Institucioni përfaqësues: Kosova Global Talent Center – Prishtinë Përfaqësuese ekskluzive për Kosovën e Neo Science Olympiad (USA): Merita Aliçkaj Lezi, Themeluese & Drejtoreshë Ekzekutive Lokacioni i garës: Orlando, Florida, Shtetet e Bashkuara të Amerikës Data:10-15 janar 2026

Përmbledhje Delegacioni i nxënësve nga Kosova ka shënuar rezultate të jashtëzakonshme në Neo Science Olympiad 2026, një nga garat më prestigjioze ndërkombëtare në fushat Matematikë, Shkencë, Biologji, Kimi, Inteligjencë Artificiale (AI) dhe Kodim. Organizimi, përzgjedhja dhe përgatitja akademike e nxënësve është realizuar nga Kosova Global Talent Center, nën udhëheqjen e znj. Merita Aliçkaj Lezi. Arritjet kryesore – “Best of the Best (Gold Medal)”  Adri Vila (Klasa 9) – Biologji (Vendi i Parë, Best of the Best), Kodim  Nil Kelmendi (Klasa 3) – Matematikë (Vendi i Parë, Best of the Best), Shkencë  Jeton Sylejmani (Klasa 7) – Shkencë (Vendi i Dytë, Best of the Best), Matematikë  Gjin Rrahmani (Klasa 10) – Biologji (Vendi i Tretë, Best of the Best), AI, Matematikë  Tana Camaj (Klasa 10) – Kimi (Vendi i Dytë, Best of the Best), Matematikë  Aulona Demolli (Klasa 10) – Kimi (Vendi i Tretë, Best of the Best), Biologji  Harun Hondozi (Klasa 6) – Shkencë (Vendi i Tretë, Best of the Best), Matematikë Medalje të tjera  Qazim Osaj (Klasa 7) – Matematikë, Shkencë  Molos Gashi (Klasa 5) – AI, Shkencë, Matematikë, Kodim  Lum Rrahmani (Klasa 6) – AI, Matematikë  Asija Vitaku (Klasa 8) – Matematikë, Kodim  Amar Halimi (Klasa 8) – Kodim,Bronze AI Bronze  Lum Paçarada (Klasa 9) – Matematikë, Kimi.

Përfundim: Këto rezultate përfaqësojnë një sukses të rëndësishëm për arsimin dhe talentin e të rinjve nga Kosova, duke dëshmuar se me mbështetje institucionale, bashkëpunim dhe përgatitje profesionale, nxënësit tanë mund të konkurrojnë denjësisht në nivel global.Vlenë me u përmend se shpenzimet për biletat e udhetimit u mbështeten nga Qeveria e Kosovës,poashtu shumë bashkëatdhetar nga Amerika na kanë përkrah përmes kampanjes qrmes kampanjes që kemi pas active para udhetimit.

---

---

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 18 janar 2026

Gazeta australiane “The Lithgow Mercury” ka botuar, të mërkurën e 8 majit 1929, në faqen n°5, një rrëfim asokohe për gratë e Shqipërisë, të cilin Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Gratë e Shqipërisë

Në një ditë me diell, vështirë se mund të mos e vësh re pamjen e një gruaje shqiptare. E gjatë dhe hijerëndë, ajo lëviz me hijeshi ; busti i saj i ngushtë prej kadifeje është i mbuluar me monedha ari, stoli argjendi, tokëza të smaltuara me ngjyra të ndezura dhe vargje rruazash shumëngjyrëshe. Mbulesa e kokës — zakonisht një kapuç i kuq prej mëndafshi, i ngushtë pas koke — është e qëndisur me fije ari dhe argjendi, dhe rreth e rrotull i janë qepur monedha të rënda ari.

