Analizë nga Rafael Floqi/

Zëvendëspresidentja Harris e bëri më së fundi intervistën e saj të parë zyrtare si kandidate demokrate për presidente të vitit 2024, por ajo u përball me tallje në internet të enjten, pasi i tha CNN-it se pavarësisht kundërshtimeve të politikës, “vlerat e saj nuk kanë ndryshuar”. Kështu në intervistën e saj të parë si kandidate presidenciale, ajo u shoqërua si në ditën e parë të shkollës tok me kandidatin e saj, guvernatorin e Minesotës, Tim Walz, pranë saj, Harris iu kërkua të shpjegonte shumë ndryshime të mëdha politike.

Harris e bënë copë për pretendimin se “vlerat e mia nuk kanë ndryshuar” në mes të kritikave të politikave: “është ende një radikale”

“Në përgjithësi, si duhet t’i shohin votuesit disa nga ndryshimet që ju keni bërë?” e pyeti drejtuesja e emisionit të CNN, Dana Bash, Harrisin. “A është kjo, për shkak se keni më shumë përvojë tani dhe keni mësuar më shumë për informacionin? A është kjo sepse po kandidoje për president në zgjedhjet paraprake demokrate? Dhe a duhet të ndihen zgjedhësit rehat dhe të sigurtë se ajo që po thua tani, do të ecë përpara si politika juaj?”

“Unë mendoj se aspekti më i rëndësishëm dhe më domethënës i perspektivës dhe vendimeve të politikës sime është se vlerat e mia nuk kanë ndryshuar,” i tha Harris prezantueses të lajmeve. “Ju përmendët Marrëveshjen e Re të Gjelbër. Unë gjithmonë kam besuar dhe kam punuar për të, se kriza klimatike është reale, se është një çështje urgjente për të cilën ne duhet të aplikojmë metrika që përfshijnë ruajtjen e vetes ndaj afateve në kohë. E bëmë atë me ligjin për uljen e inflacionit”.

“Ne kemi vendosur synime për Shtetet e Bashkuara të Amerikës, dhe si rrjedhojë, globin, kur duhet të përmbushim disa standarde për reduktimin e emetimeve të gazeve serrë,” vazhdoi Harris.

“Kjo vlerë nuk ka ndryshuar. Vlera ime rreth asaj që duhet të bëjmë për të siguruar kufirin tonë, kjo vlerë nuk ka ndryshuar. Kam kaluar dy mandate si Prokurore e Përgjithshme e Kalifornisë, duke ndjekur penalisht organizatat kriminale transnacionale, shkelje të ligjeve amerikane në lidhje me kalimet, e paligjshme, kalimin e armëve, drogës dhe qenieve njerëzore përtej kufirit tonë, nuk kanë ndryshuar”, tha ajo.

Shumë komentues në internet argumentuan se pretendimi i Harris, se ajo ruan të njëjtat vlera do të thotë se ajo është po aq radikale sac ishte në vitin 2019, ndërsa përpiqej të sillet si e moderuar për të fituar zgjedhjet.

Senatori Roger Marshall, R-Kans., tha: “Vlerat progresive të Kamala Harris së San Franciskos nuk kanë ndryshuar dhe nuk do të ndryshojnë kurrë. Një zebër nuk i ndryshon vijat e saj.”

“Kamala as nga larg sa nuk pretendoi se po shpjegonte, pse gjërat që ajo pretendonte se besonte kur kandidonte në 2020 tani janë gjëra, që ajo pretendon se nuk po i beson më,” tha gazetari i pavarur Glenn Greenëald. “Dhe në të gjitha përgjigjet se nuk pati asnjë përpjekje për të insistuar në një përgjigje sqaruese. Ndaj për këtë arsye ata zgjodhën Dana Bashin.”

Kolumnisti i Las Vegas Review-Journal, Victor Joecks sugjeroi se “Kur KamalaHarris thotë, “Vlerat e mia nuk kanë ndryshuar”, ajo që ajo do të thotë është sikur “Unë vetëm po pretendoj t’i moderoj, sa për të fituar zgjedhjet”. Kamala Harris është ende një liberale radikale e San Franciskos!

Ish-këshilltari i fushatës së Trumpit, Steve Cortes u përgjigj: “Uau. Kamala Harris thotë se i qëndron çdo pozicioni radikal të politikës që ka mbajtur ndonjëherë”. Pra, po, ÇDO politikë e 2020-ës që ajo ka propozuar është një lojë e ndershme në Zgjedhjet e 2024-ës.” Pra deklarata e Harris në fund të fundit përkthehet “Pra, duke mos ‘moderuar’ pikëpamjet e saj radikale të majta”.

“Është e pabesueshme ta shikosh Bash duke ofruar pyetje të buta dhe më pas t’i ofronte Harrisit opsione të ndryshme se si t’u përgjigjej tyre,” duket si një organizim patetik që të gjithë e dinim se si do të ishte.”

Autori dhe kontribuesi i lajmeve, Andy McCarthy, e përvëloi intervistuesen e CNN, po të qe “Në një sallë gjyqi, unë do të kundërshtoja veprimin si tentativë për ndikim të dëshmitarit”

Kolumnisti konservator T. Becket Adams me shaka e parodizoi intervistën: “Dana Bash: ‘Pse ke [fut eufemizëm për flip-flop ndryshimin e pozicioneve]? A është për shkak se tani je më e mrekullueshme tani se atëherë?”, tha ai. Duke vënë në lojë shprehjen se “Koha është një temë në të cilën ne besojmë se ne jemi mbajtësit, duke mbajtur kohë për ngjarje të tilla që ne e dimë se sa është ora.”, që po e njëjta sallatë fjalësh tipike për të.

