Harry Bajraktari/

UÇK-ja nuk është organizatë kriminale; ajo ishte Ushtria Çlirimtare e një populli të shtypur që po kërkonte liri e pavarësi. Serbia ishte ajo që kreu krime lufte, vrau e masakroi civilë, dogji fshatra e qytete dhe dëboi një milion shqiptarë nga shtëpitë e tyre, derisa ndërhyrja e Amerikës dhe NATO-s ndaloi këtë makineri të spastrimit etnik dhe gjenocidit ndaj shqiptarëve.

Ajo që po bën sot Gjykata Speciale në Hagë nuk i shërben drejtësisë dhe as paqes në Ballkan. Kjo është një përpjekje për ta rishkruar historinë dhe për ta zhvendosur fokusin nga agresori tek viktima, duke krijuar një barazi të rreme midis një ushtrie çlirimtare dhe aparatit kriminal shtetëror serb që shkaktoi të gjitha luftërat e Ballkanit.

Washingtoni dhe bota perëndimore duhet të veprojnë, që ky mekanizëm të mos shndërrohet në instrument të falsifikimit të historisë.

Populli ynë dhe komuniteti shqiptaro-amerikan kërkojnë drejtësi.

Hamid Alaj/

Në Qendrën Komunitare Shqiptare (Albanian Community Center) në Staten Island komuniteti krajan nën udhëheqjen e shoqatës së tyre e cila mban emrin e këtij komuniteti dhe trevës nga vinë ata-Shoqata Kraja, sot në përputhje me aktet dhe procedurat statusore të sajë mbajti mbledhjen e sajë të parë të vitit 2026 e cila përkoi me zgjedhjet e pergjithshme për kryesin e re. Fjalën e hapjes e mbajti nën/kryetari i kësaj shoqate z. Hysen Kraja, aktivistë, humanitarë dhe kontribues i dalluar në komunitetin krajan dhe jo vetëm. Pastaj fjalën e përshëndetjes e mori edhe kryetarja në dorzim deryre të Shoqatës Kraja znj. Venera Gjenashi e cila në fillim të fjalimit të saj i përshëndeti të pranishmit për pjesmarrjen e tyre dhe në vazhdim të fjalimit të saj ajo përcolli falenderimet më të mira për komunitetin krajan për përkrahjen e tyre të mandatit të saj dy vjeçar si kryetara e kësaj shoqate duke vënë në dukje se të punosh me komunitetin krajan është një privilegj dhe kënaqësi shpirtërore duke udhëhequr një nga shoqatat e para dhe më të suksesshme të diasporës shqiptare.

Pasta fjalën në vazhdim e mori përsëri nën/ kryetari i shoqatës z. Hysen Kraja. Fjalët e tija sa të qëlluara po aqë domethënëse, i drejtohet komunitetit të pranishëm krajan i cili i falenderoj të pranishmit për pjesmarrjen e tyre dhe në vazhdim të fjalimit të tij paraqiti kandidaturen e individit i cila ka shprehur dëshirën që të kandidojë për kryetar të Shoqatës Kraja po pa lënë anash duke ju drejtua të pranishmëve nese ka dikush qe ka ndonji propozim për kryetar përveç kandiduesit në fjalë.

Ai në vazhdim tha se kandidati i vetëm për kryetar i Shoqatë Kraja është vetëm një dhe ai është z. Sylejman Vela. Të gjithë të parnishmit njëzëri u pajtuan me këtë kandidat për kryetar të ardhshëm dy vjeçar të Shoqatës Kraja. Z. Sylejman Vela me votim të hapur në prani të pjesmarrësve në këtë mbledhje u zgjodh unanimisht Kryetar i Shoqatës “Kraja” për mandatin e ardhshëm dyvjeçar. Zgjedhja e tij u mbështet nga gjithë të pranishmit të cilët shprehën besimin që veprimtaria e shoqatës të jetë në shërbim të komunitetit krajan këtu në diasporë dhe në vendlindje-Krajë dhe jo vetëm. Me pranimin e detyrës si kryetar i ardhshëm i Shoqatës Kraja z. Sylejman Vela mbajti fjalim e tij të rastit si pranues i detyrës së tij si kryetar. Gjatë fjalimit të tij sa domethënëse po aq inspiruese i përshëndet dhe i falenderoj të pranishmit për votën e tyre, përkrahjen dhe besimin që ata treguan për ta udhëhequr shoqatën për dy vitete e ardhshme. Gjatë fjalimit të tij u zotua se puna ime me punën tuaj të përbashkët në instancat e shoqatës dhe përkrahjen të mirë të komunitetit krajan do të kryhet me përkushtim dhe përgjegjësi morale e humanitare për Krajën dhe krajanët dhe jo vetëm.