Ato jetojnë në një vend me male të zymta dhe lumenj të errët e të rrëmbyeshëm, megjithatë lulet e mrekullueshme dhe qielli blu i thellë u kanë mësuar vlerën e vërtetë të ngjyrës. Këtë dashuri për ngjyrën e sjellin në veshjet e tyre dhe në shtëpitë e pastra e të rregullta. Me gishta të shpejtë e të shkathët, krijojnë motive të zgjuara e të papritura në pantallonat e kuqe dhe jeshile të ndezura që veshin burrat dhe djemtë e tyre. Ato kujdesen shumë që rrobat e meshkujve të familjes të jenë në harmoni me veshjen e tyre vezulluese.

Jeta e tyre është plot rrezik dhe pasiguri. Si komb, shqiptarët nuk duan asgjë më shumë se luftën “për një kauzë të drejtë”, dhe gratë e tyre mësohen që në moshë të vogël të përdorin hanxharin dhe të mbajnë pushkën mbi supe. Jeta në shtëpi të ngjeshura mes maleve ose të ngritura në maja të rrezikshme i ka forcuar si duart ashtu edhe zemrat e grave shqiptare. Të ëmbla janë buzëqeshjet që u dhurojnë miqve, por sytë e tyre të errët mund të shpërthejnë në një tërbim që nuk premton mëshirë për armikun.

Edhe pse, si popull, ata pohojnë besimin islam, gratë shqiptare gëzojnë një liri të paimagjinueshme në vendet rreptësisht myslimane. Ato dalin me fytyrat e tyre të bukura të pambuluara dhe nuk shmangin të huajt. Megjithatë, në jetën familjare mbizotëron ligji mysliman dhe burri është zotëria dhe sundimtari suprem i shtëpisë. Por, ndryshe nga myslimanë të tjerë, ato nuk heqin dorë nga vera.

Paja e nuses përbëhet kryesisht nga monedha të lashta ari. Një nga zakonet më të çuditshme të martesës është ceremonia në të cilën nusja tërhiqet me forcë drejt shtëpisë së dhëndrit nga vëllezërit ose xhaxhallarët e saj. Edukata e mirë kërkon që ajo të tregojë rezistencë të dhunshme gjatë gjithë rrugës dhe, nëse nuk ulërin mjaftueshëm, kjo merret si shenjë se jeta e saj martesore nuk do të shkojë mirë.

Federata Panshqiptare e Amerikës “VATRA” – Dega Boston me Prof. as. Dr. Jonela Spaho, Dekane e Fakultetit të Edukimit dhe Filologjisë

Universiteti “Fan S. Noli”, Korçë

Këtë të Diel, më 28 dhjetor 2025

Ora 1:00 PM

Adresa: 245 D St., South Boston, MA 02127, te Kisha “Shën Trinia” në jug të Bostonit!

Tema e takimit:

• Jeta dhe vepra e Kristo Floqit

• Themelues i “VATRA”-s dhe i gazetës Dielli

• Themelues i komedisë shqiptare

• Poet, dramaturg dhe erudit i shquar

Prezantim librash:

Libër studimor mbi jetën dhe veprën e Kristo Floqit si dhe botim shkencor me komedi të Kristo Floqit dhe autorëve si Mihal Grameno, Filip Postoli, Ilo Mitkë Qafëzezi, etj., të sjella sipas teksteve origjinale dhe të shoqëruara me aparat kritik!

Një aktivitet i veçantë kulturor, organizuar gjatë një vizite të shkurtër të autores në SHBA.

Të ftuar janë të gjithë anëtarët e komunitetit shqiptar, intelektualë, studiues dhe dashamirës të kulturës shqiptare.

Sakrifica, rezistenca dhe doktrina morale e lirisë shqiptare.

Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Historia e kombeve nuk ndërtohet vetëm nga traktate, konferenca dhe marrëveshje diplomatike. Ajo ndërtohet, mbi të gjitha, nga gjaku i derdhur për liri, nga njerëz që në çastet më të errëta të historisë zgjedhin të mos heshtin. Marie Shllaku i përket pikërisht kësaj kategorie të rrallë njerëzish, për të cilët jeta personale ishte më pak e rëndësishme se fati i kombit.