Redaktori i DC Examiner, Kaylee McGhee White e përqeshi intervistën si një provë që shkoi “tmerrësisht keq” për nënpresidenten. “Edhe kur Dana Bash përpiqej ta vendoste Harris me një justifikim të lehtë, kjo ndodhte tmerrësisht për Harrisin. Fushata e saj fjalë për fjalë thjesht pretendoi se ajo nuk i mbështet mandatet e EV, dhe këtu ajo po pranon se mbështet afatet kohore të përcaktuara nga ato mandate. Po.”

Në një shembull të spikatur të rrokullisjes së politikave të Harris, është një reklamë e fundit e fushatës që e paraqiste murin kufitar të epokës Trump, po të njëjtin mur, që ajo e dënoi më parë si “jo-amerikan” dhe mesjetar.

Fracking është një shembull tjetër i spikatur, pasi fushata e Harris njoftoi muajin e kaluar se zëvendëspresidentja nuk mbështeti një ndalim të teknikës së nxjerrjes së naftës me ujë me presion që gëzon mbështetje të gjerë në shtetet e fushëbetejës si Pensilvania. Megjithatë, ky pozicion është e kundërta e vërejtjeve të saj si kandidate kryesore gjatë një ngjarjeje fushatës në CNN në vitin 2019, kur Harris tha se “nuk ka dyshim se unë jam në favor të ndalimit të fracking”.

Harris është distancuar gjithashtu nga programet “Medicare për të gjithë” dhe programet e blerjes mbrapsh të pushkëve gjysmë-automatike, pasi reklamoi publikisht të dy programet gjatë fushatës së saj të dështuar të zgjedhjeve parësore gjatë ciklit 2020.

Po për çfarë duhet ta kishte pyetur, Dana Bash?

Pyetja 1: Ju mbështesni taksimin e fitimeve të parealizuara mbi fitimet kapitale. Disa kritikë thonë se kjo do të dëmtojë tregun e aksioneve. Shpjegoni pse e kanë ata gabim?

Pyetja 2: Ju keni shprehur mbështetjen tuaj për qytetet e vakëfe për emigrantët. Pse besoni se ato funksionojnë?

Pyetja 3: Ju mbështesni kujdesin shëndetësor falas për ata që hyjnë ilegalisht në vend. Si do të paguhet kjo dhe pse ata që janë këtu në mënyrë të paligjshme duhet të marrin të njëjtat përfitime si ata në vend ligjërisht?

Pyetja 4: Ju mbështesni ligjet për lirimin me kusht pa para në kohën kur krimi po i dëbon qytetarët nga qytetet blu nga Nju Jorku, Çikago, Minneapolis dhe San Francisko. Pse mendoni se ligjet për lirimin me kusht pa para janë më të mirat për komunitetin?

Pyetja 5: Ju mbështesni që burrat biologjikë që konkurrojnë kundër grave biologjike në sport. Pse mendoni se është e drejtë, duke pasur parasysh avantazhin e qartë që paraqet rrezik për atletet femra?

Pyetje bonus: A mund të mbeten burrat shtatzënë?

Kjo është e qartë: kishte dhjetëra pyetje që mund të bëheshin, por e kuptoni qëllimin. Dana Bash dhe CNN e hodhën topin vetë këtu. Dhe dijeni këtë: Është një bast i sigurt që zëvendëspresidentja Kamala Harris nuk do të bëjë një intervistë tjetër përpara debatit më 10 shtator.

Tani po shkojmë në një fundjavë pushimi. Kamala Harrisit iu deshën gati 6 për të bërë një intervistë. Dhe bazuar në performancën e saj të paqëndrueshme, është e sigurt se nuk do ta shohim shumë prej saj në asnjë cilësi përpara debatit, ashtu siç nuk e pamë Presidentin Joe Biden për ditë të tëra ndërsa ai përgatitej për debatin e 27 qershorit në Atlanta.

Zëvendëspresidentja Kamala Harris për vitin 2024, guvernatori Tim Walz (D-Minn.), fajësoi polemikën e tij mbi “gramatikën e keqe” gjatë një interviste të enjten.

Ndërsa Walz fort i panjohur është përballur me reagime të konsiderueshme gjatë javëve të fundit për pretendimin e rremë se ai u tërhoq nga Garda Kombëtare e Ushtrisë Amerikane si një rreshter komandues, edhe pse Garda Kombëtare konfirmoi se ai u degradua në një rreshter major para daljes në pension, sepse ai nuk e mbaroi kurset e kërkuara në Akademinë Major të Rreshterëve të Ushtrisë Amerikane. Walz gjithashtu pretendoi se kishte mbajtur armë në luftë, pavarësisht se nuk ishte vendosur kurrë në një zonë lufte gjatë kohës së tij në shërbim. Gjatë intervistës të së enjtes, prezantuesja e CNN, Dana Bash, e pyeti Walz-in për polemikën, duke thënë: “Ju thatë se keni mbajtur armë në luftë, por kurrë nuk jeni vendosur në një zonë lufte. Një zyrtar i fushatës tha se ke folur gabim. A keni?”

Në përgjigje, Walz tha: “Epo, para së gjithash, unë jam jashtëzakonisht krenar. Kam bërë 24 vite që kam veshur uniformën e këtij vendi. Po aq krenar për shërbimin tim në një shkollë publike, klasë, qoftë Kongres apo guvernator. Rekordi im flet vetë.” Pasi shpjegoi se ai flet “veçanërisht me pasion” për dhunën me armë dhe “fëmijët që vriten në shkolla”, guvernatori i Minesotës pohoi se populli amerikan e di se kush është ai, dhe theksoi se të dhënat e tij flasin vetë.

Pas përgjigjes në dukje evazive të Walz-it, Bash e pyeti përsëri nëse foli gabim, kur tha se kishte mbajtur armë në luftë. “Në këtë rast, kjo ishte të shtënat pas shkollës, idetë e mbajtjes së këtyre armëve të luftës,” tha Walz. “Dhe gruaja ime, mësuesja e anglishtes, më tha se gramatika ime nuk është gjithmonë e saktë.”

