Nga Ramazan Çeka/

Jehona e Alpeve në skenën e shenjtë: Eli Ahmetaj dhe korifenjtë e muzikës shqiptare. Flasin shpesh për kufizime gjeografike, por harrojnë se pikërisht brenda këtyre trevave e vatrave me histori të madhe lindin talentet që më pas pushtojnë qiejt. Nga djepi i Plavë-Gucisë, nga këto troje që mund të duken të vogla në hartë, por janë gjigante në shpirt, në histori e në traditë, aty ku lindi edhe gjenia muzikore e Rexho Mulliqit të fisit Mulaj, sot kjo tokë e bekuar na sjell përmes këngës një tjetër margaritar: vogëlushen Eli Ahmetaj. Në Festivalin Mbarëkombëtar të Fëmijëve në Shkodër, në skenën e shenjtë të Teatrit “Migjeni”, këtij tempulli të artit dhe kulturës shqiptare, 8-vjeçarja Eli Ahmetaj ngriti zërin dhe shpirtin, duke falur zemrën e saj.

   Përmes zërit të saj të pastër si fllad bjeshke, ajo thuri një himn për Vuthajt, Plavën e Gucinë, duke i bërë ato të paharrueshme në historinë dhe në skenën e këtij festivali. Kjo lule malësie na kujtoi të gjithëve se sa magjepsëse bëhet kënga dhe sa bukur shndrit arti kur buron drejtpërdrejt nga pastërtia e një zemre fëmije. Si një lule e çelur në bjeshkët tona, në madhështinë e Alpeve Shqiptare, e rrethuar nga bekimi i shqipes dhe e mbështjellë me krenarinë e kombit, Eli këndoi e vallëzoi, duke shkëlqyer me një dinjitet që i kalon kufijtë. Ajo na dëshmoi se kur fjala udhëton përmes shpirtit, jehona e saj mund të shpërthejë anë e mbanë globit.

TALENTI DHE FATI JANË MOTËR E VËLLA

   Talenti është dhuratë, por fati është mundësia që kjo dhuratë të gjejë rrugën e duhur.

   Jo kushdo që lind me talent ka fatin të takojë njerëzit e duhur në momentin e duhur. Ka zëra të bukur që mbeten larg skenave, ka ëndrra që presin gjatë për një mundësi dhe ka talente që, edhe pse të mëdha, nuk arrijnë gjithmonë të gjejnë mjeshtrit që dinë t’u japin krahë.

   Që nga Festivali Mbarëkombëtar i Fëmijëve në Shkodër, këngëtarja e vogël Eli Ahmetaj ka vijuar rrugëtimin e saj artistik në skena të tjera mbarëkombëtare. Ajo ka marrë pjesë në Festivalin Mbarëkombëtar të Fëmijëve në Kosovë, në Sofrën Dardane në Tropojë, në Festën e Çobanit në Malësinë e Madhe, në Festën e Shna Pretes në Kelmend, si dhe në Festivalin “Kënga dhe vallja shqipe na bashkon” në Vuthaj, Plavë-Guci.

   Ky rrugëtim i saj, nga një skenë në tjetrën, dëshmon se ajo paraqitje e parë në Shkodër ishte vetëm një nga hapat e një rruge që vijon të pasurohet me përvoja të reja artistike.

   Dhe sot mund ta themi me krenari se Eli Ahmetaj është anëtarja më e re e Shoqatës Kulturore Artistike “Jehona e Kelmendit”.

Prandaj them: talenti dhe fati janë motër e vëlla.

   Eli Ahmetaj pati talentin e lindur, atë dhuratë të çmuar që e ngjiti në skenën e Festivalit Mbarëkombëtar të Fëmijëve në Shkodër. Por ajo pati edhe një fat të bukur e të rrallë: që hapat e parë të rrugëtimit të saj muzikor të shoqëroheshin nga dy korifej të muzikës shqiptare, dy emra që kanë shkruar faqe të rëndësishme në historinë e këngës dhe artit shqiptar.

   Këngën “Jam si lule”, me tekstin tim, e kompozoi Kole Susaj “Mjeshtër i Madh”, ndërsa orkestrimin e realizoi me mjeshtërinë e tij Edmond Zhulali “Mjeshtër i Madh”.

   Për mua ishte një krenari e jashtëzakonshme të isha pjesë e këtij rrugëtimi dhe të shihja se si vargjet e mia morën jetë përmes muzikës së Kole Susajt dhe mjeshtërisë së orkestrimit të Edmond Zhulalit.