Ajo ishte e re në moshë, por e pjekur në vetëdije kombëtare. Ishte e re në vite, por e përjetshme në ideal. Në këtë kuptim, Marie Shllaku nuk është vetëm figurë historike – ajo është koncept moral i rezistencës shqiptare.

Fjalët e saj, të shqiptuara me qetësi dhe dinjitet përballë vdekjes, janë ndër dëshmitë më të fuqishme të ndërgjegjes kombëtare shqiptare:

Këto thënie nuk janë vetëm emocionale. Ato janë tezë politike, akt akuzues ndaj shtypjes dhe program moral për brezat që vijnë.

Sakrifica si akt i vetëdijshëm politik: rasti Marie Shllaku

Në dallim nga viktimat e rastësishme të dhunës, Marie Shllaku ishte luftëtare e vetëdijshme për pasojat e zgjedhjes së saj. Ajo veproi në një kohë kur shqiptarët e Kosovës dhe viseve të tjera etnike përballeshin me represion të egër, ndjekje politike, burgosje, ekzekutime dhe mohimin sistematik të identitetit kombëtar.

Rasti i saj është i krahasueshëm me:figurat e rezistencës polake kundër nazizmit,rezistencën franceze,dhe lëvizjet çlirimtare të Evropës Lindore,ku individë të rinj pranuan vdekjen për të mos pranuar robërinë.

Ashtu si këto figura, Marie Shllaku e kuptonte se heshtja do të thoshte bashkëfajësi, ndërsa rezistenca – edhe me çmimin e jetës – ishte detyrim moral.

Dimensioni juridik: e drejta për rezistencë kundër shtypjes

Në aspektin juridik dhe të së drejtës natyrore, veprimtaria dhe flijimi i Marie Shllakut përfaqëson një formë të hershme të asaj që sot njihet si e drejta e popujve për vetëvendosje.

Në kohën e saj:shqiptarët nuk gëzonin barazi politike,nuk kishin përfaqësim real,dhe nuk kishin të drejtë të vendosnin për fatin e tyre.

Sot, kjo e drejtë është e sanksionuar në:Kartën e Kombeve të Bashkuara,Deklaratën Universale për të Drejtat e Njeriut,dhe praktikën ndërkombëtare të dekolonizimit.

Marie Shllaku luftoi për një të drejtë që ende nuk ishte shkruar në ligje, por ishte e gdhendur në ndërgjegjen njerëzore.

Gruaja shqiptare në vijën e parë të historisë

Rasti i Marie Shllakut rrëzon një stereotip të vjetër historik: se gratë kanë qenë vetëm prapavijë e historisë. Ajo dëshmon se gruaja shqiptare ka qenë aktore e drejtpërdrejtë e rezistencës, jo vetëm nënë e motër e luftëtarëve, por luftëtare e vetëdijshme.

Në këtë aspekt, Marie Shllaku qëndron përkrah figurave si:Shotë Galica,Tringë Smajli,dhe heroinat e mëvonshme të rezistencës shqiptare.

Ajo mishëron lidhjen midis emancipimit kombëtar dhe emancipimit shoqëror, duke treguar se liria nuk ka gjini, por ideal.

Mesazhi i saj në kontekstin e Kosovës së sotme

Në Kosovën e pasluftës, shpesh flitet për lirinë si status politik, por më pak për përgjegjësinë morale që ajo sjell. Marie Shllaku na rikujton se:liria nuk është pronë e elitave,nuk është dekor ceremonial,dhe nuk është e përhershme pa drejtësi.

Rasti i saj është paralajmërim se shteti që harron martirët e vet rrezikon ta humbë shpirtin e vet.

Nga një jetë e re në përjetësi kombëtare

Marie Shllaku vdiq e re, por ajo nuk u shua. Ajo u shndërrua në përjetësi kombëtare, sepse sakrifica e saj u bë pjesë e themelit moral të Kosovës dhe të çështjes shqiptare.

Kosova jeton sot edhe sepse dikur, një vajzë e re, me bindje të palëkundur, zgjodhi të mos jetojë në robëri. Dhe për këtë arsye, emri i saj nuk është vetëm kujtim – është detyrim historik.