tij është shprehur kështu “Nuk ekziston një popull i quajtur shqiptar”. Kur fliste për shqipëtarët ai nuk u referohej si një popull i caktuar por thjesht të si një shprehje gjeografike. Ai u drejtohej shqiptarëve si “turq muslimanë”. Edhe në ditët e sotme nuk duket të ketë ndryshuar ndonjë gjë. Ende edhe në këtë periudhë serbët flasin për “Bashkimin Sllav të Rusëve”. Edhe Greqia ndjek të njëjtën politikë gjeo-politike si Rusia edhe qëllimet që mbartin janë të njëjta. Objektiva e përbashkët e të gjithëve është që të shpërndahen në territoret e Shqipërisë.

Kur e pushtoi fillimisht Çamërinë në vitin 1913, Greqia ndoqi një rrugë të shfarosjes së popullsisë shqiptare që gjendej në ato territore. Për këtë arsye thirri me justifikimin e një mbledhjeje 73 prej emrave më të rëndësishme të atyre tokave. Menjëherë sapo erdhën i vrau të gjithë. Kjo ishte masakra e parë greke kundrejt çamëve. Kur Greqia kreu këtë masakër, ishte plotësisht koshiente se në këtë mënyrë do t’i linte çamët pa udhëheqje. Vitet më të vështira për Çamërinë filluan menjëherë pas kësaj masakre. Pas këtyre viteve, çamët e kishin të ndaluar që të krijonin një shtet të Çamërisë si dhe të flisnin gjuhën e tyre mëmë. Popullësisë çame iu morrën të gjitha territoret që ata zotëronin, më pas u detyruan që të emigronin në ishujt e Egjeut. Thënë shkurt, duke ua vështirësuar jetesën në Çamëri, i detyruan ata që të emigronin pa marrë asgjë me vete dhe u shkatërruan të gjithë pasuritë e tyre.

Pas Luftës së Parë Botërore, qeveria greke nxorri ligjin e Reformës Buqësore. Me anë të kësaj reformëe, kjo qeveri mori në pronësi territoret e popullit çam, ullishtet dhe fermat e tyre.

Emigrimet zyrtare në një rreze të shkurtër arritën maksimumin në vitin 1923. Me marrëveshjen mes Turqisë dhe Greqisë, Marrëveshja e Shkëmbimit, dhjetëra mijëra shqiptarë muslimanë u detyruan që të emigronin nga tokat e tyre për në Turqi. Për shembull, kryetari i Shoqatës së Shqiptarëve të Çamërisë, të krijuar në Turqi është një ndër personat që është detyruar të braktisë tokat e tij. Ehde ortodoksët e ardhur nga Anadolli u vendoën në vendet që shqiptarët lanë bosh.

Çfarë reagimi pati qeveria shqiptare ndaj këtyre ndodhive?

Qeveria shqiptare protestën e parë ndaj kësaj padrejtësie e realizoi gjatë periudhës së udhëheqjes së Mbretit Ahmed Zogut. U bënë protesta me pretendimin e patër se kjo popullsi nuk është me etnicitet turk por i përkasin etnicitetit shqiptar. Delegacionet që erdhen nga Europa në atë kohë bënë vzhgimet e tyre. Veçanërisht italianët kanë sjell në vëmendje për ndërkombëtarët qëndrimin e tyre ndaj veprimeve të Greqisë kundrejt popullsisë çame si dhe e kanë paralajmëruar Greqinë për pasojat e këtyre veprimeve. Italia dërgoi edhe përfaqësuesin e saj të veçantë në Çamëri. Megjithatë, asnjë prej këtyre veprimeve të ndërmarra nuk solli ndonjë përfundim pozitiv. Për arysen se, edhe pse dukej sikur Italia mbronte interesat e popullit shqiptar çam, ajo po përgatitej për sulmin që do të realizonte më vonë.

GENOCIDI I ÇAMËRISË

Cili ishte fati i atyre që mbetën në Çamëri?

Ata që nuk emigruan nga Çamëria kaluan një periudhë shumë më të vështirë dhe të përgjakur. Ata nuk kishin më asnjë mundësi as të arratiseshin as të emigronin. Pasi u morën tokat e tyre, shqiptarët ishin të detyruar edhe të ndryshonin etnicitetitn e tyre . përpara se të fillonte lufta me Greqisë dhe Italisë u mblodhën nëpër kampe 5 mijë mashkuj shqiptarë nga moshat 16 deri në 70 vjeç. Më 27 prill 1944 në territoret e Çamërisë, në qytezën e Paramithias erdhi Komandanti i Bashkimit Kombëtar të Republikës së Greqisë, Gjenerali Napoleon Zerva.

Për grekët – muslianët shiheshin si turq, ndërsa ortodoksët shiheshin si grekë. Shqiptarëve muslimanë iu parashtruan dy mundësi zgjedhjeje: Ose do të prani se jeni ortodogksë dhe jo muslimanë, ose do të vdisni! Masakra e rradhës filloi me familjen e myftiut e asaj kohe të Paramithias duke qënë se si myfti ai ishte prijësi i parë i muslimanëve. Brenda asaj ditë-nate u vranë 600 muslimanë të cilët ishin gra, të moshuar, fëmijë dhe meshkuj. Disa prej tyre para se të vriteshin u përdhunuan dhe u torturuan.

Ngjarje të ngjashm u përjetuan në të gjithë Çamërinë me në krye Pargën dhe Spatarin. Në këtë mënyrë, në harkun kohorë nga 27 prilli 1944 deri në 15 mars 1945 u zhdukën 68 fshatra shqipëtarë në Çamëri. U vranë më shumë se 3 mijë shqiptarë që jetonin në këto fshatëra. U përdhunan qindra gra dhe vajza të vogla.

A bëri Genocidi i Çamërisë që qeveria shqiptare të ndërmerrte masat e duhura?

Rreth 35 mijë shqiptarë muslimanë që jetonin në Çamëri emigruan për në Shqipëri. Ata që kishin mundësi financiare më të mira emigruan në Turqi apo edhe në ShBA. Ka pasur edhe prej atyre që duke qënë se nuk kanë pasur dhe nuuk kanë gjetur asgjë për të ngrënë kanë vdekur rrugës për në kufirin me Shqipërinë. Ndërsa të gjitha këto po ndodhnin, Shqipëria nuk e kisht forcën për të ndërhyrë në këtë situatë.

Parlamenti Popullor i Shqipërisë, i mbledhur më datë 30 qershor 1944, me anë të një ligji specifik shpalli se ngjarjet e 1944 i përkufizon si një genocid ndaj çamëve. Për më tepër, datën 27 qershor e ka shpallur si “Dita e Përkujtimit të Genocidit të Çamërisë.”

Përse i përkufizoni këto ngjarje të ndodhura si genocid?

Sipas vendimit nr 260 A (III) të vitit 1948 të marrë nga Kombet e Bashkuara: u pranua Marrëveshja për Prandalimin dhe Dënimin e Krimit të Genocidit. Në klauzolën e dytë të kësaj marrëveshjeje gjendet të gjitha kushtet teknike që duhen përmbushur për të patur genocid; këto elementë teknikë janë përmbushur mbi shqiptarët e Çamërisë.