   Janë pikërisht këta dy kolosë të artit që u bënë pjesë e një prej hapave të parë të rrugëtimit muzikor të Elit. Takime të tilla mes një talenti të ri dhe mjeshtërve të mëdhenj të artit janë ato që e shndërrojnë një ëndërr në një rrugëtim të vërtetë. Kur talenti takohet me përvojën, mjeshtërinë dhe emrin e artistëve të shquar, ai fiton një mundësi që nuk i jepet kujtdo. Është ai fat i bukur që i afrohet talentit, e ndihmon të marrë drejtimin e duhur dhe i hap dyert e një udhëtimi më të sigurt drejt suksesit.

   Eli pati pikërisht këtë fat.

   Ajo i tregoi mbarë kombit se edhe nga ato treva të bekuara rritet një brez i mrekullueshëm, me talent, ëndrra dhe potencial për të zbukuruar të ardhmen e kulturës sonë.

   Dhe këtu qëndron edhe bukuria e kësaj historie: një vajzë e vogël nga zemra e Alpeve, vargje të shkruara me dashuri, muzikë e punuar nga mjeshtër të mëdhenj dhe një skenë e shenjtë ku të gjitha këto u bashkuan në një këngë.

DY KORIFEJ QË I DHANË KRAHË NJË TALENTI TË RI

   Dy fjalë për këta korifej të muzikës shqiptare, pranë të cilëve Eli pati fatin të niste rrugën e saj të këngës dhe muzikës.

   Artistë të shquar, krenari e muzikës shqiptare!

KOLE SUSAJ “Mjeshtër i Madh”

   Kompozitori i mirënjohur, prof. Kole Susaj, mban titullin e lartë “Mjeshtër i Madh”, si dhe është anëtar i Kryesisë së Lidhjes së Shkrimtarëve të Shqipërisë. Ky është një vlerësim që vjen si kurorëzim i një biografie të gjatë e të suksesshme, por kurrsesi si epilog i talentit apo i frymëzimit të tij të pashtershëm.

   Me një vitalitet admirues, ai sjell edhe sot në kulturën shqiptare freskinë e bjeshkëve të Tropojës dhe pastërtinë e ujërave të Valbonës, duke na befasuar vazhdimisht me risi artistike.

   Në këtë rrugëtim, e ndjej veten të nderuar që, përmes vargjeve të mia, kam pasur fatin e madh jo vetëm të bashkëpunoj me të, por edhe të jetësojmë së bashku disa krijime të suksesshme.

   Për këtë komunikim artistik dhe njerëzor e falënderoj nga zemra, duke i uruar, ashtu si mbarë miqtë e tij, shëndet të plotë, jetë të gjatë dhe një krijimtari gjithmonë të pashtershme.

   Për një artist të tillë, vitet që mbart mbi supe nuk kanë peshë; ato janë shumë më pak se arritjet e tij madhore, të cilat, në vend që ta plakin, e kanë bërë edhe më të madh në sytë e historisë së muzikës shqiptare.

   E vetmja dëshmi e moshës së tij janë flokët e bardha, që ngjajnë sikur kanë mbledhur mbi krye flokëzat e dëborës së bardhë dhe dritën e Shkëlzenit.

   Ai mbetet aktiv si rrallëkush, me një prodhimtari po aq të vrullshme sa në hapat e tij djalosharë.

   Prof. Kole Susaj është autor i shumë këngëve që janë bërë pjesë e çmuar e folklorit dhe muzikës popullore shqiptare. Ndër to mund të veçojmë:

Shqipëri, o nëna ime

Mëmëdheu

Liridona

N’Dardani bien nji tupan

Motra e Gjergj Elez Alisë

Unë e dua Shqipërinë

Zgjohu Ballkan

Gjuha Shqipe

Sot jam k’tu, nesër atje

I këndoj begatisë

Këngë për Jakup Ferrin

Lum kush t’ka e mjer kush t’pa

Idht si mjalta, zi si bora

Kurrë Kosovës s’i shterren trimat

Kam në dorë dy manushaqe

N’kamb’ i ka burrat Shqipnia

Dy vajza të bukura

Ku m’ke tret’

Hije i ka beqarit shoka

Unë vdeksha n’sytë e tu

Dallandyshe bukuroshe

Sot për ju po këndon Gëzim Nika

…dhe shumë e shumë këngë të tjera që renditen ndër krijimet e suksesshme të krijimtarisë brilante të këtij kolosi të muzikës shqiptare.

