Kalabri-8 prill 2015/
Presidenti i Republikës, Sh. T. Z. Bujar Nishani në ditën e parë të vizitës së tij në Kalabri vizitoi një sërë vendbanimesh të hershme arbëreshe ku u takua e përcolli mesazhe te të zgjedhurit e institucioneve qendrore e vendore, përfaqësues të institucioneve fetare e shoqërisë civile arbëreshe.
Fillimisht Presidenti Nishani u ndal në Firmo, një ngulim arbëresh me tradita të hershme e ku, sikurse u shpreh Presidenti Nishani duhet të vijohet me mësimin e shqipes për fëmijët e brezat e rinj. Ndalesa e radhës ishte qendra e Eparkisë në Lungro, ku në një takim të ngrohtë e vëllazëror Kreu i Shtetit u prit nga Peshkopi Donato Oliverio, si dhe autoritetet qendrore e vendore të Prefekturës së Kozencës.
Presidenti i Republikës nënvizoi pritjen e ngrohtë e vëllazërore që gjeti në Kalabri, dhe shprehu mirënjohjen e madhe për trashëgiminë shekullore që arbëreshët kanë ruajtur në shekuj. Presidenti Nishani vijoi më tej duke theksuar që arbëreshët e Italisë janë simbol i identitetit evropian të kombit shqiptar, dhe se shqiptarët kudo ndodhen sot, në Evropë, Amerikë apo Australinë e largët i janë mirënjohës trashëgimisë arbëreshe në shekuj. “Arbëreshët e Italisë” – theksoi Kreu i Shtetit “përmes figurave të shquara si Jeronim De Rada e Zef Serembe i kanë dhënë Evropës në kohën që jetuan e punuan atë çka janë shqiptarët. Arbëreshët janë dhe do të mbeten urë e fortë e miqësisë mes Shqipërisë dhe Italisë. Të dëgjosh të flitet shqip sot në Kalabri është si të jesh në Arbërinë e dikurshme.” – u shpreh mes të tjerash Presidenti Nishani.
“Fjalët e arbëreshëve dalin nga zemra e zemra na bashkon.” – tha Kreu i Shtetit në fjalët e tij drejtuar përfaqësuesve të klerit gjatë takimit në Lungro. Takimet vijuan në mjediset e Komunës së Lungros të tejmbushur me banorë, të cilët përcollën me duartrokitje e këngë arbëreshe fjalën e Presidentit të Republikës Sh. T. Z. Bujar Nishani si dhe ceremoninë e dekorimit me Titullin “Mjeshtër i Madh” të këngëtares Anna Stratigò.
Fjala e plotë e Presidentit Nishani në Lungro:
“I nderuar Zoti Kryetar i Bashkisë,
Hirësia Juaj Peshkop,
Të nderuar bashkatdhetarë, artistë, dhe lëvrues të kulturës sonë të përbashkët,
Zonja dhe zotërinj!
Dëshiroj t’ju falënderoj nga zemra për ftesën që më keni bërë, në emrin tim personal, të Instucionit të Presidentit të Republikës së Shqipërisë, të popullit shqiptar, ftesë, të cilën e pranova me kënaqësi për të ardhur këtu në Kalabri! Ju jam mirënjohës së bashku me bashkëshorten time dhe delegacionin që më shoqëron për mikpritjen shumë vëllazërore që na keni rezervuar!
Si një qytetar shqiptar, por edhe si Kreu i Shtetit dhe si simbol i unitetit kombëtar, gjithmonë e kam dëshiruar, madje ëndërruar një vizitë mes jush, në gjirin e arbëreshëve të Italisë së Jugut, jo vetëm për kontributin e çmuar që ju keni dhënë për ngjizjen e identitetit tonë kulturor dhe kombëtar, për ndihmën e madhe lobuese që ju dhe paraardhësit tuaj i kanë ofruar vazhdimisht Shqipërisë në momentet e saj më të vështira, por edhe për atë aftësi dhe talent që keni treguar e provuar ndër breza për forcimin e miqësisë së kombit italian me popullin shqiptar, që nga koha e marrëdhënieve shqiptaro-veneciane e deri në ditët moderne të këtij shekulli.