Pasi fajësoi gramatikën e keqe për polemikën e trimërisë së vjedhur, Walz më pas pretendoi se ishte një nga sulmet e shumta politike kundër tij përpara se të shtonte, “E vetmja gjë që nuk do të bëj kurrë është se nuk do ta ulja në asnjë mënyrë shërbimin e një anëtari tjetër. Nuk kam dhe nuk do ta bëja kurrë.”

Natyrisht, nuk kishte rëndësi pasi Biden dhe Harris kanë të dy të njëjtin problem: të dy shndërrohen në një Çernobil njerëzor, kur u hiqet një teleprompteri dhe komentet e shkruara. Miliona njerëz do të shohin klipe nga intervista e së enjtes nga tani deri në fundjavë. Por se si do të luaj kjo mbetet e paqartë, por është një bast i mirë se do të jetë një neto-negative më shumë se një neto-pozitive.

Kështu pasditja e së enjtes, i dha ish-presidentit Donald Trump një shans më të mirë për të fituar në nëntor sesa Harris. Dhe e gjithë inervista e CNN Kamala Harris dhe Tim Walz mund të përmblidhet vetëm me dy fjalë” Kamala kameleonia”

Çfarë shakaje absolute dhe fyerje për inteligjencën e votuesve amerikanë.

 Nga Frank Shkreli

                                                                           At Zef Pllumi

At Zef Pllumi – si edhe shumë bashkvëllezer të tij françeskanë, ndër më të mirët e klerit katolik shqiptar – ka kaluar një jetë shumë të dhimbshme, plot vuajtje dhe sakrifica. Prandaj, është shumë me vend që At Zef Pllumi kujtohet në këso rastesh e përvjetorësh, siç është 100-vjetori i lindjes: 28 Gusht, 1924.  Ai ishte dhe mbetet ndërgjegja e Kombit që edhe sot nepërmjet veprave, shkrimeve dhe intervistave të tija, lënë pas flet dhe dëshmon gjithnjë për krimet e diktaturës sllavo-komuniste të regjimit të Enver Hoxhës në Shqipëri kundër popullit të vet, për pothuaj gjysëm shekulli. At Zef Pllumi, në përjetësi, flet me bindje e fakte të përjetuara, në kujtesë, me largpamësi dhe porosit me këshilla për të tashmen dhe për të ardhmen e Shqipërisë dhe të shqiptarëve.

I pyetur me një rast se çfarë porosishë ka për Kombin shqiptar, At Zef Pllumi është përgjigjur, e porosis për tri gjëra: “Të kenë fé, kurr të mos e braktisin fenë; të kenë shpresë; e mbi të gjitha, të kenë dashuni…Kjo ashtë porosia e kjo ashtë përshndetja për të gjithë popullin shqiptar”, ka thenë ai para se të ndërronte jetë. 

Është kjo një thirrje e At Zef Pllumit për të gjitha kohërat dhe për të gjithë brezat e shqiptarëve – dashuria për njëri tjetrin!  Është kjo një thirrje që At Zef Pllumi e bënte, vazhdimisht, sa ishte gjallë dhe një porosi drejtuar bashk-kombasve të vet,që ai e ka theksuar, pothuaj në të gjitha veprat, shkrimet, deklaratat dhe intervistat, ç’prej prej lirimit të tij nga burgjet dhe kampet e regjimit diktatorial komunist të Enver Hoxhës, me 4 Nëntor, 1989.  Është ky një mesazh që ai e ka theksuar shpesh edhe duke dëshmuar të kaluarën e hidhët, por gjithmonë duke shikuar nga e ardhmja e Kombit shqiptar – mesazhe e thirrje që ai u ka bërë shpesh, sidomos, intelektualëve shqiptarë — që pas periudhës së gjatë e të errët të komunizmit — të bashkojnë, më në fund, “Jo vetëm fuqitë e veta mendore, por edhe zemrat për atë idealin e përbashkët që, sot për sot, ashtë vetëm Progresi i Kombit”, është shprehur ai.

Pas shembjes së Murit të Berlinit, është promovuar ribotimi i numrit të parë i revistës së famshme të françeskanëve shqiptarë, të para luftës, “Hylli i Dritës” Maj të vitit 1993.   Në një ceremoni të rastit në Kuvendin Françeskan në Shkodër ku merrnin pjesë një numër i madh bashkëpunëtorësh, të rinj e të vjetër, të kësaj reviste të famshme, përshfirë studiues të kulturës, artistë, gazetarë, intelektualë të fushave të ndryshme, botues e të tjerë, At Zef Pllumi, përshëndeti ribotimin e revistës së famshme shqiptare, Hylli i Dritës duke iu drejtuar intelektualëve shqiptarë kudo, me këtë porosi për klasën intelektuale shqiptare:

“Miq të nderuem, falë mëshirës së Zotit ia mbërritem kësaj dite. Nata që kaluem qe e gjatë dhe e vështirë. Liria që u fitue duhet të bie edhe dritën. Sot po jepet rasti, përsëri, mbas sa vitesh që bashkëpuntorët e “Hyllit të Dritës” të japin kontributin e vet në kulturën shqiptare me aq dritë sa mund të lëshojë nji yllë. Por, ndërkaq urojmë që kultura shqiptare nesër të ndrisë si diell”, ka shtuar ai, duke nënvizuar optimizmin e tij për të ardhmen, që “ky diell, jo vetëm, do të ndrisë, por edhe do të ngrohë të gjithë popullin, në qoftë se intelektualët shqiptarë kanë me i bashkue, jo vetëm fuqitë e veta mendore, por edhe zemrat për atë idealin e përbashkët, që sot për sot ashtë vetëm, Përparimi i Kombit, është shprehur frati i Malësisë së Madhe. 