Avokati hebre nga Polonia, që është personi i parë që ka përdorur termin genocid është shprehur se ekzistojnë disa teknika të ndryshme të kryerjes së veprës penale të genocidit. Këto teknika janë; fizike, kulturore, sociale, ekonomike dhe politike.

Ndalimi i përdorimit të gjuhës mëmë, ndalimi i përdorimit të çfarëdolloj simboli me motive etnike, heqja e së drejtës së arsimimit të popullsisë dhe heqja e kombësisë të të gjithë pjestarëve të atij grupimi janë disa prej taktikave politike të shfaqjes së genocidit. Ndërsa si teknika sociale të shfaqjes së genocidit mund të përmendim zhdukja ose zbehja e identitetit kombëtar, zhdukja e të gjithë liderëve fetarë nga të gjitha aktivitetet shoqërore si dhe zhdukja e intelektualëve të atij grupimi. Ndërsa teknikat kulturore lidhen me marrjen në ruajtje të këngëve, folklorit dhe veprave historike.

Ndërsa si teknika ekonomike mund të përmendim rastin e reformës së buqësisë, ku iu morrën pasuritë e luajtshme dhe të paluajtshme si dhe marrja e fuqisë ekonomike nga duartë. Së fundmi si teknika fizike lipsen përmendur syrgjynimi, masakrat dhe shfarosja që kanë filluar që prej vitit 1944. Duke qënë se të gjitha këto teknika janë përdorur mbi shqiptarët e Çamërisë, atëherë haptazi jemi përpra një krimi të genocidit.

Për shembull, shqiptarëve të ardhur nga Çamëria në Shqipëri, grekët ua hoqën menjëherë shetësinë. Majde edhe vallen më tradicionale që Çamëria ka, e njohur si Çamiko e konsiderojnë si të tyren. Sa herë që e marrin këtë valle, thonë është “valle greke”.

Sipas mendimit tuaj, kjo mëri e grekëve është e drejtuar vetëm tek shqiptarët?

Greqia nuk ka përzënë vetëm shqiptarët e Çamërisë. Kanë përzënë hebrenjtë nga Selaniku. Kanë përzënë sllavët maqedonas, si dhe pakicat e tjera. Ajo që ata pretendojnë të bëjnë është të krijojnë një rracë totalisht të pastër. Përgjithësisht, në një përqindje të lartë e kanë arriur këtë qëllim. Presidenti i Çeko-Sllovakisë, Václav Havel është shprehur kështu: “Utopia për të krijuar një racë plotësisht të pastër është shumë më e rrezikshme se vetë komunizmi”.

ÇFARË KËRKOJNË TË ARRIJNË? 

Si janë marrëdhëniet tani për tani mes Shqipërisë dhe Greqisë?

Greqia nuk e ka pranuar në asnjë moment kufirin jugor të Shqipërisë. Kjo gjë është shpeshherë tematikë debati në marrëveshjet në të cilat këto dy shtete bëhen pjesë. Për arsyen se Greqia nuk është mjaftuar as me territorin e Çamërisë që tashmë e ka në zotërim. Do ta ngejë kufin më lart.

Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Greqisë kanë qënë gjithmonë dhe janë nën një presion të lartë të vazhdueshëm. Gregjia akoma vazhdon ta ketë aktiv ligjin e luftës me Shqipërinë. Në vitin 1939, Italia, që asokohe ishte nën udhëheqjen e fashistit Mussolini pushtoi Shqipërinë. Në vitin 1940, italianët luftuan kunder grekëve duke u gjendur në territorin e Shqipërisë. Pikërisht në këtë periudhë, Greqia nxorri një ligj që shpallte gjendje lufte me Shqipërinë. Ky ligj vazhdon të jetë në fuqi. Në vitin 1987, Kuvendi i Greqisë hartoi projektligjin për të hequr këtë ligj dhe vendosur një të ri. Megjithatë, ky draft ende nuk është kaluar në votim.

Duke qënë se Shqipëria asokohe ndodhej nën pushtimin e Italisë nuk ka ndonjë përgjegjësi ligjore kundrejt këtij ligji. Për më tepër është arritur një marrëveshje paqeje mes Italisë pushtuese dhe Gjermanisë. Pavarsisht kësaj, grekët akoma nuk e kanë shfuqizuar këtë ligj. Ndërsa marrëdhëniet tona diplomatike me Greqinë kanë rinisur që prej vitit 1980.

Në çfarë gjendjeje janë tani shqipëtarët e çamërisë që gjenden në Shqipëri?

Në Shqipëri gjenden rreth 30-40 mijë shqiptarë çam. Kjo shifër përkthehet në më shumë se 10 përqind të të gjithë popullsisë së Shqipërisë. Në periudhën e diktatorit Enver Hoxha, duke qënë se mendohej se ndodheshim në një gjendje të vazhdueshme lufte, shqiptarët e ardhur nga Çamëria trajtoheshin ndryshe dhe më të diskriminuar. Kjo sjellje diskriminuese ndaj çamëve ishte për të mos i motivuar ata që të kërkonin të drejtat e tyre. Deri në vitin 1990, kur u shemb komunizmi dhe erdhi demokracia shqiptarët çam gjithmonë janë trajtuar si shtresë e dytë e shoqërisë. Në kohët e sotme është shumë e lehtë që të aksesosh mediat e shumta. Megjithatë, para viteve 1990, për rë arritur të publikoje një shkrim tëndin në gazetë të vihej në provë dhe kontroll gjithë e shkuara.

Kjo janë edhe vitet kur unë kam filluar karrierën time politike. Edhe unë kam qënë një prej tyre që kam dhënë kontributin tim për shkatërrimin e sistemit komunist. Më 12 dhjetor 1990 u krijua Pardia Demokratike e Shqipërisë. Menjëherë pas kësaj, më 17 dhjetor u krijua shoqata e parë patriotike Shoqata Çamëria. Qëllimi i vetëm i kësaj shoqate është që të sjellë në vëmendje të Shqipërisë dhe të arenës ndërkombëtare problematika e Çamërisë.

Sa më shumë të përforcohet Shqipëria aq më shumë sillet në vëmendje çështja e Çamërisë. Gjëja më e rëndësishme për ne është që Qeveria e Shqipërisë shprehimisht të kërkojë kthimin e të drejtave të humbura padrejtësisht të shqiptarëve të Çamërisë.

Çfarë kërkojnë shqipëtarët e Çamërisë?

Unë jam brezi i tretë i atyre që ishin të detyruar që të migronin nga Çamëria. Në kohën kur migruan nga Çamëria babai im ishte vetëm 2 vjeç. Gjyshja ime i ka treguar babait gjithçka që kanë përjetuar. Edhe unë kam dëghuar çdo gjë nga babai im. Ne, si fëmijët dhe pasardhësit e tyre kërkojmë që t’u kthejmë prindërve tanë të drejtat e tyre. Ne duam që t’i marrim të drejtat tona, duke u nisur nga të drejtat universale të njeriut në mënyrë demokratike.  Nuk mund të lejojmë më që të vazhdojë syrgjynimi. Ne si shoqëri çame jemi bledhur bashkë, jemi organizuar dhe kemi punuar për këtë.