Kush është z. Sylejman Vela? I lindur në fshatin Bes(ë) të Krajës (Shestanit) në një familje me tredita atdhetare dhe komunitare. Si shumë bashkëvendas të tij emigroi në SHBA-New York ku filloi punë dhe krijoi familjen e tij të mrekullueshme. Sylejmani pas disa viteve punë hapë biznesin e vet duke arritur një sukse të madh me punën e tij profesioniste dhe sot e kësaj dite vazhdon të jetë një biznesmen i dalluar në komunitet. Ai dallohet me punët e tij dhe humanizmin e tij jo vetëm në komunitetin krajan por edhe më gjërë. Bamirësia, humanizmi, ndihmat dhe kontributete e tija janë moto e jetës së tij. Ai din ta shtrij dorën edhe aty ku ndoshta të tjerët nuk marrin guximin e tillë vetëm që ai që ka nevojë ta ndiej veten edhe ai në mesin e të mirëve.

Bamirësit dhe humanizmi i tij shtrihet dhe i tejkalon kufijtë edhe përtej trevës nga ai vjen- Kraja. I edukuar familjarisht dhe shpirtërisht në vepra të mira për Sylejmanin këto janë inspirim i vlerave humanitare. “Duhet të ndihmojmë të varfërit, tu tregojmë paqën gjithkujtë, të përhapim në mes njerëzve dashurinë, respektin, të kultivojmë të mirën dhe të ndihmojmë njëri tjetrin”. Këto janë fjalët që le të kuptojmë se ky është Kryetari i posazgjedhur i Shoqatës Kraja z. Sylejman Vela. Autori i këtij shkrimi i uron shumë suksese në detyrën e marrun përsipër si Kryetar i Shoqatës Kraja, mbarësi dhe punë të mbarë në të mirë të shoqatës dhe komunitetit që ajo përfaqëson.

Dr. Paulin Marku/

Veprimtaria e Abas Kupit është e ndarë, sa në Shqipëri dhe sa në emigracion. Nepërmjet aktivitetit polik ai dallohet si një veprimtar i shquar që luftoi regjimin komunist dhe nuk u pajtua asnjëherë, deri në ditën e tij të vdekjes. Abas Kupi ishte kundërshtarë i hapur i regjimin komunist, të udhëhequr nga Enver Hoxha dhe dëshmoi oponencë në emigracion nëpërmjet Lëvizjes së Legalitetit. Ai kundërshtoi regjimin nëpërmjet lëvizjes së Legalitetit, bashkoi shumë bashkatdhetar të pakënaqur ndaj regjimin dhe bashkpunoi edhe me shumë organizata e grupime antikomuniste në diasporë. Abas Kupi ishte ushqyer me vlera atdhetare e nacionaliste dhe kishte dëshmuar guxim që në vitin 1914 kur kishte kundërshtuar lëvizjen Haxhi Qamilit, edhe pse atëherë ishte në moshë të re, vetëm 22 vjeç. Pas kundërshtisë së lëvizjes Qamiliste, evidentohet se kishte kundërshti e përplasje edhe me pushtetarët e asaj kohe në Shqipëri.  Me mbretin Ahmet Zogu ndërtuan marrëdhënie bashkëpunimi dhe fituan besim të ndërsjellët dhe arritën të kenë raporte tepër të mira, deri në ditën e vdekjes të Ahmet Zogut. Po ashtu, Abas Kupi mbajti marrëdhënie të ngushta edhe me pasardhësit e familjes zogiste. Gjatë periudhës së Zogut, Abas Kupit iu besuan poste të rëndësishme në radhët e rendit dhe sigurisë publike dhe shërbeu në Krujë, Durrës, Vlorë dhe së fundmi komandat Abas Kupi gjendet në postet drejtuese në Durrës dhe bëri rezistencë me disa patriotë të tjerë, për të mbrojtur vendin nga pushtimi i Italisë, të 7 prillit 1939. Durrësi ishte qyteti i fundit bregdetar që u dorëzua, pasi më parë kishin rënë qytete si, Shkodra, Shëngjini, Vlora, Saranda etj… por falë rezistencës së Abas Kupit me shumë atdhetarë të tjerë pati rezistencë luftarake në bregdetin e Durrësit. Marrja e drejtimit të Shqipërisë nga komunistët  me në krye, Enver Hoxhën do të shkaktonin një valë arrestimesh, persekutimesh, internimesh, me shumë vuajtje ku nuk kursyen as fëmijë, gra e pleq e plaka të cilët përfunduan nëpër kampe internimi. Gjithashtu, regjimi komunist shkaktoj traumë sociale, krizë ekonomike dhe shumë kundërshtarë të sistemit diktatorial të Enver Hoxhës përfunduan nëpër burgje dhe me eliminime fizike, disa prej tyre s’ju gjeten as eshtrat e tyre. Për këto arsye të lartpërmendura, e shumë forma dhune e persekutimi të tjera, pati një valë largimesh nga Shqipëria. Ata që nuk pajtoheshin me regjimin dhe ishin kundër sistemit, u detyruan të largoheshin nga Shqipëria, ku një ndër shumë të larguarit, ishte edhe Abas Kupi. 

