QSPA/

130 vjet më parë, në fillimgusht të vitit 1896 nisi botimin në Koriliano Kalabro, revista “Ili i Arbëreshvet” (“La Stella degli Albanesi”), një periodik italo-arbëresh me karakter kulturor, shoqëror, letrar, folklorik dhe gjuhësor. Revista drejtohej nga arbëreshi Antonio Argondica (Antonio Argondizza) dhe botohej kryesisht në gjuhën italiane, me pjesë edhe në arbërisht.

Edhe pse pati një jetë të shkurtër, duke u botuar vetëm në katër numra deri më 4 shkurt 1897, revista zë një vend të rëndësishëm në historinë e shtypit arbëresh. Pas një ndërprerjeje disa vjeçare të botimeve periodike në ngulimet arbëreshe, ajo u shndërrua në një tribunë të ruajtjes së gjuhës, kulturës dhe identitetit kombëtar të arbëreshëve të Italisë.

Në numrin e parë, përmes programit editorial “Ai lettori Albanesi” (“Për lexuesit shqiptarë”), Antonio Argondica e përshkruante revistën si një “pëllumb lajmëtar”, simbol i paqes dhe i bashkimit shpirtëror të shqiptarëve, duke theksuar njëkohësisht besnikërinë ndaj shtetit italian dhe lidhjen e pandërprerë me origjinën shqiptare.

“Ili i Arbëreshvet” u botua në zbatim të vendimeve të Kongresit të Parë Gjuhësor Shqiptar, mbajtur në Koriliano Kalabro në vitin 1895 nën kryesinë e Jeronim De Radës. Revista pasqyroi gjerësisht punimet dhe vendimet e këtij kongresi, veçanërisht çështjet që lidhen me Alfabetin e Korilianos, një përpjekje e rëndësishme për standardizimin e shkrimit të arbërishtes, alfabet që u përdor më pas në botime letrare, tekste mësimore dhe periodikë arbëreshë.

Burimi: Hamit Boriçi, Jolanda Lila, “Histori e shtypit arbëresh, nga zanafilla deri në ditët e sotme”, monografi, Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët (QSPA), Tiranë, 2024.

Sokol Paja

Foto: Nazim Salihu “Noli Tv”/

Skulptori i njohur dhe artisti i komunitetit shqiptaro-amerikan, Vasil Rakaj, është nderuar me çmimin prestigjioz “The Dr. Alice Hamilton Memorial Award” në ekspozitën e organizuar nga Lyme Art Association në Old Lyme, Connecticut, për veprën e tij artistike “Moment”.

Lyme Art Association, një nga institucionet më të njohura të artit figurativ në Shtetet e Bashkuara, mbledh artistë nga gjashtë shtetet e rajonit të New England. Vasil Rakaj është anëtar i kësaj galerie prej më shumë se dy dekadash dhe ka marrë pjesë në dhjetëra ekspozita kolektive, ku është vlerësuar vazhdimisht për nivelin e lartë artistik të krijimtarisë së tij.

Në ekspozitën që po zhvillohet nga 24 korriku deri më 11 shtator 2026, Rakaj u paraqit me skulpturën “Moment”, një vepër e derdhur në bronz me përmasa të vogla, e cila spikati për gjuhën e saj të rafinuar artistike. Në ndryshim nga veprat e mëparshme, të frymëzuara kryesisht nga temat me karakter kombëtar dhe rrënjët e tij shqiptare, kjo skulpturë mbart një frymë lirike dhe meditative, duke vënë në qendër elegancën e figurës njerëzore dhe ndjeshmërinë e lëvizjes.

Një nga risitë më të spikatura të kësaj vepre është mënyra se si figura duket sikur mbështetet mbi ajrin, ku hapësira bëhet pjesë organike e kompozimit dhe krijon një ndjesi ekuilibri, tensioni dhe lirie artistike. Juria e ekspozitës, e përfaqësuar nga artisti Robert Greene, e vlerësoi veprën me këto fjalë:

“Kjo figurë prej bronzi është mahnitëse, me kafazin e kraharorit të theksuar në mënyrë ekspresive dhe lëvizjen e përdredhur që zhvillohet mes brinjëve dhe legenit. Hapësira negative shndërrohet në vetë formën ose objektin mbi të cilin kjo figurë është e përkulur prapa. Si një admirues i figurës njerëzore, e konsideroj këtë vepër jashtëzakonisht të bukur dhe dramatike. Punë e shkëlqyer”.