Kemi vetëm një dëshirë të vetme: Greqia duhet të pranojë që ka kryer genocit ndaj shqiptarëve të Çamërisë. Është shfarosur 20% e popullsisë tonë. Pjesa tjetër e mbetur gjallë është syrgjynosur.

Lëvizja e lirë është një ndër të drejtat themelore të njeriut. Shqiptarët mund të lëvizin nëpër Evropë të lirë pa nevojë për vizë. Megjithatë është e ndaluar për ne që të kthehemi në tokat dhe shtëpitë tona. Gjyshi dhe babai im që kanë lindur në ato toka e kanë të pamundur që të kthehn atje. Edhe kalimi i tyre në kufirin e Greqisë është i ndaluar.

Ne kërkojmë që të na kthehen të gjitha të drejtat shoqëore dhe politike. Kërkojmë gjithashtu që të kthehn të gjitha pasuritë e luajtshme dhe të paluajtshme që janë lënë atje për shkak të migrimit të detyrueshëm. Sipas së dretës ndërkombëtare ne jemi pronarë të atyre tokave dhe shtëpive. Ato shtëpi nuk janë shitur akoma. Njerëzit që jetojnë në ato territore, që banojnë në ato shtëpi akoma ehde sot e kësaj dite i paguajnë qira shtetit grek.

PROCESI I PARTI-ZIMIT

Si dhe pse filloi ky proces për t’u kthyer në parti?

Lëkundjet ngritëse rënëse të Shqipërisë ndikojnë në të njëjtën kohë edhe në fatin e çështjes çame. Në vitin 1997, si rezultat i krizës së krijuar nga firmat piramidale filluan konfliktet e brendshme dhe Greqia duke përfituar nga kjo situatë – me preteksin se donte të mbronte grekët që baojnë në Shqipëri – kërkoi që të fuste ushtrinë e saj në territorin shqiptar. Kryeministri i asokohe i Turqisë, Tansu Çiller e ndaloi ndhjen e kësaj gjëje me duke përdorur një notë diplomatike.

Pas vitin 1997, gjendja në Shqipëri filloi të përmisohej. Kërkohej që, në mënyrë që të bëheshim pjesë e Bashkimit Evropiam të arrinim disa standarde të caktuara. Arritëm që t’i përmbushnim disa prej tyre. Megjithatë, në çdo arritje tonën në arenën ndërkobëtare përballeshim me Greqinë. Sa herë që ne e drejtonim rrugën tonë për në Evropë, ajo na çonte drejt Athinës. Për këtë arsye, në vitin 2004, Shoqëria Çamëria i paraqiti parlamentit të Shqipërisë një projektligj. Për fat të keq, ky projektligj nuk u pranua. Duke u pikënisur nga kjo ndodhi vendosëm se për të zgjidhur çështjen çame duhet t’i futemi rrugës politike. Pa kaluar një vit u kthyem në një parti politike.

Në atë periudhë personalisht u zgjodha si deputet i Partisë Socialiste. Ndërsa isha personi i dytë më i rëndësishëm i partisë më të madhe në Shqipëri, dhashë dorëheqjen nga Partia socialiste për t’iu dedikuar zgjidhjes së problematikës së çështjes çame. Formuan partinë për Drejtësi, Integrim dhe Unitet. Në vitin 2012 hymë për herë të parë në zgjedhje. Në këto zgjedhje u renditëm të pestët në rradhë. Duke qënë se në ato zgjedhje nuk ekzistonte barazhi  arritëm që me përqindjen e votave të kishim përfaqësues në parlament.

Cila është vëmendja që populli shqiptar ka ndaj partisë tuaj?

Në vitin 2009 kishim vetëm një deputet përfaqësues, pas pesë viteve kemi arritur të pëfaqësohemi me pesë deputetë. Ky numër mund të mos jetë i konsiderueshëm, megjithatë për Shqipërinë, për shkak të sistemit elektoral që ndiqet ky numër është i lartë. Tashmë ne kemi ndikimin tonë në marrejn e vendimeve në Shqipëri. Me anë të kësaj të drejte kemi arritur të nxjerrim një vendim nga Parlamenti Shqiptar. Me anë të këtij vendimi kemi vendosur kushtin se kushdo që do të marrë në dorë qeverisjen e vendit, në marrëdhëniet mes Greqisë dhe Shqipërisë klauzola e parë për të cilën do të flitet do të jetë çështja çame. Deri më tani kemi punuar që çështja e Çamërisë të arrijë deri në arenën ndërkombëtare. Ashtu si edhe sot, gjithmonë do të vijojmë të punojmë në të njëjtin drejtim.

Fiks pas 60 viteve, për herë të parë Kryetari i Kuvendit të Shqipërisë është zgjedhur një shqiptar çam. Duke u nisur nga kjo situatë edhe partitë e tjera të kuvendit janë detyruar në një farë mënyre që ta bëjnë çështjen çame pjesë të agjendës së tyre partiake. Të gjitha partitë tashmë e kanë përshirë çështjen çame në programet elektorale. Për fat të mirë, tashmë ashtu si në turqi edhe në ShBA dhe Gjermani kemi krijuar Shoaqtat e Çamërisë. Sot për sot, si çam jemi partia e katërt më e rëndësishme në Shqipëri. Jemi partnerë të kaolicionit që ka për momentin qeverisjen. Edhe në zgjedhjet e fundit vendore kemi fituar tre bashki të rëndësishme.

Partia juaj merret vetëm me çështjen çame?

Ne nuk jemi një parti me ngjyresa të forta patirotike, romantike apo folklorike. Ne punojmë duke marrë parsysh realitetin në të cilin jetojmë. Ne besojmë se: Çështja e Çamërisë nuk i përket vetëm çamëve, por të gjithë shqiptarëve. Edhe ne me këtë gjë në mendje nuk punojmë vetëm për çështjen çame. Ne jemi një parti kombëtare.

Si parti ne nuk merremi vetëm me Çamërinë, apo vetëm me shqiptarët e Shqipërisë, ne përfshijmë të gjithë shqiptarët nëpër botë. Kudo që të lind një problem për shiptarët në Maqedoni, Mal të Zi, Kosovë, apo në çdo vend tjetër ku ka shqipëtarë, ne jemi të parë që e sjellim në vëmendje dhe që bëjmë presion që çështja të zgjidhet sa më shpejt.

Si për të gjithë shqiptarët, edhe për ne pavarësia e Kosovës ka qënë një dhuratë prej Zotit. Kjo situatë iu ngarkon akoma më shumë përgjegjësi shqiptarëve të Çamërisë. Çështja Çame është shumë më e madhe dhe e përgjakur se çështja e Kosovës. Me lejen e Zotit, një ditë drejtësia do të vendoset dhe ne do të punojmë pa u dorëzuar që kjo të ndodhë. Duhet të punojmë shumë.

Çfarë dëshironi të thoni për ta përmbyllur?

