Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909
Në Tiranë u zhvillua koncerti “Me Zanin e Bjeshkëve” i këngëtarit Gëzim Nika “Mjeshtër i Madh”, bashkë me Ansamblin Kombëtar të Këngëve dhe Valleve Popullore.
Foto: Presidenca
Intervistoi: Sokol Paja/
1. Si ndjeheni përpara koncertit recital të 17 marsit në La Maison Française? Cilat janë pritshmëritë tuaja dhe cili është repertori i zgjedhur?
Së pari ju falënderoj shumë për ftesën për të bërë intervistën. Koncerti gjithmonë është një moment i veçantë, një ngjarje me shumë emocion dhe me shumë ngjyra të cilat shprehen nëpërmjet tingullit. Bota e muzikës është unike dhe e mrekullueshme. Ajo mban gjallë historinë e njerëzimit dhe të mundëson të përjetosh veçantinë e secilës periudhë kohore, pra dëgjuesi “ecën” në kohë prapa 100, 200, 300 vite. Kjo është fascinuese! Për koncertin më 17 mars po përgatitem intenzivisht dhe më gëzon fakti që interesimi i publikut për bileta është shumë i madh, përkundër ofertave të shumta kulturore që ofron Washington D.C. brenda një dite.
2. Çfarë mesazhi artistik dhe kulturor përcjell ky recital?
Se gjuha muzikore është universale dhe natyrshëm krijon ura bashkëpunimi në mes të kulturave.
3. Programi artistik që përfshin vepra nga Franz Schubert, Maurice Ravel, Johannes Brahms dhe kompozitor nga Kosova – pse e bëtë këtë zgjedhje artistike? A ka ndonjë domethënie të veçantë?
Janë bërë tani mbi 3 dekada e gjysmë që luaj piano dhe kam pasur fatin të interpretoj në shtete të ndryshme në Evropë, Azi e SHBA. Në vitet e 90-ta kur shkova si 15-vjeçare për të studiuar pianon në një universitet me renome sikur Universiteti Mozarteum në Salzburg të Austrisë, nuk kishte ende studentë shqiptarë që studionin për muzikë. Andaj, dëshiroja që me mundësitë e mia nëpërmjet muzikës të bëja diçka për vendin tim, të prezantoja dhe promovoja muzikën tonë. Në koncerte recitale në shtete të ndryshme, krahas veprave të dëshmuara pianistike nga kompozitorë botërorë, përfshij edhe vepra nga kompozitorët shqiptarë. Edhe kësaj radhe, në program kam pjesë nga kompozitorë të periudhave të ndryshme muzikore, si romantizmin me Schubertin dhe Brahmsin, impresionizmin me francezin Ravel, dhe periudhën bashkëkohore me kompozitorin nga Kosova, Fahri Beqiri.
4. Në rrugëtimin mbresëlënës artistik nga Kosova drejt skenave ndërkombëtare, suksesin tuaj kujt ia dedikoni?
Që nga fëmijëria kam pasur përkrahjen e parezervë të familjes dhe kjo vazhdon të jetë edhe sot ashtu. Në këtë profesion, disiplina strikte, dedikimi e ushtrimi në baza ditore janë thelbi. Pra pa marrë parasysh përvojën ndër vite, ushtrimi është dhe mbetet gjëja kryesore.
5. Cilat koncerte artistike në karrierën tuaj i konsideroni më të veçanta? Ku i keni ndjerë emocionet më të forta?
Secili nga koncertet e ka veçantinë e tij. Secila paraqitje para publikut është unike. Emocionet janë të dyanshme – interpreti, gjithmonë në shërbim të muzikës, performon dhe ndan ndjesitë dhe intelektin e tij me publikun, ndërsa energjia/ndjesia e publikut përcillet deri në skenë tek interpreti. Pra është një proces i mrekullueshëm ndjesish të dyanshme.
6. Si ambasadore kulturore e kombit tonë në Amerikë, sa e rëndësishme është për artistët që të përfaqësojnë kulturën shqiptare në skenat ndërkombëtare të muzikës klasike? Barra, pesha dhe përgjegjësia – a ka talente në Shqipëri e Kosovë?