Lyme Art Association, e themeluar në vitin 1914 në Old Lyme, Connecticut, është një organizatë historike jofitimprurëse që promovon artin figurativ përmes ekspozitave të kuruara nga juri profesionale. Galeria përfaqëson rreth 650 artistë anëtarë dhe ruan traditën e kolonisë së famshme të impresionizmit amerikan që u zhvillua në këtë zonë në fillim të shekullit XX.

Çmimi “The Dr. Alice Hamilton Memorial Award” u jepet veprave më të spikatura artistike në ekspozitat e anëtarëve të kësaj galerie dhe mban emrin e Dr. Alice Hamilton, një prej figurave më të shquara amerikane në fushën e shëndetit në punë dhe banore e njohur e Old Lyme.

Ky vlerësim përbën një tjetër sukses të rëndësishëm në karrierën artistike të skulptorit Vasil Rakaj dhe një moment krenarie për komunitetin shqiptaro-amerikan. Me një krijimtari të pasur dhe një gjuhë artistike origjinale, Rakaj ka arritur të ndërthurë mjeshtërisht traditën me kërkimin bashkëkohor, duke e shndërruar figurën njerëzore në një mjet të fuqishëm shprehjeje artistike. Veprat e tij dallohen për ndërtimin e kujdesshëm anatomik, ndjeshmërinë estetike dhe aftësinë për të krijuar dialog mes formës, lëvizjes dhe hapësirës.

Dr. Kriledjan Çipa/

Në vitin 1924, arkeologu italian Luigi Maria Ugolini realizoi një udhëtimi kërkimor nëpër Shqipëri, me qëllim për tu njohur me potencialin arkeologjik të vendit tonë. Duke u nisur nga interesat strategjike që kishte Italia e asokohe, në vitin 1926 Ugolini nisi punën me një projekt kërkimor afatgjatë, duke u vendosur fillimisht në qytetin antik të Finiqit, ku dhe realizoi gërmimet e para arkeologjike deri në vitet 1926-1927, nga ku më pas, në vitin 1928 punën e vijoi në Butrint. Butrinti shënoi momentin më të rëndësishëm në karierën e këtij arkeologu. Megjithatë, kërkimet e tij të mëparshme përnjohëse për Shqipërinë dhe gërmimet dhe kërkimet arkeologjike në Finiq, nuk janë më pak të rëndësishme.

Së pari, Ugolini ishte i formuar si prehistorian, kështu që i kushtoi një rëndësi të veçantë gjetjeve prehistorike në Shqipëri në përgjithësi, si dhe në Finiq në veçanti, ku gjetjet e periudhës së Neolitit dhe Bronzit vijnë nga stratigrafia.

Së dyti, të gjithë studiuesit që janë marrë me arkivat dhe dokumentacionin e punës së Ugolinit, bien dakord, se ishte një arkeolog skrupuloz në hartimin e dokumentacionit gjatë punës në terren. Është shumë interesante të thuhet se prehistoria e Finiqit njihet ende vetëm prej tij edhe pse në vitet e fundit kërkimet arkeologjike në këtë qendër kanë vijuar pa ndërprerje. Jo vetēm kaq, por e vetmja stratigrafi vertikale, me shtresa me gjetje nga prehistoria deri në mesjetë, ngelet ende stratigrafia e sondazheve të tij në akropol.

Sigurisht që, ai nuk vlerësohet vetëm sot, në vitet 1920 puna e tij vlerësohej edhe nga intelektualët dhe publicistët e kultivuar shqiptar. Njëri prej tyre ishte Vangjel Koça, i cili ka vënë në dukje jo vetëm sa thash unë mësipër, por në vitin 1929, në gazetën Demokratia i ka kushtuar një artikull librit të Ugolinit “Shqipëria e Vjetër”.

by Horizon of Fashion/

Experience an intimate fashion showcase celebrating creativity, style, and artistic expression. Presented by Horizon of Fashion, this exclusive evening brings together emerging designers, captivating runway presentations, and a curated atmosphere where fashion takes center stage.

Guests will enjoy an inspiring showcase featuring designer collections, models, music, and a unique runway experience designed to highlight the vision, craftsmanship, and stories behind each creation.

Beyond the Runway is more than a fashion show it is a celebration of innovation, confidence, and the transformative power of fashion.