   Të njohura janë edhe duetet e tij me Fatmira Breçanin dhe Gëzim Nikën, ndër to “Lojë-lojë”, si dhe shumë krijime të tjera.

   Në këtë thesar të pasur artistik vlejnë të përmenden edhe 13 këngë kushtuar 100-vjetorit të Pavarësisë, si dhe 37 krijime të interpretuara mjeshtërisht nga bilbili i Kosovës, Shkurte Fejza “Mjeshtre e Madhe”, e vetmja këngëtare e dekoruar nga Presidentët e të dy shteteve tona.

EDMOND ZHULALI “Mjeshtër i Madh”

   Edmond Zhulali është një nga emrat më të spikatur të muzikës shqiptare, një kompozitor, orkestrues dhe producent që me talentin, vizionin dhe krijimtarinë e tij ka lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e këngës shqiptare.

   I nderuar me titullin e lartë “Mjeshtër i Madh”, ai zë një vend të veçantë në artin shqiptar, ndër të tjera edhe për rolin e tij në suksesin historik të Shqipërisë në skenën e Eurovisionit.

   Edmond Zhulali mbetet një emër i rëndësishëm në historinë e muzikës shqiptare, pasi me këngën “Imazhi yt”, të interpretuar nga Anjeza Shahini në vitin 2004, hapi për herë të parë rrugën e Shqipërisë në skenën e Eurovisionit.

   Zhulali ka hyrë në historinë e muzikës shqiptare si kompozitori i këngës së parë që përfaqësoi Shqipërinë në Festivalin Evropian të Këngës, Eurovision 2004.

   Kënga titullohej “Imazhi yt”, ndërsa në versionin anglez “The Image of You”, dhe u këndua nga Anjeza Shahini.

   Ajo arriti një sukses të jashtëzakonshëm, duke u renditur në vendin e 7-të në finale, një nga rezultatet më të larta të Shqipërisë në Eurovision edhe sot e kësaj dite.

   Ai u rikthye në Eurovision si kompozitor edhe në vitin 2009 me këngën “Carry Me in Your Dreams” (“Më merr në ëndërr”), të kënduar nga Kejsi Tola.

   Zhulali ka qenë një shtyllë kryesore e Festivalit të Këngës në RTSH për dekada me radhë, jo vetëm si pjesëmarrës, me fitore dhe çmime të shumta, por edhe si: Drejtor Artistik i Festivalit në disa edicione, përfshirë edicionin historik të 42-të, ku u përzgjodh kënga fituese për Eurovision;

anëtar jurie; udhëheqës muzikor në spektakle të ndryshme kombëtare.

   Gjithashtu, mjeshtri Zhulali ka qenë edhe drejtor i dy festivaleve në RTSH me krijimtari të re.

   Përveç muzikës së lehtë, Edmond Zhulali njihet si një mjeshtër i krijimit të këngëve me frymë të lartë patriotike dhe epike, të cilat kanë mbetur ndër krijimet më të dashura të publikut shqiptar.

   Ai ka kompozuar disa nga himnet më të fuqishme festive dhe patriotike kushtuar Kosovës dhe Shqipërisë, të kënduara nga emra të mëdhenj si Kastriot Tusha, Manjola Nallbani etj.

   Ai ka punuar me breza të tërë artistësh, nga emrat e njohur deri te zbulimi dhe mbështetja e talenteve të reja.

   Jeta dhe veprimtaria artistike e këtij kolosi janë një univers më vete, aq të pasura dhe të shumanshme, sa nuk do t’u mjaftonin as faqet e një romani, e jo më hapësira e një shkrimi.

   Për kontributin e tij të jashtëzakonshëm, atij i është akorduar titulli “Mjeshtër i Madh” nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë, si mirënjohje për vlerat artistike, profesionalizmin dhe lartësimin e emrit të Shqipërisë në skenat ndërkombëtare.

   Edmond Zhulali është padyshim një institucion më vete në muzikën shqiptare, një krijues arti që ka bashkuar shqiptarët anembanë dhe ka lënë gjurmë të pashlyeshme në identitetin tonë muzikor modern.