Gjatë gjithë historisë, në Ballkan ka pasur përplasje dhe konflikte të shqiptarëve, boshnjakëve, serbëve dhe grekëve. Mesa mund të shofim kjo gjendje vazhdon akoma. Për këtë arsye është shumë e rëndësishme që të jemi të fortë nga ana politke dhe ekonomike. Si shqiptarë duhet t’i dalim zot identitetit tonë. Duhet të punojmë për bashkimin dhe unitetin e popullit shqiptar.

Shqiptarët e Turqisë dhe shqiptarët e Çamërisë kanë filluar ta njohin njëri-tjetrin pas fiks 90 viteve. Për këtë arsye mund të them se ndihem i emocionuar. Ne flisnim dikur shqip në Çamëri me njëri-tjetrin, merrnim të njëjtin ajër, këndonim të njëjtat këngë. Pas 90 viteve asgjë nuk ka ndryshuar. Sikur këto 90 vite koha të kishte ngrirë. Kjo është një padrejtësi e madhe që i është bërë shqiptarëve të Çamërisë. Për këtë arsye duam që mbështetjen e Turqisë së forta ta ndjejmë gjithmonë në favorin tonë. Sado të forcohet Turqia, po ashtu do të forcohet edhe Shqipëria.

*Titulli dhe nentitulli jane te Diellit. Autori është analist i Ballkanit, ky shkrim është shkruar për të përditshmen Yeni Akit në Turqi , pranë së cilës autori është kolumnist i rregullt.Emaili:ayhan_demir@hotmail.com

E dergoi per Diellin: Shqefqet Dyrmishi

Media në Kosovë- Nuland: SHBA e do Kosovën shtet të fortë e të zhvilluar

by

-Ndihmëssekretarja amerikane e Shtetit, Victoria Nuland: Shtetet e Bashkuara kanë pothuajse njëzet vjet të investimit në sovranitetin dhe pavarësinë e Kosovës, dhe në prosperitetin e saj si shtet demokratik, duke ju ndihmuar që të ndërtoni një Kosovë të pastër, demokratike/

PRISHTINË, 11 Korrik 2016/ SHBA e do Kosovën shtet të fortë e të zhvilluar, citohet ndihmëssekretarja amerikane e Shtetit për çështje të Evropës dhe Euroazisë, Victoria Nuland në një intervistë ekskluzive për radiotelevizionin publik kosovar, RTK, gjatë vizitës dje në Prishtinë.

“Mendoj se e dini që Shtetet e Bashkuara kanë pothuajse njëzet vjet të investimit në sovranitetin dhe pavarësinë e Kosovës, dhe në prosperitetin e saj si shtet demokratik, duke ju ndihmuar që të ndërtoni një Kosovë të pastër, demokratike”, ka theksuar ajo.

“Dëshirojmë një Kosovë të fortë, të pavarur e demokratike. Këtë e duam për ju”, ka theksuar ndihmëssekretarja amerikane e Shtetit, Nuland.

“Afat deri në vjeshtë”, është kryetitulli sot i gazetës kosovare Zëri, e cila thekson se, ndihmëssekretarja amerikane e Shtetit, Victoria Nuland, ua ka rikujtuar liderëve shtetërorë luftën kundër krimit e korrupsionit, si dhe përfundimin e demarkacionit me Malin e Zi para pushimeve të verës, në mënyrë që të ecet përpara drejt integrimit evropian më së largu deri në vjeshtë. Nuland gjatë vizitës në Kosovë injoroi opozitën duke mos i takuar fare, derisa u takua me shoqërinë civile.

Gazeta  merr vesh nga burimet e saj brenda takimit se Nuland ka kërkuar nga kryeministri Isa Mustafa dhe kryeparlamentari Kadri Veseli, si dy liderët e partive në koalicionin qeverisës, që para pushimeve ta ratifikojnë Marrëveshjen për Demarkacion, ndërsa ka qenë e pakompromis në luftën kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit, sidomos në nivel të lartë.

“Nuland e ka quajtur artificial debatin për demarkacionin”, thekson në kryetitull balline gazeta tjetër e Prishtinës, Koha Ditore. Kjo gazetë shkruan se ndihmëssekretarja e Shtetit, Victoria Nuland, ua ka bërë të qartë udhëheqësve shtetërorë kërkesat që duhet t’i plotësojë Kosova për të arritur perspektivën evropiane.

Lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, proceset integruese evropiane dhe ratifikimi i Marrëveshjes për demarkacionin me Malin e Zi, kanë qenë tema diskutimi në takimet e ndara që ajo pati, të dielën, me udhëheqësit e institucioneve të Kosovës, gjatë vizitës njëditore në Prishtinë.

Në takimet, ajo pohohet të ketë theksuar rëndësinë e adresimit të çështjes së demarkacionit të kufirit ndërmjet Kosovës dhe Malit të Zi si një proces shumë i rëndësishëm për hapjen e perspektives eurointegruese të Kosovës./b.j/

EKSKLUZIVE – NULAND: SHBA E DO KOSOVËN SHTET TË FORTË E TË ZHVILLUAR

Intervistë ekskluzive e ndihmëssekretare ammerikane të Shtetit për çështje të Evropës dhe Euroazisë, Victoria Nuland, për RTK-në

RTK: Zonja ndihmëssekretare, mirë se vini në Kosovë!  Kjo është vizita juaj e dytë në Kosovë gjatë një viti. Sa është e rëndësishme Kosova për Shtetet e Bashkuara dhe cilat janë synimet tuaja në Uashington, për të ardhmen e marrëdhënieve ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Kosovës?

Ndihmëssekretarja Nuland: Ju faleminderit Xhevdet, për këtë mundësi. Po, kam qenë këtu me sekretarin Kerry në dimër dhe përpiqem që edhe vetë të vij çdo vit. Mendoj se e dini që Shtetet e Bashkuara kanë pothuajse njëzet vjet të investimit në sovranitetin dhe pavarësinë e Kosovës, dhe në prosperitetin e saj si shtet demokratik, duke ju ndihmuar që të ndërtoni një Kosovë të pastër, demokratike. Porosia jonë sot ishte se Kosova ka arritur përparim të konsiderueshëm, përfshirë edhe prej herës së fundit kur isha këtu me sekretarin Kerry në dimër.  Gjykata Speciale po ecën, keni zgjidhur çështjen e EULEX-it, kemi stabilitet politik relativ. Por, tani është koha që Kosova të marrë hov dhe t’i adresojë disa prej problemeve që të gjithë njerëzit në këtë vend po presin që të adresohen, duke përfshirë vazhdimin e pastrimit të sistemit të drejtësisë, të pastrohen krimi dhe korrupsioni, të siguroni se po e rritni ekonominë tuaj, po krijoni një mjedis që stimulon investime. Kemi investitorë amerikanë që duan të vijnë këtu, por ata duan ta dinë se vendi është në një trajektore të fuqishme. Dhe, natyrisht edhe integrimi juaj me Evropën dhe procesi juaj me Serbinë.  Pra, këto ishin temat kryesore sot.