Për Abas Kupin do të rifillonte sfida e jetës në emigrim, sa në Evropë, Azi, Afrikë dhe në Amerikë. Por ai as nuk u dorëzua dhe as nuk u inkurajua por u aktivizua në jetën publike politike dhe ishte aktiv në komunitetin shqiptar në emigracion nëpërmjet Lëvizjes së Legalitetit për të luftuar regjimin komunist në Shqipëri. Në diasporë u organizuan shoqata, komitete e lëvizje antikomuniste të shumta, të cilat funksiononin vepronin të ndara por në vitin 1949 filluan të bashkëpunonin për të qenë të bashkuar kundër regjimit dhe disa figura patriotike të kohës, si Mit’hat Frashëri, Abas Kupi, Zef Pali, Said Kryeziu etj…, mendonin se duhet patur një organizim të përbashkët, Komiteti Kombëtar “Shqipëria e Lirë”. Formimi i komitetit do t’ju jepte mundësinë të bashkonin opozitarët shqiptar dhe do të shkonin nëpër vende të Evropës, Gjermani, Francë, Angli, Itali, etj. Po ashtu, udhëtuan dhe në SHBA, së bashku me Mit’hat Frashërin, Said Kryeziun, Zef Palin, e Abas Kupi për të takuar shqiptarët antikomunist dhe për të lobuar me përfaqësues të vendeve të ndryshme. Ata punuan për ndërgjegjësimin e opinionit publik nëpërmjet shtypit të kohës, radiove me emisionet radiofonike, takimeve me bashkatdhetar në emigracion për të demaskuar komunizmin, kundërshtimeve ndaj politikës së ashpër shtypëse të Enver Hoxhës dhe grupit të tij që ishin të vendosur për eliminimin e kundërshtarëve politik të qeverisë së Tiranës me çdo formë (internime, persekutime deri në eliminimin fizik). Ata kundërshtonin regjimin nëpërmjet shtypit në emigracion “Shqiptari i Lirë” “Atdheu”, në gazetën “Dielli” e broshurave të ndryshme shtypur në emigracion. Lidhur me kundërshtarët politik të regjimit, Tirana Zyrtare kishte marrë informacion se Abas Kupi kishte vizituar Amerikën dhe Kanadanë në 1958 duke takuar të arratisur politik dhe se po vazhdonte përpjekjet për të bashkuar shqiptarë në Lëvizjen e Legalitetit.

Abas Kupi qëndroi në Romë Itali deri në 1957 dhe pastaj sa në nëpër Evropë sa në Amerikë e Kanada, deri në vitin 1968 që shënon largimin përfundimtar të tij nga Evropa dhe zhvendoset në New York, USA . Ai u mirëprit nga të afërmit (djemtë, nipa, të afërm, miq e shokë të shumtë), si dhe pati një pritje të ngrohtë edhe nga antikomunistët që jetonin në Amerikë. Veprimtaria e mërgatës shqiptare ishte aktive kundër regjimit komunist dhe i jepte mundësinë të kishte veprimtari politike dhe këtë mundësi e shfrytëzoi Abaz Kupi duke organizuar takime dhe manifestime të ndryshme me diasporën e Amerikës. 

Në vitin 1952 “Vatra” nëpërmjet gazetës “Dielli” shprehej se një numër i madh antikomunistësh kanë ardhur në Amerikë dhe po bëjnë propagandë të fortë kundër regjimit komunist dhe se besojnë në principet demokratike. Qeveria shqiptare i frikohej bashkimit të emigracionit shqiptar të Amerikës. Gazeta Dielli kritikonte sistemin komunist të Enver Hoxhës. Vizita e Leka Zogut në Amerikë dhe mbajtja e një takim në Michigan me kryetarin e “Vatrës” dhe me përfaqësues të komunitetit shqiptar që ishin antikomunistë nxiti komunitetin shqiptar për të bashkëpunuar kundër regjimit të Enver Hoxhës. Editori i “Diellit” Xhevat Kallajxhiu kritikonte qeverinë e Tiranës dhe i kërkonte të ndryshonte qasje dhe të mos të mbetej e izoluar nga bota. Xhevat Kallajxhiu po sjelltë në shtypin e gazetës “Dielli” antikomunistët, Mit’hat Frasheri, Abaz Kupi, Vasil Andoni, etj …