NJË KËNGË, NJË FILLIM, NJË FAT I BUKUR

   Në fund të këtij rrugëtimi, mbetet një e vërtetë e bukur: një talent i lindur nuk mjafton gjithmonë për të shkruar historinë e vet. Duhet edhe mundësia, duhet përkushtimi, duhet puna, duhet skena dhe, mbi të gjitha, duhet fati për të takuar njerëzit që dinë ta çojnë atë talent drejt dritës.

   Eli Ahmetaj pati fatin që kënga e saj “Jam si lule” të merrte jetë përmes vargjeve të mia dhe mjeshtërisë së dy emrave të mëdhenj të muzikës shqiptare, Kole Susaj dhe Edmond Zhulali.

   Dhe nëse kjo këngë ishte një lule, atëherë vargjet dhe muzika ishin krahët që e ngritën atë lule nga zemra e bjeshkëve drejt skenës.

   Një lule e vogël nga Vuthajt, Plava e Gucia, që në skenën e Teatrit “Migjeni” solli aromën e Alpeve dhe jehonën e vendlindjes së saj.

   Pikërisht për këtë, sot mund ta them me bindje:

   Talenti dhe fati janë motër e vëlla.

   Talenti të jep dritën me të cilën lind, ndërsa fati të sjell përpara njerëzit dhe mundësitë që mund ta bëjnë atë dritë të shihet më larg.

   Faleminderit me gjithë zemër të dyve, Kole Susaj dhe Edmond Zhulali, si dy bashkëpunëtorë të çmuar, për mundësinë e vyer që më dhatë për të bashkuar vargjet e mia me magjinë e muzikës suaj.

   Dhe faleminderit Eli Ahmetajt, kësaj luleje të vogël të bjeshkëve, që na dha mundësinë të besojmë se ëndrrat e bukura, kur takohen me talentin, punën dhe fatin, mund të marrin krahë dhe të fluturojnë shumë larg.

   Shtator 2026

An Evening Celebrating Albania’s Rich Musical Heritage Comes to New York on September 17.

NEW YORK, NY — Centuries of Albanian musical tradition will come to life at Tribeca Performing Arts Center on Thursday, September 17, as the Queen Teuta Quartet presents Sounds of Albania, an evening of chamber music that invites audiences on a journey through one of Europe’s richest and least familiar musical traditions.

Performed by an ensemble of Albanian and American musicians, Sounds of Albania journeys across the country’s diverse musical landscape, from the lyrical serenades of Korça and the pastoral melodies of the mountain villages to spirited wedding dances from Kosova and beloved songs from central and southern Albania. Named for the legendary Illyrian Queen Teuta, a symbol of strength, resilience, and cultural pride, the ensemble reimagines these traditions through newly created chamber arrangements by acclaimed music director Edmond Xhani and original compositions that invite new audiences to discover the richness of Albanian music.

Throughout the evening, audiences will encounter songs of love, longing, family, celebration, and home. Folk melodies passed from one generation to the next are reimagined through expressive chamber arrangements, while original works, including violinist and composer Megan Gould’s Teuta the Queen, create a dialogue between Albania’s musical past and its artistic future. The program also pays tribute to the Arbëresh people, descendants of Albanians who settled in southern Italy more than five centuries ago and continue to preserve their language, customs, and music today.

The concert was conceived by Kosovo-born artist and architectural photographer Ilir Rizaj, who has called New York home for nearly four decades. A lifelong advocate for Albanian arts and culture, Rizaj envisioned Sounds of Albania as a way to connect the place where he was born with the city he now calls home, bringing together Albanian and American musicians through a shared appreciation for music, history, and culture.

“I’ve spent nearly 40 years building a life in New York while never losing my connection to the place where I was born,” notes Rizaj. “With Sounds of Albania, I wanted to build a bridge between those two homes. My hope is that audiences experience not only the beauty of Albanian music, but also the stories, traditions, and spirit that have shaped our culture for generations. Music has the power to connect us long before we speak the same language.”

The ensemble brings together internationally acclaimed artists whose careers span Broadway, major orchestras, world music, and international touring, united by a shared commitment to celebrating Albania’s musical heritage. The program features Albanian violinist Margret Radovani who has appeared with the National Opera and Ballet Theatre of Albania; violinist, composer, and ethnomusicologist Megan Gould; Juilliard-trained violist Entela Barçi; Broadway cellist Eleanor Norton, currently performing in Moulin Rouge!; percussionist with Yo-Yo Ma’s Silkroad Ensemble, Shane Shanahan; Albanian flutist Etnika Beqrama; Juilliard-trained clarinetist Ismail Lumanovski; and music director Edmond Xhani, one of the Albanian diaspora’s most respected arrangers and musicians. Radovani also lends her voice to the beloved Albanian song Your Curls.