Unlock a special discount! Simply follow @atangerinedsgn and @horizon_of_fashion on Instagram, send us your Instagram ID via DM, and we’ll share your discount code.

https://beyondtherunway.hytix.com/?preview=1…

Hysen S. Dizdari

Muzeu Dom Ndre Mjeda ne Kukle Shkoder

Dom Ndre Mjeda lindi në Shkodër më 20 nëntor 1866 dhe u nda nga jeta më 1 gusht 1937. Ai ishte teolog, shkrimtar, gjuhëtar, deputet shqiptar dhe një nga poetët më të shquar të kombit shqiptar.

Jakov Milaj, në veprën e tij “Raca Shqiptare”, poetin tonë kombëtar Ndre Mjedën e cilëson: “Nji ndër letrarët ma të mëdhaj qi ka qitun Shqipnija.” Prof. Dhimitër Shuteriqi, duke e vlerësuar Mjedën si poet, thekson: “Cilësitë artistike te Mjeda janë të mëdha. Vargun e ka të përsosur, është mjeshtër i rrallë i strofës dhe i tingullit. Ai është shembull i një ndërgjegjeje artistike në historinë e letërsisë sonë.”

Posta Shqiptare i ka dhënë vendin e merituar teologut, poetit dhe atdhetarit të shquar Dom Ndre Mjedës.  Emisioni i parë kushtuar Dom Ndre Mjedës u emetua në muajin nëntor të vitit 1966 dhe përbëhet nga dy pulla postare me vlerë 25 qindarka dhe 1,75 lekë. Ky emision i kushtohet 100-vjetorit të lindjes së poetit tonë kombëtar, Ndre Mjeda.

Emisioni i dytë kushtuar Dom Ndre Mjedës u emetua më 17 gusht 2016 dhe titullohet “Figura të shquara kombëtare”. Ky emision përbëhet nga tre pulla postare me vlerë 10 lekë, 50 lekë dhe 150 lekë, si edhe nga FDC dhe tabak. Pulla postare me vlerë 10 lekë paraqet portretin e poetit Ndre Mjeda. Ky emision u shtyp në 304.500 copë pulla postare, ndërsa FDC-ja në 250 copë.

ME RASTIN E 89-VJETORIT TË NDARJES NGA JETA TË POETIT KOMBËTAR NDRE MJEDA, PO JU KUJTOJ SHQIPTARËVE NJË PJESË NGA POEMA E TIJ.

Poema e famshme “Liria” është shkruar në vitin 1911, në prag të shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, por pa dritën e botimit vetëm pak para vdekjes së autorit, në vitin 1937.

LIRIA – I

O SHQIPE, O ZOGJT’ E MALEVE, KALLZONI:
A SHNDRIT RREZE LIRIE N’ATO MAJA;
MBI BJESH’ T’THEPISUNA E N’OGRAJA,
KU DEL GURRA E GJËMON PËRMALLSHËM KRONI?
A KENI NDIE NDIKUND, KAH FLUTURONI
NDËR SHKREPA, ME USHTUE KANGËN E SAJ?
A KENI NDIE NJI KANGË TË PATRAVAJË?
O SHQIPE, O ZOGJT’ E MALEVE, KALLZONI!

“LIRIM, LIRIM!” – BËRTET GJITHKAH MALSIA.
A KA LIRIM KY DHÉ QË NA SHKEL KAMBA,
A VEÇ T’MJERIN E MBLON ANEMBAN’ ROBNIA?
FLUTRO SHQIPE, FLUTRO KAH ÇELET LAMA,
SIELLIU MALEVE PËRRETH QË KA SHQIPNIA,
E VËSHTROJE KU I DEL LIRIMIT AMA.

….

POR NUK U SHUEJT EDHE, JO, SHQIPTARIA:
LODHUN PREJ HEKRASH QË MIZORI E NJITI,
LODHUN PREJ TERRI KU ROBNIMI E QITI,
SHPRESON ME E ZGJUE FLUTURIM MËNIA.

….

E KQYRE: NDËR MALE PO PËRHAPET SHKËNDIJA
E LIRIMIT T’ATDHEUT; FSHEHTAS SHËTITI
KASOLL’ PËR KASOLL’ RRETH BUNEVE E SODITI
FRYMË TË RE TUE ZBRAZUN PËR GJITHKAH, HIJA
E SKANDERBEGUT. QË NDËR DJEPA RRITIN
NANAT E HOTIT DJELMËNIN’ USHTORE
E IDHNIM N’ARMIKUN NËPËR GJI IU QITIN.
E NALT, NDËR MAJA, BUKURI MBRETNORE.