Sipas dokumenteve të arkivave të kohës, Ministria e Jashtme e Shqipërisë informohej rregullisht lidhur me emigracionin politik shqiptar në SHBA dhe për veprimtarinë e tyre dhe për aktivitetin e tyre kundër regjimit komunist. Dokumenti pohonte se citoj: “grupe të ndryshme të emigracionit reaksionar që ekzistojnë këtu, qendrat dhe shtypi i tyre. Raportonte se: “Gjatë gjysmës së parë të 1960-ës, gjendja në emigracionin politik në SHBA nuk ka pasur ndryshime me rëndësi. Numri i të arratisurve që ndodhen këtu ka ardhur duke u shtuar, se kanë vazhduar të vinë persona nga Evropa Perëndimore. 1. “Komiteti Shqipëri e Lirë”, 2. Grupi i Ballit Kombëtar, 3. Grupi i Bllokut Indipendent, 4. Grupet zogiste. 5.Grupet e “Legalitetit”. Këtu qëndrojnë disa nga krerët kryesorë të të dy grupeve zogiste si dhe disa nga ata zogistë që qëndrojnë të çkëputur. Konkretisht qëndrojnë këtu: Gaqo Gogua e Selim Damani të “Partisë Monarkiste”; Abaz Kupi i grupit të “Legalitetit” (ky ka bërë një seri lëvizjesh në qytetet të ndryshme si në Detroit, Çikago e Toronto, por nuk dijmë se ku qëndron tani); Nuçi Kota e të tjerë zogistë të çkëputur. Në relacionin e mëposhtëm drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme, lidhur me emigracionin ekonomik dhe politik shqiptar në SHBA dhe aktivitetin e tij gjatë muajve janar-korrik 1963, New York, më 10 gusht 1963 pasqyrohet veprimtaria dhe gjendja ekonomike e shqiptarëve në USA për periudhën janar-korrik 1963: Grupi i “Bashkimit shqiptar”, Lidhja e Prizrenit, Federata Pan Epirote e Amerikës, Organizata e “Vatrës”, Mbi Komitetin “Shqipëria e Lirë, Blloku Indipendent, Mbi Ballin e Bashkuar të Hasan Dostit dhe Ali Këlcyrës, Legaliteti dhe grupi monarkist. Ashtu siç paraqitet edhe në dokumentacionin e kohës veprimtaria e emigracionit shqiptar në Amerikë ndiqej me interes nga regjimi komunist. 

Në fund të vitit të kaluar u bë riorganizimi i Legalitetit. Iniciatorët kryesorë të kësaj ishin Nuçi Kota dhe Selim Damani. Mbas shumë përpjekjesh, në fund të nëntorit 1962 në New York u mbajt kongresi i parë i organizatës kombëtare “Lëvizja e Legalitetit”. Delegatë të degëve të Legalitetit në shtete të tjera, por që nuk patën mundësi të merrnin pjesë në kongres, emëruan përfaqësues të tyre nga legalistët këtu. Vetëm nëpërmjet një procedure të këtillë u bë e mundur mbajtja e kongresit. Folësi kryesor në kongres ishin Nuçi Kota dhe Selim Damani, të cilët parashtruan platformën e organizatës të përpunuar në projekt programin dhe projektstatutin e Legalitetit. Për drejtimin e punimeve të kongresit u zgjodh Reshat Agaj. 

Në kongres u zgjodh Këshilli Kombëtar i organizatës me kryetar Abaz Kupin, nënkryetar, Ferid Dervishin dhe anëtarë: Nusret Bejkosala, Reis Agaj, Hamza Drini, Hodo Kulla, Agim Sula, Kadri Sina, Ali Temali, Tahir Markia, Enver Shaska etj. U zgjodh gjithashtu edhe Këshilli Qendror i Legalitetit me Nuçi Kotën dhe Selim Damanin – sekretar dhe zv. sekretar të Përgjithshëm respektivisht dhe me anëtarë: Faik Bukmiri, Xhemali Bajrami, Arif Bylykbashi, Muhedin Haxhiu, Adem Hodo, Ragim Lohja, Lek Martini, Fuad Myftiu, Mazar Pustina, Ferdin Toptani etj. Në kongres morën pjesë të ftuar amerikanë, përfaqësues të organizatave të tjera të emigracionit reaksionar shqiptar, si dhe të emigracionit të vendeve të tjera.

Intelektualët dhe veprimtarët politikë jo vetëm nuk gjetën hapsirë për të kontribuar ne vendin e tyre por ata u përzunë nga regjimi komunist i Enver Hoxhës siç ishte Abas Kupi. Është një paralelizëm tragjik ku e njëjta gjë ndodh edhe sot me qeverinë e socialistëve ku rinia, intelektualet dhe elita e kombit është përzene nga atdheu prej qeverisë Rama. Patriotet nuk e harrojne kurre atdheun dhe ne çdo kohe do ta luftojne te keqen qe shkaterron shtetin, atdheun dhe kombin. Fatin e Abas Kupit edhe pas 50 vitesh e jetojnë tragjikisht mijëra patriotë shqiptarë të larguar larg atdheut nga regjimi monkratik i socialisteve në pushtet.