 “Ky progres duhet të jetë i gjithanshëm, jo vetëm ekonomik – po ma tepër mendor, shoqënor dhe kulturor. Mendoj se duhet t’u kujtoj intelektualëve shqiptarë se sado shkencë që të kenë, sado dije dhe erudicion që të përhapin, kurrë nuk do të mbërijmë në atë nivel kulturor që na duhej të jemi – po nuk patëm dashuninë për njani tjetrin. Në rast se mungon dashunia”, ka theksuar At Zefi, atëherë, “Në atë rast, duhet të kemi mirëkuptim. Dhe në qoftë se edhe ky do të mungojë, atëherë do t’i referohemi virtytit të tolerancës.  Po mungoi edhe ky virtyt, atëherë jemi xhahilë.  Xhahil-llëku ashtë shkatërrimi i Kombit. Në qoftë se nuk respektohen mendimet e njani tjetrit, don me thanë se nuk respektohet njeriu. Po nuk u respektua njeriu, e drejta dhe liria e mendimit, praktikisht, ne mbërrijmë në përfundimin se nuk duam as Kombin, as Atdheun”, është shprehur At Zef Pllumi. Ai ka përfunduar fjalën e tij të shkurtër me atë rast duke u bërë thirrje intelektualëve shqiptarë që në bashkpunim me njëri tjetrin, pjesëtarët e inteligjencës shqiptare, “duhet t’i prijnë këtij populli fatkeq, për me ecë përpara me ngulm në rrugën e vërtetë të Progresit Kombëtar.” (At Zef Pllumi, Hylli i Dritës 2-3, Tiranë, 1993). 

Ndërkaq, pyetjes gjatë një interviste, vite më parë, me Radion e Vatikanit shqip, se ç’mendonte ai për politikën shqiptare e për politikanët, Zef Pllumi iu përgjegj kështu: “Kjo âshtë e meta mâ e madhe e historisë së këtij populli. Na jemi shpall shtet në vedi, pa i pasë njerëzit që ta drejtojnë, se zakonisht shtetet i drejton politika, popujt i drejtojnë njerëzit e politikës; janë ata që e japin drejtimin, porse njerëzit e politkës janë pak a shumë të përgatitun, ose duhet të jenë kështu. Ndërsa në Shqipni ashtë krijue mendimi feudal se ai që ka politikën, ka gjithçkafen në dorë, se politika asht burim fitimi. Shqiptari endè s’e ka kuptue se politika asht shërbim, e jo fitim. Vetëm kur të vijnë ata njerëz që kanë me e kuptue se politika asht shërbim, atëherë, po, mund të shpresojmë…”, ka thenë për Radio Vatikanin, At Zef Pllumi — ky dëshmitar i paepur i Zotit dhe i Kombit, i cili ka lenë faqe të bardhë e të mrekullueshme të historisë së fesë, Kombit, të shpresës e të qëndresës së vërtetë shqiptare, përballë të së keqës komuniste.

Thirrjet dhe porositë e At Zef Pllumit, ndonëse janë shqiptuar vite e dekada më parë, janë tepër aktuale edhe sot në 100-vjetorin e lindjes së tij, kur të merret parsysh se 35 vjetë pas shembjes së Murit të Berlinit, jo vetëm klasa politike shqiptare vazhdon të jetë e ndarë dhe e përçarë, por fatkeqësisht, as klasa intelektuale shqiptare sot nuk është e bashkuar me mendje e zemër rreth idealit të përbashkët të “Progresit të Kombit”, një ide për të cilin ka bërë thirrje At Zef Pllumi – Krenaria e Shkrelit të Malësisë së Madhe.  Në këtë përvjetor, së paku, le të kujtojmë porosinë e Zef Pllumit, për të punuar drejt Progresit të Kombit — ashtuqë intelektualët shqiptarë dhe klasa politike shqiptare, sipas mundësisë, si individë dhe si grup, të përhapin aq dritë sa mund të lëshojë edhe një yll, në rrugën e vështirë e të gjatë të progresit kombëtar dhe të dashurisë ndaj njëri tjetrit.  Kjo është porosia e tij edhe për mbarë Kombin shqiptar në 100-vjetorin e lindjes së tij!

Frank Shkreli

 Pllumi 

                                  At Zef Pllumi me Nenë Terezen në lutje

Autori në qelinë e vuajtjeve e të tortutave, ose në “birucën” e At Zef Pllumit, siç e quanin vet të burgosurit anti-komunistë – sot muzeu “Vendi i Dëshmisë dhe Kujtesës”, në Shkodër. I quanin “biruca” për shkak të hapësirës së ngushtë dhe sasisë së vogël të dritës dhe ajrit në to.

Ilir Ikonomi/

Në vitet 1947-1948, kur jetonte në Boston, Fan Noli shkëmbeu disa letra me shkrimtarin e madh irlandez George Bernard Show, i cili e kishte pëlqyer mjaft studimin e tij me titull “Beethoveni dhe revolucioni francez”.

Show nuk ishte nga ata shkrimtarë që merrnin lehtë mundimin të shkruanin letra. Ai ishte fitues i Çmimit Nobel në letërsi dhe konsiderohej si dramaturgu i dytë më i madh pas Shekspirit. Ishte 92 vjeç.

Sigurisht, Noli e quante për nder të mbante korrespondencë me shkrimtarin e famshëm dhe letrat që i shkruante i fillonte me fjalët “My dear Patriarch” (Patriarku im i dashur).

Të paktën dy prej tyre kishin lidhje me ushqimin dhe dietën. Më 15 mars 1948, Noli i shkruante kështu dramaturgut:

“Ashtu si ju, unë jetoj kryesisht me fruta të freskëta dhe zarzavate të gjalla. Edhe besimtarëve u këshilloj të njëjtën gjë. E vetmja me të cilën nuk jam dakord me ju janë pijet me ngjyrë, që, për mendimin tim, bëjnë po aq dëm sa edhe ato alkoholike. Ne nuk e dimë se çfarë fusin në formulat e tyre kapitalistët e uruar për t’i bërë ato të shiten. Unë e kam hequr bukën fare dhe, në vend të saj, ha oriz të zier, grurë, misër ose patate të pjekura.