Ndodh jo rrallë që për mirësjellje vlerësimi me fjalë, për personat apo vendet, popujt apo bashkësitë të përpiqet t’i kapërcejë meritat e tyre. Dhe ky i sotmi fatmirësisht nuk është një nga ato raste. Sado fjalë të bukura vlerësuese që të themi për arbëreshët e Italisë, ne shqiptarë që vijmë nga Shqipëria, të artikuluara qoftë edhe nga Kryetari i Shtetit të origjinës së tyre, është e vështirë, madje e pamundur që ato të shprehin meritat dhe vlerat e vërteta që ju mbartni për Shqipërinë. Madje nuk gjejmë as fjalët dhe as vlerësimet e duhura e të merituara për të çmuar atë që ju detyrohet me të vërtetë Shqipëria dhe kombi shqiptar anembanë botës.
Shqipëria ju detyrohet jo vetëm për atë që keni bërë, por edhe për kohën kur nisën ta bënit këtë gjë, në ato momente të vështira për mëmëdheun. Sipërmarrja e vështirë, por jo e pamundur e shpirtit tuaj në historinë politike të një vendi, përbëhet pikërisht nga jeta, kontributi, veçantitë dhe ngjarjet e atyre që shërbyen për t’ia ruajtur dhe për t’ia pasuruar kombit tonë të pavdekshëm thesarin kulturor, gjuhësor dhe artistik përgjatë periudhave të tilla.
Miqësia mes popullit shqiptar dhe atij italian është sa e vjetër aq edhe e faktuar nga një ndihmesë reciproke në historinë e lashtë të dy vendeve tona. Si Italia, e cila ka festuar me kohë 150-vjetorin e bashkimit të saj, ashtu edhe Shqipëria, e cila ka mbërritur në kapërcyell të gati 103-vjetorit të pavarësisë, kanë kaluar nëpërmjet tallazeve të historisë duke iu gjendur vazhdimisht njëra-tjetrës, përgjatë rrjedhës historike të shekujve.
Dhe në këtë rast mund të pohoj me plot gojë një të vërtetë ta pamohueshme: “Vetëm Deti Adriatik na ndan. Asgjë tjetër.”
Një rol të rëndësishëm dhe tejet jetik për ruajtjen dhe farkëtimin e kësaj miqësie dhe lidhjeje shpirtërore kanë luajtur edhe artistët e zhanreve të ndryshme, të cilët paçka se të shtyrë e të frymëzuar nga motive dhe rrethana të veçanta, kanë bërë të mundur që lidhjet kulturore dhe artistike të forcohen edhe më shumë, pavarësisht barrierave artificiale të dikurshme ideologjike nga diktatura e pashpirt komuniste që ne përjetuam në Shqipëri.
Një ndër këta artistë është edhe e shquara zonjë Anna Stratigò, të cilën me atributet që më jep Kushtetuta dhe ligjet e Republikës së Shqipërisë, por edhe përkujdesi im i veçantë që buron nga shpirti për Diasporën shqiptare anembanë botës, dëshiroj ta vlerësoj për forcën e paepur të artit dhe shembullit të saj të rrallë, shprehjes së pasionit ngaherë të ndezur flakë për të mbajtur gjallë e pasuruar akoma edhe më tej tingujt, motivet, frymëzimin dhe traditat e origjinës sonë të përbashkët e të patjetërsueshme. Ju faleminderit!”
* * *
Vizita e Kreut të Shtetit vijoi në Frascineto ku këngët e vallet arbëreshe kishin pushtuar rrugët e sheshin e qytezës. Me veshjet shumëngjyrëshe arbëreshe gra, burra e fëmijë këndonin me shpirt e pasion në gjuhën e të parëve të tyre duke krijuar një atmosferë feste e cila u përcoll edhe në mjediset e teatrit të Frascineto-s ku Presidenti i Republikës shprehu emocionet e tij të thella për mikpritjen, ruajtjen e traditës, gjuhës, kulturës e zakoneve edhe pas më shumë se 5 shekujve larg truallit shqiptar. Mes duartrokitjeve të shumta Kreu i Shtetit vlerësoi rolin e institucioneve qendrore e vendore por edhe të vetë banorëve në ruajtjen e çuarjen përpara të vlerave më të mira të traditave të hershme.