Abas Kupi nuk hoqi dorë nga aktiviteti politik dhe jeta aktive në komunitet në emigracion ku nëpërmjet Lëvizjes së Legalitetit punoi dhe veproi duke marre pjese në Kongrese e në festime të ndryshme në diasporë. Ai bëhet anëtarë i Federatës “Vatra” dhe merrte pjesë në aktivitete komunitare shqiptare në Amerikë. Vdiq më 9 janar 1976 në New York. Ai u përcoll në banesën e fundit nga të afërm, miq, legalist dhe bashkëkombës të shumtë për ti bërë respektin dhe nderime të merituara shqiptarit, luftëtarit, komandantin Abas Kupi. Po ashtu, familjes i mbërritën edhe shumë telegrame ngushëllimi nga Amerika, Kanadaja, Australia, Evropa, si dhe shkruajtën edhe disa gazeta për Abas Kupin. Varrimi u bë më 14 janar 1976.

“Vetëtimë që paralajmëroi stuhinë” (Ismail Kadare)

Nga Frank Shkreli

                                                                   Pjetër Leka Ivezaj

Lajmin e hidhur për kalimin në amshim të Pjetër Lekë Ivezajt e lexova në portalin e Kishës Katolike Shqiptare Shën Pali në Rochester Hills. Të shtetit Miçigan: “Me dhimbje të madhe dhe zemër të thyer, familja Ivezaj njofton komunitetin shqiptar se më datën 27 janar 2026, paqësisht në shtëpi, i rrethuar nga të dashurit e tij, në moshën 69-vjeçare, ndërroi jetë Pjetër Leka Ivezaj”. 

Në vitin 1986, Pjetër Ivezaj u arrestua në Mal të Zi—një akt ilegal që pasqyronte realitetin e zymtë të kohës për shqiptarët që guxonin të mendonin ndryshe dhe që kërkonin të drejtat e tyre legjitime, anë e mbanë trojeve shqiptare. Tani e dijmë se arrestimi i tij nuk ishte thjesht një çështje penale por ishte një përpjekje për ta heshtur zërin e një njeriu që refuzoi nënshtrimin, por edhe të shqiptarëve në përgjithsi.  Përvoja e tij e hidhur në duar të autoriteteve komuniste jugollave, siç ishte për shumë bashkvendas të tij, la plagë të thella, por edhe dëshmi të forta të  karakterit të një malësori që nuk u dorëzua, ndërsa shpalosi, njëkohsisht, para botës së qytetëruar fytyrën e kalbur të negjimit terrorist sllavo-komunist të ish-Jugiosllavisë.

Por qëllimi i këtij shkrimi të shkurtër me këtë rast morti nuk është historia e arrestimit, burgosjes as edhe e lirimit të Pjetër Ivezajt nga burgjet e ish-Jugosllavisë komuniste me ndihmën e autoriteteve më të larta amerikane të viteve 1980-ave se do kërkonte më shumë kohë e hapësirë. Por dihet se ai u arrestua nga autoritet jugosllave si përfundim i aktiviteteve patriotike të Pjetrit, përfshir pjesëmarrjen e tij në demonstratat anti-jugosllave të komunitetit shqiptaro-amerikan këtu në Shtetet e Bashkuara në mbrojtje të të drejtave të njeriut për shqiptarët e Kosovës. Për ata që janë të interesuar për rastin Ivezaj dhe për atë periudhë, kjo histori është e dokumentuar sumë mirë në librin “Klithma e një shqiponje”, shkruar nga vëllai i Pjetrit, Dr. Fran L. Ivezaj.  Një libër jo vetëm letrar e autobiografik, por njëkohsisht, edhe një dëshmi e dokumentuar, historike dhe morale e asja periudhe.  Një tregim i gjallë i vuajtjeve, qëndresës dhe dinjitetit të shqiptarit nën shtypjet shekullore të sllavëve të jugut.  Në thelb të këtij libri qëndron drama e një familjeje shqiptare — familja e madhe patriotike Ivezaj nga Malësia e Madhe, simbol i qendresës. Veçanërisht, pasqyrohet me dokumenta, përndjekja politike e malësorit shqiptaro-amerikan, Pjetër Ivezajt nga autoritetet sllavo-komuniste jugosllave, përndjekje që më në fund u shndërrua në një simbol të fatit të keq kolektiv shtypës për mijëra shqiptarëve nga të gjitha trojet iliro-arbërore, nën ish-Jugollavinë komuniste, përfshir Kosovën. 