Home to the largest Albanian-American community in the United States, New York provides a fitting setting for Sounds of Albania. The concert offers members of the Albanian diaspora an opportunity to reconnect with familiar traditions while inviting audiences of every background to discover a musical culture that continues to evolve across generations. Net proceeds from the concert will benefit the Albanian American Women’s Organization, Motrat Qiriazi, whose mission is to empower Albanian-American women through mentorship, education, cultural initiatives, and social support while preserving Albanian heritage.

TICKET AND VENUE DETAILS

Sounds of Albania performed by the Queen Teuta Quartet will take place on Thursday, September 17, 2026 at 7:30pm in Theater 2 at the Tribeca Performing Arts Center, located at 199 Chambers Street in lower Manhattan. The theater is accessible by the 1, 2, 3, A or C lines.

Tickets start at $55 and available at https://tribecapac.org/event/sounds-of-albania/

ABOUT QUEEN TEUTA QUARTET

The Queen Teuta Quartet is a New York-based chamber ensemble dedicated to sharing the richness of Albanian music through contemporary chamber performance. Named for the legendary Illyrian Queen Teuta, a symbol of strength, resilience, and cultural pride, the ensemble brings together Albanian and American musicians to reimagine traditional repertoire through original compositions and inventive arrangements. Led by music director Edmond Xhani, the ensemble celebrates the past while creating new opportunities for cultural connection through music.

Kimberly Giannelli

The PR Social

Public Relations and Marketing Specialist

kimberly@theprsocial.com

Omer Kaleshi, i biri i Ahmetit dhe Hajrijes, u lind në Sërbicë në vitin 1932. Ai ishte një piktor me famë botërore, i cili, siç është shprehur shkrimtari i madh Ismail Kadare, ka lënë gjurmë në metropolet botërore me “gjuhën universale të artit” (Kjo deklaratë është bërë gjatë ekspozitës së Omer Kaleshit në Galerinë e Arteve të Kosovës, Prishtinë, maj–qershor 2004).

Mësimet fillestare të artit i mori në vendlindje, ndërsa në vitin 1950 u diplomua në Shkollën e Mesme Teknike (Dega Elektrike) në Shkup. Pasi punoi për disa vite si elektricist, gjatë viteve 1952–1954 kreu shërbimin ushtarak në Kroaci. Më pas, gjatë viteve 1959–1965, ai ndoqi studimet e larta në Akademinë e Arteve të Bukura “Mimar Sinan” në Stamboll, në degën e Pikturës, ku u formua artistikisht nën frymën e rrymave moderne ndërkombëtare.

Në vitin 1963 hapi ekspozitën e parë personale në galerinë “Robert College” në Stamboll. Në vitin 1965 përfundoi studimet dhe, njëkohësisht, hapi disa ekspozita në Ankara, Beograd dhe Shkup. Po atë vit, Omer Kaleshi u vendos përfundimisht në Paris, ku jetoi dhe krijoi pjesën më të madhe të jetës së tij. Ai ndërroi jetë më 17 prill 2022, në moshën 90-vjeçare.

STILI DHE FILOZOFIA ARTISTIKE

I cilësuar nga kritika franceze si “Mjeshtër i Vetmisë”, arti i tij shkrihet midis antropologjisë ballkanike dhe modernes pariziane.

– Cikli i famshëm “Kokat” (The Heads): Motivi i tij jetësor. Koka njerëzore pa qafë e trup, që lundron në sfonde dramatike me të kuqe të fuqishme ose të bardhë – si simbol i dramës dhe ekzistencës njerëzore.

– Misticizmi Ballkanik: Cikle të tëra kushtuar barinjve me plisa të bardhë, duke gërshetuar origjinën e tij shqiptare me atë universale.

EKSPOSITAT KRYESORE NË BOTË DHE NË BALLKAN

Omer Kaleshi ka pasur një lidhje të ngushtë me rajonin e Ballkanit, duke hapur disa ekspozita historike, krahas pranisë së tij globale:

– Viti 1963: Ekspozita e parë personale në Galerinë “Robert College” (Stamboll).