RTK: Duke folur për përparimin në Kosovë, kemi parë shumë pak përparim në Kuvend, në veçanti çështja me partitë opozitare që e kundërshtojnë marrëveshjen për kufirin me Malin e Zi dhe krijimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Si e shihni punën e Kuvendit dhe si e shihni zgjidhjen e këtyre dy çështjeve të rëndësishme?

Ndihmëssekretarja Nuland: Gjatë tërë kësaj periudhe, fare nuk e kemi fshehur brengën tonë se Kosovës i duhet një Kuvend dinamik dhe funksional, ku politikanët e zgjedhur vijnë dhe debatojnë, e jo që hedhin gaz lotsjellës ose bojkotojnë e bëjnë gjëra të tilla. Nëse dëshironi të keni një demokraci të fortë, duhet të merrni pjesë në procesin demokratik. E pashë kryetarin e Kuvendit sot, e takova për herë të parë si prijës i Kuvendit. Ne e nxitëm për përshpejtimin e punës në Kuvend.  Ne jemi mbështetës të fuqishëm të marrëveshjes për kufirin me Malin e Zi sepse kjo është çështje e sovranitetit për Kosovën. Vendeve sovrane u duhen kufij stabilë dhe të sigurt. Është diçka që duhet ta bëni për të ardhmen tuaj.  Sinqerisht, nga këndvështrimi ynë, i tërë ky debat rreth kësaj çështjeje është relativisht artificial.  Është problem i sajuar dhe sinqerisht, ne dëshirojmë ta shohim Kosovën duke pasur mundësi për integrim më të thellë në Evropë.  Dëshirojmë të shohim se si kosovarët e rinj kanë rastin të udhëtojnë andej-këtej, që të mos ndihen se u duhet të dalin jashtë, por që kanë mundësi këtu për ta bërë Kosovën qendër të vërtetë për Evropën. Pra, kjo është çështje e rëndësishme. Është çështje e sovranitetit, është çështje e së ardhmes suaj dhe nuk duam ta shohim duke u politizuar. Dëshirojmë t’ju shohim duke e zgjidhur këtë çështje këtë verë dhe të ecni tutje.

RTK: Serbia vazhdon ta bllokojë integrimin e Kosovës në bashkësinë ndërkombëtare.  Udhëheqësit e saj politikë kanë deklaruar se kurrë nuk do ta njohin pavarësinë e Kosovës.  Si i ndihmon kjo marrëdhëniet ndëretnike dhe si mund të ketë përparim në dialog me këto lloj deklaratash provokative nga udhëheqësit serbë?

Ndihmëssekretarja Nuland: Shtetet e Bashkuara, siç e dini, kanë qenë përkrahëse e fuqishme gjatë këtyre viteve e dialogut Kosovë-Serbi.  Është arritur një lloj përparimi, por mendoj se çka duam të shohim tash është zbatimi i marrëveshjeve të arritura më herët. Na vjen mirë që po shohim se tashmë është formuar grupi për hartimin e legjislacionit për Asociacionin e komunave.  Natyrisht, kur të shkoj në Beograd do të flas me kryeministrin dhe qeverinë atje për zbatimin e atyre marrëveshjeve që tashmë janë arritur. Por, më gjerësisht, dëshirojmë ta shohim që procesi i dialogut po vazhdon dhe dëshirojmë të shohim që po arrihet një zgjidhje e plotë e çështjeve të sovranitetit ndërmjet të dy vendeve. Por, po aq me rëndësi është që Kosova të punojë vetë në ndërtimin e vet, që të jetë shtet sa më i fortë i mundshëm, si dhe si vend shumetnik, ku shqiptarët dhe serbët dhe të gjitha etnitë e tjera mund të jetojnë në paqe sepse jo vetëm që një gjë e tillë i duhet rajonit, por i duhet dhe planetit dhe Kosova ka mundësinë për ta dhënë këtë shembull.

RTK: Shqetësimet për ekstremizmin fetar në Kosovë vazhdojnë të jenë në lajme në Shtetet e Bashkuara kohët e fundit. Këto janë shqetësime edhe këtu në Kosovë. Kosova është pjesë e aleancës botërore kundër terrorizmit, por a po bëjnë mjaft institucionet e Kosovës për luftimin e ekstremizmit?

Ndihmëssekretarja Nuland: Xhevdet, do të thosha se Kosova ka arritur përparim vërtet të mirë në rajon sa i përket punës që e bëni për t’i identifikuar të rinjtë në rrezik, për t’i rritur ndëshkimet penale për ata që luftojnë në luftëra të huaja, për penalizimin e ekstremizmit, por natyrisht duhet të bëhet më shumë. Dhe kjo vlen për çështjen në përgjithësi – nuk është vetëm çështje e Kosovës, por është edhe rajonale – se kur nuk ka rritje mjaft të shpejtë të ekonomisë, kur papunësia ndër të rinjtë është në nivel aq të lartë, veçanërisht jashtë qyteteve, këta të rinj bien pre e rekrutimit. Pra, për këtë arsye na nevojitet një Kosovë që është e fortë, e pavarur, që rritet ekonomikisht, është e integruar me Evropën, ashtu që të rinjtë shohin të ardhme pozitive dhe që i thonë ‘Jo’ thirrjes së sirenave për ekstremizëm të dhunshëm. Por, po ashtu është me rëndësi edhe puna në komunitet që të gjithë po e bëjnë: marrëdhënie të forta ndërmjet prindërve, punëdhënësve, udhëheqësve fetarë dhe qeverisë për të ditur se çka po ndodh në komunitetin tuaj dhe për ta ndërprerë këtë në ngjizje.  Mendoj se Kosova po ia del mirë në këtë. Ne, në Shtetet e Bashkuara po përpiqemi që të nxisim më shumë punë rajonale në këtë aspekt, po punojmë edhe me Shqipërinë dhe mendoj se fakti që vendet e këtij rajoni po fillojnë të punojnë së bashku për ta luftuar ekstremizmin është zhvillim i mirë.  Pra, vazhdoni kështu.

RTK: Zonja ndihmëssekretare, ju faleminderit për kohën tuaj.

Ndihmës-sekretarja Nuland: Xhevdet, faleminderit juve për mundësinë për të folur me ju dhe me shikuesit tuaj. Dëshirojmë një Kosovë të fortë, të pavarur e demokratike. Këtë e duam për ju.

RTK: Ju faleminderit.

Intervistoi: Xhevdet Sfarça

Këngëtarët shqiptarë zbarkojnë në Europë pasi në Shqipëri nuk ka treg

by

Personazh/Një intervistë ekskluzive me muzikantin, këngëtarin, artistin e talentuar, Shenol Amet /

-Ka këngëtare shumë të mira, por ka që nuk kanë zë, por bukuri/

-Mëkat është tradhtia edhe gjithçka që është e jashtëligjshme /

Nga Hermes Nikaj /*

Shenol lindi në qytetin e Shkupit dhe filloi të merrej me muzikë qysh në moshën 10-vjeçare. Më pas u angazhua me festivalet e fëmijëve, ku kuptoi se muzika ishte gjithçka për të dhe një pasion i lindur. Shenol Amet, artisti i kërkuar i diasporës ka marrë pjesë në aktivitete të shumta si muzikant e këngëtar duke performuar live për shqiptarët kudo në botë (Turqi, Austri, Gjermani etj). Në moshën 20-vjeçare formon edhe një bend muzikor, duke u bërë pjesë e shumë dasmave dhe gëzimeve të ndryshme familjare. 36-vjeçari vjen në një intervistë ekskluzive për lexuesit tanë, duke treguar sekretin e suksesit, lidhjen me diasporën dhe jetën e tij private.