Presidenti i Republikës ndër të tjera falënderoi autoritetet italiane për krijimin e kushteve për integrimin e plotë edhe të brezit të ri të emigrantëve pas viteve ’90-të, të cilët sot kanë një vend të denjë në zhvillimin e prosperitetin e shoqërisë italiane. “Shqipëria dhe Italia nuk janë vetëm vende fqinje, por edhe dy vende mike të cilat kanë shumë mundësi të vijojnë në rrugën e përbashkët të bashkëpunimit e forcimit të lidhjeve mes tyre,” – u shpreh Kreu i Shtetit.
Gjatë ceremonisë Kreu i Shtetit duke vlerësuar rolin e drejtuesve fetarë, por edhe të mësuesve e lëvruesve të gjuhës shqipe, vlerësoi me Dekoratën Nënë Tereza (pas vdekjes), poetin, gjuhëtarin dhe priftin e mirënjohur arbëresh Emanuele Giordano, lëvruesin e gazetave e revistave Demetrio Emanuele me Titullin Naim Frashëri si dhe mësuesen Lucia Martino me Titullin Mjeshtër i Madh.
Fjala e plotë e Presidentit Nishani në Frascineto:
“I nderuar zoti Kryetar i Komunës, Angelo Catapano,
Fort të nderuar klerikë arbëreshë,
Të nderuara autoritete vendore, studiues dhe personalitete të kulturës arbëreshe!
Të dashur vëllezër arbëreshë!
Zonja dhe zotërinj!
Ju jam shumë mirënjohës në emër të Institucionit që unë përfaqësoj, atij Presidentit të Republikës së Shqipërisë, si dhe të mbarë popullit shqiptar, por edhe në emrin tim personal, prandaj dëshiroj t’ju falënderoj për ftesën që më keni bërë për këtë vizitë, këtu në Kalabri dhe mikpritjen shumë miqësore, madje vëllazërore dhe të rrallë që më kemi përkushtuar!
Në këtë kuptim, atij të vëllazërisë, të të njëjtës origjinë dhe gjak arbëresh që na rrjedh ndër venat tona, edhe historia e Shqipërisë, e një kombi që vetëm në periudha të shkurtra e të rralla arriti të provojë një pavarësi e liri të vërtetë, (derisa mundi ta fitojë atë në fillim të shekullit të shkuar), e njeh padyshim dhe e pranon një lidhje të tillë të pathyeshme.
E për të dëftuar se kjo lidhje shpirtërore, fetare dhe kulturore ka arritur deri më sot të përfundojë gjithmonë me fitoren e shpirtit të kombit, mund të shërbejë fakti i thjeshtë, që përgjatë gjithë atyre shekujve të nënshtrimit politik e madje dhe kulturor, gjuha, kultura dhe simbolet shqiptare arritën të mbeteshin gjithnjë gjallë mes shqiptarëve e mes bijve të saj në Diasporë, me një kryeneçësi dhe një krenari të atillë, sa mund të ngrihet në mënyrë të pavullnetshme pyetja nëse do të kish ndodhur vallë kështu, pa ekzistencën e asaj force ringjallëse e ripërtëritëse që dhanë arbëreshët.
Populli shqiptar i hapërdarë pjesë-pjesë (gjaku ynë i shprishur do të perifrazonte De Rada) arbëreshëve iu fanitej i mbështjellë i tëri me dritën e shekullit XV, kur Skënderbeu mbushte botën me famën e luftërave të tij, në mbrojtje të Perëndimit.
Të dashur vëllezër dhe motra arbëreshe!
Dashuria dhe përkushtimi juaj në krahë të dheut tuaj të origjinës është një histori më vete që ka pasur një ndikim të pazëvendësueshëm në jetën dhe ekzistencën e kombit dhe të shtetit shqiptar. Por ajo është një histori që ndërkohë po vazhdon, që po shkruhet edhe sot, nga viti në vit, nga dita në dite, nga ora në orë. Ajo është edhe sot një histori zgjuese që mund të shërbej si një pasqyrë e pastër ku jeta e sotme shoqërore shqiptare në kushtet e globalizmit dhe integrimeve shpesh edhe asimiluese duhet të verifikoj veten.
Kudo në Shqipëri sot po vlerësohet duke u parë me simpati një përpjekje e vazhdueshme e elitës arbëreshe nëpërmjet personaliteteve te tillë të kulturës dhe shkencës si Profesor Mateo Mandala, Profesor Italo Fortino, Profesor Françesko Altimari, por edhe mjaft kontribuues të tjerë, artiste, këngëtarë, mësues apo artizanë, që duke ecur në gjurmët e pararendësve të tyre të çojnë më tej kontributet e tyre gjuhësore në shërbim të albanologjisë, arsimimit, kulturës, simboleve dhe traditave shqiptare .