– Viti 1965 (Shkup & Beograd): Menjëherë pas diplomimit në Stamboll, ai prezantoi punët e tij të para për publikun ballkanas dhe më pas u zhvendos në Paris.

– Vitet 1967–1977: Prani e vazhdueshme në sallonet elitare evropiane: “Salloni i Piktorëve të Pavarur” dhe “Salloni Ndërkombëtar i Pikturës” (Hagë), “Salloni i Realiteteve të Reja” dhe “Qendra Kulturore 17” (Paris), si dhe “Salloni i Majit” (Leçe, Itali).

– Vitet 1979–1989: Ekspozoi në mbarë globin: Paris, Amerikë, Kanada, Stamboll, Londër, Ankara, Egjipt, Spanjë, Zvicër, Moskë dhe Izmir.

– Viti 2003 (Tiranë): Hapet ekspozita e tij e parë e madhe personale në Galerinë Kombëtare të Arteve në Tiranë. Kjo ekspozitë shënoi rikthimin e tij shpirtëror në Shqipëri dhe bëri bujë të madhe në qarqet kulturore.

– Viti 2004 (Prishtinë): Gjatë periudhës maj–qershor, ai hapi ekspozitën e tij personale në Galerinë e Arteve të Kosovës, ku u vlerësua lart edhe nga shkrimtari Ismail Kadare.

– Viti 2016 (Shkup): Në dhjetor të këtij viti hapi

OMER KALESHI: Piktori shqiptar me veprimtari artistike ndërkombëtare

Omer Kaleshi, i biri i Ahmetit dhe Hajrijes, u lind në Sërbicë në vitin 1932. Ai ishte një piktor me famë botërore, i cili, siç është shprehur shkrimtari i madh Ismail Kadare, ka lënë gjurmë në metropolet botërore me “gjuhën universale të artit” (Kjo deklaratë është bërë gjatë ekspozitës së Omer Kaleshit në Galerinë e Arteve të Kosovës, Prishtinë, maj–qershor 2004).

Mësimet fillestare të artit i mori në vendlindje, ndërsa në vitin 1950 u diplomua në Shkollën e Mesme Teknike (Dega Elektrike) në Shkup. Pasi punoi për disa vite si elektricist, gjatë viteve 1952–1954 kreu shërbimin ushtarak në Kroaci. Më pas, gjatë viteve 1959–1965, ai ndoqi studimet e larta në Akademinë e Arteve të Bukura “Mimar Sinan” në Stamboll, në degën e Pikturës, ku u formua artistikisht nën frymën e rrymave moderne ndërkombëtare.

Në vitin 1963 hapi ekspozitën e parë personale në galerinë “Robert College” në Stamboll. Në vitin 1965 përfundoi studimet dhe, njëkohësisht, hapi disa ekspozita në Ankara, Beograd dhe Shkup. Po atë vit, Omer Kaleshi u vendos përfundimisht në Paris, ku jetoi dhe krijoi pjesën më të madhe të jetës së tij. Ai ndërroi jetë më 17 prill 2022, në moshën 90-vjeçare.

STILI DHE FILOZOFIA ARTISTIKE

I cilësuar nga kritika franceze si “Mjeshtër i Vetmisë”, arti i tij shkrihet midis antropologjisë ballkanike dhe modernes pariziane.

– Cikli i famshëm “Kokat” (The Heads): Motivi i tij jetësor. Koka njerëzore pa qafë e trup, që lundron në sfonde dramatike me të kuqe të fuqishme ose të bardhë – si simbol i dramës dhe ekzistencës njerëzore.

– Misticizmi Ballkanik: Cikle të tëra kushtuar barinjve me plisa të bardhë, duke gërshetuar origjinën e tij shqiptare me atë universale.

EKSPOSITAT KRYESORE NË BOTË DHE NË BALLKAN

Omer Kaleshi ka pasur një lidhje të ngushtë me rajonin e Ballkanit, duke hapur disa ekspozita historike, krahas pranisë së tij globale:

– Viti 1963: Ekspozita e parë personale në Galerinë “Robert College” (Stamboll).

– Viti 1965 (Shkup & Beograd): Menjëherë pas diplomimit në Stamboll, ai prezantoi punët e tij të para për publikun ballkanas dhe më pas u zhvendos në Paris.