-Shenol, një prezantim për lexuesin dhe për ne, do donim të dinim diçka më shumë rreth jush dhe punës që bëni?

Përshëndetje të gjithëve ju lexues, unë quhem Shenol dhe vij nga qyteti i Shkupit. Me profesion jam muzikant e këngëtar. Të tjerat jua tregoj më poshtë (qesh)

-Në Zvicër dhe Gjermani, a vijnë shumë këngëtare shqiptare?

-Po vijnë. Madje rregullisht. Kjo për arsye se tregu shqiptarë nuk e përballon atë shumicë këngëtaresh. Shumë prej tyre kanë zë të bukur dhe me të vërtetë performojnë art. Por ka edhe nga ato që nuk kanë zë por janë vetëm të bukura. Realitet i pranueshëm.

-Fillimisht jeni njohur si instrumentist, më pas këngëtar. Ky quhet guxim? 

Po, është e vërtetë. Fillimet e mia kanë qenë si instrumentist dhe më pas fillova edhe të këndoj, një ndërthurje e cila u përshtat tek unë.

-Cili është sekreti i suksesit tuaj?

Në fakt nuk di të kem një të tillë… Por mund t’ju them se një mashkull në karrierë është një mashkull i kompletuar dhe të jesh vetvetja

-Publiku është ai që kërkon emocion dhe argëtim… Po artisti çfarë kërkon, ju konkretisht? 

Ti pëlqejë muzika që unë bëj dhe duartrokitja, kaq më mjafton dhe vlerësohem pafund.

-Si e shikon jetën tënde profesionale në këtë moment të saj?

Deri tani shumë mirë, por gjërat e mira vijnë avash-avash. Jam i kënaqur me gjërat që i arrij me forcat e mia.

 -Jeta private, si shkon? 

Shkon shumë mirë.

-Ke ndonjë këshillë për ata që duan t’i futen muzikës? 

Duhet punë, përkushtim, taktikë dhe shumë vullnet.

-Çfarë quani mëkat? 

Tradhtia edhe gjithçka që është e jashtëligjshme

-Një mashkull i kuruar estetikisht, jam kurioz të di si e mbani trupin në formë?

Po, më pëlqen të kurohem dhe të ndjek trendet e fundit të modës. E mbaj trupin në formë sepse konsumoj shumë lëngje, fruta dhe fitness.

-Çfarë do përcillni këtë herë për fansat dhe lexuesit e gazetës?

Ju them se Shenol ju do shumë të gjithëve. Ju uroj një verë të mbarë, ushqehuni shëndetshëm dhe dëgjoni muzikë të mirë.

* E dergoi per Diellin: Alber Zholi

Mes Prishtinës dhe Parisit- Regjisorja Kosovare Lendita Zeqiraj , fituese e mbi 40 shpërblimeve ndërkombëtare

by

Histori suksesi/Interviste/ E shkroi per Diellin Dr. Liliana Pere/

Flet nga Franca ,për Gazetën “Dielli” në SHBA,  regjisorja Kosovare Lendita Zeqiraj , e cila është përzgjedhur në festivale internacionale si: Venice Film Festival, Telluride, Palm Springs, Warsaw, Busan, Oberhausen, Hamptons, AFI FEST, ku ka fituar mbi 40 shpërblime ndërkombëtare.

Profili i Lendites

Lendita nëse nuk ka ide për film, nuk bën film. Ajo është shumë e vullnetshme dhe vizionare.Punon dhe provon me orë të gjata t’a gjejë gjuhën e filmit dhe jo vetëm historinë, ku ajo do të mbështetë për skenarin e saj.

Është kaq e thjeshtë, dhe e komplikuar paralelisht, sepse para së gjithash filmi është art vizual ku përjeton situata dhe emocione të forta, të vërteta..

Shpesh herë, problemi të cilin ajo trajton është shumë më i madh se vetë Lendita.

Dhe ajo, këto probleme i prek me gjuhën e filmit, me tematikën, gjuhën aktoreske, elementet skenike, dhe gjithçka, që i përket botës së filmit. Imagjinata e saj eshte kaq misterioze sa gati abstragon me relitetin.

Asnjëherë ajo nuk do të kishte mundur t’i prekte e as t’i trajtonte, në gjuhën e romanit.

Filmi e ka gjuhën e vet vizuale dhe shumë të fuqishme, ka audience dhe sukses, kur konteksti dhe mjeshtëria aktoreske gërshetohen dhe japin emocione te forta, një premiere të shkëlqyer, dhe si i tillë duhet të kuptohet e të shijohet e të perceptohet.

Regjisorja Lendita Zeqiraj ka lindur në Prishtnë, ku ajo edhe studoi dhe u diplomua (1989-1994) duke i përfunduar studimet pasuniversitare në Akademinë e Arteve në Prishtinë (1995 – 1997).

Historia  dhe lidhja e saj me filmin vjen nga artet vizuale.

Qysh në fëmijëri, talenti i saj, për artet në përgjithesi veçohej si cilesi.

Ajo pikturonte dhe performonte me përpikëri në instrumente muzikore. Pikturën dhe vizatimin e ushtronte me nënën, ndërsa muzikën me babain, i cili ia mësoi notat e para muzikore.

Lendita ishte vetëm 6 vjeçe kur babai i saj i bën një dhuratë shumë të veçantë: kamerën super 8, disa filma vizatimore ne shirit filmik dhe projektorin.

Kjo u bë loja e preferuar e Lenditës dhe ky passion, i lojës me imazhin, zërin, ngjyrat, lëvizjen, u ngulit në kokën e saj. Kjo dhurate ngeli ne kujtesen e lenditës nje gjest shume i gjetur dhe nje motiv i fortë për ta ushqyer këtë  pasion

Gjatë shkollimit ajo shfaqi talentin e saj edhe për matematikën, i cili fakt e shtyri Lenditën të fillojë të mendojë, për arkitekturen, si profesion i saj i së ardhmes.

Kështu që, në kohën, kur ajo duhej të determinohej dhe orientohej për studime universitare, në Kosovë nuk kishte studime të filmit, dhe në pamundësi të ikjes jashtë, ajo si alternativë zgjodhi arkitekturën dhe artin vizual, të cilat për një kohë i vijoi paralelisht.

Më vonë, interesimi për pikturën, vizatimin, kadrimin, ngjyrën, ishte më i madh dhe më afër, pasionit që kishte për filmin, dhe iu perkushtua artit vizual.

Bota e saj e pasur imagjinare ishte plot jetë dhe ngyrat e ylberit dhe vetë ngjyrat e jetës.

Me qenë se pasioni për filmin sa vinte e shtohej, ajo kohë pas kohe filloi të eksperimentojë, duke xhiruar copëza, videoklipe muzikore etj, ndërkohë, që pasioni ushqehej, pikturonte dhe ekspozonte punët e saj.