Çdo ditë ha tre vakte të lehta, por kjo nuk do të thotë që e kritikoj dietën tuaj me një vakt. Siç e thatë edhe vetë në ditëlindjen tuaj, ju jeni tani një i rritur, ndërsa unë, në krahasim me ju, nuk jam veçse një bebe 66-vjeçare.

Gjëja e parë që bëj kur ngrihem në mëngjes është të pi tre ose katër gota ujë dhe pastaj, gjatë ditës, ziej çaj me fiq të thatë ose me kajsi dhe kumbulla të thata. Meqenëse këmbët e mia janë ndoshta më të ngathta se tuajat, përpiqem t’i mbaj në formë me ushtrime çdo mëngjes, me masazh ose me ecje të përditshme. Meqenëse jemi ende të rinj, shpresoj t’ju forcohen këmbët, ndërkohë që të dy bëhemi gjithnjë e më më të pjekur në moshë”.

(Letra u gjet në Bibliotekën F. S. Noli, Boston, nën kujdesin e Znj. Neka Doko).

Shkruan: Eneida Jaçaj/New York/

Gjendja e tanishme në Veri të Kosovës është shndërruar në një situatë qesharake, të padurueshme dhe të dhimbshme. Shqiptarët në Veri të Dardanisë vazhdojnë të përballen me politikat djallëzore të Serbisë për përvetësim territorial, ekzekutiv dhe administrativ, por, si të mos mjaftonte kjo, gjenden përballë një bashkësie europiane e cila përkëdhel Serbinë, duke shtuar sanksionet në mënyrë të padrejtë ndaj Kosovës. E ashtuquajtura “asociacion i komunave me shumicë serbe”, “molla e sherrit” mes Kosovës dhe Serbisë në politikën e ditëve të sotme, ka nxjerrë edhe një herë më shumë në pah historikisht mosdëshirën apo mosgatishmërinë e autoriteteve të larta europiane për të ndihmuar shqiptarët në situata tejet të nxehta dhe delikate, duke u pozicionuar në vendin që u takon, në mënyrë teknike dhe ligjore. Kujt i shërben asociacioni i komunave me shumicë serbe? Çfarë merr në shkëmbim Kosova, dhe a garanton kjo marrëveshje moscënimin e funksionalitetit dhe integritetit të territorit dhe mosrikthimin e gjendjes së luftës, si 25 vite më parë? Ky është një projekt që duhet të marrë si përgjigje një “Jo” të madhe, në mënyrën se si po kërkon ta realizojë Serbia dhe përballë një sjellje jo serioze, të pakujdeshshme, denigruese të bashkësisë europiane. 

Kosovës i është thyer njëherë besimi me luftën e madhe që krijoi Serbia, e cila ende nuk ka kërkuar falje për varret masive që ka hapur dhe as që nuk ka ndërmend ta bëjë përsa  kohë përkëdhelet nga Europa dhe mbështetja që i jep Rusia. Përvoja e së kaluarës ka lënë një shije tepër të hidhur dhe e ka vulosur se ndërmjet dy shteteve nuk do të ketë marrëveshje dhe as dialog, përsakohë Vuçiç nuk heq dorë nga pretendimet dashakeqe. Serbia është e vendosur për mosnjohjen e Kosovës dhe e ka të shënuar në preambulën e Kushtetutës së saj, dhe as nuk do të lejojë anëtarësimin e saj në organizmat e bashkësisë europiane. Pra, çfarë vlere do të kishte kjo marrëveshje me një sjellje të tillë të Serbisë karshi Kosovës?! Marrëveshja për asociacionin e komunave me shumicë serbe do të arrihej vetëm nëse Bashkimi Europian do të ushtronte presion ndaj Serbisë për njohjen e Kosovës dhe të heqë dorë nga pretendimet për përvetësimin e territorit. 

Pra, në vend që të shtojë sanksionet ndaj një shteti i cili ka pësuar mjaft dëme njerëzore dhe materiale, BE-ja duhet t’i tërheqë “veshin” Serbisë dhe ta udhëzojë në rrugën e duhur ligjore për paqe dhe stabilitet në rajonin e Ballkanit. Duhet të ekzistojë një dokument zyrtar, me ndërmjetësimin e dy faktorëve të rëndësishëm në dirigjimin e politikës së botës, SHBA-BE, që Serbia të njohë Kosovën, dhe më pas të kalohet në projektin e famshëm të asociacionit. Serbia synon të bashkojë komunat në Veri dhe të marrë kompetencat ekzekutive dhe administrative, duke krijuar një “Serbi të vogël”, pra, ajo nuk i ndahet idesë së saj të hershme se “e gjithë Serbia është Kosovë”. Vuçiç po shkel me të dyja këmbët përpjekjet e figurave të rëndësishme amerikane si Bill Klinton, Marti Ahtisari, Xhorxh Bush, të cilët i dhanë një dimension tjetër në arenën ndërkombëtare çështjes së Kosovës. Dhe ne nuk duhet të sillemi sikur nuk po e kuptojmë. 

Serbët në Veri nuk janë integruar me politikën e Kosovës dhe i kanë lënë hapësirë politikës serbe t’i drejtojë në një tokë që nuk është e tyre.

Është për të ardhur keq se si BE-ja ka vendosur sanksione të rrepta ndaj Kosovës, si pezullimi i përkohshëm i punës së trupave të krijuara në bazë të Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit, ndalja e programit të fondeve për Kosovën nga IPA 2024, pezullimi i propozimeve të paraqitura nga Kosova në kuadër të kornizës së investimeve të Ballkanit Perëndimor. Po ashtu, Kosova ka mbetur jashtë Programit të Evropës Digjitale, ku të gjitha shtetet tjera të Ballkanit Perëndimor do të ndihmohen nga BE-ja për këtë çështje. Duket shumë qartë se BE-ja po e favorizon Serbinë, pasi nuk merr asnjë masë ndaj saj për shqiptarët e Luginës së Preshevës, të cilët po përballen me gjuhën e urrejtjes dhe dhunës. Ata nuk gëzojnë asnjë të drejtë, pasi janë të shtypur nga politika albanofobike e Vuçiç, ndërsa e kundërta ndodh me komunitetin serb në Veri të Kosovës, ku respektohen të drejtat e tyre dhe nuk pengohen të integrohen në veprimtari të ndryshme publike. 