-Vitet 1967–1977: Prani e vazhdueshme në sallonet elitare evropiane: “Salloni i Piktorëve të Pavarur” dhe “Salloni Ndërkombëtar i Pikturës” (Hagë), “Salloni i Realiteteve të Reja” dhe “Qendra Kulturore 17” (Paris), si dhe “Salloni i Majit” (Leçe, Itali).

– Vitet 1979–1989: Ekspozoi në mbarë globin: Paris, Amerikë, Kanada, Stamboll, Londër, Ankara, Egjipt, Spanjë, Zvicër, Moskë dhe Izmir.

– Viti 2003 (Tiranë): Hapet ekspozita e tij e parë e madhe personale në Galerinë Kombëtare të Arteve në Tiranë. Kjo ekspozitë shënoi rikthimin e tij shpirtëror në Shqipëri dhe bëri bujë të madhe në qarqet kulturore.

– Viti 2004 (Prishtinë): Gjatë periudhës maj–qershor, ai hapi ekspozitën e tij personale në Galerinë e Arteve të Kosovës, ku u vlerësua lart edhe nga shkrimtari Ismail Kadare.

– Viti 2016 (Shkup): Në dhjetor të këtij viti hapi ekspozitën retrospektive me titull “Omer Kaleshi – 55 vjet krijimtari” në Galerinë Kombëtare (objekti Çifte Hamam).

– Viti 2019 (Tiranë): Mori pjesë në Bienalen Ndërkombëtare “VIZart” në Muzeun Historik Kombëtar.

NDERIMET DHE TRASHËGIMIA – GALERITË “OMER KALESHI”

Piktori i shquar shqiptar u zgjodh Anëtar Nderi i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Maqedonisë së Veriut (ASHAM / MANU) në qershor të vitit 2018. Vendimi zyrtar u mor gjatë Kuvendit të Akademisë të mbajtur më 6 qershor 2018, ku emri i tij iu shtua listës së personaliteteve të çmuara të këtij institucioni.

Meqenëse Kaleshi kishte vendosur që të mos i shiste pikturat e tij në koleksione private të mbyllura, ai ua dhuroi ato institucioneve arsimore dhe kulturore në trojet shqiptare, duke jetësuar tri galeri të përhershme:

1. Galeria e parë: Universiteti “ILIRIA” (Prishtinë) — Viti 2012;

– Detaje: Kjo ishte galeria e parë në botë që mbajti emrin e tij. U hap zyrtarisht me rastin e 80-vjetorit të lindjes dhe 50-vjetorit të krijimtarisë së tij. Ai i dhuroi këtij universiteti 26 piktura të përzgjedhura, të cilat qëndrojnë të ekspozuara në mënyrë të përhershme.

2. Galeria në Shkup: Çifte Hamam / ITKSH — Viti 2016;

– Detaje: Në dhjetor të vitit 2016, Kaleshi i dhuroi 24 piktura të opusit të tij më të ri qytetit të Shkupit. Fillimisht ato u vendosën në Institutin e Trashëgimisë Kulturore dhe Shpirtërore të Shqiptarëve (ITKSH), për t’u pasuar më vonë me marrëveshjen për krijimin e galerisë së përhershme në ambientet e Galerisë Kombëtare (Çifte Hamam), në bashkëpunim me Universitetin “Nënë Tereza” në Shkup.

3. Galeria në Tiranë: Qendra Botërore Bektashiane — Viti 2019;

– Detaje: Më 21 nëntor 2019, në një ceremoni të veçantë në Tiranë, u hap galeria e tij e përhershme pranë Muzeut të Kryegjyshatës Botërore Bektashiane. Kaleshi dhuroi aty një koleksion me piktura nga ciklet e tij mistike.

MONOGRAFIA DEDIKUAR ARTISTIT OMER KALESHIT

Në vitin 2004, një botues nga Turqia publikoi monografinë luksoze dhe voluminoze prej 288 faqesh, të dedikuar tërësisht jetës dhe veprës artistike të Omer Kaleshit:

– Jacques Lacarrière, Ömer Kaleşi, Yörüngeler, Tem Sanat Galerisi, Istanbul, 2004, f. 288.