Kultura është ajo nëpërmjet së cilës njerëzit identifikohen. Në fushën e muzikës klasike barra dhe përgjegjësia janë të larta, meqë ndër shekuj ekzistojnë figura që kanë vendosur tanimë standarde të arta. Duke u nisur që nga kompozitorët e njohur që njëkohësisht ishin edhe instrumentistë të shkëlqyer, si Bach-u, Mozarti etj. Për ilustrim, njëri ka lindur para gati 4 shekujve, kurse i dyti, janarin që shkoi, do ta festonte ditëlindjen e 270-të. Pra këto standarde të arta mbi interpretimin e muzikës ekzistojnë tanimë e sa shekuj. Dhe, në kohën e sotme për instrumentistin e sotëm, barra është e lartë.
Së pari nevojitet një shkollim superior që aftëson krijimin e shkathtësive për t’ia mundësuar muzicientit që të kuptojë e hulumtojë botën e kompozimeve të titaneve të literaturës muzikore, e më pastaj që të aftësohet për t’i interpretuar këto. Ky shkollim është specifik dhe duhet të fillojë që nga fëmijëria. Pastaj krahas shkollimit (muzikor), nevojitet edhe një sistem i tërë përreth, siç janë mundësitë për të interpretuar, konkurset muzikore, festivalet etj. Pra talente ka shumë, por talenti duhet të shkollohet. Viteve të fundit mundësitë janë bërë më të mira në vendet tona dhe janë hapur edhe mundësi bursash. Por nuk ka qenë gjithmonë kështu. Ka qenë e nevojshme që në baza individuale të sakrifikohet për të arritur. Rrjedhimisht, edhe duke qenë se jemi një vend i vogël, mendoj që rëndësia e artistëve që përfaqësojnë kulturën shqiptare në skenat ndërkombëtare është e madhe dhe e rëndësishme. Është një gjuhë universale që kuptohet dhe çmohet gjithandej. Një gjuhë që të mundëson ta prezantosh një copëz të identitetit dhe ta tregosh rrëfimin e kulturës e vendit tënd në çdo anë të botës.
7. Cili është mesazhi juaj për të rinjtë shqiptarë që duan të ndjekin një karrierë në muzikën klasike?
Muzika është e bukur dhe ndjesia e interpretimit është e paçmim. Por, për ta bërë profesion, nevojitet gatishmëria për sakrificë dhe një disiplinë e vullnet i madh.
8. Kush është Ardita Statovci?
Kam lindur në Prishtinë, ku edhe kam filluar mësimet e pianos që në fëmijëri. Në moshën 15-vjeçare jam pranuar për studime në Universitetin Mozarteum, në vendlindjen e Mozartit, në Salzburg të Austrisë. Pas përfundimit të studimeve të magjistraturës në Salzburg, kam vazhduar studimet pasdiplomike në Akademinë Pianistike në Imola të Italisë, si dhe në Indiana University në SHBA, ku mora ftesën për të studiuar me pianistin legjendar Menahem Pressler.
Kam performuar në recitale pianistike, si soliste me orkestra dhe në koncerte të muzikës së dhomës, në salla me renome si Musikverein në Vjenë të Austrisë, Elbphilharmonie në Hamburg të Gjermanisë, si dhe në shumë salla të njohura koncertale në Evropë, Azi dhe SHBA.