Madje, ditë më parë, janë zhvilluar protesta kundër shqiptarëve ne Bujanoc, me pankarta në duar me mbishkrimin “Vdekje shqiptarëve” dhe “Vdekje shqiptarëve, nuk ju duam, Kosova është Serbi”. Këtu nuk ka asnjë reagim nga Beogradi zyrtar për të mos lejuar gjuhën e urrejtjes ndaj shqiptarëve, dhe kjo tregon se projekti i asociacionit është i dështuar pa nisur. Nuk ka asnjë reagim as nga BE-ja dhe nuk është marrë asnjë masë kundër Serbisë. Gjithashtu, sa i takon ngjarjes së një viti më parë, ku pas sulmit të grupeve të armatosura serbë në Banjskë të Zveçanit mbeti i vrarë polici i Kosovës, Afrim Bunjaku, nuk u mor sërish asnjë masë ndaj Serbisë. Autoritetet e larta europiane po luajnë me dy standarde në kurriz të popullit të Kosovës. Ashtu siç ka ndodhur edhe më parë, botën po e çojnë në luftë më të fortët, ndërsa të dobtët duhet të vuajnë pasojat dhe kapriçot politike të klasës së lartë. Ky projekt nuk duhet të miratohet dhe Kosova nuk duhet t’u besojë organizmave europaine.

Kosta Nake/

Objekti i veprës janë ngjarje me peshë historike e filozofike, sjellë me një ton tërësisht të ndryshëm nga librat e tjerë, “përbuzje” nga mjetet dhe teknikat e zgjedhura për sjelljen e karaktereve të sigurimsave dhe bëmave të tyre, një doktrinë për të ndryshuar disa kalke historike dhe botëkuptimore që këto vite tranzicioni vetëm sa i kanë këqyrur nga jashtë qelqnajës së trashë mbrojtëse dhe shumë pak janë prekur.

Përbuzja

Sipas meje, është e para vepër letrare ku shoqëria shqiptare e viteve të diktaturës komuniste dhe organizimi shtetëror i është nënshtruar një përzgjedhjeje të vëmendshme se si propoganda e atëhershme i shikonte klasat e përmbysura dhe forcat politike kundërshtare: “Ata kishin me vete policinë, pushtetin, simpatinë e shoqërisë dhe, sigurisht, halabakët. Na e nginjën trurin e njomë me parrulla, me idole, me gatishmëri, me shkencë e skolastikë, me materializëm dhe domosdoshmëri historike, me shkak-pasojë dhe besim në Njeriun e Ri… Tani në kokat tona ka vetëm shkretëtirë të paskajtë, xhungël mbijetese.” Për ushtarakët përdoren karakterizimet qafëgic, qafëderri, fytyrëbytha, thatan, turiqena, zemërbisha, lukuni qensh të unshëm, si gostia e një zogorie qensh mbi pirg kockash.

Autori atakon drejtpërdrejt partinë që kishte marrë përsipër të luante rolin udhëheqës në gjithë jetën e vendit: “Partia është një sekt satanist, si çdo religjion e di për mrekulli se ç’është në gjendje të bëjë miti tmerronjës e lebetitës i frikës dhe demonizimit… Jo mirësia, jo ndriçimi, jo dashuria e përvujtnia, por ankthi, mizoria, ndëshkimi i përgjakur e absurd i nënshtron turmat… Njerëzit duan të jetojnë, frika e ankthi i rraskapit, i sfilit. … Çmenduria dhe egërsia vjen një çast dhe të lodhin.” Gjithë kjo ngarkesë negative shkarkohet mbi dy qëndrestarë: Martin Gega si mbrojtës i kauzës antikomuniste, Ljuba Borisovna si mbrojtëse e dashurisë së vërtetë.

Kompozicioni

Rrëfimit të autorit i bashkohen edhe rrëfimet e karaktereve duke shkrirë kufirin midis vetës së tretë me vetën e parë njëjës. Kompozicioni i përngjan një prizmi ku e njëjta ndodhi dhe i njëjti karakter këqyren dhe rishikohen nga sy dhe kënde të ndryshëm shikimi. Ai bëhet edhe objekt diskutimi në vepër: “Çështja e kompozicionit është tortura më e madhe për një shkrimtar dhe jo procesi i shkrimit… Kompozicioni është në thelb loja me kohën, sepse suksesi i një arkitekti të mirë është organizimi harmonik i hapësirës dhe triumfi mbi kohën: ja se çfarë e mban një rrëfim dhe çfarë i jep dramacitet fatit të protagonistëve në një histori.”

Romani hapet me prologun që i ngjan një amaneti për të rrëfyer një tragjedi që nuk është thjesht fati i një familje, por pikënisje për ta ndarë me dhimbjen e të tjerëve. Kaq mjafton që autori të sjellë në përmasa të ndryshme pesë modele të grave ruse që e lidhën fatin e tyre me atë të burrave shqiptarë: Zinaida që bashkëpunon me pushtetin komunist dhe ruan pozitën e lartë në fushën e artit dramatik, Ljuba që përballet me dinjitet me përndjekjen nga Sigurimi i Shtetit, Olja që e largojnë djallëzisht nga Shqipëria, Elena që qëndron larg rrymave të rrezikshme të ekspozimit politik, Ljudmilla që bëhet viktimë e burgut në Qytetin Stalin.