Shkruan: Dr. Kujtim Kasami

Rafaela Prifti/

Kur melodia e veçantë e culëdyjares depërton në zemër të Amerikës, mirënjohja jonë e përbashkët i takon atyre që ia kushtuan jetën muzikës tradicionale shqiptare. Gjatë muajve shtator dhe tetor, iso-polifonia dhe cylja dyjare janë integruar në programin artistik të festivaleve të traditës dhe takimeve të komunitetit shqiptar në Florida, Nju York, Pensilvani, Masaçusets etj. Ndër studiuesit më të njohur dhe autoritarë të cyles-dyjare dhe i instrumenteve muzikore popullore shqiptare është Prof. Ramadan Sokoli, i cili konsiderohet edhe themeluesi i etnomuzikologjisë shqiptare. Gjatë jetës së tij, ai mblodhi, klasifikoi dhe studioi me hollësi veglat muzikore tradicionale, përfshirë cylën dyjare, e njohur si longari në disa zona të Jugut.

Prof. Ramadan Sokoli (1920-2008) ka analizuar origjinën e lashtë ilire të këtij instrumenti dy-gajtanësh, strukturën e tij akustike dhe përhapjen gjeografike, kryesisht në krahinën e Labërisë dhe zonat jugperëndimore. Në librat e tij studimorë, si “Veglat Muzikore të Popullit Shqiptar”, ai ofron përshkrimin më të plotë teknik dhe historik mbi mënyrën e ndërtimit dhe interpretimit të saj.

Përballë vështirësive nën regjimin komunist, ai vijoi të krijonte dhe punonte si kompozitor, muzikant, pedagog, shkrimtar, duke na dhënë vepra të rëndësishme që dëshmojnë gjerësinë e jashtëzakonshme të interesave të tij. Pas vdekjes Prof. Sokoli është vlerësuar për punën e tij titanike në dokumentimin e kulturës shqiptare. Çmimi madhor iu dha pas ndarjes nga jeta në 2008 në qytetin e Foxhias (Foggia) në Itali. Titulli “Oskari Botëror i Folklorit” jepet nga Bashkimi Ndërkombëtar i Federatave të Grupeve Folklorike (IGF – International Union of Folklore Associations / Union Internationale des Fédérations de Groupes Folkloriques), institucioni më i rëndësishëm global për ruajtjen e traditave popullore i krijuar që në vitin 1949. Në analogji me çmimet “Oscar” të Hollivudit, titulli vlerëson ekskluzivisht kontributet e jashtëzakonshme në muzikologji, etnofolklor dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore botërore.

Muzikanti, kompozitori, shkrimtari, pedagogu dhe etnomuzikologu shqiptar, Ramadan Sokoli ia kushtoi gjithë jetën njohjes, dokumentimit dhe mbrojtjes së trashëgimisë muzikore shqiptare. Ai ishte studiues i muzikës, por edhe mbledhës i palodhur i kujtesës sonë kulturore përmes kërkimeve të tij mbi këngën, vallen, veglat muzikore, polifoninë dhe traditat e popullit shqiptar. Duke komentuar një fotografi të rrallë të vitit 1945, ku shihen Ramadan Sokoli me Musine Kokalarin, akademiku Vasil S. Tole vëren se të dy i lidhte interesimi për trashëgiminë kulturore shpirtërore. Në këtë kontekst, ai e cilëson Prof. Sokolin si ekspertin më të përshtatshëm për çështjet e polifonisë gjirokastrite, për të cilat Musine Kokalari kërkonte këshillimin e tij.

Shumë studiues shqiptarë dhe të huaj, ndër ta Vasil Tole, Bardhosh Gaçe, Eno Koço, Nicola Scaldaferri etj., dhe bija e tij Mirlinda Sokoli-Duma kanë vlerësuar dhe trajtuar veprën dhe kontributin e Prof. Ramadan Sokoli. Opusi i tij është një udhërrëfyes i çmuar për njohjen dhe ruajtjen e identitetit tonë shpirtëror. Si simbol i gjallë i kulturës baritore shqiptare, njohja dhe përfshirja e cylëdyjares në UNESCO do përbënin një vijim të linjës së punës së Ramadan Sokolit në shërbim të trashëgimisë sonë muzikore.

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra në bashkëpunim me Qendrën Kulturore “Nënë Tereza” të Kishës Katolike “Zoja e Shkodrës” ju ftojnë në promovimin e veprës së skulptorit të shquar shqiptaro-amerikan “Vasil Rakaj” me autore Suzana Varvarica Kuka.

Promovimi zhvillohet ditën e diel, më 13 shtator 2026, ora 1.30 pm, adresa: 361 W Hartsdale Ave, Hartsdale, NY 10530.

Ftohet komuniteti të marrë pjesë.