Së bashku me pianisten zvicerane Ariane Haering, prej më shumë se dhjetë vitesh kemi formuar një duo pianistike të quajtur ARIADITA Duo, me të cilën performojmë në nivel ndërkombëtar. Krahas interpretimit, përpiqem të ndihmoj pianistët e rinj nga Kosova duke u krijuar mundësi për bursa dhe paraqitje koncertale në Evropë. Gjithashtu jam pedagoge pranë Washington Conservatory of Music, ku drejtoj klasën time të pianos. Përveç kësaj, mbaj masterklasa për piano dhe muzikë kamertale në vende të ndryshme të botës dhe shërbej si anëtare jurie në konkurse pianistike. Ju falënderoj shumë për bisedën dhe pyetjet inspiruese! https://www.arditastatovci.com/en_vita_ardita.php
Foto: A. Llapashtica
Veprimtar, drejtues dhe organizator reformator i arsimit kombëtar. Lindi në fshatin Bekaj në Triesh të Malësisë së Madhe. Kreu gjimnazin e Pozharevacit (Serbi) dhe vazhdoi studimet për dhjetë vjet për letërsi-filozofi e për drejtësi në Universitetin Mbretëror të Romës. Fillimisht punoi në Shkodër si publicist e avokat, më pas si mësues e drejtor i Gjimnazit Shtetëror të Shkodrës, mësues në Gjimnazin e Tiranës dhe ministër i Arsimit (1933-1935). Në krye të Ministrisë së Arsimit inicio dhe drejtoi reformën arsimore të vitit 1933, me anën e të cilës i shtetëzoi, kombëtarizoi dhe laicizmi shkollat shqiptare; i plotësoi tekstet e përmirësoi programet mësimore; i riparoi lokalet shkollore e forcoi disiplinën në shkollë etj. Ishte anëtar i këshillit të Shtetit (1936-1939), por pas pushtimit fashist të Shqipërisë emigroi në Turqi. Pas çlirimit u kthye në atdhe, ku regjimi komunist e dënoi me 7 vjet burg. Vdiq pas gjashtë vjetësh në burg. Është dekoruar me Urdhrin “Nderi i Kombit” në vitin 2003.
Instituti “Lumo Skëndo”
Zef Kolombi lindi më 3.03.1907 në Sarajevë, atëbotë pjesë e Austro‑Hungarisë, në një familje me origjinë të përzier kulturore; babai i tij, Gjon Kolombi, ishte shqiptar nga Shkodra, ndërsa nëna, Franciska Hajdovnik, me origjinë sllovene dhe katolike, solli në jetë dy fëmijë — motrën Vera dhe Zefin. Fati i tij ishte i vështirë që në fillim: humbi babain në moshë të vogël në 1910 dhe një vit më vonë edhe nënën, duke i lënë jetimë të vegjël. Pas vdekjes së prindërve, Kolombi dhe Vera u rritën nën përkujdesjen e gjyshes së tyre në Shkodër, qytet me tradita të lashta kulturore dhe artistike, ku Zefi filloi edhe hapat e tij të parë drejt artit figurativ. Më vonë, pas vdekjes së gjyshes, kujdestar i tyre u bë nuni Sokrat Shkreli, i cili mbajti të rinjtë pranë vlerave të edukimit dhe traditës, duke i dhënë Zefit mundësinë të ushqente kohë pas kohe talentin e tij krijues nga fëmijëria.
Edhe pse i ri, Kolombi shfaqi një thirrje të jashtëzakonshme për pikturën dhe ngjyrën. Ai kreu shkollimin fillor në institucionet e hapura nga autoritetet austriake dhe më pas tre vjet në një shkollë jezuitësh në Shkodër, ku u formua ndjeshmëria e tij estetike dhe perceptimi i thellë vizual. Gjatë këtyre viteve ai punoi me përkushtim, ndoqi ekspozita dhe muzeume, punoi edhe për të mbijetuar — përfshirë punë si ndihmës‑këpucëtar dhe nëpunës në hotelin “Grand” — duke mos e ndalur kurrë ëndrrën e tij për artin.
Në 1929 Kolombi fitoi një bursë studimi shtetërore shqiptare, e mundësuar nën kujdesin e ministrit të arsimit, Hilë Mosi, një mbështetës i kulturës dhe arsimit në Shqipërinë e kohës, e cila i dha mundësinë për t’u regjistruar në Accademia di Belle Arti në Romë, Itali — një nga qendrat më prestigjioze të artit figurativ evropian. Gjatë studimeve në Romë ai ndoqi një trajnim rigoroz akademik në teknikat e pikturës, kompozicionit, perspektivës dhe dritës, duke realizuar punime të hershme që dëshmojnë një ngjizje midis traditës klasike dhe vizionit të tij personal, si vepra Nudo (1931), skicat dhe pamjet e qytetit romak që reflektojnë një sy të thellë studimi dhe një formë të pjekur artistike.