Pjesa e parë e romanit “Ofelia s’del në skenë” fillon me Ljubën që qëndron para pasqyrës, bukuria fizike e saj do të jetë edhe karrem vuajtjeje sepse nga njëra anë do të lakmohet marrëzisht nga Viktori që është mik dhe armik i burrit të saj dhe nga ana tjetër do të tentohet të depersonalizohet nga punonjësit e sigurimit. Duke e vendosur Ljuba Borisovnën në qendër të veprës, autori hap dy shtigje për linjat e subjektit: Të zbulojë fantazmat dhe përbindshat që bashkëjetojnë me njeriun, i nxjerrin kthetrat dhe përgjakin shpirtrat edhe në rrethet e ngushta familjare dhe shoqërore siç ilustrohet me rrëfimin e Zinaidës për motrën e saj Ira dhe burrin e saj Misha, po ashtu marrëdhëniet e Ljubës me Lev Kashkinin, Viktor Sallakun dhe Martin Gegën. Kjo i shërben autorit si indicje për ta shtruar marrëdhënien seksuale në një rrafsh filozofik si raport mes vullnetit dhe dhunës, pranimit me dëshirë dhe detyrimit.

Martin Gega, i diplomuar si inxhinier gjeolog në Bashkimin Sovjetik, nuk pranon të ndahet nga bashkëshortja ruse dhe kaq mjafton që Sigurimi i Shtetit të gjejë pretekste ose të sigurojë dëshmitarë ta burgosë dhe ta vrasë pa gjyq për veprimtari armiqësore. Kur Ljubës i ofrohet roli i Ofelisë nga tragjedia “Hamlet”, Martini ka katër muaj që ndodhet në burg. Regjisorja Zinaida Mihajllovna e këshillon që të dalë nga pozicioni i vështirë duke filluar me joshjen seksuale dhe kurvërimin selektiv. Pikërisht këtu fillon heqja e tabusë për foljen e aktit seksual, përdorimi pa pika, pa asteriks, madje duke u ndalur në trajtën veprore dhe vetevetore, duke e kthyer në një nga veçoritë e punës së Sigurimit të Shtetit për depersonalizimin e njerëzve. Atmosfera e nderë që përfton veprimtaria subversive e Sigurimit të Shtetit ka antipodin zbutës erotik që kalon paralelisht fund e krye veprës.

Një roman brenda romanit

Qëkur ishte student në Moskë, Martini kishte shkruar një roman dhe dorëshkrimi i tij kishte arritur edhe te duart e poetit Samuil Ismari. Ishte një sprovë e hedhjes në letër të jetës së vet të rinisë. I ati e pati dërguar Martinin 15-vjeçar të çonte me kalë trasta me ushqime në majë të Çoparit, te Logjet e Zanave ku ishte çeta antikomuniste e Jup Ndreut. Atje ra në pritë dhe ndodhi një masakër. “Kjo që po na bajnë komunistat s’ka mal që e mban mbi kurriz…. Nuk po lëmë me na bo zap do morra të partishëm. Ky pushtet mbushë me xhahila dhe këlyshë të anmikut shekulluer.”

Pasqyrimi i asaj masakre dhe pakënaqësia që s’mund të fshihet, e kthente atë roman jo vetëm në një krijim të pabotueshëm, por edhe të rrezikshëm për fatin e vetë autorit. Shoku i tij student, Viktor Sallaku, ka një parahistori antagonizmi me Martinin që te prindërit: I ati i Viktorit është shpallur dëshmor edhe pse “është vrarë duke vjedhur bostan”, kurse i ati i Martinit është pushkatuar pa gjyq dhe është klasifikuar si reaksionar. Ljuba u lidh së pari me Viktorin, pastaj iu dorëzua Martinit duke filluar një rivalitet dashuror që vjen duke u rritur, edhe pse Viktori krijoi një lidhje tjetër me Olja Pisarjevën. Këtyre dy shkaqeve u shtohet edhe termi “malok” që Viktori e përdor për Martinin duke përftuar racizëm brendashqiptar dhe patologji të urrejtjes. Kaq mjafton që Viktori ta bëjë Martinin pre të Sigurimit të Shtetit duke i zbuluar Nesho Dragoit se ai ka shkruar një roman të dyshimtë. Si rezultat Neshua i thotë Viktorit: “Martini ka karakter dhe bindje antipushtet. Ai nuk është njeriu ynë.”

Tragjedia “Hamlet” në një vështrim të ri

Rishikimi i trashëgimisë letrare botërore, siç ndodh në këtë vepër me tragjedinë ‘Hamlet’, përbën një veçori të kësaj vepre që e ndeshim gjerësisht dhe mjeshtërisht në Veprën e Ismail Kadaresë. Sipas autorit, Klaudit nuk i duhej mbretëria e të vëllait, po mbretëresha Gertrudë, jo froni por shtrati. Nga ana tjetër edhe Gertruda mund të jetë joshur fillimisht nga Klaudi, pastaj ka zgjedhur fronin. Mos mbreti ishte i paaftë në shtrat? Pse u zgjodh helmi në vesh? Kujtohet paralelizmi me Egjistin e Klitemnestrën te Sofokliu, Paolon dhe Françeskën te “Komedia” e Dantes. Duket qartë se autori jo vetëm se e ka rilexuar tragjedinë e shqipëruar nga Noli, por ka parë edhe variantin rus të Pasternakut. Një detaj ilustrues: Noli përkthen “qyqe” kurse Pasternaku “kukuvajkë.” Qyqja dhe kukuvajka bashkohen te vetmia, por qyqja këndon ditën dhe kukuvajka natën. Noli e quan Ofelinë “zonjë”, kur ajo është “zonjushë”, kurse Pastërnaku e quan “ëmbëloshe.” Së fundi, autori ka vënë re se fjalët “mos të të rrejë mendja dhe dije mirë” nuk janë fare te përkthimi i Nolit.