Por, dua të kujtoj — me këtë rast të zi për familjen dhe për mbarë komunitetin shqiptaro-amerikan — këtë simbol vuajtjesh e qëndrese në burgjet jugosllave të njërit prej atyre shqiptarëve të heshtur por edhe të palëkundur, siç ishte Pjetër Ivezaj, simbol i përndjekjeve politike dhe sakrificës personale. Duke e kujtuar atë si shembull të një qëndrese morale dhe kombëtare, i cili e pagoi shtrenjtë besnikërinë e tij ndaj Malësisë dhe shqiptarisë, lirisë, dinjitetit njerëzor dhe të drejtave bazë të njeriut, për të gjithë shqiptarët kudo ishin.

Dua t’a kujtoj atë rast, që në atë kohë i referoheshim si, “Çeshtja Ivezaj” — si një sfidë e madhe që paraqitej atëherë për komunitetin shqiptaro-amerikan por edhe për të gjithë shqiptarët, përball barbarive serbe kundër shqiptarëve, në adthe pore dhe këtu në Amerikë. Si sfidë po, por e kujtojmë edhe si shpresë: si një “vetëtimë që paralajmëroi stuhinë”, siç e ka cilësuar rastin e Pjetër Ivezajt, shkrimtari Ismail Kadare. Duke shtuar se, “Thyerja e tyre (autoriteteve jugosllave) përball Pjetër Ivezajt ishte shenja e parë e sigurtë se një epokë e re po afrohej në Ballkan. Për shqiptarët, në radhë të parë, por edhe për të gjithë të tjerët”, ka shkruar Kadare.  Ndërsa shkrimtari Dritëro Agolli ka komentuar rastin Ivezaj duke u shprehur se “Shteti komunist, që s’kishte prapsur as tanket para studentëve të Prishtinës me ’81-ën, detyrohet të tërheq dënimin e Pjetës Ivezajt”.  Dhe nëse, “Çeshtja Ivezaj” ose, “Fati i Pjetër Ivezajt po e paralajmëronte fatin e ndryshuar të shqiptarëve dhe të Kosovës”, siç ka thënë Rexhep Qosja, përfundimisht, kjo gjë u takon historianëve të ardhëshëm të thonë fjalën e vet, nëse fati i këtij malësori në duartë e barbarëve sllavë në vitin 1986, ishte vërtetë fillimi i triumfit përfundimtar të shqiptarëve mbi dehumanizimin serb në Ballkanin Perëndimor që eventualisht përfundoi me çlirimin dhe lirinë dhe pavarsinë që gëzon sot Kosova. 

Dua të kujtoj gjithashtu në këtë ditë të kalimit në amshim të Pjetër Ivezajt, duke shtuar se kjo “thyerje” e regjimit terrorist serb, vështirë se do kishte ndodhur pa interesimin dhe pjesëmarrjen e shumë faktorëve vendimtarë të politikës amerikane që, më në fund, çuan në lirimin e Pjetër Ivezajt nga burgu jugosllav. Nuk kam asnjë dyshim se kryesori në këtë mes ishte angazhimi aktiv institucional i Kongresit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në “Çeshtjen Ivezaj”. Fillimisht, ishin përfaqsuesit e shtetit Miçigan në Kongres, të nxitur dhe të mbështetur fuqishëm nga diaspora shqiptaro-amerikane, fillimisht nga shqiptarët e Detroitit me rrethe, kryesuar nga biznismeni dhe aktivisti i dalluar i komunitetit tonë këtu në Amerikë, Z. Ekrem Bardha. “Rasti Ivezaj” u soll në vëmendjen e autoriteteve qeveritare të Washington nga Z. Ekrem Bardha nëpërmjet mikut të tij, njërit prej përfaqësuesve të shtetit Michigan në Kongresin e Shteteve të Bashkuara, Z. William Broomfield. Kongresisti Broomfield kishte organizuar me kolegët e tij sesion-dëgjimi për këtë rast në Kongresin e Shteteve të Bashkuara në tetor, 1986. Mos qofsha gabim e para e këtij lloji, ekskluzivisht, për t’u informuar për fatin e një personi – një malësori të arrestuar e keqtrajtuar në burgjet jugosllave – por edhe për gjëndjen e rëndë të shqiptarëve në ish-Jugosllavinë e asaj kohe.