Pas përfundimit të studimeve në 1933, Kolombi u kthye në Shqipëri ku iu kushtua krijimit artistik dhe edukimit të brezave të rinj. Ai u emërua mësues i vizatimit në Shkollën Normale të Elbasanit, institucion ku shërbeu me dinjitet për rreth një dekadë, duke ushqyer tek nxënësit jo vetëm aftësi teknike, por edhe dashurinë dhe respektin për artin figurativ. Në vitin 1936 ai u martua dhe krijoi familje; nga martesa e tij lindi djali Juliani, dhe më vonë, nga një martesë e dytë, djali Gjovalini. Këto lidhje familjare u reflektuan në portretet intime të fëmijëve, ku perceptimi i karakterit dhe ndjeshmëria shpirtërore duken qartë, duke e ngritur portretin në dimension të thellë njerëzor.
Veprimtaria artistike e Zef Kolombit është e pasur dhe shumëdimensionale. Ai përdori materiale të ndryshme si vaj, kanavacë, karton dhe beze, por dalloi veçanërisht në pikturën me vaj, ku një paletë e pasur ngjyrash — e kuqe, kafe, e gjelbër dhe e bardhë — shpreh harmoni dritë‑hije, ndjeshmëri dhe një melankoli të hollë që e karakterizon artin e tij. Krijimtaria e tij përfshin një varg kompozimesh — peizazhe realistike që evidentojnë lidhjen me natyrën, natyra të qeta që ndriçojnë bukurinë e gjërave të thjeshta, portrete njerëzish me një perceptim të thellë të karakterit dhe emotivitetit, si edhe kompozime figurative që dëshmojnë një ekuilibër kompozicional dhe një gamë të pasur tonalitetesh.
Mes veprave të tij më të njohura renditen: Autoportreti (1947), një reflektim i sinqertë i artistit mbi identitetin e tij krijues; Rrënojat në Elbasan (1938), ku strukturat e shkatërruara ndërthuren me dritën dhe hapsirën si metaforë e kohës; Peisazh me buallica (1936‑1937) që tregon një hir natyror; Të korrat (1940) dhe Tri riska shalqi (1940) që pasqyrojnë peizazhin rural shqiptar me një ndjeshmëri lirikudramatike; portretet intime të fëmijëve si Portret Juliani (1946) që hap një dritare drejt personalitetit dhe botës së brendshme njerëzore. Skicat e tij, ku secila vijë dëshmon studim e vëmendje ndaj detajeve të formës, tregojnë një artist që shqyrton çdo nuancë të subjekteve të tij, duke shtuar kështu dimension akademik e të brendshëm në artin figurativ shqiptar.
Kolombi pati një ndikim të thellë në artin shqiptar të gjysmës së parë të shekullit XX. Që nga roli i tij në mësimdhënie, ku transmetoi elementë të rëndësishëm të traditës europiane të artit, e deri te interpretimi i ndjeshmërisë dhe realitetit shqiptar në pikturë, ai kontribuoi në formësimin e estetikës moderniste të pikturës shqipe dhe ushqeu dialogun midis traditës dhe inovacionit artistik. Kontributi i tij u vlerësua me tituj të lartë nderimi si Mësues i Merituar, Piktor i Merituar dhe, në dekadat e mëvonshme, edhe Piktor i Popullit, tituj që reflektojnë jo vetëm mjeshtërinë e penelit, por edhe ndikimin e tij të pashlyeshëm në formimin dhe zhvillimin e artit dhe edukimit artistik në Shqipëri.
Veprat e tij ruhen me kujdes dhe admirim në koleksionet e Galerisë Kombëtare të Arteve në Tiranë dhe në Galerinë e Arteve të Shkodrës, si edhe në koleksione private, ku ato vazhdojnë të jenë objekt studimi, admirimi dhe frymëzimi për brezat e artistëve dhe dashamirësve të artit. Përmes këtyre tablove, shpirtërore dhe teknike, Kolombi vazhdon të dialogojë me shekullin XX dhe të transmetojë mesazhe estetike, historianike dhe humane.