Shkrimtari Samuil Ismari

Pjesa e fundit e romanit “Ç’lajme na sjell, Hermes?” i kushtohet shkrimtarit Samuil Ismari, por ai shfaqet gjatë gjithë romanit, duke filluar që në pjesën e parë. Ka ndonjë detaj që na bën ta lidhim me një shkrimtar real, që ishte ende i gjallë para dy muajsh: “Samuil Ismarit iu zmadhuan bebet e syve poshtë qelqeve të syzave optike.” Kur shkrimtari rrëmbehet nga policia, shtrohet pyetja: “Kush do t’i dilte krah? Prindërit atje, në qytetin e Jugut.” Duket qartë në vepër se autori është reshtuar në anën e adhuruesve të këtij shkrimtari. Kur Martini e pati takuar Samuilin në Moskë, i patën thënë se “është ylli në ngjitje i letërsisë së re shqipe,” kurse Martini i thotë Ljubës se “është një fenomen i letërsisë më të re.” Shumë besojnë se Ismari është i shenjuar me talent, andaj një palë mundohen t’ia hanë kokën dhe një palë tjetër ta mbrojnë. Madhështinë ia njohin edhe ata që nuk e duan ose janë dyshues: “Një qiellor me flatra, dhelpër e rafinuar… S’e dija që qenka karagjoz kaq i madh ky Samuil Ismari… Ai është një pusht karizmatik, sa çdo femër e bukur do të ëndërronte një histori dashurie me të, në mos më shumë, një flirt… Samuili është i talentuar… më i talentuari, por ama edhe me prirjet më të rrezikshme.”

Shkrimtari Tufa nuk është kufizuar vetëm me vlerësimet, por është i pari që e fton për të qenë pjesë e subjektit të veprës. Përpjekjet e Sigurimit të Shtetit për të shtënë në dorë romanin e birit të reaksionarit, arrijnë deri te marrja forcërisht e shkrimtarit Ismari nga policia dhe agjentët e sigurimit. Edhe pse shkrimtari Samuil përballet me dinjitet me represionin, autori gjen rast të bëjë edhe deklarimin e vet: “Nuk ka asgjë heroike në përballimin e torturave dhe nuk mund t’ia kërkosh askujt një heroizëm të tillë.” Ka dhe një shpjegim për titullin e kësaj pjese: Hermes është hyu që zbret në ballkonin e Samuilit dhe sjell “kumtet e qiejve.”

Kjo pjesë e fundit shfrytëzohet për të na çuar të shohim një galeri figurash nga Lidhja e Shkrimtarëve, disa prej të cilëve janë lehtësisht të identifikueshëm: Poeti hundëfajkua Dritan Agalliu – një yll fushor në ngjitje në qiellin e poezisë së angazhuar shqipe, me namin e Ezopit, që ia thotë për dolli. Kryetari i lidhjes, shoku Shute. Dafina Luçi – anëtare e detashmentit “Engjëjt e hekurt”, e re, tunduese, alturiste, gjithë sharm, stil dhe dell aventuresk. Nasihat Toçaj – prozator me subjekte sigurimsash, ambicioz i madh, servil, mediokër.

Historia

Agron Tufa i pari autor që në rrafshin artistik bën një luftë fyt për fyt e dhëmb për dhëmb me sistemin e diktaturës komuniste duke u ndalur në pikat më të zeza të atij sistemi. Ai guxon të heqë nga lista e temave tabu edhe çështje shumë të ndjeshme që lidhen me historinë e re të Shqipërisë, duke filluar nga lufta çlirimtare kur deklaron: “Historia do të vazhdojë të mbetet një bijë bastarde e kohës, përderisa atë do të vazhdojnë ta shkruajnë fitimtarët, sepse pergamena ku e shkruajnë do të jetë po e njëjta: lëkura e të mundurve.”

Në gojën e Martinit ai vë akuzën: “Pushteti ynë politik ka ardhur në qeverisje duke kryer krime gjatë dhe pas luftës.” Gjatë Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri u shfaqën dy palë me qasje të ndryshme ndaj pushtuesit, por të dyja palët kanë dhënë jetën për qëllimin më të epërm në emër të atdhedashurisë. Pse disa quhen “dëshmorë” dhe të tjerët “tradhëtarë”? Pse disave u ngrihen lapidarë e të tjerëve nuk u gjendet eshtrat?

Shtatzania e Ljubës

Shtatzania e Ljubës pasi Martini është asgjësuar dhe pa kontakt me ndonjë mashkull tjetër, i ka dhënë titullin krejt romanit. A kishte aftësi koitale dorëshkrimi i Martinit që gëlltiti për të sjellë ngjizjen e papërlyeme? A është një mrekulli? “Asnjëra prej fjalëve nuk e shpreh gjendjen e saktë të një gruaje, së cilës ia kanë thithur me shiringë shpresën deri në pikën e fundit.” Autori ka krijuar një linjë speciale subjekti për këtë rrjedhë të pazakontë të fatit të saj tragjik. Si gjithçka tjetër në mjedisin shqiptar, dukuria bëhet pronë e thashethemnajës, ajo kapërcen cakun e shqetësimit familjar, hyn te rrethi shoqëror, madje autori thërret në skenë mjekun Zef Sheldia si zëdhënës shkencor i kësaj ngjizjeje të papërlyeme, na fut në hullitë e shkencës dhe alkimisë dhe në labirinthet e partenogjenezës dhe telegonisë, e vendos nën lupën e orgazmës dhe regjistrimit të materialit trashëgimor.

Mjedisi rus

Një përkthim i romanit në gjuhën ruse do të tërhiqte vëmendjen në Rusi, sepse shtohet një tjetër shkrimtar shqiptar që ka qëndruar disa vite në Moskë i cili sjell detaje me toponime që provojnë njohjen e kryeqytetit rus, sjell krahasime gjuhësore që e tregojnë si njohës të gjuhës ruse. Mbi të gjitha është vendosja e një gruaje ruse në qendër të veprës dhe ngritja e saj në piedestalin e heroinës që mund të rishtrijë strukturën metalike mbi urën e dëmtuar nga agresioni rus në Ukrainë.

(Romani “Ngjizja e papërlyeme” i Agron Tufës, Onufri 2021)