Pas ikjes në Paris, filloi studimet posuniversitare mbi estetikën e filmit në Universitetin Paris VIII (2001 – 2003), pasioni për filmin u bë realitet.

Lendita filloi projektin e parë të filmit i cili pati një sukses ndërkombëtar.

Duke u përzgjedhur nëpër festivale me renome si në atë të Oberhausen International Film Festival dhe shumë të tjerë duke u shpërblyer gjithandej.

Filmat e saj deri tani janë përzgjedhur  në më shumë se 200 Festivale Ndërkombëtare duke përfshirë festivale të rëndësishme si:

Venice Film Festival, Telluride, Palm Springs, Warsaë, Busan, Oberhausen, Hamptons, AFI FEST, ku ka fituar mbi 40 shpërblime nderkombetare.

Ju lutem ndiqni bashkëbisedimin për Gazetën Dielli në SHBA:

************************************************************

E dashur lendita : Si janë lidhjet dhe nostalgjia me vendin e lindjes, fëmijërinë, familjen? Sa ju mungon Kosova, dhe si ka vazhduar rruga juaj e skenareve të filmit, sa mbështetëse ka qënë familja juaj?

***

Përgjigje: Kosovën e lashë në moshë të madhe, isha në moshën 27 vjeçare. Pata përfunduar edhe studimet postuniversitare. Piktura si mjet shprehje, më nuk mjaftonte. Në Paris gjeta shumë gjëra, që nuk i kisha patur në Kosovë.

Aty i fillova edhe studimet pasuniversitare mbi estetiken e filmit. Menjëherë gjatë vijimit të studimeve të mia në Paris, fillova të shkruaj skenare, të nxjerr ide, të realizoj filma.

Filmi i parë ishte pikërisht i mbështetur nga prindërit, të cilët gjithmonë më ka përkrahur në të, gjitha projektet e mia, si me mbështetje të fortë morale, me entuziazmin e tyre, por edhe me mbështetje financiare, sa herë që ka pasur nevoje.

Natyrisht që familja ka qenë një mbështetje e fortë dhe e madhe – ishte shumë e vështirë të merreshe me art në atë kohë, po nuk pate përkrahje.

Më vonë krijova famljen time të ngushtë, ku së bashku me bashkëshortin Bujarin, i cili është edhe producenti i të gjithë filmave të mi dhe Nartin, djalin tonë, i cili është regjsor i ri i një fryme, të re në kinematografi, jetojmë me të njëjtin passion, për filmin gjithnjë duke kritikuar, përkrahur, argumentuar, shpalosur ide, duke çuar kështu përpara njëri-tjetrin, në botën magjike të filmit.

Pyetje: Dëshiroj të sjell në vemëndjen e publikut, çfarë motivi patët, ju për të zgjedhur profesionin e aktores, dhe si ka vazhduar me tej kjo rrugë?

Përgjigje: Asnjëherë nuk jam frikësuar të bëj atë që dua të bëj. Ka qenë një rrugë e degëzuar, nëpër fusha të ndryshme të artit: pikturë, muzikë, nganjëherë edhe vallëzim e koreografi, por edhe matematikë… Por filmi ishte thjeshtë një proces organik. Ishte e kjartë, që i vetmi art, që mishëron të gjitha pasionet, që mbaja në gji, ishte filmi.

Pyetje: Si kanë qënë raportet me filmin, a ka qëne ai profesioni qe keni ëndëruar, dhe sa mund e pasion ju është dashur për të vazhduar rrugën e filmit? 

Përgjigje: Kur unë fillova me realizimin e filmave në vitin 2002, filmi në Kosovë ishte me ndryshe, kishte qasje me klasike nëse mund të them. Dhe ajo që unë deshta të bëj ishte pak më ndryshe. Mendova, që duhet të bëja, diçka që ka të bejë me kohën time dhe në kohën time.

Por asnjëherë nuk më ka shkuar ndërmend, të gjej një novelë apo roman të mirë dhe t’a adaptoj. Mendoj që skenari duhet të shkruhet për film. Dhe për secilin film, kam pritur që të jetë diçka shumë e rëndësishme për mua.

Pyetje: Si është bashkëpunimi juaj me kolegët? A e ndjeni largimin nga Kosova? Sa e vështirë ka qënë, për tu adoptuar ne nje qytet të quajtur  ‘’Djepi i Kulturës’’ shumë ndryshe nga kultura dhe mentaliteti ynë shqiptar? Kush është vënd qëndrimi i Lendites?

Përgjigje: Kur e lash Kosovën isha në moshë të madhe, isha e formuar, kisha familjen, kolegët e shoqërinë… Parisi ishte një ndryshim i madh dhe më është dashur kohë të adaptohem.

Atje njoftova shumë njerëz e personalitete, mësova shumë gjëra që nuk i dija, inspirohesha e motivohesha shumë nga ajo frymë, por malli për Kosovën ishte një nga gjërat, që nuk mësova si t’a heq.

Tani jetoj në mes Prishtinës dhe Parisit, filmat e mi i punoj me një ekip njerëzish nga Parisi dhe Prishtina, dhe jeta ime si ajo private ashtu edhe profesionale është e lidhur fort në nyje me këto dy vende.

Pyetje: Sa guxim e vullnet ka pasur Lendita per te provuar shumë pasione profesionesh?  dhe a ndihet krenare Lendita për zgjedhjen dhe arritjet e saj në fushen e filmit, çfarë ju pëlqen të ushtroni apo ti përkushtoheni tjeter? Me sa ngulm e perkushtim ju duhet të  punoni?

Përgjigje: “Po, kam qenë piktore. Kam dashur të bëhem arkitekte, kam ëndërruar të bëhem pjesë e ndonjë rock grupi si instrumentiste, kam dashur të bëhem basketbolliste (por meqe nuk u zgjata sa duhet, kam hequr dore shume shpejt (me humor).

Kam qënë dhe jam mjaft e guximshme në jetë. Kurr nuk kam menduar se meqë jam femër, duhet të bejë me pak se sa një mashkull. Këtë gjë ma kanë mësuar prindërit qysh në fëmijëri, ata gjithmonë kanë qenë të pasionuar, ekspresiv dhe empatik.

Edhe pse kam qenë dhe jam e ndjeshme, ata veçse ma kanë ushqyer zotësinë, për të kuptuar dhe ndjerë tjetrin. Me duket se shembulli i tyre ka berë të jem kjo, që jam tani”.

Punoj shumë, që nga momenti që e kam idenë, jam shumë e përpikët me punën. Punoj deri në detajet më të vogla, sepse detajet janë, ato që e përbejnë një tërësi të madhe, siç është filmi.

Filloj punën që nga skenari, production design dhe shumë punë të tjera në film i punoj vet, ndërsa në xhirim kërkoj shumë përpikëri dhe disiplinë nga secili anëtar i ekipit.

Pyetje: kasha deshire te tregonit  ju lutem një emocion ose ndonjë ndjesi të thjeshtë, që e përjetoni ju më shumë dashuri, ndonjë detaj, per të gjithë ne, që ju ju ka ngelur në mendje?