Megjithatë, dy vitet e fundit të jetës ai u përball me sëmundje të rënda si asma dhe tuberkuloz, që penguan krijimin e veprave të reja dhe vështirësuan aktivitetin e tij artistik. Më 23.01.1949 Zef Kolombi u nda nga jeta në Shkodër, duke lënë pas një trashëgimi të pashlyeshme arti dhe kulturë, një testament të ndjeshmërisë, pasionit dhe talentit që e vendos emrin e tij në historinë e artit shqiptar si një gur i themelit të pikturës kombëtare, një dritë që ndriçon shpirtin, imagjinatën dhe vlerat artistike të të gjithë atyre që e vlerësojnë artin me pasion dhe me thellësi.
Gjon F. Ivezaj
Dua Lipa mbetet femra shqiptare më e kërkuar, më e ndjekur dhe më me ndikim në botë.
Më 8 Mars festohet Dita Ndërkombëtare e Gruas. Me këtë rast, dua.com hulumtoi mbi 500 femra shqiptare nga e gjithë bota, duke analizuar kërkime në Google, ndjekës në Instagram e TikTok, si dhe arritje ndërkombëtare. Nga këto, u përzgjodhën 100 femrat më të suksesshme shqiptare për vitin 2026.
Femrat shqiptare janë prezente në çdo fushë – nga çmimet Grammy e Nobel, te medaljet olimpike, festivalet e Cannes-it dhe rolet në Hollywood. Si nga diaspora ashtu edhe nga vendlindja, ato përfaqësojnë Kosovën dhe Shqipërinë në skenën botërore.
Në vijim rendisim 100 femrat më të suksesshme shqiptare sipas kategorive.
Dua Lipa është e para në këtë kategori dhe në gjithë listën – fituese e çmimit Grammy, me mbi 88 milionë ndjekës në Instagram. Pas saj: Bebe Rexha, Rita Ora dhe Ava Max, kjo e fundit me hitin “Sweet but Psycho” që arriti #1 në 22 shtete.
Loredana Zefi ka ndërtuar karrierë të fortë në Austri, Zvicër dhe Gjermani, ndërsa Era Istrefi këndoi himnin e FIFA World Cup 2018. Nga ana klasike, Ermonela Jaho u cilësua nga The Economist si “sopranoja më e admiruar në botë”, dhe Inva Mula i dha zërin Divës në filmin “The Fifth Element”.
Eliza Dushku kryeson kategorinë – e njohur për rolet në “Buffy” dhe “Dollhouse”, ajo renditet #9 në listën e përgjithshme. Masiela Lusha e dyta, e njohur si Carmen në “George Lopez”. Arta Dobroshi ka përfaqësuar kinemanë shqiptare në Cannes dhe festivale të tjera.
Blerta Basholli fitoi tre çmime në Sundance me filmin “Hive”, ndërsa Yllka Gashi u nominua për Oscar. Nga ekrani shqiptar, Alketa Vejsiu dhe Arbana Osmani mbeten ndër prezantueset më të njohura.
Kosovare Asllani renditet e para në këtë kategori – me 205 ndeshje për kombëtaren suedeze, ajo është sportistja shqiptare më e njohur globalisht. Majlinda Kelmendi fitoi medaljen e parë olimpike të Kosovës në 2016, Distria Krasniqi mori medaljen e arit në 2020 dhe argjendin në 2024, ndërsa Nora Gjakova shtoi edhe një medalje ari. Lara Colturi, skitarja 18-vjeçare, po ngjitet shpejt në radhët botërore. Laura Fazliu fitoi medaljen e bronzit olimpik në Paris 2024.
Nëna Terezë, fituese e Nobelit për Paqe, renditet #5 në listën e përgjithshme. Vjosa Osmani, Presidentja e Kosovës, dhe ish-presidentja Atifete Jahjaga hapën rrugë për një gjeneratë të re liderësh femra. Nga historia, Mbretëresha Teuta mbetet simbol i rezistencës ilire ndaj Romës. Vlora Çitaku dhe Donika Gërvalla përfaqësojnë zërin diplomatik shqiptar në arenën ndërkombëtare.