Ky presion nga komuniteti shqiptaro-amerikan dhe nga Kongresi i Shteteve të Bashkuara, u shoqërua në atë kohë edhe me raporte periodike të Departamentit të Shtetit dhe të enteve të tjera qeveritare dhe jo-qeveritare amerikane, ku flitej për shkeljet sistematike të drejtave të njeriut në Jugosllavi, duke e rritur për Beogradin, koston politike dhe diplomatike të mbajtjes në burg të figurave si Pjetër Ivezaj.  Prandaj, lirimi i tij nuk ishte thjesht rezultat i rrethanave të brendshme jugosllave, por produkt i ndërhyrjes ndërkombëtare, ku Kongresi Amerikan luajti rol kyç. Duhet të kujtojmë se ky episod mbetet një dëshmi konkrete se si demokracitë perëndimore, kur vihen në lëvizje nga komunitetet e tyre dhe nga parimet e lirisë dhe të demokracisë, mund të ndikojnë drejtpërdrejt në fatin e individëve të persekutuar dhe të kombeve të shtypur.

Dua të kujtoj. në këtë ditë të kalimit në amshim të Pjetër Ivezajt, për të gjithë shqiptarët, por sidomos për diasporën shqiptaro-amerikane se figura e Pjetër Ivezajt ka një domethënie të veçantë për të gjithë ne edhe pas largimit të tij nga kjo jetë.  Historia e Pjetër Ivezajt dhe shumë shqiptarëve si ai, të fund shekullit të kaluar, është bërë tanimë pjesë e mozaikut të vuajtjeve dhe qëndresës kombëtare shqiptare — një histori që meriton të ruhet dhe të përcillet brez pas brezi, këtu në mërgim dhe në atdhe.  Përvoja e hidhur e Pjetër Ivezajt na kujton sot të gjithë neve se pse u detyruam të largoheshim — me mijëra shqiptarë — nga trojet tona stërgjyshore, sidomos gjatë 1960-1970-ave.  Qe besa, duhet të na kujtojë të gjithëve këtu në Amerikë por edhe në Malësi, Shqipëri e Kosovë por dhe anë e mbanë trojeve shqiptare sot, se liria dhe demokracia sado e brishtë që është në trojet tona që gëzojnë sot shqiptarët, nuk duhet marrë kurrë si e mirëqenë, por për të cilat vlera duhet të luftohet çdo ditë, për t’I ruajtur e për t’i mbrojtur. 

Me ndarjen e Pjetër Ivezajt nga jeta, humbëm një dëshmitar të gjallë të një epoke padrejtësishë, por fituam një obligim moral: që të mos harrojmë!  Kujtimi i Pjetër Ivezajt na fton të flasim hapur për të kaluarën, por edhe të kujtojmë dhe të nderojmë viktimat e asaj historie të hidhur dhe të mbrojmë të vërtetën historike nga heshtja dhe relativizimi.  Ndarja e tij nga kjo jetë, le të shërbejë gjithashtu si një kujtesë se liria dhe identiteti kombëtar i shqiptarëve janë ruajtur edhe falë njerëzve të thjeshtë si Pjetër Ivezaj i Malësisë së Madhe, të cilët nuk u përkulën kurrë, përballë padrejtësive të historisë.

Kur ndahet nga kjo jetë një burrë si Pjetër Ivezaj, jo vetëm familja e ngushtë e familja më e gjërë, farefisi në mërgim dhe në Atdhe, por e gjithë mërgata jonë pëson një humbje të rëndë.  Kujtimi, vepra dhe dinjiteti i tij prej burrë-malësori mbeten trashëgimi të gjalla, jo vetëm në familjen e tij, por edhe tek të gjithë ata që e njohën, sidomos pjesëtarë të komunitetit shqiptaro-amerikan në Detroit. Pjetër Ivezaj pushoftë në paqë e Zoti i dhashtë forcë familjes dhe të afërmëve për të përballuar këtë dhimbje dhe humbje të rëndë.  Familjarëve dhe far-e-fisit kudo që janë nepër botë, disa prej të cilëve i kam njohur gjatë viteve, u paraqes ndjenjat e mia më të ndieshme dhe ngushëllimet më të sinqerta për humbjen e Pjetër Ivezajt. I përjetëshëm qoftë kujtimi i tij!

Frank Shkreli

                                Botimi i Librit, “Klithma e një shqiponje”, një ndërmarrje bujare për të qitur në dritë të Vërtetën, siç e ka përjetuar vet Pjetër Ivezaj dhe familja e tij. Me mirënjohje të thellë për ndihmën e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, këtij vendi të bekuar për të gjithë ne shqiptaro-amerikanët e vjetër e të rinj, për ndihmën e pakursyer të Amerikës gjatë historisë, në mbështetje të ekzistencës së racës shqiptare dhe të drejtave kombëtare të shqiptarëve. Përfshirë historinë moderne të angazhimit të përbashkët të komunitetit shqiptaro-amerikan me përfaqsues të enteve më të larta qeveritare të Shteteve të Bashkuara, siç ishte, “Çeshtja Ivezaj”.       