Përgjigje: “Loja me interesante si fëmijë ishte të projektoja filma të cilët ishin pa zë, për të cilët bashkë me shokët e shoqet e mia, me orë të tëra incizonim zëra, për t’ja bashkangjitur filmit.

Natyrisht, që nuk kishim mjete profesionale, por kjo ishte loja më e preferuar e imja si fëmijë. Një ditë, përderisa nëna ishte në punë, unë dhe shoqja ime e fëmijërisë Besa, filluam të incizonim “të qeshura të çmendura” për t’i sinkronizuar me imazhin e filmit.

Ishte mesditë dhe ne ia aq fort të qeshurave saqë më nuk mund të ndaleshim. Nuk di se sa kohë ka kaluar… papritmas e parë nënën mbi kokë të shashtrisur e me sy të zgurdulluar.Duke u kthyer nga puna, që nga rruga kishte dëgjuar “të qeshurat tona” të cilat më shumë i përngjanin britmës.Më një frymë hyn në shtëpi dhe rrëmben kasetofonin, paketën e projektorin dhe deri sa u kthye babai nga puna, nuk munda ta vazhdoj lojën”.

Kujtimet më të bukura të fëmijërisë së hershme i kam të gjyshi, i cili ka qenë, një njeri me humor dhe shumë i hapur dhe para kohës.

Më kujtohet kur me rrogën e tij të vogël të punëtorit të uzinës, ndante çdo mbrëmje nga një shumë simbolike, për t’ua ndarë mbesave, që paguajnë nga një biletë në kinema dhe një “fitil” fara, duke i këshilluar, që t’i presin jeams-at, sepse tani jeansat e shqyer e të rrëmuar janë në formë.

“Mos t’thonë njerëzit, që mbesat e mija nuk dinë çka është moda” – thoshte me humor e me gërsherë n’dorë.

Pyetje: Sa i intereson dhe u kushtoni vëmendje zhvillimeve sociale e shoqërore në Kosovë dhe, desha mendimin tuaj intelektual për ju që jetoni në vendet perëndimore, ju si e shihni duke berë një paralelizëm? 

Përgjigje: Mundohem t’i kushtoj vemendje, por nuk ia arrij, sepse punën, që bëj kërkon shumë vemëndje dhe përkushtim. Mundohem t’i përcjellë dhe më gëzon tej mase, kur shoh punë të mira që bëhen tek ne. Nuk janë të shpeshta ngjarjet e bukura, por me rëndësi është, që ka dhe shpresoj se gjeneratat e reja do të sjellin shumë shumë ndryshime, si në aspektin artistik e kulturor, po ashtu edhe në atë social e shoqëror – kam shumë shpresë, në brezat që po vijnë.Ka shumë punë për t’u berë në Kosovë. Ka shumë vrima të zeza. Shoqëria dhe politika po i bejnë ato më të rënda për tu tejkaluar.

Njeriu në Kosovë, ka shumë pak vlerë dhe individualiteti, nuk është diçka, që vlerësohet e respektohet. Përkundër kësaj, ne nuk kemi veç se individë, që përfaqësojnë denjësisht Kosovën.

Kemi personalitete të mëdha të individëve në botë dhe kjo flet për kushtet e përshtatshme të formimit të individualiteteve dhe personaliteteve në Kosovë. Kjo rrjedh ndoshta nga shoqëria e cila është në tranzicion.

Pyetje: Si jeni ndierë në punë, vështirësitë, kënaqësitë, vlerësimet, gjatë gjithë këtyre viteve dhe a do ta linit atë një ditë Francën dhe për cilin vend, dhe përse? 

Përgjigje: Pothuajse të gjithë e kemi brenda vetës një revoltë të pa shprehur, dhe ajo që me intereson është, që ta kërkoj dhe ta shpreh atë me gjuhën e filmit. Natyrisht që ky është një profesion i vështirë dhe përplot sfida.

Projekti i fundit i filmit ishte një projekt tejet sfidues, sepse bëhej fjalë për një projekt teknikisht shumë të vështirë, por edhe numri i madh i aktoreve në film, koordinimi dhe koreografia ishte sfidë në vete.

Përveç kësaj, kohën që teknikën e kishim të limituar dhe ishte shumë e vështirë të arrihej. Te gjitha këto vështirësi u shëndërruan në një kënaqësi të shumëfishtë kur përfunduan xhirimet me sukses dhe pastaj, përjetova momentin e një ndjenje krenarie nacionaliste, kur pashë duke u valvitur flamurin e Kosovës në Venecia Film Festival dhe kjo ishte hera e parë në histori të kinematografisë kosovare.

Pyetje:Sa e konfirmuar ndjeheni ne fushen e filmit , c’farë projekte dhe prioritete të reja të reja keni, sa ambicie, forcë dhe vullnet për ta arritur? Cilët janë projktet tuaja në vazhdim?

Përgjigje: Jam e kënaqur, që vazhdoj të punoj – por asnjëherë, nuk jam e kënaqur më atë çfarë kam berë apo arritur. Sepse edhe atëherë, arritje për mua ka qenë dhe është procesi i punës, i krijimit, kënaqësi është prezantimi i filmit para audiences.

Nëse filmi pëlqehet, atëherë jam në qiellin e shtatë, që nëse filmi nuk pëlqehet, atëherë jam mizerable. Pikërisht, sepse suksesi dhe aplaudimi apo shpërblimi, të jep një konfirmim dhe vlerësim mbi punën.

Është shumë e rëndësishme të kem mundësinë e shprehjes në gjuhën e filmit, sepse mendoj që kam shumë çka të pa thena, që do të doja ta ndaja me publikun.

Projekti në vazhdim është filmi i gjatë “Shpija” të cilin mezi po pres të filloj me realizimin e tij. Në ndërkohë i kam edhe disa projekte të tjera të filmit, por prioritet e kam projektin “Shpija”.

Falenderim Lendita:

Ju falënderoj shumë për intervisten, znj.Liliana, si dhe Org.Internacionale Gruaja Shqiptare në Botë. Puna juaj me ngjason me nje filem me metrazh te gjate me shume personazhe dhe shume ngjarje.Interesante.Shpreh vleresimin tim  për punën, që beni për t’u dhënë impuls dhe publicitet gjithë grave shqiptare, në botë që me punën, dhe inteligjencën e tyre janë dikush.

Falenderim Liliana:

Faleminderit e dashur Lendita aktorja e suksesshme. Gruaja modeste e këmbëngulëse, plot mirësjellje dhe seriozitet, konkurruese dhe fituese ne gjininë më te pëlqyer si ajo e filmit që kërkon shumë punë , talent dhe fantazi.

Ju  keni kapërcyer kufijtë e Shqiperise me emrin tuaj të mirë, te njohur,  në aspektin profesional me shumë vlerësime dinjitoze, maksimale që nderojnë gruan Shqiptare dhe Kombin shqiptar.

Faleminderit.

Të uroj shumë suksese te reja.

Dr. Liliana Pere

President: International Organization.

Albanian Woman in the World

Peace Missionary & Honorary Advisor of DMPP