Nensi Dojaka, fituese e çmimit LVMH 2021, renditet e para në kategorinë Modë & Modelim. Teuta Matoshi është bërë virale me fustanët e saj, ndërsa Emina Cunmulaj ka modeluar për Vogue dhe Elle dhe shërben si Konsulle Nderi e Shqipërisë në Florida. Angela Martini përfaqësoi Shqipërinë në Miss Universe 2010, Almeda Abazi ka arritur famë si modele dhe aktore në Turqi, dhe Rina Lipa po ndërton karrierën e saj si modele ndërkombëtare.
Melimtx kryeson këtë kategori me 3.1 milionë ndjekës në TikTok me famën e saj sidomos në vendet gjermanofolëse. Brisida ka 2.3 milionë në TikTok, ndërsa Luana Vjollca mbetet njëra prej figurave më të njohura në ekranin shqiptar. Eva Murati, prezentuesja e UEFA Champions League, Ori Nebijaj, Valeria Aliti dhe Eni Koçi janë gjithashtu në listë.
Mira Murati, ish-CTO e OpenAI, renditet #7 në listën e përgjithshme. Krissy Cela, e listuar në Forbes 30 Under 30, ka ndërtuar biznesin e fitnesit EvolveYou me mbi $34 milionë të ardhura. Lea Ypi, profesoreshë në LSE, shkroi librin “Free” që u përkthye në mbi 30 gjuhë. Laura Mersini-Houghton njihet për teoritë e saj mbi multiversin, ndërsa Luljeta Lleshanaku është ndër shkrimtaret shqiptare më të lexuara jashtë vendit.
Nga 300 milion të dhëna dhe mbi 500 nominime fillestare, u përzgjodhën 100 femrat shqiptare me prezencën më të lartë publike nga e gjithë bota, të ndara në 15+ kategori. Për bazë të rankimit u morën kërkimet në Google, ndjekësit në Instagram dhe ndjekësit në TikTok. Gjithashtu është krijuar edhe një vlerësim “Ambassador” të bazuar në çmime, tituj, rekorde dhe përfaqësime ndërkombëtare.
Vlerësimi i Ambasadores siguron që figurat historike, shkencëtare dhe sportive pa prani në rrjetet sociale të vlerësohen sipas arritjeve të tyre. Të dhënat u analizuan nga ekipa e dua.com në Shkurt 2026.
TOP 20
| # | Emri | TikTok | ||
| 1 | Dua Lipa | 88.7M | 49,199,988 | 11.2M |
| 2 | Bebe Rexha | 12.0M | 4,416,000 | 8.5M |
| 3 | Rita Ora | 16.0M | 6,600,000 | 3.1M |
| 4 | Ava Max | 3.0M | 5,400,000 | 2.9M |
| 5 | Nëna Terezë | — | 6,600,000 | — |
| 6 | Era Istrefi | 1.0M | 397,200 | 2.2M |
| 7 | Mira Murati | — | 2,412,000 | — |
| 8 | Loredana Zefi | 3.0M | 217,200 | 2.4M |
| 9 | Eliza Dushku | 748.0K | 5,400,000 | 50.0K |
| 10 | Krissy Cela | 3.1M | 217,200 | 1.2M |
| 11 | Kosovare Asllani | 341.0K | 486,000 | 59.0K |
| 12 | Majlinda Kelmendi | 1.0K | 22,800 | — |
| 13 | Distria Krasniqi | 14.0K | 15,600 | — |
| 14 | Nensi Dojaka | 391.0K | 79,200 | — |
| 15 | Ermonela Jaho | 37.0K | 79,200 | — |
| 16 | Eleni Foureira | 1.0M | 177,600 | 498.5K |
| 17 | Masiela Lusha | 116.0K | 2,412,000 | 50.4K |
| 18 | Inva Mula | 15.0K | 97,200 | — |
| 19 | Luiza Gega | 24.0K | 15,600 | — |
| 20 | Vjosa Osmani | 209.0K | 217,200 | — |