Në këtë “mare magnum” të globalizmit dhe përshpejtimit te ritmit të ndryshimeve dhe epokave kemi nevojë për më shumë për njeri tjetrin. Forcimi i lidhjeve ndërmjet vendit tuaj të origjinës dhe neve më shumë se çdo rast tjetër është diçka e thjeshtë dhe e natyrshme që nuk ka asnjë pengesë. Ne tashmë jemi një shoqëri e lirë dhe këtë liri duhet ta shfrytëzojmë për të bërë të mundur që kontributi ynë i përbashkët dhe integrues t’i shërbej jo vetëm forcimit të identitetit tone kombëtar dhe evropian, por dhe forcimit të mëtejshëm të lidhjeve politike, ekonomike dhe kulturore ndërmjet Shqipërisë dhe Italisë, rol të cilin arbëreshët e kanë luajtur dhe përmbushur gjithmonë me pasion dhe mençuri.
Sot jemi dëshmitarë se emigrantët shqiptarë punojnë, studiojnë dhe jetojnë në të gjithë Italinë, duke u integruar më së miri në shoqërinë italiane.
Ish-këshilltari im i Kulturës, i ndjeri Amik Kasoruho jo vetëm ka jetuar mes jush, por edhe ka kontribuar me thjeshtësinë dhe përunjësinë e tij karakteristike në mirëmbajtjen e gazetës “Katundi Ynë”, vepër për të cilën edhe është vlerësuar prej jush para një dekade e gjysmë. Ky fakt vërteton më së mirë se lidhjet shpirtërore, letrare, gazetareske, gjuhësore jo vetëm nuk janë shuar kurrë, por përkundrazi ato vazhdojnë edhe sot e kësaj dite të gjallojnë më të fuqishme se kurrë edhe pse kanë kaluar shekuj që nga mërgimi fatkeq i të parëve tanë të përbashkët nga njëri breg tek tjetri i Adriatikut tonë blu.
Prandaj sot jam këtu mes jush për të nderuar dhe vlerësuar, edhe ndoshta me pak vonesë, Emanuele Giordanon, poetin, gjuhëtarin, por mbi të gjitha njeriun e Zotit, i cili provoi dhe tregoi më së miri ruajtjen e tipareve tona të dlirëta dhe origjinale evropiane, qoftë fetare, qoftë gjuhësore, e qoftë kulturore.
Çmojmë sot së bashku Demetrio Emanuelen me veçoritë e tij të rralla të ndjekësit besnik të traditave më të mira të shtypit arbëresh, të cilat ia dolën mbanë ta rrezatojmë dijen dhe kulturën e qashtër duke mbërritur valë-valë me jehonën e tyre edhe në bregun tonë të Adriatikut e duke çarë tej e tej errësirën e madhe ideologjike që na kishte pllakosur në mënyrë të imponuar për gati një gjysmë shekulli, por edhe Lucia Martinon, e cila sikurse të gjitha mësueset, këto misionare të vërteta të gjuhës dhe kulturës shqipe arbëreshe, ka bërë gjithçka për të ruajtur gjuhën, kulturën, traditat e trashëguara nga të parët e tyre. Ju faleminderit!”
Atmosfera festive vijoi edhe në qendrat e Civita dhe Spezzano Albanese, ku u shpalosën këngët, vallet e kostumet shumëngjyrëshe arbëreshe, dhe ku Kreu i Shtetit kërkoi nga të pranishmit të ruajnë e trashëgojnë këto vlera për brezat që vijnë. Presidenti Nishani shprehu mirënjohjen e tij më të lartë ndaj shtetit dhe popullit italian për mikpritjen e tyre dhe garantoi se miqësia mes dy popujve tanë do të vijë gjithnjë duke u forcuar. Dita e parë e vizitës së Presidentit Nishani në Kalabri u përmbyll me një përshëndetje të ngrohtë në kishën e Spezzano Albanese që u përcoll me duartrokitje të vazhdueshme nga qindra arbëreshë të mbledhur me rastin e kësaj vizite dhe për të takuar nga afër Kreun e Shtetit shqiptar.(Marre nga faqa zyrtare e Presidentit)