Pjetër Ivezaj me Kongresistin e Miçigenit, William Broomfield, një prej mbështetësve kryesorë të përpjekjeve për lirimin e tij nga burgjet jugosllave, n[ një pritje në sallën e Kishës Katolike Shqiptare, Shën paëi në Miçigan

                                        Pjetër Ivezaj në krye të demonstratës anti-jugosllave për të drejtat e shqiptarëve në Kosovë, Washington DC.  

Xhim Xhema, me origjinë nga Kosova — biznismeni dhe aktivisti i njohur shqiptaro-amerikan i çeshtjes së Kosovës ndër dekada dhe biznismeni dhe aktivisti tjetër i çeshtjeve kombëtare, Ekrem Bardha nga Leskoviku, kanë dëshmuar se nga ditët e para të demonstratave anti-jugosllave në Washington dhe qytetet tjera amerikane, që në fillim të 1980ave, ishin malësorët të parët ata që morën pjesë në tubime për lirinë dhe të drejtat e shqiptarëve të Kosovës!

Pjetër Ivezaj në demonstratë në Washington, 2006 – “Të drejtat në Mal të Zi, ose bashkë me Shqypni”.

Pjetër Ivezaj majtas, me Ambasadoren e Presidentit Ronald Reagan pranë Kombeve të Bashkuara, Jean Kirkpatrick

Fotot: Nga libri “Klithma e një shqiponje” e autorit Dr Fran L. Ivezaj –Kërkoj ndjesë për kualitetin e forografive.

Nga Mihal Ciko/

Në historinë e diasporës shqiptare dhe arbëreshe në Itali, tensioni mes ruajtjes së identitetit dhe integrimit në shoqërinë pritëse nuk është shfaqur kurrë si konflikt i hapur. Ai ka qenë dhe mbetet një proces i heshtur, i përditshëm, i brendshëm. Një tension që nuk lexohet në dokumente zyrtare, por në mënyrën si flitet në familje, në gjuhën që humbet gradualisht terren, në kujtesën që përpiqet të mos zbehet.

Për komunitetet arbëreshe, identiteti nuk është thjesht përkatësi kulturore. Ai është trashëgimi historike, e ruajtur për shekuj përmes gjuhës, riteve, këngëve dhe një vetëdijeje kolektive që ka rezistuar kohës. Sot, megjithatë, sfida kryesore nuk vjen nga jashtë, por nga brenda shoqërisë moderne ku integrimi është kusht i domosdoshëm për qytetari dhe pjesëmarrje sociale.

Gjuha është fusha ku ky tension bëhet më i dukshëm. Arbërishtja dhe shqipja mbeten gjuhë të familjes, të emocioneve, të kujtesës. Italishtja është gjuha e shkollës, e punës dhe e së ardhmes. Shumë të rinj i kuptojnë të dyja, por flasin vetëm njërën. Pyetja që lind nuk është thjesht nëse kjo përbën humbje, por çfarë ndodh me identitetin kur gjuha pushon së jetuari si praktikë e përditshme dhe mbetet vetëm simbol.

Integrimi, nga ana tjetër, nuk është armik i identitetit. Ai është i nevojshëm dhe i pashmangshëm. Por integrimi pa rrënjë kulturore rrezikon të prodhojë individë të shkëputur nga memoria e tyre. Ndërsa ruajtja e identitetit pa dialog me shoqërinë përreth rrezikon të kthehet në folklor të ngrirë, në një identitet muzeal që nuk flet më me realitetin.

Kjo dilemë shfaqet qartë në raportin mes brezave. Brezi i vjetër e sheh ruajtjen e identitetit si formë mbijetese. Brezi i mesëm jeton mes dy kodeve kulturore, shpesh me ndjenjën e përgjegjësisë dhe lodhjes njëkohësisht. Brezi i ri, ndërkohë, e përjeton integrimin si normalitet dhe identitetin si diçka që rinegociohet përmes artit, gjuhës hibride, muzikës dhe formave të reja të shprehjes.

Kjo nuk duhet parë domosdoshmërisht si humbje, por si transformim identitar. Identiteti italo-shqiptar sot nuk është më një model i ngurtë, por një proces në lëvizje. Një hapësirë ndërmjetëse ku kujtesa dhe e tashmja dialogojnë vazhdimisht.

Sfida reale nuk është të zgjedhim mes ruajtjes dhe integrimit, por të gjejmë mënyrën se si të bashkëjetojnë. Identiteti që mbijeton nuk është ai që mbyllet nga frika e humbjes, por ai që ka guximin të dialogojë me ndryshimin pa mohuar rrënjët e veta.

Në fund, tensioni mes ruajtjes së identitetit dhe integrimit nuk ka një zgjidhje përfundimtare. Ai kërkon vetëdije, jo receta. Sepse identiteti arbëresh dhe shqiptar në Itali nuk është një pyetje për t’u mbyllur, por një rrëfim i hapur që vazhdon të shkruhet çdo ditë.